I GSK 2146/19

Naczelny Sąd Administracyjny2023-08-02
NSAAdministracyjneWysokansa
płatności rolneARiMRspadkobiercainteres prawnypostępowanie administracyjneterminwstąpienie do postępowanianieważność decyzjirolnośrodowiskowe

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że spadkobierczyni zmarłego rolnika nie miała interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o umorzeniu płatności, gdyż nie złożyła wniosku o wstąpienie do postępowania w ustawowym terminie.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Prezesa ARiMR od wyroku WSA, który uchylił postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o umorzeniu postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Wnioskodawca zmarł przed wydaniem decyzji, a jego żona, jako spadkobierczyni, wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji umarzającej postępowanie. Organy odmówiły wszczęcia postępowania, uznając brak interesu prawnego spadkobierczyni, która nie złożyła wniosku o wstąpienie do postępowania w terminie 7 miesięcy od otwarcia spadku. NSA podzielił stanowisko organów, uchylając wyrok WSA i oddalając skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sprawa dotyczyła wniosku D. D., żony zmarłego J. D., o stwierdzenie nieważności decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. J. D. złożył wniosek o płatność, lecz zmarł przed wydaniem decyzji. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR umorzył postępowanie, gdyż spadkobierca nie złożył wniosku o wstąpienie do postępowania w terminie 7 miesięcy od otwarcia spadku. Dyrektor ARiMR odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, uznając brak interesu prawnego D. D. WSA uchylił postanowienie organu odwoławczego i poprzedzające je postanowienie, wskazując na potencjalne naruszenia proceduralne i potrzebę ponownego rozważenia statusu małżonka jako strony. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał, że WSA błędnie zinterpretował przepisy dotyczące następstwa prawnego w postępowaniu administracyjnym. NSA podkreślił, że spadkobierca może wstąpić do postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej tylko na swój wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od otwarcia spadku. Ponieważ D. D. nie złożyła takiego wniosku, nie uzyskała statusu strony w postępowaniu o przyznanie płatności, a co za tym idzie, nie miała interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej to postępowanie. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, spadkobierca, który nie złożył wniosku o wstąpienie do postępowania w terminie 7 miesięcy od otwarcia spadku, traci prawo do płatności i tym samym interes prawny do kwestionowania decyzji wydanej po tym terminie.

Uzasadnienie

Prawo do płatności rolnośrodowiskowej ma charakter publicznoprawny i może przejść na spadkobiercę tylko na podstawie przepisów szczególnych, które przewidują możliwość wstąpienia do postępowania w określonym terminie. Niezłożenie wniosku w tym terminie skutkuje wygaśnięciem prawa i utratą interesu prawnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

k.p.a. art. 61a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa PROW art. 25 § ust. 1

Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

rozporządzenie rolnośrodowiskowe § § 30 ust. 8

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego PROW na lata 2007-2013

Pomocnicze

k.p.a. art. 105

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 123 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § § 1 pkt 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c)

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spadkobierca, który nie złożył wniosku o wstąpienie do postępowania w terminie 7 miesięcy od otwarcia spadku, traci interes prawny do kwestionowania decyzji umarzającej postępowanie. Organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu braku interesu prawnego strony.

Odrzucone argumenty

Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że D. D. posiadała interes prawny do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe i nie spełniało wymogów art. 141 § 4 p.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

interes prawny to interes danej osoby wynikający z nałożonego obowiązku prawnego lub udzielonego prawa (także wynikającego z ustawy), którego wykazanie stanowi podstawową przesłankę umożliwiającą żądanie czynności od organu lub udziału w postępowaniu. W prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Nieskorzystanie z tego prawa poprzez złożenie stosownego wniosku w normatywnie zakreślonym terminie materialnoprawnym, czyli w przeciągu 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku powoduje wygaśnięcie tego prawa.

Skład orzekający

Piotr Pietrasz

przewodniczący sprawozdawca

Piotr Piszczek

sędzia

Małgorzata Grzelak

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniu administracyjnym, następstwo prawne spadkobierców w sprawach o przyznanie płatności, terminowość składania wniosków o wstąpienie do postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z płatnościami rolnymi i przepisami PROW, ale ogólne zasady dotyczące interesu prawnego i następstwa prawnego mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie terminów w postępowaniu administracyjnym, nawet w przypadku spadkobierców, co może prowadzić do utraty istotnych praw. Jest to ważna lekcja dla osób w podobnej sytuacji.

Spadkobierco, pilnuj terminów! Utrata płatności rolnych przez niedopilnowanie formalności.

Dane finansowe

WPS: 460 PLN

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 2146/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-11-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Grzelak
Piotr Pietrasz /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6550
Sygn. powiązane
V SA/Wa 549/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-07-16
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek sędzia NSA Małgorzata Grzelak Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 549/19 w sprawie ze skargi D. D. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 28 stycznia 2019 r. nr 8/2019 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o umorzeniu postępowania w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 2. zasądza od D. D. na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lipca 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 549/19 po rozpoznaniu skargi D. D. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 28 stycznia 2019 r. nr 8/2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności decyzji w pkt: 1. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Rzeszowie z dnia 30 listopada 2018 r.: w pkt 2. zasądził od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz D. D. kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W dniu 31 maja 2017 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie wpłynął wniosek J. D. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2017.
W dniu 23 marca 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie wpłynęła kopia odpisu skróconego aktu zgonu, z którego wynika, że w dniu [...] września 2017 r. nastąpił zgon wnioskodawcy.
W wyniku powyższego, w dniu 28 maja 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie wydał decyzję nr 0183-2018-011948 o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego ww. wnioskiem na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.).
W dniu 22 października 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie wpłynął wniosek D. D., żony zmarłego J. D., o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie z dnia 28 maja 2018 r.
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2018 r. nr 9009-2018-140 Dyrektor Podkarpackiego OR ARiMR w Rzeszowie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Uznając bezzasadność wniesionego zażalenia przez stronę Prezes ARiMR postanowieniem z dnia 28 stycznia 2019 r. nr 8/2019 utrzymał je w mocy.
Z przekazanych Prezesowi ARiMR akt administracyjnych nie wynika, aby D. D., jako jedna ze spadkobierczyń J. D., złożyła wniosek, o którym mowa w art. 27 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego PROW na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm., dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe), a w konsekwencji, że wstąpiła do toczącego się postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2017 w sprawie z wniosku zmarłego męża. W ocenie organu odwoławczego skutki wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia 28 maja 2018 r. pozostają bez wpływu na sytuację prawną D. D. w zakresie jej pozycji materialnoprawnej, ponieważ pozostają bez wpływu na uzyskanie przez D. D. statusu strony w postępowaniu o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2017 w sprawie z wniosku zmarłego męża. W konsekwencji nie dotyczą interesu prawnego D. D. lub jej obowiązku. Wobec powyższego nie legitymuje się ona interesem prawnym w rozumieniu przepisu art. 28 k.p.a. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. decyzji.
Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku uznał, że wniesienie skargi przez D. D. skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia jak również poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Podkarpackiego OR ARiMR w Rzeszowie z dnia 30 listopada 2018 r.
Sąd I instancji w uzasadnieniu wskazał, że odmawiając żonie J. D. prawa żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności, organy zdają się chcieć nie dopuścić do jakiejkolwiek jej kontroli. Jednocześnie organy nie zauważają, iż co najmniej wątpliwe jest wejście tej decyzji do obrotu prawnego, a to wobec niedoręczenia jej adresatowi. Z treści art. 109 § 1 k.p.a. wynika przecież, że decyzję doręcza się stronom na piśmie, a tego ponad wszelką wątpliwość nie uczyniono.
Sąd I instancji wskazał, że ponownego rozważenia będzie wymagała kwestia tego, czy w przypadku złożenia wniosku o przyznanie pomocy tylko przez jednego z małżonków (J. D.) stroną zainicjowanego przez niego postępowanie nie powinien być także drugi z małżonków (Skarżąca) o ile wniosek dotyczył gospodarstwa rolnego pozostającego w małżeńskiej wspólnocie ustawowej.
W postępowaniu administracyjnym trzeba będzie także rozważyć, czy z chwilą śmierci małżonka składającego wniosek o przyznanie pomocy drugiemu małżonkowi, a więc skarżącej, przysługuje prawo do pomocy należnej z tytułu udziału w majątku wspólnym oraz z tytułu spadkobrania. Rozpoznając sprawę ponownie trzeba będzie rozważyć także i to czy przedłożenie aktu zgonu J. D. w dniu 23 marca 2018 r. nie było wyrażeniem woli wstąpienia do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego m. in. Skarżącej.
W kontekście powyższego Sąd I instancji zwrócił uwagę iż wniosek, o którym mowa w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1936, dalej: ustawa PROW) może być złożony także ustnie. Poza tym Skarżąca była nie tylko spadkobierczynią zmarłego J. D., ale i współwłaścicielką gospodarstwa, którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności. Zdaniem Sądu powyższe przesądza o tym, iż odmówienie Skarżącej statusu strony w przypadku wniesienia przez nią żądania było bezzasadne.
Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniósł Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 61a k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a., art. 25 ustawy PROW i § 30 ust. 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na pominięciu wynikającej z akt sprawy okoliczności w postaci nie złożenia wniosku transferowego przez Skarżącą, a w konsekwencji przyjęcie, że Skarżąca może być stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o umorzeniu postępowania z wniosku J. D. w sytuacji, gdy nie złożenie wniosku o wstąpienie do postępowania z wniosku J. D. skutkowało niemożnością uzyskania tych płatności, a co za tym idzie, brakiem interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności tej decyzji;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 61a k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a., art. 25 ustawy PROW i § 30 ust. 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez błędne uznanie, że organ bezzasadnie odmówił wszczęcia postępowania z wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji o umorzeniu postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych J. D. z uwagi na brak interesu prawnego, co skutkowało stwierdzeniem naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy organ prawidłowo, w oparciu o odpowiednie przepisy prawa materialnego ustalił, że Skarżąca nie legitymuje się interesem prawnym w stwierdzeniu nieważności decyzji J. D., a w konsekwencji prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania.
3) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku poprzez pominięcie wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia, co uniemożliwia odniesienie się do stanowiska przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia;
Mając na względzie powyższe, Prezes ARiMR na podstawie art. 176 p.p.s.aq. w zw. z art. 185 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, względnie w razie uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 188 p.p.s.a., o rozpoznanie sprawy poprzez uchylenie wyroku WSA w Warszawie i oddalenie skargi D. D. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy bez wyznaczania rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona Skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy, choć nie wszystkie postawione w niej zarzuty są trafne.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotem oceny w zaskarżonym wyroku była niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 28 maja 2018 r. o umorzeniu postępowania prowadzonego z wniosku J. D., który zmarł w okresie pomiędzy złożeniem wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2017, a wydaniem decyzji w sprawie przyznania wnioskowanej płatności. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR umorzył postępowanie ze względu na fakt, iż w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku nie wpłynął do organu wniosek transferowy na podstawie którego spadkobierca rolnika wstępuje na jego miejsce do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności.
Wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z 28 maja 2018 r. złożyła żona zmarłego wnioskodawcy będąca, co jest niesporne, z mocy ustawy jego spadkobierczynią wespół z dwiema córkami (po 1/3 udziału każda z nich). Według organu, który zaskarżonym do WSA postanowieniem odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 123 § 1 k.p.a., albowiem według organu wnioskodawczyni nie przysługuje przymiot strony a tym samym nie ma ona uprawnienia do wszczęcia postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko.
Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezentowany jest pogląd, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może mieć miejsce, gdy wystąpi niedopuszczalność wszczęcia takiego postępowania z przyczyn podmiotowych bądź z przyczyn przedmiotowych. Niedopuszczalność z przyczyn podmiotowych oznacza, że wniesienie żądania przez dany podmiot nie może wywołać skutku w postaci wszczęcia postępowania administracyjnego. W większości przypadków będzie to oznaczać, że podmiot żądający stwierdzenia nieważności decyzji nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. lub wprawdzie jest stroną, ale nie ma zdolności do czynności prawnych.
Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 k.p.a. stosuje się odpowiednio. Z kolei zgodnie z definicją strony, zawartą w art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowania, lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jeżeli zatem osoba fizyczna chce dołączyć do postępowania i działać jako strona, to obowiązkiem jej jest wykazanie posiadania interesu prawnego.
W tej sprawie podmiotem, który wyraził chęć udziału w postępowaniu jako strona jest spadkobierczyni zmarłej strony (wnioskodawcy).
W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zasadne przypomnieć, że w prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Oznacza to, że prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają następstwu prawnemu, w tym np. dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie następcami prawnymi - w tym dziedziczącymi spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego - mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego.
W tej sprawie takimi przepisami są art. 25 ust. 1 ustawy PROW oraz § 30 ust. 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zgodnie z tym pierwszym przepisem w sprawach dotyczących przyznania pomocy w razie śmierci wnioskodawcy, rozwiązania osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przekształcenia wnioskodawcy lub innego zdarzenia prawnego, w wyniku których zaistnieje następstwo prawne, albo w razie zbycia całości lub części gospodarstwa rolnego, całości lub części przedsiębiorstwa wnioskodawcy w toku postępowania, następca prawny wnioskodawcy albo nabywca gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy, jeżeli nie sprzeciwia się to przepisom, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz istocie i celowi działania, w ramach którego ma być przyznana pomoc. Natomiast zgodnie z drugim przepisem jeżeli śmierć rolnika nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za dany rok do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tej płatności, jego spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania w sprawie przyznania tej płatności na miejsce rolnika na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku.
Wyżej wymienione regulacje zawierają materialnoprawną konstrukcję następstwa prawnego oraz procesową konstrukcję wstąpienia spadkobiercy będącego jednocześnie następcą prawnym do postępowania wszczętego na wniosek zmarłej strony. Prawo do wnioskowanej płatności jest prawem o charakterze publicznoprawnym, kształtowanym decyzją administracyjną, nie może być więc przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Jest ściśle związane z działalnością rolniczą, służy realizacji określonych celów dotyczących gospodarstwa rolnego. Stąd też, przeniesienie tego prawa na inny podmiot możliwe jest tylko w tych przypadkach, w których przepisy dotyczące tej płatności przewidują taką możliwość.
Wskazane wyżej przepisy ponad wszelką wątpliwość regulują uprawnienie spadkobiercy, a nie jego obowiązek. Powyższe oznacza, że nieskorzystanie z tego prawa poprzez złożenie stosownego wniosku w normatywnie zakreślonym terminie materialnoprawnym, czyli w przeciągu 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku powoduje wygaśnięcie tego prawa.
W tym miejscu należy udzielić odpowiedzi na pytane, czy Wnioskodawczyni przysługiwał w tej sprawie interes prawny. Interes prawny to interes danej osoby wynikający z nałożonego obowiązku prawnego lub udzielonego prawa (także wynikającego z ustawy), którego wykazanie stanowi podstawową przesłankę umożliwiającą żądanie czynności od organu lub udziału w postępowaniu. Swoją podstawę zawsze musi znajdować w przepisach prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Jeżeli natomiast akt stosowania danej normy prawnej nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, to nie można mówić o interesie prawnym strony, a co za tym idzie – o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej.
Zastrzec należy, że interes prawny zawsze musi wynikać z normy prawa materialnego. W konsekwencji to prawodawca kształtuje konstrukcję interesu prawnego.
Analiza postanowień wymienionych wyżej przepisów dotyczących przedmiotowej płatności prowadzi do wniosku, że Wnioskodawczyni, jako spadkobierca, mogła zasadnie wywodzić swój interes prawny z ww. regulacji. Tym niemniej nie można tracić z pola widzenia, że uprawnienie wynikające z tych przepisów jest ograniczone w czasie. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że interes prawny wynikający z wymienionych regulacji może mieć charakter epizodyczny. Jeżeli bowiem spadkobierca nie złoży wniosku transferowego w określonym przez prawo terminie nie staje się on następcą prawnym i w konsekwencji nie wstępuje do toczącego się postępowania. W takim przypadku z upływem ostatniego dnia tego terminu traci jednocześnie interes prawny. Powyższe prowadzi do wniosku że spadkobierca, który w terminie nie złożył wniosku (transferowego) i nie stał się następcą prawnym, nie ma interesu prawnego i nie może skutecznie kwestionować decyzji wydanej w postępowaniu już po upływie terminu określonego w tych przepisach - mianowicie po upływie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Po tym terminie, z wymienionych wyżej przepisów dotyczących wzmiankowanej płatności nie można już wywodzić interesu prawnego spadkobiercy, który - co należy podkreślić - nie jest następcą prawnym w zakresie tej płatności. Mając powyższe na uwadze za zasadne należy uznać zarzuty kasacyjne naruszenia prawa materialnego w których organ podnosi, że zakres przepisów regulujących omawianą płatność, a w szczególności wskazanego w nich terminu na złożenie wniosku transferowego, jest przesłanką ustalenia podmiotowości strony w niniejszym postępowaniu dotyczącym wniosku skarżącej (spadkobierczyni) o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o umorzeniu postępowania prowadzonego z wniosku J. D.
Podsumowując, brak przymiotu strony w odniesieniu do D. D. był oczywisty i wynikał wprost z ustalonych okoliczności sprawy. Zatem, wbrew poglądowi Sądu I instancji, nie było potrzeby prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego. W efekcie, prawidłowo organ uczynił odmawiając wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia 28 maja 2018 r.
Trafnie autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ponieważ przesłanka rażącego naruszenia prawa nie podlegała w tej sprawie ocenie, a to ze względu na odmowę wszczęcia postępowania wyłącznie z przyczyn formalnych.
Usprawiedliwiony jest także zarzut kasacyjny naruszenia art. 25 ust. 1 ustawy PROW oraz § 30 ust. 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Umknęło bowiem Sądowi I instancji, że przepisy te nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie.
Nie znajduje natomiast aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut kasacyjny naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew poglądowi skarżącego kasacyjnie organu, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi tego przepisu. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu nie stanowi o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. (zob. wyroki NSA: z dnia 6 marca 2013 r., o sygn. akt II GSK 2243/11; z dnia 20 marca 2013 r., o sygn. akt II FSK 2230/13 i z dnia 17 kwietnia 2013 r., o sygn. akt I GSK 95/12).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie, brak jest podstaw aby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów określonych przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. Sporządzone uzasadnienie pozwala poznać przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia oraz prześledzić tok rozumowania Sądu I instancji, umożliwia zatem przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Należy zauważyć, że organ wnoszący skargę kasacyjną trafnie odczytał treść wyroku, słusznie podważając zgodność zakwestionowanego rozstrzygnięcia z prawem.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że istota rozpoznawanej sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz oddalił skargę.
O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 460 zł orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI