I GSK 1806/19

I GSK 1806/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Adamiec
Henryk Wach /przewodniczący/
Piotr Pietrasz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6552
Sygn. powiązane
III SA/Łd 156/19 - Wyrok WSA w Łodzi z 2019-05-28
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 maja 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 156/19 w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 29 listopada 2018 r. nr 548/2018 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi na rzecz G. M. 1800 (słownie: tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 156/19 po rozpoznaniu sprawy ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 29 listopada 2018 r. nr 548/2018 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 30 kwietnia 2018 r. nr 0088-00000058394/18; w pkt 2. zasądził od Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR na rzecz Skarżącej 4937 złotych tytułem zwrotu koszów postępowania.
Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniósł Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi zaskarżając powyższy wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 49 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych Rozporządzeniem Rady (Ewg) Nr 3508/92 (Dz.Urz.UE. Nr 327, Str. 11, dalej "rozporządzenie nr 2419/2001") w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w Rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie Wspólnej Polityki Rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.Urz.UE. Nr 141, str. 18, dalej "rozporządzenie nr 796/2004") oraz art. 73 ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.Urz.UE. Nr 316, str. 65, dalej "rozporządzenie nr 1122/2009") oraz art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j.: Dz. U. 2017 poz. 2137 ze zm., dalej : "ustawa o ARiMR") w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, oraz w zw. § 12 i § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 187, poz. 1929 ze zm.) i w zw. z art. 153 p.p.s.a., przez ich błędną wykładnię i błędne przyjęcie, iż "w przypadku żądania zwrotu uprzednio przyznanego świadczenia, organy zobowiązane są do jednoznacznego i jasnego pouczenia osoby, której taka sytuacja dotyczy o wszelkich okolicznościach powodujących ustanie prawa do jej pobierania lub w ogóle o braku uprawnień do takowego świadczenia. Osoba taka winna wiedzieć w jakich sytuacjach może skutecznie nabyć określone prawo, a ewentualne pozbawienie jej tego prawa winno mieć charakter wyjątku, co do którego przepisy szczególnie precyzyjnie określają przesłanki konieczności jej zwrotu. Podobnie rzecz ma się z precyzyjnym ustaleniem przesłanek do uznania świadczenia oraz okoliczności utraty prawa do takiego świadczenia oraz określenie jakie obowiązki ciąża na podmiocie w przypadku powstania takiej okoliczności oraz, iż "Rolnik ma prawo działać w zaufaniu do organu i wydanej przez ten organ decyzji przyznającej mu świadczenie, trudno więc wymagać, by podejmował działania mające na celu sprawdzenie jej prawidłowości " albowiem w istocie oznaczałoby to całkowitą niemożność ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności także w przypadku gdy ma miejsce uchylenie w trybie art. 145 k.p.a. z uwagi na ujawnienie nowych okoliczności nieznanych organowi przy wydawaniu decyzji przyznającej płatność w sprawie, zwłaszcza gdy okoliczności te stanowią okoliczności po stronie wnioskodawcy, a ponadto nawet gdyby wbrew stanowisku Sądu przyjąć, iż możliwe jest ustalenie w tym zakresie kwoty nienależnie pobranej płatności, a należy wówczas przypisać stronie dobrą wiarę, to w istocie wypaczałoby to normę wynikającą z art. 49 ust 5 Rozporządzenia nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 Rozporządzenia nr 796/2004, gdyż należałoby przyjąć 4 -letni termin przedawnienia, a tylko w wyjątkowych wypadkach termin 10 - letni, w sytuacji gdy przepisy te wprowadzają jasną normę, że zasadą jest, iż termin przedawnienia to 10 łat, a w wyjątkowych przypadkach gdy strona wykaże dobrą wiarę ten termin przedawnienia to 4 lata;
2. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 49 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 2419/2001 w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 oraz art. 73 ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 oraz art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz w zw. z § 12 i § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w zw. z art. 153 p.p.s.a., przez ich błędną wykładnię i błędne przyjęcie, iż wieloletnie prowadzenie zawodowej działalności w zakresie działalności leśnej nie ma znaczenia dla oceny dobrej wiary wnioskodawcy, w sytuacji gdy zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zła wiara ma miejsce wtedy, gdy podmiot ma świadomość rzeczywistego stanu rzeczy, ale także, gdy tej świadomości nie ma, ale mógł ją posiadać przy zachowaniu należytej staranności. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". Zła wiara nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie;
3. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 w zw. z w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 i art. 73 ust 5 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 44 ust. 1 rozporządzenia nr 2419/2001 w zw. z w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 oraz art. 68 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z § 12 i § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. i w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię i w rezultacie błędne przyjęcie, że okoliczności, które z jednej strony nie uzasadniały przyjęcia niezawinionego działania strony w zakresie przedeklarowania powierzchni oraz wykonania planu zalesieniowego niezgodnie z przepisami przy wykorzystaniu niewłaściwych sadzonek, a wobec tego oznaczało działanie co najmniej bez zachowania należytej staranności, a z drugiej strony uzasadniają przyjęcie jej dobrej wiary, dla której podstawą do przyjęcia dobrej wiary jest dochowanie należytej staranności przez stronę, czyli nawet gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa łub stosunku nie jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności staranności;
4. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 49 ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 w zw. z w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 i art. 73 ust. 1 i ust 5 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 44 ust. 1 Rrzporządzenia nr 2419/2001 w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 oraz art. 68 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 153 p.p.s.a. oraz art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne przyjęcie, że to organ musi udowodnić złą wiarę, a przyjmuje się domniemanie dobrej wiary w sytuacji, gdy z przepisów tych zarówno z brzmienia literalnego, jak i wykładni systemowej oraz wykładni celowościowej wynika coś wręcz przeciwnego, domniemana jest zła wiara, a to strona musi wykazać i udowodnić chcąc skorzystać z dobrodziejstwa krótszego terminu przedawnienia swoją dobrą wiarę, co ma także sens przy wykładni systemowej, gdzie działania organu opierają się na deklaracji stron co do okoliczności istotnych dla przyznania płatności, a tylko losowo u niektórych beneficjentów przeprowadzana jest kontrola na miejscu celem weryfikacji okoliczności deklarowanych we wniosku ze stanem faktycznym, a nadto strona składając wniosek, oświadcza jednocześnie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że złożone przez nią oświadczenia i dane są zgodne z rzeczywistością;
5. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 49 ust. 1 i ust. 5, art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 2419/2001 w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 i art. 73 ust. 1 i ust 5 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 44 ust. 1 rozporządzenia nr 2419/2001 w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 oraz art. 68 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 153 p.p.s.a. oraz art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 60 i art. 28 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o leśnym materiale rozmnożeniowym (Dz. U. z 2001 r., nr 73 poz. 761 ze zm.), art. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i w rezultacie błędne przyjęcie, że strona jest w dobrej wierze i dochowała tym samym należytej staranności, gdyż przepisy o przyznaniu pomocy na zalesienie były przepisami nowymi i strona mogła ich nie znać, a brak znajomości tych przepisów uznać należy za dobrą wiarę i działanie z dochowaniem należytej staranności, w sytuacji gdy strona składając wniosek o przyznanie płatności oświadczyła, że znane są jej przepisy i zasady przyznawania tych płatności, a jeżeli chodzi o przepisy ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. to miały one blisko trzyletnie vacatio legis, i przyjęcie, że to vacatio legis było zbyt krótkie, aby dochowując należytej staranności mógł się z nim zapoznać podmiot zawodowo zajmujący się zalesianiem, a także prowadzącym działalność o charakterze prawniczym, jest nadużyciem prawa i tezą postawioną z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów godzącym w zasadę praworządności;
6. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 2419/2001 w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 28 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. i art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE z dnia 23 grudnia 2006 r., L 368, str. 15 - dalej: rozporządzenie nr 1974/2006), § 3 ust. 1 i 2, § 4 ust. 1, §5, §9, §12 pkt 1, §13 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r., w zw. art. 12 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1853) poprzez ich błędne niezastosowanie i w rezultacie błędne przyjęcie, że wprowadzenie do wniosku o płatność danych z ewidencji gruntów, nawet jeżeli nie odpowiadają one faktycznej powierzchni użytków rolnych czy lasu spowoduje, że działanie wnioskodawcy będzie ujęte jako zachowanie w dobrej wierze i w należytej staranności, w przypadku gdy przepisy wyraźnie determinują złożenie oświadczenia we wniosku o faktycznie posiadanej i użytkowanej powierzchni ujętej we wniosku;
7. naruszenie art. 12 ust. 4, ust. 4a, ust. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji poprzez jego błędne niezastosowanie i traktowanie wnioskodawczyni i jej męża jako odrębne podmioty, mimo iż z punktu widzenia prawa materialnego stanowią jeden podmiot o charakterze wspólnoty praw i obowiązków, a wobec tego także należyta staranność 5 wnioskodawczyni winna być badana z uwzględnieniem, że mąż wnioskodawczyni jest doradcą podatkowym prowadzącym od dawna działalność o charakterze prawniczym, a wobec tego staranność strony winna być badana nie tylko z punktu widzenia zawodowego i stałego prowadzenia działalności leśnej, ale także z punktu widzenia tego, iż prowadzona jest działalność prawnicza, co dodatkowo rodzi wyższe wymogi staranności zawodowej wobec takich osób;
8. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 49 ust. 1 i ust. 5, art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 2419/2001 w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 i art. 73 ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009, łącznie w zw. z art. 44 ust. 1 rozporządzenia nr 2419/2001 w zw. z art. 80 ust. 1 i ust. 2 oraz Załącznikiem nr III Tabela Korelacji rozporządzenia nr 796/2004 oraz art. 68 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 w zw. z art. 86 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 153 p.p.s.a. oraz art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 297 kodeksu karnego, poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji błędne przyjęcie przez Sąd, że uniewinnienie skarżącej od czynu opisanego w art. 297 kodeksu karnego oznacza, że strona działała w dobrej wierze, gdy tymczasem uniewinnienie i odpowiedzialność od czynu opisanego w art. 297 kodeksu karnego oznacza, że czyn nie został popełniony z winy umyślnej z zamiarem bezpośrednim;
9. naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 11, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na tym, że Sąd przyjął, iż organ naruszył powołane przepisy, w sytuacji gdy decyzja odpowiada prawu, okoliczności faktyczne pozostają niesporne, a sporna w sprawie jest jedynie ocena tych okoliczności w kontekście zachowania dobrej wiary i dochowania należytej staranności, a nadto odpowiada prawu uzasadnienie zaskarżonej skargą decyzji; a nadto to na stronie ciąży obowiązek wykazania dobrej wiary a organ nie działania ex oficioa wobec tego uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszej instancji było nieuprawnione;
10. naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 11, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. i w zw. z art. 12 ust. 4, ust. 4a, ust. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji poprzez błędne i dowolne ustalenie, iż strona nie miała wiedzy prawniczej, w sytuacji gdy mąż Skarżącej od wielu lat jest doradcą podatkowym, także uprawnionym i reprezentującym strony przed sądami administracyjnymi.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznane sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40)
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji.
Odnosząc się do zarzutu zawartego w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że Sąd I instancji nie dokonał wadliwej wykładni postanowień art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, gdyż nie przyjął, że 4 - letni termin przedawnienia jest zasadą, a tylko w wyjątkowych wypadkach ma zastosowanie termin 10 – letni. Okoliczność, że w tej konkretnej sprawie sąd administracyjny dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego przez organy administracyjne doszedł do odmiennego wniosku, a mianowicie o wystąpieniu przesłanki dobrej wiary beneficjenta, nie oznacza automatycznie o wadliwej wykładni ww. regulacji.
Niezasadny okazał się zarzut ujęty w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej zarzucił błędną wykładnię wskazanych przepisów prawa materialnego i błędne przyjęcie, iż wieloletnie prowadzenie zawodowej działalności w zakresie działalności leśnej nie ma znaczenia dla oceny dobrej wiary wnioskodawcy.
Naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię ma charakter wyłącznie normatywny, abstrahujący od okoliczności faktycznych danej sprawy. Jego istota polega na nieprawidłowym odtworzeniu poszczególnych elementów normy prawnej, która stanowiła podstawę rozstrzygnięcia kształtującego treść stosunku administracyjnoprawnego strony. Może więc dotyczyć albo niewłaściwego odtworzenia zakresu stosowania normy, czyli okoliczności faktycznych, w których znajduje zastosowanie (hipoteza normy prawnej), albo wadliwego ustalenia konsekwencji prawnych w sytuacji prawnej podmiotu, który znalazł się w okolicznościach faktycznych aktywujących tę normę (dyspozycja/sankcja normy prawnej). Niezależnie od tego, którego elementu normy prawnej dotyczy zarzut błędnej wykładni, odnosi się on wyłącznie do jej generalno-abstrakcyjnego wzorca, kształtowanego treścią przepisów, z których się ją wywodzi.
Nie można tracić z pola widzenia, że stawiane w zarzucie skargi kasacyjnej błędne przyjęcie, iż wieloletnie prowadzenie zawodowej działalności w zakresie działalności leśnej nie ma znaczenia dla oceny dobrej wiary wnioskodawcy wiąże się z zarzutem wadliwej kontroli dokonanej przez Sąd I instancji w odniesieniu oceny przez organy administracyjne zgromadzonego materiału dowodowego oraz – co należy podkreślić – oceny tego materiału przez sąd administracyjny, a nie z zarzutem naruszenia prawa materialnego. Na marginesie należy zwrócić uwagę, że skoro Sąd w zaskarżonym orzeczeniu doszedł do wniosku odmiennego od organów administracyjnych, a mianowicie stwierdził istnienie dobrej wiary beneficjenta, tym samym nie można mieć wątpliwości, że Sąd ten sam dokonał również oceny materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracyjne.
Z tych samych powodów niezasadny okazał się zarzut zawarty w punkcie 3 petitum skargi kasacyjnej. Skoro bowiem w skardze kasacyjnej kwestionowano przyjęcie, że okoliczności, które z jednej strony nie uzasadniały przyjęcia niezawinionego działania strony w zakresie przedeklarowania powierzchni oraz wykonania planu zalesieniowego niezgodnie z przepisami przy wykorzystaniu niewłaściwych sadzonek, a wobec tego oznaczało działanie co najmniej bez zachowania należytej staranności, a z drugiej strony uzasadniają przyjęcie jej dobrej wiary, dla której podstawą do przyjęcia dobrej wiary jest dochowanie należytej staranności przez stronę, czyli nawet gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku nie jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności staranności, oznacza to, że w istocie podjęto próbę kwestionowania oceny sądowej w odniesieniu do oceny zgromadzonego materiału dowodowego dokonanej przez organy administracyjne.
Także niezasadny okazał się zarzut ujęty w punkcie 4 petitum skargi kasacyjnej. Otóż zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd błędne przyjął, że to organ musi udowodnić złą wiarę, a przyjmuje się domniemanie dobrej wiary w sytuacji, gdy z przepisów tych zarówno z brzmienia literalnego, jak i wykładni systemowej oraz wykładni celowościowej wynika coś wręcz przeciwnego, domniemana jest zła wiara a to strona musi wykazać i udowodnić chcąc skorzystać z dobrodziejstwa krótszego terminu przedawnienia swoją dobrą wiarę. Tym zarzutem autor skargi kasacyjnej po części zignorował uzasadnienie wyroku NSA z 21 lutego 2017 r. sygn. akt II GSK 1360/15, z którego wynika, że o ile skarżąca podnosiła w trakcie postępowania odwoławczego okoliczności i składała wnioski dowodowe dla ustalenia, że ubiegając się o płatności na zalesienie pozostawała w dobrej wierze, okoliczności te winne być zweryfikowane dla ustalenia czy wobec beneficjentki pomocy wyłączona jest możliwość żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności. W sytuacji gdy w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 i art. 75 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, które przewidują negatywne przesłanki dopuszczalności prowadzenia tego typu postępowania, to niewątpliwie obowiązkiem organów obu instancji było przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego mającego na celu rzetelne zweryfikowanie z poszanowaniem zasad wynikających z art. 7 i art. 77 k.p.a., czy w realiach konkretnej sprawy zaszły okoliczności uzasadniające uznanie, że skarżąca działała in casu w dobrej wierze.
Również niezasadny okazał się zarzut zawarty w punkcie 5 petitum skargi kasacyjnej. Również w tym przypadku zarzutem naruszenia prawa materialnego próbowano zakwestionować ocenę sądową w odniesieniu do oceny zgromadzonego materiału dowodowego dokonanej przez organy administracyjne.
Niezasadność zarzutu zawartego w punkcie 6 petitum skargi kasacyjnej wiązała się przede wszystkim z nieuzasadnieniem tego zarzutu. W uzasadnieniu zarzutu błędnej wykładni należy przeprowadzić wywód prawny na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna. W skardze kasacyjnej brak jest takiego uzasadnienia.
Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej. Należy jednak przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonej podstawy kasacyjnej. W związku z tym w uzasadnieniu należy odnieść się nie tylko do poglądu przyjętego przez sąd, ale również sprecyzować własne stanowisko wobec zaskarżonego wyroku, czyli wskazać właściwe znaczenie interpretowanego przepisu i właściwą jego subsumcje (por. wyroki NSA z: 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, Nr 3, poz. 36; 9 marca 2005 r. sygn. akt GSK 1423/04 Lex nr 186863; 10 maja 2005 r. sygn. akt FSK 1657/04 Lex nr 238593; 12 października 2005 r. sygn. akt I FSK 155/05 Lex nr 173263; 23 maja 2006 r. sygn. akt II GSK 18/06 Lex nr 236385; 4 października 2006 r. sygn. akt I OSK 459/06 Lex nr 281385).
Aby uniknąć wszelkich wątpliwości, co do treści poszczególnych zarzutów uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno być na tyle precyzyjne, aby pozwalało na sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności bądź niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem. Podkreślenia w tym kontekście wymaga, że w rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej nie uzasadniał osobno wyodrębnionych zarzutów, lecz sformułował uzasadnienie "zbiorcze" odnośnie do wszystkich zarzutów, w części nie pozwalające na przypisanie określonych partii uzasadnienia do poszczególnych zarzutów.
Ze względu na to, że skarga kasacyjna jest pismem sformalizowanym, wyznaczającym zakres kontroli instancyjnej, nie może zastępować prawidłowo sporządzonego uzasadnienia wyrażającego stanowisko autora skargi kasacyjnej kompilacją uzasadnień wyroków sądów administracyjnych i odsyłaniem do argumentacji tam ujętej. W skardze kasacyjnej kompilacji uzasadnień poświęcono strony od 8 do 14. Prezentacji własnego stanowiska i uzasadnienia w skardze poświęcono zaś strony od 16 do 19. Już tylko na marginesie dodać należy, że same zarzuty skargi kasacyjnej zajęły 5 stron. W istocie zatem uzasadnieniu zarzutów poświęcono mniej miejsca niż ich prezentacji.
Odnosząc się do zarzutu zawartego w punkcie 7 petitum skargi kasacyjnej należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej w żadnej mierze nie wyjaśnił na czym miało polegać zastosowanie przepisów prawa materialnego wykazanych w tym zarzucie. Dodać ponadto należy, że tym zarzutem (naruszenia przepisów prawa materialnego) w istocie podjęto próbę kwestionowania oceny sądowej w odniesieniu do oceny zgromadzonego materiału dowodowego dokonanej przez organy administracyjne.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w zarzucie 8 ujętym w petitum skargi kasacyjnej. W żadnej mierze Sąd I instancji nie doszedł do wniosku, że uniewinnienie skarżącej od czynu opisanego w art. 297 kodeksu karnego oznacza, że strona działała w dobrej wierze. Stanowiło to bowiem jeden z wielu czynników, które legły u podstaw przyjęcia przez ten Sąd dobrej wiary beneficjenta. Ponadto również w tym przypadku tym zarzutem (naruszenia przepisów prawa materialnego) w istocie podjęto próbę kwestionowania oceny sądowej w odniesieniu do oceny zgromadzonego materiału dowodowego dokonanej przez organy administracyjne.
Nieuzasadnione okazały się również zarzuty naruszenia prawa procesowego zawarte w punkcie 9 i 10 petitum skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w przypadku wniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Przez "wpływ" należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem, a związek ten, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, a więc między innymi obowiązek wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były - co trzeba podkreślić - na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny.
W skardze kasacyjnej nie wykazano na czym miałby polegać wpływ naruszenia przepisów procedury na wynik sprawy. Już zatem z tego powodu zarzuty procesowe okazały się niezasadne.
Niemniej jednak należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że w sprawie sporna była kwestia oceny okoliczności faktycznych sprawy w kontekście zachowania dobrej wiary przez beneficjenta. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do tego zagadnienia nawiązywały wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej. Przechodząc do szczegółów wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej w ogóle nie uzasadnił zarzutów ujętych w punkcie 9 petitum skargi kasacyjnej. Odnosząc się zaś do uzasadnienia zarzutów zawartych w punkcie 10 skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny pragnie stwierdzić, że okoliczność, iż mąż skarżącej jest doradcą podatkowym nie czyni z niego specjalistę z zakresu prawa regulującego zasady przyznawania płatności rolnych. Nie sposób bowiem nie zauważyć, że przedmiotowa sprawa nie ma nic wspólnego z prawem podatkowym, czy też z inną dziedziną prawa, w której powinien być rozeznany doradca podatkowy (np. postępowanie egzekucyjne).
Zauważyć należy, że w ostatnich akapitach uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie zdaniem Sądu ma zastosowanie krótszy 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności, wynikający z art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, zatem w sprawie doszło do przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia. Jednakże w dalszej kolejności ten sam Sąd stwierdził, że w tym stanie rzeczy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ dokonując oceny zasadności żądania od skarżącej zwrotu wypłaconej płatności rozważy jeszcze raz kwestię przedawnienia omawianych należności w kontekście brzmienia z art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 - z uwzględnieniem dobrej wiary skarżącej. Organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z zasadami wynikającymi z treści art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane stanowiska Sądu I instancji są absolutnie sprzeczne, co jednak nie zostało zarzucone w skardze kasacyjnej. Stwierdzenie, że w sprawie ma zastosowanie krótszy 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności oznacza, że na podstawie materiału dowodowego Sąd doszedł do wniosku o istnieniu dobrej wiary beneficjenta. W konsekwencji zatem bezprzedmiotowe było zalecenie organom administracyjnym przeprowadzenie postępowanie zgodnie z zasadami wynikającymi z treści art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przy rozważaniu kwestii przedawnienia omawianych należności w art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004.
Skoro w tej sprawie niezasadne okazały się wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej oznacza to, że nie zakwestionowano dokonanej przez Sąd I instancji oceny, zgodnie z którą beneficjent działała w dobrej wierze.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był do przyjęcia za Sądem I instancji istnienia dobrej wiary beneficjenta, co w konsekwencji oznacza, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie krótszy 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności, wynikający z art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004.
Organy administracyjne ponownie załatwiając sprawę zobowiązane są do przyjęcia ww. stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie.
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, jako bezzasadna, na podstawie art. 184 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2018 r., poz.1800).