I GSK 196/22

I GSK 196/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący/
Michał Kowalski /sprawozdawca/
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Ke 225/21 - Wyrok WSA w Kielcach z 2021-09-16
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 77 § 1, art. 80, art. 145 § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 11
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 września 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 225/21 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 2 lutego 2021 r. nr 9013-2021-000081 w przedmiocie uchylenia decyzji oraz odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, po wznowieniu postępowania oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 225/21 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę M. P. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 2 lutego 2021 r. nr 9013-2021-000081 w przedmiocie uchylenia decyzji dotychczasowej oraz przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 rok.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 31 maja 2017 r. do organu wpłynął wniosek M. P., w którym zadeklarował w ramach jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej i płatności dla młodych rolników działki rolne o łącznej powierzchni 71,58 ha.
Kierownik decyzją z dnia 17 maja 2018 r. przyznał płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017, w tym: jednolitą płatność obszarową w kwocie 32.634,95 zł, płatność za zazielenienie w kwocie 21.903 zł, płatność redystrybucyjną w kwocie 4.721,27 zł, płatność dla młodych rolników w kwocie 11.346,87 zł oraz kwotę 820,97 zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Strona nie wniosła odwołania.
Do Agencji 18 grudnia 2019 r. wpłynęło zawiadomienie z Prokuratury Okręgowej w Tarnowie o przesłaniu aktu oskarżenia przeciwko R. P. i innym (m.in. M. P.), oskarżonemu o popełnienie przestępstwa
z art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 i art. 297 § 1 i art. 233 § 6 w zw. z art. 11 § 2
w zw. z art. 12 § 1 ustawy z dnia z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 ze zm.)
Wobec powyższego, kierownik wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną z dnia 17 maja 2018 r. w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Przesłanką ku temu były nowe okoliczności dotyczące faktycznego posiadania przez M. P. działek rolnych zadeklarowanych do płatności oraz prowadzonej przez niego działalności rolniczej. Na skutek wznowionego postępowania, kierownik decyzją z dnia 5 listopada 2020 r. uchylił swoją dotychczasową decyzję z dnia 17 maja 2018 r. i odmówił stronie przyznania ww. płatności.
Istotną w sprawie okolicznością jest wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 18 listopada 2020 r. (sygn. akt III K 190/19), w którym rolnik został uznany za winnego zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu. Zdaniem sądu, zebrany w sprawie materiał jednoznacznie wskazywał, że M. P. wykonując prace rolne na tych gruntach, wykonywał je, jako pracownik, a nie dysponent.
Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach decyzją z dnia 2 lutego 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika z dnia 5 listopada 2020 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że skarżący był fikcyjnym posiadaczem działek zadeklarowanych do płatności i nie prowadził samodzielnie działalności rolniczej potwierdza okoliczność, że dokonywał koszenia na działkach "deklarowanych" do płatności przez S. S., D. H., I. D., R. P., M. P. jak i "swoich", na zlecenie brata, R. P.. Materiał dowodowy nie dawał podstaw do uznania, że skarżący posiadał decyzyjność jak, gdzie i kiedy wykosić łąki, komu i kiedy zlecić prace polowe, który fragment łąki pozostawić nieskoszony, tj. że "zarządza gospodarstwem rolnym". To R. P. był faktycznym użytkownikiem zgłoszonych przez skarżącego działek rolnych, bowiem to R. P. w pełni o nich decydował, zarządzał gdzie, co i kiedy ma być wykonane, jaki program mam być na nich realizowany. Skarżący nie miał wpływu na realizowany w gospodarstwie program rolno-środowiskowo-klimatyczny - nie wnioskował o przygotowanie planu działalności rolnośrodowiskowej i ekspertyzy przyrodniczej. Skarżący nie decydował o terminie i sposobie koszenia łąk, nie posiadał zaplecza mechanicznego koniecznego do uprawy gruntów rolnych, nie ponosił kosztów związanych z obsługą maszyn i urządzeń, nie płacił podatku rolnego. Skarżący ponadto posiadał znikomą wiedzę na temat spraw związanych z przyznaniem płatności, w tym w zakresie wniosków składanych w Agencji. Dokumentacja była wypełniana przez Ł. J. na zlecenie R. P., a skarżący jedynie ją podpisywał.
Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji w ślad za organem istotną w sprawie okolicznością jest wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z 18 listopada 2020 r. (sygn. akt III K 190/19), w którym skarżący został uznany za winnego zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, że M. P. wykonując prace rolne na tych gruntach wykonywał je jako pracownik, a nie dysponent.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach podkreślił, że celem umów dzierżawy gruntów był podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, by w ten sposób ominąć stawki degresywne i zakaz podejmowania nowych zobowiązań oraz aby uzyskać zwiększone płatności do gruntów rolnych. Tego rodzaju system składania wniosków o płatność przez skarżącego i inne podmioty miał jedynie na celu uzyskanie w ogólnym rozrachunku wyższych płatności, co jest sprzeczne z celami wsparcia unijnego. Z powyższego wynika, że skarżący stanowił dla R. P. jeden z podmiotów, którym posługiwał się w celu uzyskania wyższych korzyści z płatności do gruntów rolnych, niż jakie otrzymałby, gdyby jedynie on wnioskował o płatności, co potwierdza tezę organu, że skarżący nie spełnił podstawowej przesłanki przyznania płatności określonej w art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach, tj. nie posiadał faktycznie działek zadeklarowanych do płatności i nie prowadził samodzielnie działalności rolniczej.
Podsumowując, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy podatkowe wyczerpująco zebrały materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania zaskarżonej decyzji oraz dokonały jego wszechstronnej i prawidłowej oceny. Stan faktyczny i prawny sprawy zostały ustalone zgodnie z wymogami zawartymi
w k.p.a., a w szczególności w art. 77 § 1 k.p.a. (obowiązek zebrania całego materiału dowodowego). Nie naruszono ponadto art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli) i art. 8 (zasada zaufania do władzy publicznej). Zdaniem sądu nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów wyrażającą się w mechanicznym i bezkrytycznym recypowaniu przez organ wszelkich ustaleń poczynionych przez organy ścigania. Skarżący natomiast ograniczył się do złożenia ogólnikowych wyjaśnień, którymi w żaden sposób nie wskazał na konkretne, logiczne i spójne fakty, które potwierdziłyby jego argumentację i stanowisko w sprawie, że w 2017 r. samodzielnie prowadził działalność rolniczą we własnym gospodarstwie rolnym. Nie podważył skutecznie dokonanej przez organy oceny wyżej omówionych dowodów, a nade wszystko nie przedstawił wniosków dowodowych wskazujących na to, że nie doszło do stworzenia sztucznych warunków.
W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego uchylenie, rozpoznanie skargi i orzeczenie wyrokiem o uwzględnieniu skargi i uchyleniu w całości decyzji Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 2 lutego 2021 r. oraz decyzji, którą utrzymała w mocy, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj:
1. naruszenie art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c) i pkt 2) p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5) k.p.a. i art. 149 § 2 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik postępowania, poprzez błędne przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonej Decyzji, które doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji nieważnej, a to z tego powodu, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § I pkt 2) k.p.a.), tj.
a. zaskarżona Decyzja, a także decyzja organu I instancji zostały wydane w wyniku przeprowadzenia wznowionego postępowania, zakończonego wcześniej prawomocną decyzją, mimo braku podstaw do wznowienia tego postępowania (art. 145 § 1 pkt 5) k.p.a.), w szczególności nie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;
b. przyczyna wznowienia wskazana w zaskarżonej Decyzji (stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności) została błędnie wskazana i opisana,
c. postępowanie co do przyczyn wznowienia postępowania, które doprowadziło do wydania decyzji przez organ 1 instancji a w następstwie do wydania zaskarżonej Decyzji organu II instancji, było prowadzone co do przyczyn niewskazanych w postanowieniu o wznowieniu postępowania (nowe dowody), doszło zatem do rozszerzenia podstawy wznowienia postępowania.
Sąd I instancji - stosownie do brzmienia art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd 1 instancji winien był zauważyć, że zaskarżona Decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa, które uznać należy za istotne dla wyniku postępowania, co więcej naruszenie to jest rażące co przesądza o nieważności decyzji Organu I i Organu II instancji. Wobec powyższego Sąd I instancji winien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi II instancji.
2. naruszenie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 t.j., dalej p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wyrażające się w nienależytym wykonaniu przez Sąd pierwszej instancji obowiązku kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego oraz bezkrytyczne przyjęcie ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym przez organ oraz zajętego przez organ stanowiska prawnego, w szczególności biorąc pod uwagę, że były one kwestionowane przez stronę postępowania.
3. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) oraz pkt 2) k.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, tzn. nie uchylił w całości zaskarżonej Decyzji Organu II instancji oraz decyzji ją poprzedzającej, pomimo że wydana została z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na jej wynik, tj. Sąd I instancji bezzasadnie przyjął, że ustalenia stanu faktycznego sprawy uzasadniały wznowienie postępowania zakończonego prawomocną decyzją, a w konsekwencji przeprowadzonego postępowania, uchylenie tej decyzji i wydanie nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.) a następnie utrzymanie w mocy w całości tej decyzji przez organ II instancji (art. 138 § 1 pkt 1) i pkt 2) k.p.a., podczas gdy po wydaniu decyzji ostatecznej i po jej uprawomocnieniu się nie wyszły na jaw żadne istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, o których Organ I instancji nie miałby wiedzy w dniu wydania decyzji.
4. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997.78.483 z dnia 1997.07.16) (dalej także jako "Konstytucja"), polegające na oddaleniu skargi Skarżącego i utrzymaniu w mocy Decyzji wzruszającej decyzję wydaną w sposób prawidłowy, przy braku ustawowych przesłanek wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trwałości decyzji i zasady ochrony praw słusznie nabytych jako prawa podmiotowego;
5. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a w zw. z:
a) art. 7, art. 8, art. 7a § 1 k.p.a. lub względnie art. 81a k.p.a., poprzez oddalenie skargi Skarżącego i utrzymanie w całości w mocy zaskarżonej Decyzji w sposób negatywny rozstrzygającej o prawach i obowiązkach strony w oparciu o dyspozycję art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 (Dz.U.UE.L.2013.347.549 z dnia 2013.12.20) w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, dalej jako "Rozporządzenie nr 1306/2013", pomimo że Decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik tego postępowania, tj. organ II instancji (powielając w ten sposób błędy organu 1 instancji), który wydał zaskarżoną Decyzję dokonał selektywnego doboru faktów, dowodów i argumentacji, w sposób zmierzający do utrzymania powziętej tezy, a nie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony oraz oparł tę decyzję organu I instancji jak i Decyzji zaskarżonej na dowodach i dokumentach zgromadzonych w postępowaniu karnym, które nie zostało zakończone w sposób prawomocny;
b) art. 11, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. a także art. 21 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2020.1371 t.j. z dnia 2020.08.11), dalej jako "Ustawa PROW 2007-2013", poprzez oddalenie skargi Skarżącego i utrzymanie w mocy zaskarżonej Decyzji w całości, podczas gdy przy jej wydaniu (oraz przy wydaniu decyzji przez Organ 1 instancji) organ II instancji nie dopełnił obowiązku wszech-stronnego rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego, nie udowodnił łącznego spełnienia wszystkich przesłanek odmowy płatności, nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności brak rozpatrzenia całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podczas gdy obowiązkiem organu odwoławczego jest sporządzenie adekwatnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, w tym ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania;
c) art. 15 k.p.a. poprzez oddalenie skargi skarżącego i utrzymanie w mocy zaskarżonej Decyzji w całości, podczas gdy organ II instancji, wydając Decyzję nie rozpatrzył ponownie sprawy w sposób pełny i samodzielny, do czego był zobowiązany a ograniczył się do weryfikacji decyzji pierwszoinstancyjnej.
Powyższe naruszenia wskazane w pkt. 5 lit. a) - c) (każde z osobna i wszystkie łącznie) doprowadziły do bezpodstawnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że skarżący wraz z innymi podmiotami stworzył sztuczne warunki poprzez podział gospodarstwa rolnego na kilka innych podmiotów w celu uzyskania maksymalnych kwot dopłat, w sytuacji, kiedy okoliczności sprawy wskazują, że skarżący i inne podmioty powstawały niezależnie, a ich powstanie nie wynikało z podziału innego podmiotu.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego (na wypadek nieuwzględnienia zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania), tj:
a) art. 4 ust. 1 pkt a, b i c i art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, dalej "Rozporządzenie nr 1307/2013" poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie za podstawą faktyczną przyjętego w decyzji rozstrzygnięcia zarzutów niespełnienia przez stronę przesłanek niewymienionych w zawartych w ww. przepisach definicjach "rolnika", "gospodarstwa" oraz "działalności rolniczej", mających zastosowanie do postępowań o przyznanie płatności;
b) art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez jego błędne zastosowanie, tj.:
• przyjęcie, że wskazana w nim sankcja ma zastosowanie pomimo braku ziszczenia się ku temu wskazanych tam warunków i podstaw,
• jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego zostały sztucznie stworzone podczas gdy okoliczności faktyczne sprawy i zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie dają ku temu podstaw; w sytuacji, gdy prawidłowa ocena zebranych dowodów oraz obiektywnie ustalony stan faktyczny jednoznacznie wskazują, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że Skarżący dopuścił się stworzenia sztucznych warunków a Skarżący jest samodzielnym i odrębnym podmiotem, który faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne tj. kieruje nim i czerpie z niego korzyści.
c) art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, dalej jako "Rozporządzenie nr 2988/95" poprzez zastosowanie przewidzianej w nim sankcji pomimo oczywistego braku wystąpienia koniecznych przesłanek, określonych w hipotezie normy prawnej tam wyrażonej;
d) art. 336 kodeksu cywilnego poprzez uznanie wbrew definicjom ustawowym, że zachowanie skarżącego nie spełnia kryteriów posiadania i tym samym należy utożsamiać to ze sztucznie wytworzonymi warunkami, co w dalszej kolejności w ocenie sądu miało stanowić zamiar oszukańczy po stronie skarżącego podczas gdy już pobieżna analiza uznanego za wiarygodny w tej części materiału dowodowego w sprawie prowadzi do wniosku, że zachowanie skarżącego i manifestowane przez niego czynności na gruncie stanowią elementarne znamiona posiadania sens1« largo o jakim mowa w dyspozycji art. 336 kodeksu cywilnego.
Strona przeciwna nie skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie
W myśl art. 193 zd. 2 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu możliwość, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, ograniczenia się w uzasadnieniu wyroku, jedynie do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, korzystając z tego rodzaju możliwości, wobec oddalenia skargi kasacyjnej spółki, w uzasadnieniu swojego wyroku ograniczył się do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.
Jak stanowi zaś art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, nadmienić należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać na czym ten błąd polegał. Najpełniejszą formą wskazania błędnego rozumienia przez sąd konkretnego przepisu jest zaś podanie, jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany.
Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, w formie pozytywnej, wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, zaś w formie negatywnej, z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego (zob. np. wyrok NSA z dnia z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15 ).
W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd pierwszej instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia (vide art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
In principio – przechodząc do realiów niniejszej sprawy – wskazać należy, że z akt I GSK 196/22, w szczególności uzasadnienia wyroku WSA w Kielcach z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 225/21 wynika, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach Wydział III Karny z 18 listopada 2020 r., sygn. III K190/19 M. P. został uznany za winnego zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu, tj. że w okresie od dnia 29 kwietnia 2016 r. do dnia 11 marca 2019 r. działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, oraz w celu uzyskania świadczenia na określony cel gospodarczy w postaci płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej, płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, wspólnie z inną osobą, będąc pozornym posiadaczem należących do R. P. działek rolniczych, aby uzyskać z tytułu ich powierzchni 100 % płatności, po uprzednim wprowadzeniu w błąd Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach, w wyniku przedłożenia po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, poświadczających nieprawdę dokumentów o istotnym znaczeniu dla uzyskania ww. wsparcia finansowego, w postaci wniosków o ww. płatności, zawierających fałszywe oświadczenia, że nie stwarza pozorów prowadzenia działalności rolniczej i na zadeklarowanych we wniosku gruntach, prowadzi działalność rolniczą przez cały rok, podczas gdy w rzeczywistości działalność taką prowadził dla R. P., również na gruntach innych beneficjentów, a także w wyniku udostępnienia rachunku bankowego w mBank S.A. z siedzibą w Warszawie, na który przekazywano płatności, czym stworzył sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści finansowych sprzecznych z celami systemów pomocy, doprowadził ww. Agencję do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w łącznej w kwocie 410 845,84 złotych, winnym popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. i art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i w związku z art. 12 § 1 k.k.
W powyższym kontekście istotna jest kwestia związania - także Sądu II instancji – prawomocnym powyższym judykatem w rozumieniu art. 11 p.p.s.a. Tak więc dostrzec wypada, że pod pojęciem "ustalenia prawomocnego wyroku" rozumieć należy ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego, dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa, miejsca i czasu jego popełnienia. Sąd administracyjny nie może zatem badać i we własnym zakresie oceniać, czy ustalenia te były prawidłowe i czy znajdowały potwierdzenie w zebranym przez sąd karny materiale dowodowym (zob. wyrok NSA z dnia 1.06.2023 r., sygn. akt I FSK 1979/18). Z kolei wynikające z art. 11 p.p.s.a. związanie sądu administracyjnego ustaleniami wyroku karnego należy rozumieć w ten sposób, że przepis ten zakazuje sądowi podważania ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego oraz nakazuje akceptację ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami wyroku skazującego (zob. wyrok NSA z 19.01.2024 r., sygn. akt I FSK 2211/19).
Z motywów wyroku wynika (vide str. 62), że Sąd Okręgowy w Kielcach doprecyzował, że skarżący kasacyjnie przypisanych przestępstw dopuścił się - działając wspólnie i w porozumieniu z R. P. - w okresie od dnia 29 kwietnia 2016 r. (tj. daty wypełnienia wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych) do dnia 11 marca 2019 r. (tj. daty wypłaty ostatniej transzy płatności), zaś łączna kwota niekorzystnego rozporządzenia mieniem wynosiła 410 845,84 zł. Ta konstatacja znalazła też adekwatne odzwierciedlenie w zastosowanym przez SO w Kielcach względem skarżącego kasacyjnie środku kompensacyjnym, a więc nałożonym obowiązku solidarnego naprawienia szkody poprzez wpłacenie na rzecz ARiMR w Warszawie w/w. kwoty (pkt XI wyroku).
Powyższe orzeczenie zostało zmodyfikowane wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 czerwca 2023r., sygn. II AKa 82/21 poprzez uchylenie powołanego wyżej pktu XI; z motywów tego judykatu wynika, że "uwzględniono dokonane wpłaty przez współoskarżonych na konto ARiMR w Kielcach" nie czyniąc żadnych modyfikacji w zakresie dokonanych ustaleń faktycznych. Wielce znamienny jest fakt, że oskarżony M. P. nie wniósł apelacji względem wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
Mając na uwadze powyższe judykaty wskazać należy, że sądy karne zanegowały wszystkie płatności otrzymane przez skarżącego. Wyrok ten obejmuje również i płatność objętą niniejszym postępowaniem, zaś związanie treścią tych judykatów Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza, iż nie istnieje jakakolwiek prawna podstawa do negacji tych rozstrzygnięć, które oceniał Sąd I instancji w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Na marginesie należy też mieć na uwadze, że organy administracji publicznej są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Przepisy te należy stosować również we wznowionym postępowaniu, zwłaszcza objętym przedmiotem kontroli, które zostało wszczęte w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wymaga w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślenia, że mając na uwadze specyfikę postępowania prowadzonego w trybie nadzwyczajnym, organ miał prawo i obowiązek skorzystać ze wszelkich okoliczności lub dowodów nowo odkrytych lub po raz pierwszy zgłoszonych organowi, które dotyczyły przedmiotu sprawy i miały znaczenie prawne i które istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej, lecz nieznane były organowi, który wydał decyzję. Dlatego też w sprawie niniejszej uzyskane materiały prokuratury i policji, które były nowe i nie znane organowi w momencie wydawania ostatecznej decyzji, mogły stanowić podstawę wznowienia postępowania i jako takie podlegały ocenie organu w światle przepisów art. 145 k.p.a. i następnych.
W konsekwencji stawiane zarzuty skargi kasacyjnej (oceniane in gremio) - stosownie do treści art. 11 w zw. z art. 174 w zw. z art. 184 p.p.s.a. - należało uznać za bezzasadne.