I GSK 1831/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-09-09
NSAAdministracyjneWysokansa
środki unijnepomoc finansowagospodarstwo rolnePROWpostępowanie administracyjneuzasadnienie wyrokukontrola instancyjnaNSAWSA

NSA uchylił wyrok WSA w Warszawie dotyczący odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych z powodu wadliwości uzasadnienia wyroku WSA.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych na inwestycje w gospodarstwach rolnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, uznając, że organ dwukrotnie wezwał stronę do uzupełnienia wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe i uniemożliwiało kontrolę instancyjną, w szczególności w zakresie wykładni przepisów dotyczących postępowania i podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z dnia 9 września 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych na inwestycje w gospodarstwach rolnych. Sąd I instancji uznał, że ARiMR dwukrotnie wezwała stronę do uzupełnienia wniosku, podczas gdy ustawa przewidywała taki obowiązek tylko raz. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok WSA, uznając skargę kasacyjną ARiMR za zasadną. Głównym zarzutem było naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA, które uniemożliwiało kontrolę instancyjną. NSA podkreślił, że uzasadnienie musi jasno przedstawiać tok rozumowania sądu, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz sposób wykładni zastosowanych przepisów. W tej sprawie uzasadnienie WSA było niejasne co do przyczyn stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania i nie odnosiło się do relacji przepisów ustawowych do przepisów rozporządzenia. W związku z tym NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe, uniemożliwiało kontrolę instancyjną i nie wyjaśniało w sposób wystarczający podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz sposobu wykładni przepisów.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że uzasadnienie wyroku WSA było niejasne co do przyczyn stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania, nie odnosiło się do relacji przepisów ustawowych do rozporządzeń i nie pozwalało na jednoznaczne ustalenie przesłanek wyrokowania sądu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymaga od sądu wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w tym wskazania zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienia przyjętego sposobu ich wykładni i zastosowania, w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną.

u.w.r.o.w. art. 27 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Dotyczy warunków przyznawania pomocy finansowej.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach Natura 2000 w ramach poddziałania Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 art. 11 § ust. 2 pkt 3, 7, 9, 11a, 12, 13, 17, 17a

Określa warunki przyznawania pomocy finansowej.

Ustawa z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw art. 7 § ust. 3

Przepis ustawowy, który w ocenie organu ma pierwszeństwo stosowania przed przepisami rozporządzenia wykonawczego.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Nakłada na sąd obowiązek przedstawienia wskazań co do dalszego postępowania.

u.w.r.o.w. art. 67 b § ust. 2

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Reguluje postępowanie w przypadku uzupełniania wniosku.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach Natura 2000 w ramach poddziałania Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 art. 13 § ust. 2

Dotyczy oceny prawidłowości działania organu.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach Natura 2000 w ramach poddziałania Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 art. 13 § ust. 3

Dotyczy oceny prawidłowości działania organu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uzasadnienie wyroku WSA było wadliwe i uniemożliwiało kontrolę instancyjną. WSA nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia w sposób wystarczający. WSA nie odniósł się do relacji przepisów ustawowych do przepisów rozporządzenia.

Godne uwagi sformułowania

uzasadnienie wyroku powinno umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu prześledzenie toku rozumowania Sądu i poznanie racji, które stały się podstawą rozstrzygnięcia. wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku nie sposób było zidentyfikować spójnych przesłanek wyrokowania tego Sądu i jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania.

Skład orzekający

Anna Apollo

przewodniczący

Michał Kowalski

sprawozdawca

Grzegorz Dudar

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ważność i wymogi uzasadnienia wyroków sądów administracyjnych, kontrola instancyjna, interpretacja przepisów dotyczących pomocy finansowej ze środków UE."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury przyznawania pomocy finansowej w ramach PROW i wymogów formalnych wniosków.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu postępowania administracyjnego – wymogów formalnych uzasadnienia wyroku, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej. Pokazuje, jak błędy proceduralne mogą wpływać na wynik sprawy.

Błąd w uzasadnieniu wyroku WSA kosztował stronę szansę na unijne dotacje – NSA wyjaśnia, jak pisać wyroki.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 1831/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo /przewodniczący/
Grzegorz Dudar
Michał Kowalski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 5052/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-06-29
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 141 § 4, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 217
art. 27 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 9 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 5052/21 w sprawie ze skargi J. C. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 września 2021 r. nr OR16-65000-OR1610024/20 w przedmiocie pomocy finansowej ze środków unijnych 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od J. C. na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 5052/21 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") w sprawie skargi J. C. uchylił rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 września 2021 r. nr OR16-65000-OR1610024/20 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 30 grudnia 2020 r. strona złożyła w ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach poddziałania Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych, typ operacji Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach Natura 2000 objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Pismem z dnia 11 marca 2021 r. ARiMR w trybie art. 67 b ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014 – 2020 (Dz.U. z 2020 r., poz. 217, ze zm. – dalej jako ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) skierowała do wnioskodawcy wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie pomocy oraz do przedstawienia dowodów na spełnienie warunków przyznania pomocy. Pismem z dnia 7 maja 2021 r. ARiMR poinformowała wnioskodawcę o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia na podstawie art. 67 b ust. 2 ww. ustawy.
W dniu 14 lipca 2021 r. wnioskodawca złożył uzupełnienie do wniosku, które zdaniem organu nie zawierało wszystkich wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień.
Zaskarżonym rozstrzygnięciem z dnia 9 września 2021 r. Agencja odmówiła stronie przyznania pomocy z uwagi na niespełnienie warunków określonych w § 11 ust. 2 pkt 3, 7, 9,11a,12, 13, 17, 17a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach Natura 2000 w ramach poddziałania Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 1469 ze zm. dalej jako rozporządzenie).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 5052/21 rozstrzygnięcie organu stwierdził, że przepisy nakładały obowiązek dwukrotnego wezwania do usunięcia braków, natomiast organ wystosował do strony tylko jedno wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie pomocy (pismo z 11 marca 2021 r.).
Sąd podkreślił, że ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich zawiera szczególną, w stosunku do przepisów K.p.a., regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Obowiązek organów - na tle tej ustawy - został ograniczony do rozpatrzenia materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i uczestników postępowania. Prowadzący postępowanie organ jest jednak obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie. Niemniej organ administracji publicznej nie jest zwolniony z obowiązku dokonywania ustaleń zgodnych z prawdą. Organ jest zobowiązany do uwzględnienia wszystkich dowodów zebranych w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu.
Ponadto Sąd zauważył, że w aktach sprawy brak jest informacji ARiMR o przywróceniu termin wykonania czynności dotyczących uzupełnienia wniosku skarżącego i wznowienia jego rozpatrywania.
Wskazane naruszenia – zdaniem Sądu pierwszej instancji - mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ mogły uniemożliwić stronie przeprowadzenie czynności procesowych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez:
a) brak wyjaśnienia podstawy prawnej, a w szczególności brak wyjaśnienia przyjętego przez Sąd sposobu wykładni i w konsekwencji nie zastosowania przepisu art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 904) do stanu faktycznego sprawy, albowiem jest to przepis ustawowy, który w ocenie organu ma pierwszeństwo stosowania przed przepisami rozporządzenia wykonawczego, tj. przed rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania i wypłaty pomocy finansowej na operacje typu " Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach Natura 2000" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych" objętego PROW na lata 2014-2020, gdyż jest przepisem szczególnym i to rangi ustawowej w stosunku do przepisów rozporządzenia wykonawczego, tak więc organ nie naruszył przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, na skutek uniemożliwienia stronie przeprowadzenia czynności procesowych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,
b) brak wyjaśnienia podstawy prawnej, a w szczególności brak wyjaśnienia przyjętego przez Sąd sposobu wykładni i zastosowania przepisu rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania i wypłaty pomocy finansowej na operacje typu Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach Natura 2000 w ramach poddziałania Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych objętego PROW na lata 2014-2020 i w konsekwencji brak wyjaśnienia przez Sąd I instancji naruszenia przez organ art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
c) pominięcie zgodnego ze stanem faktycznym i prawnym stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę przez nieprzyjęcie przez Sąd sposobu wykładni i zastosowania przepisu art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 904), ponieważ jest to przepis ustawowy, który w ocenie organu ma pierwszeństwo stosowania przed przepisami rozporządzenia wykonawczego, tj. przed, gdyż jest przepisem szczególnym i to rangi ustawowej w stosunku do przepisów rozporządzenia wykonawczego, tak więc organ nie naruszył przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, na skutek uniemożliwienia stronie przeprowadzenia czynności procesowych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Poza tym zarzucono naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci:
1) art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 904) przez błędną wykładnię i niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy przepisu art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 904) albowiem jest to przepis ustawowy, który w ocenie organu ma pierwszeństwo stosowania przed przepisami rozporządzenia wykonawczego, tj. rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania i wypłaty pomocy finansowej na operacje typu Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach Natura 2000 w ramach poddziałania Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych objętego PROW na lata 2014-2020, ponieważ jest przepisem szczególnym i to rangi ustawowej w stosunku do przepisów rozporządzenia wykonawczego, tak więc organ nie naruszył przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, na skutek uniemożliwienia stronie przeprowadzenia czynności procesowych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;
2) art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania i wypłaty pomocy finansowej na operacje typu Inwestycje w gospodarstwach położonych na obszarach Natura 2000 w ramach poddziałania Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych objętego PROW na lata 2014-2020 poprzez błędną wykładnię i zastosowanie § 13 ust. 2 oraz § 13 ust. 3 ww. rozporządzenia do stanu faktycznego sprawy, podczas gdy przepis ten nie powinien być zastosowany do oceny prawidłowości działania organu, ponieważ do stanu faktycznego sprawy organ prawidłowo zastosował art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r" poz. 904), ponieważ jest to przepis ustawowy, który w ocenie organu ma pierwszeństwo stosowania przed przepisami rozporządzenia wykonawczego;
3) art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z § 13 ust. 3 poprzez błędną wykładnię i nie zastosowanie tego przepisu.
Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Jednocześnie nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwioną podstawę.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany był granicami skargi kasacyjnej.
Na wstępnie Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że podziela stanowisko zawarte w analogicznej sprawie rozpoznanej w dniu 17 stycznia 2024 r. o sygn. akt I GSK 1873/22, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wniesiona skarga kasacyjna jest zasadna w zakresie kluczowego dla takiej oceny zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez na tyle wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako sposób wyrokowania tego Sądu, w tym możliwość dokonania kontroli instancyjnej tego obszaru orzekania.
Zgodzić należało się ze stanowiskiem ARiMR, że: - treść uzasadnienia wyroku powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu prześledzenie toku rozumowania Sądu i poznanie racji, które stały się podstawą rozstrzygnięcia. Z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. wynika obowiązek wyjaśnienia przez wojewódzki sąd administracyjny motywów wydanego orzeczenia, zwłaszcza w zakresie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, która obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez Sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Znaczenie procesowe tego elementu uzasadnienia uwidacznia się w tym, że ma ono dać rękojmię, że Sąd dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. W tej części uzasadnienia ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się Sąd niższej instancji, są trafne.
Z perspektywy kontroli instancyjnej należy jeszcze przywołać kilka dopełniających tez orzeczniczych, które nakreślają istotną rolę i znaczenie sporządzanego uzasadnienia orzeczenia sądowego. Mianowicie podnosi się w nich między innymi, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku; funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt III OSK 1047/22). Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być także skuteczny, gdy uzasadnienie sporządzone zostało w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną w szczególności, gdy nie zawiera któregoś z wymienionych w przepisie elementów konstrukcyjnych albo nie pozwala w sposób pewny ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny (wyrok NSA z 11 lipca 2023 r., sygn. akt III OSK 649/22).
Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku, po drugie, gdy uzasadnienie wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt I FSK 764/19).
Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia, a w ramach rozpatrywania zarzutu jego naruszenia NSA obowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z tymi wymogami; o naruszeniu powołanego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków; wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wtedy, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (wyrok NSA z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 2009/21).
