I GSK 1796/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki domagającej się zwrotu środków unijnych, uznając, że ustalenie nienależnie pobranych płatności nie wymaga wzruszenia pierwotnej decyzji przyznającej te środki.
Spółka M. Sp. z o.o. zaskarżyła wyrok WSA oddalający jej skargę na decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności unijnych. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów UE i KPA, twierdząc, że organ nie mógł ponownie oceniać przesłanek przyznania płatności po wydaniu ostatecznej decyzji. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że ustalenie nienależnie pobranych płatności może nastąpić w odrębnym postępowaniu, nawet jeśli pierwotna decyzja przyznająca środki pozostaje w obrocie prawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. Sp. z o.o. od wyroku WSA w Olsztynie, który oddalił skargę spółki na decyzję Dyrektora ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Spółka kwestionowała możliwość ponownego badania przesłanek przyznania płatności po wydaniu ostatecznej decyzji, zarzucając naruszenie przepisów UE (art. 60 rozporządzenia 1306/2013) i KPA. Argumentowała, że postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków jest tożsame z postępowaniem o przyznanie płatności i nie może być wszczynane po uprawomocnieniu się decyzji. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, inicjowanym z urzędu na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Sąd podkreślił, że ustalenie nienależnie pobranych środków może nastąpić na podstawie dowodów zebranych w tym odrębnym postępowaniu, nawet jeśli pierwotna decyzja przyznająca płatność pozostaje w obrocie prawnym. Potwierdzono, że spółka dopuściła się sztucznego podziału gospodarstwa w celu uzyskania wielokrotności limitu pomocy, co stanowiło podstawę do ustalenia nienależnie pobranych płatności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, ustalenie nienależnie pobranych płatności może nastąpić w odrębnym postępowaniu administracyjnym, nawet jeśli pierwotna decyzja przyznająca płatność pozostaje w obrocie prawnym.
Uzasadnienie
Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, inicjowanym z urzędu na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Ustalenia faktyczne dokonane w tym postępowaniu mogą stanowić podstawę do wydania decyzji o zwrocie środków, niezależnie od istnienia ostatecznej decyzji przyznającej płatność.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (6)
Główne
ustawa o ARiMR art. 29 § 1 i 2
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Pomocnicze
Rozporządzenie 1306/2013 art. 60
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008
Skarżąca zarzucała niewłaściwą wykładnię tego przepisu, twierdząc, że zawiera on jedynie materialnoprawne przesłanki odmowy przyznania środków, a nie procesową delegację do ponownego badania sprawy.
Rozporządzenie 2988/95 art. 4 § pkt 3
Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w prawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich
Skarżąca zarzucała niewłaściwą wykładnię tego przepisu.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
K.p.a. art. 156 § § 1 pkt 3
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności jest odrębnym postępowaniem administracyjnym. Ustalenie nienależnie pobranych płatności nie wymaga wzruszenia pierwotnej decyzji przyznającej te środki. Sztuczne rozczłonkowanie gospodarstwa w celu uniknięcia limitów płatności stanowi podstawę do ustalenia nienależnie pobranych środków.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 60 rozporządzenia 1306/2013 i art. 4 pkt 3 rozporządzenia 2988/95 poprzez ich niewłaściwą wykładnię. Naruszenie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. i art. 6 K.p.a. poprzez brak stwierdzenia nieważności decyzji. Naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez brak dostrzeżenia niewłaściwego zastosowania przepisów przez organ.
Godne uwagi sformułowania
dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające tę płatność. Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest kontynuacją postępowania, które zostało wszczęte na wniosek beneficjenta. Jest to odrębne postępowanie, które jest inicjowane z urzędu. Płatnością nienależnie pobraną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. skarżąca spółka dopuściła się sztucznego podzielenia gospodarstwa na kilka mniejszych gospodarstw w celu pozyskania wielokrotności maksymalnego limitu pomocy przysługującemu jednemu beneficjentowi.
Skład orzekający
Marek Sachajko
sprawozdawca
Michał Kowalski
przewodniczący
Piotr Pietrasz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych środków unijnych jest odrębne od postępowania o przyznanie tych środków i może być prowadzone niezależnie od ostateczności decyzji przyznającej płatność."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w rolnictwie, ale zasada odrębności postępowań może mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w kontekście środków unijnych w rolnictwie, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w tym obszarze. Pokazuje, jak organy mogą odzyskiwać środki nawet po latach.
“Zwrot unijnych dopłat możliwy nawet po latach? NSA wyjaśnia kluczowe zasady postępowania.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 1796/20 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-02-21 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-12-17 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Marek Sachajko /sprawozdawca/ Michał Kowalski /przewodniczący/ Piotr Pietrasz Symbol z opisem 6550 Hasła tematyczne Środki unijne Sygn. powiązane I SA/Ol 228/20 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2020-07-16 Skarżony organ Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2017 poz 2137 art. 29 ust. 1 i ust. 2 Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn. Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 228/20 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 5 lutego 2020 r. nr 39/OR14/2020 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. Sp. z o.o. w S. na rzecz Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie 5400 (słownie: pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 16 lipca 2020r., sygn. akt I SA/Ol 228/20, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 1634 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 5 lutego 2020r., nr 39/OR14/2020 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2015. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 5 czerwca 2015 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Bartoszycach wpłynął wniosek spółki z o. o. A z siedzibą w S. o przyznanie płatności na rok 2015 na podstawie którego producent ubiegał się m.in. o przyznanie: jednolitej płatności obszarowej (JPO), płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności do bydła i płatności do krów. W ramach złożonego wniosku do wspomnianych płatności zadeklarowano powierzchnię wynoszącą 66,54 ha oraz 28 szt. krów i 25 szt. bydła. W dniu 13 maja 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Bartoszycach wydał decyzję na podstawie, której przyznano wnioskodawcy płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 r. Następnie organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich przyznanych producentowi. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Bartoszycach decyzją z dnia 2 października 2019 r. ustalił A Sp. z. o.o. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uzyskanych na mocy decyzji z dnia 13 maja 2016r. Od powyższej decyzji producent wniósł odwołanie do Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Olsztynie (dalej: Dyrektor OR, organ II instancji). Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie po rozpatrzeniu odwołania decyzją z 5 lutego 2020r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ol 228/20 skargę A spółka z o. o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 5 lutego 2020 r. stwierdził, że art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR pozwala organom na ustalenie kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub też krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy europejskich, jak też finansowanie przez ARiMR pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu I instancji, jako przesłanka działania organów ARiMR w tym trybie jawi się tylko i wyłącznie fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący dopłaty realizowane z funduszy unijnych otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał ją w nadmiernej wielkości. Ustalenia będące podstawą wydania takiej decyzji mogą wynikać z przeprowadzonej kontroli przez stosowne komórki ARiMR, w czasie których zostaną stwierdzone nieprawidłowości czy też niezgodności, ale może też być podstawą wydania takiej decyzji fakt, że decyzja, na podstawie której daną pomoc przyznano, została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, dla ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie jest konieczne wzruszanie decyzji przyznających płatność i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające tę płatność. Zdaniem Sądu I instancji prawidłowe jest stanowisko, zgodnie z którym skarżąca spółka dopuściła się sztucznego podzielenia gospodarstwa na kilka mniejszych gospodarstw w celu pozyskania wielokrotności maksymalnego limitu pomocy przysługującemu jednemu beneficjentowi. Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie zarzut dotyczący ziszczenia się przesłanek powodujących, że w stosunku do skarżącej nie powinien nastąpić obowiązek zwrotu płatności. W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie materialnoprawnej normy art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 - jak również art. 4 pkt 3 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w prawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich poprzez ich niewłaściwą wykładnię - polegającą na uznaniu przez Sąd, że przepisy te oprócz wskazania materialno-prawnych przesłanek odmowy przyznania wnioskowanych środków, (lub też ich wycofania we właściwym postępowaniu o ile pozostaje ono w toku) zawierać miałby też jakoby procesową delegację dla organów, upoważniającą te ostatnie do wszczęcia w każdym możliwym momencie, z pominięciem określonej ustawą struktury stanowienia przez organy indywidualnie adresowanych źródeł prawa jakimi są decyzje administracyjne, postępowania mającego za faktyczny przedmiot ocenę ewentualnego zaistnienia, w którejś z zamkniętych (ti. zakończonych decyzją ostateczną) spraw administracyjnych, raz już badanych przesłanek określonych w hipotezie w/w norm. Poza tym zarzucono niezastosowanie środka, o którym mowa w art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a przez brak stwierdzenia przez Sąd nieważności decyzji organów obydwu instancji z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. wobec oczywistego faktu, że zaskarżona decyzja, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zawiera w sobie, pomimo formalnie innego tytułu oraz wskazania innej podstawy prawnej, powtórne rozstrzygnięcie w należącym do decyzji, o której mowa w art. 24 ustawy z dnia z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przedmiocie oceny okoliczności, w jakich skarżący wnioskował w roku 2015 o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, i ustalenia czy w ich świetle skarżącemu należały się czy też nie należały płatności, które zostały mu przyznane pozostającą w obrocie decyzją z dnia 13 maja 2016 r., w szczególności z uwzględnieniem przesłanek odmowy przyznania płatności określonych w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. Zarzucono również, niezastosowanie środka, o którym mowa w art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a., przez brak dostrzeżenia przez Sąd I instancji niewłaściwego zastosowania przez organ normy art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. polegającego na całkowicie mylnym przyjęciu, że jest to jakoby jedyna w swoim rodzaju norma "samo-inicjująca się": tzn. na przyjęciu, że wymieniony przepis materialno-prawny, oprócz wskazania - dla organów państw członkowskich UE rozpatrujących we właściwych postępowaniach sprawy wniosków o przyznanie środków unijnych - mających charakter klauzuli generalnej przesłanek odmowy przyznania wnioskowanych środków, samym swoim istnieniem kreować miałby dla organów państw członkowskich procesową delegację do tego, aby mogły one w każdej chwili, niezależnie od procesowego stadium, na którym znajduje się właściwe postępowanie w przedmiocie przyznania określonych środków (w tym także wówczas gdy zostało ono zakończone prawomocnym i niewzruszalnym rozstrzygnięciem, mającym już za przedmiot m.in. także weryfikację kwestii sztucznych warunków istniejących w chwili wydania obowiązującego rozstrzygnięcia), rozpatrywać po raz kolejny kwestię potencjalnej sztuczności utworzonych przez wnioskodawcę warunków i w konsekwencji kwestię należności określonych, przyznanych stronie środków unijnych. Sformułowano także zarzut niezastosowania środka, o którym mowa w art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. na skutek niewłaściwej kontroli działalności organu administracji, skutkującej brakiem dostrzeżenia przez Sąd I instancji mających bezpośredni wpływ na wynik postępowania naruszeń następujących norm postępowania administracyjnego przez organ: a. art. 6 K.p.a. - w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej bez podstawy prawnej, która upoważniałaby organ do wydania rozstrzygnięcia w zakresie oceny okoliczności faktycznych sprawy wniosku skarżącego o przyznanie mu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015, po uprawomocnieniu się decyzji właściwego organu kończącej postępowanie i rozstrzygającej ostatecznie w sprawie tychże okoliczności, b. art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. - w związku z brakiem stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy, tj. Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego OR ARiMR w ramach zaskarżonej decyzji, c. art. 29 ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 maja 2009 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ustawa o ARiMR) w związku z przyjęciem przez organ jego całkowicie mylnej wykładni, zgodnie z którą przepis ten, oprócz wskazania właściwego organu i formy prawnej przewidzianych dla wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia kwoty podlegających obowiązkowi zwrotu środków, których nienależność wynika w sposób prawnie wiążący z wcześniej istniejących okoliczności prawnych, miałby jakoby sam stanowić dla organu prawne upoważnienie do podjęcia ponownej analizy i oceny okoliczności faktycznych zamkniętej (zakończonej decyzją ostateczną) sprawy administracyjnej, istniejących i znanych organowi w czasie wydawania decyzji ostatecznej, w celu rozstrzygnięcia w jej wyniku o należnym bądź nienależnym charakterze środków przyznanych stronie, jako należne na mocy obowiązującej decyzji ostatecznej. Poza powyższym zarzucono niezastosowanie środka, o którym mowa w art. 145 § 3 ustawy p.p.s.a. związku z brakiem umorzenia przez WSA w Olsztynie postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności objętej obowiązkiem zwrotu, prowadzącego do wydania decyzji zaskarżonej przez stronę pomimo, że z okoliczności sprawy wynika, iż postępowanie to było bezprzedmiotowe, z uwagi na brak uprzedniego, urzędowego ustalenia we właściwym postępowaniu sztucznego charakteru warunków, w jakich o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015+ ubiegał się skarżący, a która to sztuczność według organu stanowić ma jedyną prawną okoliczność, która przesądzać miałaby o nienależnym charakterze płatności pobranych przez skarżącego i wskazanych w decyzji jako podlegających zwrotowi. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Pismem z dnia 8 lutego 2024 r. pełnomocnik organu przesłał prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 29 września 2023 r. sygn. akt II K 54/23 skazujący m. in. J. C., M. C., M. Ł. i G. Ł. za udział w zorganizowanej grupie przestępczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy wskazać, że sprowadzają się one w gruncie rzeczy do kwestionowania stanowiska zgodnie z którym dla ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie jest konieczne wzruszanie decyzji przyznających płatność i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające płatność. Odnosząc się do tego zagadnienia prawnego należy wskazać, że w świetle art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR organ w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przesłanką działania organów ARiMR w tym trybie jest fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący dopłaty realizowane z funduszy unijnych otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał ją w nadmiernej wielkości. Podzielić należy stanowisko, zgodnie z którym płatności rolne są wypłacane na wniosek beneficjenta i to wniosek o przyznanie danej płatności uruchamia postępowanie administracyjne. Natomiast, postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest kontynuacją postępowania, które zostało wszczęte na wniosek beneficjenta. Jest to odrębne postępowanie, które jest inicjowane z urzędu, w formie zawiadomienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych kwot płatności. Brak jest zatem podstawy prawnej do uznania, że zachodzi tożsamość pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawy administracyjnej dotyczącej przyznania płatności rolnych oraz dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnych. W niniejszej sprawie organy administracji prowadziły postępowanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Podkreślenia wymaga, że jest to samodzielne postępowanie administracyjne, którego przedmiotem jest ustalenie czy doszło do pobrania nienależnie pobranych środków publicznych. Płatnością nienależnie pobraną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ustalenie czy przyznane uprzednio płatności zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku odrębnego postępowania wyjaśniającego toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Możliwość domagania się zwrotu nienależnie pobranych kwot bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej płatność została szeroko zaakceptowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in. w wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 822/11, wyroku NSA z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, wyroku NSA z dnia 17 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 9/20, wyroku NSA z dnia 11 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 96/12, wyrok z dnia 12 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 568/15, wyrok z dnia 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt I GSK 2053/18 i wyrok z dnia 28 października 2019 r., sygn. akt I GSK 1467/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Wskazać należy, że w przypadku funkcjonowania ostatecznych decyzji przyznających płatności za poszczególne lata, warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków na podstawie tych decyzji, jest dokonanie ustaleń faktycznych na podstawie dowodów zgromadzonych w toku postępowania toczącego się w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Decyzja wydana na podstawie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR ma charakter konstytutywny, co wynika z literalnego brzmienia przepisu, w którym jest mowa o "ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych". Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności tworzy zatem nowy stosunek prawny, a przesłanki świadczące o nienależnie pobranej płatności są oceniane ex post, czyli po przystąpieniu beneficjenta do realizacji zobowiązania. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem występuje zatem nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, które skutkują brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści. Należy podkreślić, że w postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR organ ma za zadanie zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności. Jak wspomniano, postępowanie prowadzone w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest bowiem samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenia będące podstawą wydania takiej decyzji mogą wynikać z przeprowadzonej kontroli przez stosowne organy ARiMR, w czasie których zostaną stwierdzone nieprawidłowości czy też niezgodności, ale może też być podstawą wydania takiej decyzji fakt, że decyzja, na podstawie której daną pomoc przyznano, została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1493/18, www.orzecznia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie zasadnie przyjęto, że sztuczne rozczłonkowanie jednego gospodarstwa w celu uniknięcia zastosowania limitów płatności bezpośrednich do liczby zwierząt i powierzchni działek rolnych zadeklarowanych we wniosku oraz wskazano na wzajemne powiązania osobowe i kapitałowe między spółką, a powiązanymi podmiotami. Niewątpliwie skarżąca kasacyjnie spółka dopuściła się sztucznego podzielenia gospodarstwa na kilka mniejszych gospodarstw w celu pozyskania wielokrotności maksymalnego limitu pomocy przysługującemu jednemu beneficjentowi. Kwestia ta została wielokrotnie przesądzona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego – por. m.in. wyroki z dnia 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1108/20, I GSK 1109/20, I GSK 1110/20 i I GSK 1111/20, a także wyroki z dnia 30 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 751/20 i I GSK 752/20, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl. W związku z powyższym nie zasługują na uwzględnienie zarzuty ukierunkowane na zaistnienie przesłanek powodujących, że w stosunku do skarżącej spółki nie powinien nastąpić obowiązek zwrotu płatności, nawet w sytuacji braku eliminacji z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji o przyznaniu płatności w ramach różnego rodzaju wsparcia dla rolników. Tym samym za chybione należało uznać na gruncie rozpatrywanej sprawy zarzuty naruszenia art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. oraz art. 4 pkt 3 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. Pozbawione usprawiedliwionej podstawy okazały się również w świetle powyższego zarzuty naruszenia w ramach zaskarżonego wyroku art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a w związku z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c p.p.s.a., a także art. 6 K.p.a. i art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR. Stąd na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI