I GSK 1821/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą nienależnie pobranych płatności unijnych, uznając, że skarżąca miała możliwość wykrycia błędu organu.
Sprawa dotyczyła nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018. Skarżąca kwestionowała obowiązek zwrotu środków, argumentując, że błąd organu w przyznaniu płatności nie mógł zostać przez nią wykryty w zwykłych okolicznościach. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że skarżąca miała możliwość zweryfikowania statusu grupy producentów rolnych i że umowa została zawarta po wykreśleniu grupy z rejestru.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Z. K. od wyroku WSA w Bydgoszczy, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora ARiMR w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, w tym błędną wykładnię art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, twierdząc, że błąd organu w przyznaniu płatności nie mógł zostać przez nią wykryty. Sąd kasacyjny, związany granicami skargi, nie stwierdził naruszeń. Podzielił stanowisko WSA, że skarżąca miała możliwość zweryfikowania statusu grupy producentów rolnych (S.) w powszechnie dostępnym rejestrze ARiMR. Umowa kontraktacyjna została zawarta po wykreśleniu S. z rejestru grup producentów rolnych, co uniemożliwiło spełnienie warunku do uzyskania płatności. Sąd podkreślił, że beneficjent środków publicznych musi dołożyć należytej staranności, a rejestr grup producentów rolnych jest odrębny od rejestru producentów rolnych. W konsekwencji skargę kasacyjną oddalono, zasądzając koszty postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, beneficjent nie jest zwolniony z obowiązku zwrotu, jeśli miał możliwość wykrycia błędu organu przy dołożeniu należytej staranności, nawet jeśli błąd wynikał z pomyłki organu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że możliwość wykrycia błędu organu oznacza nie tylko posiadanie wiedzy o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym, ale także stan, w którym rolnik, przy dołożeniu należytej staranności, mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna. Dostępność rejestrów i obowiązek weryfikacji przez beneficjenta są kluczowe.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
u.p.s.b. art. 15 § ust. 6 pkt 1 lit. b
Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
Rozporządzenie 809/2014 art. 7 § ust. 3
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014
Pomocnicze
Rozporządzenie 809/2014 art. 7 § ust. 1 i 2
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014
u.p.s.b. art. 23 § ust. 1
Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
p.p.s.a. art. 1 § ust. 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 3 § ust. 1 i 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
u.g.p.r. art. 2 § ust. 1
Ustawa o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw
u.k.s.e.p.
Ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności
Rozporządzenie 1308/2013
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 7 ust. 1 i 2 Rozporządzenia 809/2014 poprzez błędne zastosowanie. Naruszenie art. 7 ust. 3 Rozporządzenia 809/2014 poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie. Naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez pominięcie obowiązku organu poinformowania o brakach wniosku. Naruszenie art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach poprzez brak kontroli przesłanki do niestosowania obowiązku zwrotu, przyznanie racji organom co do odpowiedzialności skarżącej za błąd, błędne uznanie, że skarżąca mogła łatwo ustalić wykreślenie spółdzielni z rejestru, pomimo braku wykrycia błędu przez organ i funkcjonowania spółdzielni. Naruszenie art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwej kontroli legalności decyzji i zaniechanie oceny dowodów. Naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez pominięcie obowiązku organu poinformowania o brakach wniosku.
Godne uwagi sformułowania
błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach możność wykrycia błędu organu [...] to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym [...], ale również stan, w którym rolnik – przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna rolnik podpisując wniosek o przyznanie płatności ponosi odpowiedzialność za prawidłowość jego wypełnienia oraz za prawdziwość danych w nim zawartych rejestr grup producentów rolnych jest odrębny od rejestru producentów rolnych
Skład orzekający
Joanna Salachna
sprawozdawca
Marek Krawczak
członek
Michał Kowalski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek z art. 7 ust. 3 Rozporządzenia 809/2014, w szczególności pojęcia 'zwykłych okoliczności' i obowiązku należytej staranności beneficjenta płatności unijnych. Rozróżnienie rejestrów prowadzonych przez ARiMR."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z płatnościami w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i grupami producentów rolnych. Konieczność analizy konkretnych okoliczności faktycznych sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z płatnościami unijnymi i odpowiedzialnością beneficjentów za błędy organów. Pokazuje, jak istotna jest należyta staranność i znajomość przepisów.
“Czy błąd urzędnika zwalnia rolnika z obowiązku zwrotu unijnych dotacji? NSA wyjaśnia, kiedy liczy się 'zwykła staranność'.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 1821/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-07-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-10-26 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Joanna Salachna /sprawozdawca/ Marek Krawczak Michał Kowalski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6550 Hasła tematyczne Środki unijne Sygn. powiązane I SA/Bd 837/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-05-31 Skarżony organ Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 2114 art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.) Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 3 Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 837/21 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 29 września 2021 r. nr BDSPB02-122/2021 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z. K. na rzecz Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 837/21 oddalił skargę Z. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu (dalej: organ lub Dyrektor OR) z dnia 29 września 2021 r., nr BDSPB02-122/2021 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, w której zaskarżyła orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), zarzucono: I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 7 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego Zasady Stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w Odniesieniu Do Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, Środków Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Zasady Wzajemnej Zgodności (Dz.Urz.UE.L Nr 227, str. 69; dalej: rozporządzenie 809/2014) poprzez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że skarżąca zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranych płatności przyznanych na rok 2018; 2) art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 poprzez jego błędną wykładnię skutkującą jego niezastosowaniem wobec uznania, że w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu płatności od skarżącej; 3) art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312) poprzez pominięcie okoliczności, że w procesie składania wniosku o płatność organ miał obowiązek zastosowania się do tego przepisu, i posiadał w niniejszej sprawie normatywny obowiązek poinformowania strony o brakach wniosku (polegających na dołączeniu niewłaściwej umowy) niezwłocznie po wpływie wniosku do organu, umożliwiając stronie uzupełnienie braków, a czego organ zaniechał, co obecnie nie może skutkować niekorzystnymi konsekwencjami dla strony. II. Naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 2114 ze zm.) poprzez: a) dokonanie kontroli legalności skarżonego rozstrzygnięcia, przy braku dostrzeżenia zaniechania organów ARiMR obydwu instancji w zakresie oceny przesłanki do niestosowania względem skarżącej obowiązku zwrotu płatności w ramach ww. regulacji prawa wspólnotowego, co skutkowało błędnym oddaleniem skargi w miejsce jej uwzględnienia i uchylenia decyzji organów obydwu instancji; b) przyznanie racji organom orzekającym w niniejszej sprawie, że to skarżąca jako wnioskodawczym zobowiązana była do złożenia poprawnego wniosku będącego postawą wszczęcia postępowania o przyznanie płatności, wobec czego nawet jeśli w sprawie doszło do wydania błędnego rozstrzygnięcia przez organ to błąd ten nie powinien obciążać wyłącznie organy, podczas gdy zgodnie z w/w przepisami prawa to organ wydając decyzję zobowiązany jest m. in. stać na straży praworządności oraz w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; c) błędne uznanie, że skarżąca mogła w łatwy sposób ustalić, że spółdzielnia, z którą zawarła umowę została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych, podczas gdy na dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności spółdzielnia ta nadal widniała w rejestrze grup producentów rolnych, a przede wszystkim w sytuacji gdy spółdzielnia przyjmowała nowych członków w poczet (tak: załącznik do wniosku o wpis do ewidencji producentów dla organizacji producentów), podejmowała uchwały, a także dokonywała sprzedaży buraków cukrowych; d) przyznanie racji organom orzekającym w niniejszej sprawie, że to skarżąca jako wnioskodawczym zobowiązana była do złożenia poprawnego wniosku i mogła odkryć błąd, podczas gdy: - okoliczności wykreślenia spółdzielni z rejestru organ nie wykrył ani w 2018 r. ani w 2019 r., gdy spółdzielnia składała wnioski o wpis do ewidencji producentów wraz z załącznikami (pozytywnie rozpatrywane: np. decyzją z 29.04.2019 r., 17.07.2019 r.), co zaś potwierdza, że skoro organ nie mógł wykryć błędu to nie sposób oczekiwać od skarżącej wyższej staranności, która nie została nigdy poinformowana o wykreśleniu spółdzielni z rejestru; - sam organ nie dostrzegł faktu wykreślenia z rejestru grup producentów rolnych, w sytuacji gdy rozpatrywał kolejne wnioski o zmianę ewidencji producentów i wydawał decyzję, a tym samym aktualizował dane zawarte w ewidencji producentów, potwierdzając istnienie "aktualnego" wpisu (statusu) grupy producentów rolnych, - czynności prawne i faktyczne (decyzja z 29.04.2019 r., 17.04.2018 r. przyjmowanie wniosków o wpis do ewidencji producentów rolnych) podejmowane przez organ wskazywały, że skarżąca pozostająca w dobrej wierze i zaufaniu do działań organów, nie miała możliwości ustalić i wykryć błędu w zwykłych okolicznościach, skoro nie odkrył go organ; - przypisane wagi faktowi doręczenia decyzji z dnia 17 marca 2017 r., o czym skarżąca nie mogła się dowiedzieć, w dacie doręczenia bowiem korespondencja przesłana została na adres prezesa spółdzielni, a w rejestrze nie ujawniono tego wpisu przez kilkanaście kolejnych miesięcy, zaś spółdzielnia prowadziła nieprzerwanie swe działanie, jako grupa producentów rolnych, pomimo wykreślenia z rejestru; - skarżąca nie mogła posiąść wiedzy od spółdzielni, która przecież po tej dacie składała ww. wnioski o dokonanie wpisu do ewidencji producentów oraz zawierała umowy na sprzedaż buraków cukrowych, do czego wobec wykreślenia z rejestru nie była uprawniona. Wszelkie okoliczności faktyczne wskazywały, iż nie doszło do wykreślenia spółdzielni, gdyż podmiot ten funkcjonował na rynku, jak grupa producentów rolnych (faktura [...], faktura [...]); 2) art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonych decyzji skutkujące oddaleniem skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się w sposób wystarczający do kryteriów pozwalających na uznanie, że skarżąca w zwykłych okolicznościach mogła dostrzec błąd organu skutkujący przyznaniem jej płatności. Nadto, Sąd zaniechał oceny załączonych do skargi dowodów w postaci decyzją z 29.04.2019 r., wniosków o wpis do ewidencji producentów wraz z załącznikami; 3) art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312), poprzez pominięcie okoliczności, że w procesie składania wniosku o płatność organ miał obowiązek zastosowania się do tego przepisu, i posiadał w niniejszej sprawie normatywny obowiązek poinformowania strony o brakach wniosku (polegających na dołączeniu niewłaściwej umowy) niezwłocznie po wpływie wniosku do organu, umożliwiając stronie uzupełnienie braków, a czego organ zaniechał, co obecnie nie może skutkować niekorzystnymi konsekwencjami dla strony. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz o przeprowadzenie rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja - będąca przepisem szczególnym - modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Z uwagi na wyraźne rozdzielenie w art. 174 p.p.s.a. podstaw kasacyjnych przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), czy naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), czy też oba te naruszenia łącznie, a przedmiotem zarzutu mogą być tylko te przepisy, które zastosował sąd I instancji lub które powinien był zastosować, lecz je pominął. Skarga kasacyjna winna być bowiem skierowana przeciwko przyjętej w zaskarżonym wyroku podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Niezbędne jest jednocześnie precyzyjne wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Wskazać należy, że naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji). Ocena zasadności tego zarzutu może być skutecznie dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. Uzasadniając ten zarzut należy wykazać, że Sąd błędnie określił podstawę orzekania, stosując wybrany przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli, że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Jednocześnie należy wskazać, jaki przepis powinien być zastosowany, dlaczego powinien być zastosowany bądź, w jaki sposób przepis powinien być zastosowany ze względu na stan faktyczny sprawy. Co ważne, zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można kwestionować ustaleń stanu faktycznego, gdyż te można podważać jedynie w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Z kolei, zwrot "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy" w odniesieniu do naruszenia przepisów prawa procesowego należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to, że na stronie skarżącej spoczywa obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z 14 marca 2018 r., II FSK 2480/17; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Odnosząc się, zważywszy na wymogi skargi kasacyjnej, do postawionych w niniejszej sprawie zarzutów należy wskazać, że skarżąca kasacyjne oparła zbiorczo swoje zarzuty wyłączne na przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (naruszenie przepisów postępowania), jednak podzielone zostały one na: I - naruszenie przepisów prawa materialnego i II - naruszenie przepisów postępowania. Przy czym, zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz naruszenia prawa materialnego częściowo pokrywają się ze sobą, zatem jako zasadne Sąd uznał, aby rozpoznać je łącznie. Podkreślić przede wszystkim należy, że w podniesionych zarzutach kasacyjnych skarżąca nie zarzuciła błędnego ustalenia stanu faktycznego, jak i nie podniosła zarzutu naruszenia art. 15 ust. 6 pkt 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich. Przyjąć zatem należy, że skarżąca nie kwestionuje faktu, że umowa zawarta ze S. nie spełniała warunków do przyznania jej płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych, a zatem że przyznana jej płatność była nienależna. Koncentrując się na zarzucie naruszenia art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 poprzez jego błędną wykładnię i jednoczesne niezasadne zastosowanie art. 7 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, zdaniem skarżącej sąd pierwszej instancji wadliwie zaakceptował stanowisko organów, że błąd organu w przyznaniu i wypłacie skarżącej płatności mógł zostać wykryty przez skarżącą w zwykłych okolicznościach, pomimo że nie przeprowadził żadnej analizy w tym zakresie i uznał, że powinna wiedzieć o wykreśleniu z dniem [...] marca 2017 r. S. z Rejestru grup producentów rolnych lub też, że miała możliwości w zwykłych okolicznościach wykryć pomyłkę organu w tym zakresie. Powyższe zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W orzecznictwie wskazuje się, że celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tę część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik – przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna (wyroki NSA z 22 listopada 2018 r., I GSK 2071/18; z 18 grudnia 2020 r., I GSK 1191/20). Podkreśla się także, że możliwość wyłączenia zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia dwóch przesłanek – płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (wyroki NSA z 15 czerwca 2011 r., II GSK 594/10; z dnia 24 kwietnia 2013 r., II GSK 315/13; z 22 września 2023 r., I GSK 1315/22). Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę sądu pierwszej instancji, zgodnie z którą skarżąca miała możliwość uzyskania od S., której była członkiem, informacji o tym czy S. ta figuruje w rejestrze uznanych grup producentów rolnych lub zweryfikowania zapisów w rejestrze. Nie ma podstaw do uwzględnienia twierdzenia, że skarżąca nie mogła wykryć błędu, skoro rejestr ten jest powszechnie dostępny i znajduje się na stronach internetowych ARiMR. Dodatkowo wskazać należy, na co zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji, że umowa kontraktacyjna na dostawy buraków cukrowych została zwarta przez skarżącą w dniu [...] marca 2019 r., czyli dwa lata od wykreślenia S. z rejestru grup producentów rolnych, które nastąpiło na mocy decyzji z dnia 17 marca 2017 r. odebranej przez prezesa S. w dniu [...] marca 2017 r. Obowiązkiem skarżącej było zatem zweryfikowanie, czy podmiot z którym zawierała umowę, na dzień [...] kwietnia 2019 r. (tj. dzień złożenia wniosku o płatność) spełniał kryteria określone w ustawie o płatnościach. Wskazać należy, że rolnik podpisując wniosek o przyznanie płatności ponosi odpowiedzialność za prawidłowość jego wypełnienia oraz za prawdziwość danych w nim zawartych. Musi mieć zatem świadomość co do ciążących na nim obowiązków związanych z partycypowaniem w programie pomocowym. Wystąpienie o przyznanie płatności nie jest obowiązkiem, lecz uprawnieniem rolnika, a przyznawane środki mają charakter publiczny i służą wsparciu określonej działalności rolniczej. Beneficjent określonych środków powinien wobec tego dołożyć należytej staranności, by ubiegając się o płatności spełnić wszystkie warunki wymagane prawem. W świetle art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z 5 lutego 2015 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego WSA słusznie zatem stwierdził, że w analizowanej sprawie bezspornie nie wystąpiła żadna z przesłanek zawarcia przez skarżącą umowy z: - z grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub - organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia 1308/2013, której producent jest członkiem, lub - zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem. Skoro bowiem na mocy decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w Bydgoszczy z dnia 17.03.2017 r. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania S. została wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych, nie jest więc od tego momentu (i nie była w roku 2019) "grupą producentów" w rozumieniu wskazanego przepisu. Ponadto formułując zarzuty skargi kasacyjnej skarżąca nadal nie rozróżnia dwóch różnych rejestrów prowadzonych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa: 1. rejestru producentów rolnych prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2021 r., poz. 699 ze zm.); 2. rejestru grup producentów rolnych prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 1026 ze zm.). W omawianym przypadku S. została wpisana do rejestru producentów rolnych (dalej: EP) dnia [...] lutego 2011 r. pod numerem [...] i nadal pozostaje tam zarejestrowana. Obowiązek rejestracji w przedmiotowej ewidencji dotyczy każdego producenta rolnego, niezależnie czy jest to osoba fizyczna, osoba prawna, czy też ułomna osoba prawna, jeżeli taki producent rolny chce wnioskować do ARiMR jakąkolwiek pomoc finansową. Natomiast rejestracja podmiotów w Rejestrze grup producentów rolnych dotyczy tylko i wyłącznie grup producentów rolnych, o czym stanowi wprost art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 1026 ze zm.). Przepisy przedmiotowego aktu prawnego doprecyzowują, kiedy dany podmiot może działać jako grupa producentów rolnych i może zostać jako taka wpisana do rejestru grup producentów rolnych. W niniejszym przypadku S. została uznana jako grupa w dniu [...] stycznia 2011 r. Natomiast wydanie decyzji o cofnięciu grupie uznania i skreśleniu jej z Rejestru grup nastąpiło [...] marca 2017 r. Organ podnosił już tę kwestię na etapie postępowania przed WSA. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu swego wyroku również uwypuklił ww. różnice. Nie jest przy tym prawdą, jak podnosi skarżąca kasacyjnie w punkcie II.2 skargi, że sąd zaniechał oceny załączonych do skargi dowodów w postaci decyzji z 29 kwietnia 2019 r. oraz wniosków o wpis do ewidencji producentów wraz z załącznikami. Z akt sprawy wynika bowiem, że postanowieniem z dnia 7 czerwca 2022 r. WSA w Bydgoszczy, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód z dokumentów załączonych do skargi. Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył jednak, że z decyzji z dnia 17 lipca 2018 r. oraz z dnia 29 kwietnia 2019 r. jednoznacznie wynika, że dotyczą one aktualizacji danych S. (w zakresie nowych członków) w rejestrze producentów rolnych. WSA podkreślił, że rejestr ten prowadzony jest na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Nie jest to zatem rejestr podmiotów, o których mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy o płatnościach. Wskazane decyzje z dnia 17 lipca 2018 r. oraz z dnia 29 kwietnia 2019 r., zdaniem Sądu I instancji, w żaden sposób nie odnoszą się do rejestru grup producentów rolnych. Z uwagi na powyższe, jako zasadne należy ocenić stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca nie zawarła na 2018 rok umów z podmiotem, o którym mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy o płatnościach, w związku z tym nie został spełniony warunek konieczny dla uzyskania w roku 2018 prawa do płatności. Jako bezpodstawne należało wobec tego uznać zarzuty skargi kasacyjnej zawarte w pkt. I. 1) i 2) oraz II. 1) i 2). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego dla organu orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI