I GSK 1907/19

I GSK 1907/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Salachna /przewodniczący/
Joanna Wegner /sprawozdawca/
Marek Sachajko
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Łd 276/19 - Wyrok WSA w Łodzi z 2019-06-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 1015
art. 80 § 1;
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 1553
art. 7 i art. 10;
Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 190 ust. 1, art. 2, art. 84;
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 276/19 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 25 stycznia 2019 r. nr 1001-IEE2.711.165.2018.2.MAG w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Łd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017 poz. 1369) – zwanej dalej: "p.p.s.a." w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 25 stycznia 2019 r., w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.
Od tego wyroku organ wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i deklarując sformułowanie zarzutów na obydwu podstawach. Dotyczyły one jednak art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 80 § 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) – zwanej dalej "u.p.e.a." poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego konieczne jest, aby na tym rachunku zgromadzone były jakiekolwiek środki finansowe, podczas gdy zdaniem organu stan tych środków nie stanowi przesłanki zajęcia oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie w następstwie błędnej wykładni art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Organ ocenił za błędne stanowisko zakładające, że w związku z brakiem wystarczających środków finansowych na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego. Organ zarzucił także naruszenie art. 141 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, wbrew zgromadzonym w sprawie dokumentom, że nie doszło w tej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Okazały się one nieuzasadnione, dlatego że Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się zarzucanej błędnej wykładni wskazanych przez organ przepisów prawa ani też nie przyjął za podstawę orzekania stanu faktycznego niewynikającego z akt sprawy.
Stanowisko organu oparte jest na założeniu, zgodnie z którym dla skuteczności zastosowania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczy zajęcie samego, pustego nawet rachunku. Tymczasem ustawodawca wśród środków egzekucyjnych nie wymienia zajęcia rachunku bankowego, lecz wierzytelności na tymże rachunku. Stanowi o tym jednoznacznie wskazany zresztą w skardze kasacyjnej art. 80 § 1 u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem uznał za konieczne to, by organ przed podjęciem czynności zajęcia, generującej koszty upewnił się co do tego, czy na zajmowanym rachunku bankowym znajdują się pieniądze. W przeciwnym razie zajęcie to nie byłoby skuteczne i nie miałoby też żadnego gospodarczego sensu. Naliczenie z tego tytułu kosztów z góry nie byłoby adekwatne względem potrzeb egzekucji.
Zaprezentowane przez organ tezy skargi kasacyjnej kolidują ponadto wprost ze stanowiskiem zawartym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. poz. 1244). Wyrok trybunalski o charakterze zakresowym ma to do siebie, że jego aplikowanie bywa skomplikowane, bo wymaga identyfikacji normy prawnej z pominięciem tej części tekstu prawnego, który uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą. W tej sprawie zabieg ten jest tym bardziej złożony, że ów zakres dotyczył pominięcia legislacyjnego. Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem za niezgodny z art. 2 i art. 84 Konstytucji stan braku unormowania maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W motywach tego orzeczenia Trybunał wskazał, że procentowo określona stawka opłaty może "nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji", ale uznał taką sytuację za "konstytucyjnie dopuszczalną", akcentując przysługującą w tym zakresie ustawodawcy swobodę regulacyjną. Przypomniał, że wprawdzie opłaty te korespondują z "ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego", jednak istnieje potrzeba zapewnienia równowagi pomiędzy interesem publicznym a "ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.". Wysokość tych opłat – zdaniem Trybunału – powinna pozostawać w "racjonalnej zależności" z czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone". W ocenie Trybunału brak określenia górnej granicy opłaty oznacza, że "w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Stają się one wtedy "dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał skonstatował, że ochronę przed tego typu sytuacjami może zapewnić "mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą", limitującą kwotę określoną procentowo.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wiąże w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji wszystkich i obowiązkiem sądu administracyjnego orzekającego w tej sprawie było uwzględnienie jego wydania podczas formułowania wzorca kontroli legalności zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji wywiązał się z tego obowiązku z należytą starannością, a przyjęta wykładnia przepisów u.p.e.a. korespondowała z orzeczeniem trybunalskim i jego uzasadnieniem.
Co ponadto istotne w tej sprawie, w wyniku dokonanych, mocą ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019r., poz. 1553 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą zmieniającą", modyfikacji stanu prawnego ustanowiono brakujący dotąd górny próg opłaty egzekucyjnej oraz zrezygnowano z procentowej stawki opłaty manipulacyjnej. Przepis art. 10 ustawy nowelizującej przesądza, że nowe reguły obliczania kosztów egzekucyjnych obowiązywać mają także w stosunku do kosztów ustalonych w ostatecznym postanowieniu organu egzekucyjnego wydanego w tym przedmiocie. Wskazany mechanizm obliczania opłaty należało uwzględnić w tej sprawie, o ile opłata faktycznie nie została zapłacona bądź wyegzekwowana.
Złożoność niniejszej sprawy polega na tym, że na skutek uwzględnienia skargi organy będą obowiązane do zastosowania nowych przepisów w ponownie prowadzonym postępowaniu. Muszą bowiem – z uwagi na wskazane unormowania intertemporalne – wziąć pod uwagę aktualny stan prawny z uwzględnieniem unormowań art. 7 i 10 ustawy zmieniającej.
Z tych przyczyn zarzuty naruszenia przepisów u.p.e.a. okazały się nieuzasadnione. Jeżeli zaś chodzi o pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to należy zwrócić uwagę, że ustawa p.p.s.a. nie zawiera jednostki redakcyjnej oznaczonej "art. 141 § 1 pkt 1" i tak sprecyzowany zarzut uchyla się spod merytorycznej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z kolei zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. pozostaje nieuzasadniony dlatego, że w skardze kasacyjnej nie zawarto jakiegokolwiek uzasadnienia w tym zakresie. Zarzutów zaś naruszenia przepisów prawa materialnego – wbrew deklaracji organu – w skardze kasacyjnej nie zawarto.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.