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie; jest to norma prima facie o charakterze głównie technicznym (wskazuje konieczne elementy uzasadnienia orzeczenia), obowiązki Sądu płynące z tej regulacji są jednak niezwykle istotne; choć uzasadnienie wyroku jest w gruncie rzeczy instytucją wtórną w stosunku do postępowania przeprowadzonego przed sądem administracyjnym – sprowadza się ono bowiem do rekapitulacji jego przebiegu i prezentacji stanowiska sądu – art. 141 § 4 p.p.s.a. tworzy po stronie sądu obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi zapoznanie się z tokiem rozumowania, który doprowadził Sąd do określonego rozstrzygnięcia sprawy; zarówno strony postępowania - jak i inne zainteresowane osoby i podmioty - powinny być w stanie na podstawie uzasadnienia jednoznacznie zrekonstruować podstawę rozstrzygnięcia, a także przyczyny zajęcia danego stanowiska przez sąd; - z treści uzasadnienia wyroku powinno wynikać, że sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami poczynionymi przez organy i z materiałem dowodowym sprawy; motywy wyroku muszą być przy tym jasne oraz przekonujące, stanowić konsekwentną i logiczną całość; przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wymaga, aby sąd pierwszej instancji wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tej regulacji, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (lub - alternatywnie - stwierdził takie naruszenie); wywody sądu nie mogą być przy tym wewnętrznie sprzeczne, niespójne i niekonsekwentne, gdyż uniemożliwia to jednoznaczne odczytanie intencji sądu, które przemawiały za podjęciem określonego rozstrzygnięcia; - przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia (wyrok NSA z 8 marca 2023 r., sygn. akt I FSK 1398/19).
Przy tak sporządzonym jak w rozpoznanej sprawie uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uznać należało, że w świetle motywów podanych przez Sąd I instancji, a zwłaszcza wyrażonej przez niego oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wymaganych art. 153 p.p.s.a., pełnomocnik ARiMR w uzasadnieniu skargi kasacyjnej odczytanym całościowo trafnie wywiódł, że nie sposób było zidentyfikować spójnych przesłanek wyrokowania tego Sądu i jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania.
Nieweryfikowalne – jak podnosił organ administracyjny – pozostawało w szczególności to, dlaczego, tzn. z jakich konkretnie powodów Sąd stwierdził wystąpienie naruszeń przepisów postępowania tj. art. 27 ust. 1 pkt 1 u.w.r.o.w. oraz w jakich jego obszarach, na podstawie jakich przepisów uznał obowiązek organu w zakresie przywrócenia terminu wykonania czynności dotyczących uzupełnienia wniosku Skarżącego i wznowienia jego rozpatrywania. Braki w tym zakresie były znaczące. Zważyć bowiem należało na fakt, że w rozstrzygnięciu odmawiającym przyznania pomocy finansowej z dnia 17 września 2021 r. wyrażone zostało obszernie zapatrywanie organu w kontekście prawnych podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia, w tym dotyczące chronologii zmian przepisów prawnych w zakresie obowiązku organu oraz strony występującej o przyznanie pomocy finansowej, w sytuacji gdy jej wniosek był niekompletny (art. 67b ust. 1 i ust. 2 u.w.r.o.w. oraz art. 7 ust. 2 i ust. 3 ustawy nowelizacyjnej). Przypisane zatem organowi uchybienie proceduralne jest niezrozumiałe i trudne do odczytania w sytuacji, gdy nie towarzyszy mu jednocześnie zarzut Sądu kierowany pod adresem wykładni art. 67b ust. 1 i ust. 2 u.w.r.o.w. oraz art. 7 ust. 2 i ust. 3 ustawy nowelizacyjnej zaprezentowanej przez organ. Trafnie w skardze kasacyjnej zwrócono uwagę na ten aspekt podnosząc, że Sąd I instancji oparł swe rozstrzygnięcie na podstawie przepisów rozporządzenia MRiRW nie odnosząc się w ogóle do relacji tychże przepisów do przepisów ustaw, na podstawie których orzekał organ.
Przy tak sporządzonym uzasadnieniu, usprawiedliwione zastrzeżenia budzi również to, jaką wykładnią prawa materialnego ma się kierować organ, skoro Sąd zaprezentował własną wypowiedź na tym polu, ale równocześnie nie podważył interpretacji przyjętej w treści rozstrzygnięcia Agencji i stanowiącej podstawę dokonanych ustaleń faktycznych oraz ich subsumcji prawnej.
W konsekwencji, należało podzielić zastrzeżenia Agencji co do tego, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku, wbrew dyspozycji art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wyjaśnia podstawy rozstrzygnięcia w stopniu, który mógłby być uznany za prawidłowy z punktu widzenia wszystkich przedstawionych powyżej argumentów. Przede wszystkim, Sąd pierwszej instancji ograniczył się jedynie do przywołania treści § 15 rozporządzenia MRiRW i krótkiej konstatacji o obowiązku dwukrotnego wezwania do usunięcia braków formalnych, nie konfrontując jednakże swego stanowiska z podstawą prawną rozstrzygnięcia organu. W konsekwencji należało uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełniało wymogów zawartych w art. 141 § 4 p.p.s.a.
Przedwczesne byłoby wypowiedzenie się w toku kontroli instancyjnej w sposób oczekiwany przez autora skargi kasacyjnej w ramach motywów drugiego z zarzutów kasacyjnych. Przesądzanie tego rodzaju racji materialnoprawnych będzie możliwe dopiero wtedy, gdy Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku da temu wyraz, dokonując oceny ustalonego stanu faktycznego sprawy z zastosowaniem właściwych przepisów prawnych oraz przedstawiając ich wykładnię. Jednocześnie, jeżeli w wyniku analizy stanu prawnego dojdzie do wniosku, że przepisy art. 7 ust. 2 i ust. 3 ustawy nowelizującej nie miały zastosowania w niniejszej sprawie, przedstawi tok rozumowania, który doprowadził do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, w tym wskaże przyczyny zajęcia takiego stanowiska. Argumentacja uzasadnienia powinna umożliwiać stronom postępowania zrozumienie racji, jakimi kierował się Sąd I instancji badając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wobec powyższego, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowaniach kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI