I GSK 1753/22

I GSK 1753/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Dudra /przewodniczący sprawozdawca/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 417/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-06-01
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu admininstracji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 13 § 1, art. 71a, art. 71b, art. 81 § 4 i § 5
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. Sp. z o.o. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 417/22 w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 stycznia 2022 r. nr 2401-IEE.711.1254.2021.7.MD w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Sosnowcu z dnia 5 listopada 2021 r., nr 380000/71/388638/2021; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz S. Sp. z o.o. w S. 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 417/22, oddalił skargę S. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 25 stycznia 2022 r. w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
Dyrektor Oddziału ZUS wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe spółki. W toku tego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności skarżącej w S.1 Sp. z o.o.
Skarżąca zwróciła się o zwolnienie z egzekucji zajętej wierzytelności przysługującej od S.1 Sp. z o.o. w celu przekazania jej kwoty 245 055 zł, na wypłatę wynagrodzeń należnych za pracę pracownikom za sierpień 2021 r.
Postanowieniem z 5 listopada 2021 r. Dyrektor Oddziału ZUS, uznając, iż przyznanie wnioskowanej ulgi jest sprzeczne z interesem wierzyciela, odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w S.1 Sp. z o.o.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 25 stycznia 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Organ wskazał, że skarżąca posiada kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek i jej zadłużenie nadal rośnie. Nie podejmuje przy tym wysiłków, aby to zadłużenie spłacać. Dodał, że do chwili rozpoznania wniosku, skarżąca już siedemnastokrotnie korzystała z ulgi w formie zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego na poczet wypłat wynagrodzeń dla pracowników.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że choć skarżąca wykazała swój ważny interes, to organy słusznie zauważyły, że nie wykazała ona, iż możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Zasadnie przyjęto, że ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Sąd wskazał, że spółka ma kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które nadal rośnie, a skarżąca nie podejmuje wysiłków, aby zadłużenie spłacić. Dodatkowo 94% wszystkich jej zobowiązań stanowią zobowiązania z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń, co oznacza, że źródłem finansowania działalności spółki są zobowiązania publiczno-prawne. W rezultacie organy doszły do prawidłowego wniosku, iż brak jest okoliczności przemawiających za zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności spółki.
Zdaniem WSA organy trafnie uznały, że w interesie publicznym leży odmowa wnioskowi strony. W świetle art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) ważny interes zobowiązanego (a nie innych osób) uzasadnia, choć nie obliguje organu do zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego. Z kolei, ochronie interesu innych osób – pracowników, a także uprawnionych z tytułu alimentów i rent o charakterze alimentacyjnym – służy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. W stanie faktycznym rozpoznanej sprawy ważny interes spółki utożsamiany jest z ważnym interesem zatrudnionych przez skarżącą osób. Jednak to spółka jako pracodawca zatrudnionych u niej osób, zobowiązana jest do zaspakajania ich potrzeb i praw jako pracowników, co obejmuje m. in. wypłatę wynagrodzeń. Tymczasem od 2018 r. spółka nie przekazuje składek również w części finansowanej przez pracowników, które potrącane są z ich wynagrodzeń, co może być kwalifikowane jako naruszenie praw pracowniczych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto spółka zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzucono wyrokowi WSA naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) i w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez akceptację błędnego i nieuzasadnionego twierdzenia organów, że interes publiczny bezwzględnie wymaga odmowy uwzględnienia słusznego interesu zobowiązanego przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji części wierzytelności pieniężnej zobowiązanego;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. i w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez akceptację braku dokładnego wyjaśnienia przez organy stanu faktycznego sprawy w zakresie koniecznym dla zważenia ważnego interesu strony i interesu społecznego oraz akceptację dokonania przez organy błędnych ustaleń i braku właściwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w tym zakresie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.
Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Ocena postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów zobowiązywała NSA do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go postanowień organów I oraz II instancji.
Postawione zarzuty kasacyjne należało uznać za usprawiedliwione.
Przede wszystkim w okolicznościach faktycznych sprawy należało uznać za skuteczny zarzut drugi skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. i w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez akceptację braku dokładnego wyjaśnienia przez organy stanu faktycznego sprawy w zakresie koniecznym dla zważenia ważnego interesu strony i interesu społecznego oraz akceptację dokonania przez organy błędnych ustaleń i braku właściwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w tym zakresie.
W uzasadnieniu tego zarzutu skarżąca kasacyjnie spółka wskazała, że aby odmówić zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności przeznaczonej wyłącznie na wypłatę wynagrodzeń, musiałoby zostać jednoznacznie ustalone, że zwolnienie takie doprowadziłoby do całkowitej bezskuteczności egzekucji i braku możliwości ściągnięcia w jej wyniku jakichkolwiek kwot.
Organy nie dokonały wymaganych ustaleń i nie wyjaśniły stanu faktycznego. Spółka podkreśla, że składnikiem majątku, którego dotyczy wniosek o zwolnienie spod egzekucji jest jedynie część jej wierzytelności w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności, która pozwalała zobowiązanej na wypłacenie wynagrodzeń zatrudnionym przez nią pracownikom. W pozostałej części wierzytelność ta pozostaje zajęta.
Skarżąca kasacyjnie podnosi, że dłużnik zajętej wierzytelności w roku 2020 przekazał ZUS na poczet zajętej wierzytelności łącznie 769 583,40 zł, a w roku 2021 338 067,32 zł (przy czym ostatnia wpłata w kwocie 65 000 zł miała miejsce 22 grudnia 2021 r.), a w roku 2022 przed wniesieniem skargi kwotę 50 000 zł (wpłata w dniu 23 lutego 2022 r.), a przed wniesieniem niniejszej skargi kasacyjnej już kwotę 255 000 zł. Spółka, reasumując tę część wywodów, stwierdziła, że wnioskowane zwolnienie w żadnym razie nie prowadzi do bezskuteczności egzekucji.
Powyższe, w ocenie NSA, jednoznacznie wskazuje, że w sprawie nie przeprowadzono wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, nie ustalono w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy w zakresie istotnym dla zwolnienia na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. określonych składników majątku spod egzekucji, tj. w szczególności nie ustalono sytuacji majątkowej spółki.
Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.
Zwolnienie określonych składników majątkowych spod egzekucji następuje zatem w ramach uznania administracyjnego. W pełni podzielić w tym zakresie należy wywody skargi kasacyjnej, ujęte w uzasadnieniu złożonego środka zaskarżenia. Argumentacja spółki wsparta została piśmiennictwem i orzecznictwem zaczerpniętym z innych wyroków WSA, które zapadły w stosunku do skarżącej spółki, orzeczeń uchylających postanowienia organów.
Na to, że ustawodawca pozostawił uznaniu organu egzekucyjnego rozstrzygnięcie o zwolnieniu, wskazuje użyty w przepisie zwrot "organ może". Jak trafnie spostrzegł WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 5 listopada 2009 r., I SA/Gl 689/09, LEX nr 566367: "Konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość (por. D. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, opublikowano: LEX 2015).
Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10, LEX nr 966166). Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96 - publikowane w CBOSA; wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13, Lex nr 1323427, także wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 3609/15, LEX nr 2461061).
Postępowanie kończące się rozstrzygnięciem uznaniowym musi być zatem przeprowadzone w sposób wszechstronny, wnikliwy z zachowaniem wszystkich reguł procedowania. Musi opierać się na pełnym materiale dowodowym ocenionym bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów.
Podkreślić należy, że zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego nie może udaremnić egzekucji. W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że zwolnienie określonych składników majątkowych nie może bowiem prowadzić do udaremnienia podstawowego celu egzekucji, a tak stałoby się niewątpliwie wtedy, gdyby z egzekucji zostały zwolnione wszystkie składniki majątkowe należące do zobowiązanego (zob. Z. Leoński, w: R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie, s. 62, a także W. Piątek, A. Skoczylas, w: R. Hauser, A. Skoczylas red., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydanie 9, s. 96).
W orzecznictwie NSA prezentowany jest w tym zakresie pogląd, że przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12, LEX nr 1518924). W innym z wyroków NSA stwierdził, że przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, a tym samym nie może prowadzić do sytuacji, w której okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2029/12, LEX nr 1495147).
Stwierdzić zatem należy, że nie może dojść do zwolnienia z egzekucji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. całego majątku zobowiązanego, gdyż w takim przypadku cel egzekucji – zaspokojenie wierzyciela – w ogóle nie zostałby osiągnięty. Istotne są zatem ustalenia faktyczne w tym zakresie, a mianowicie dotyczące majątku, jakim dysponuje zobowiązany i czy zwolnienie na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazanych przez zobowiązanego określonych składników majątku, nie spowoduje udaremnienia egzekucji.
Zauważyć w tym miejscu trzeba, że zarówno organ II instancji, jak i WSA, przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazują, że celem przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a. jest ochrona interesów zarówno zobowiązanego, jak i wierzyciela, instytucja ukształtowana w tym przepisie nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna. Sąd I instancji wskazał dalej w uzasadnieniu, że organy trafnie uznały, że w interesie publicznym leży odmowa wnioskowi strony.
W skardze kasacyjnej spółka powołuje się na inne wyroki tegoż WSA i wskazane tam okoliczności wraz ze stosowną argumentacją. WSA w powołanym orzecznictwie eliminującym z obrotu prawnego wydane w sprawie postanowienia zauważył, że spółce zobowiązanej przysługiwały wierzytelności w znacznie wyżej wysokości niż ta, co do której skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie spod egzekucji. Sąd I instancji wskazał, że na dzień 7 lipca 2021 r. zobowiązanej przysługiwały od spółki S.1 wierzytelności w wysokości 3 959 338,92 zł, zaś jak wynika z wniosku o zwolnienie z egzekucji wierzytelności, wystąpiła ona o zwolnienie nie całości wierzytelności, a jedynie ich części w wysokości 247 952,36 zł, co stanowi 6,26% (wyliczenie NSA) przysługujących skarżącej na dzień 7 lipca 2021 r. wierzytelności od spółki S.1.
Zauważyć należy, że wskazany powyżej stan przysługujących spółce wierzytelności na dzień 7 lipca 2021 r. jest adekwatny dla czasu złożenia w niniejszej sprawie wniosku o zwolnienie majątku spod egzekucji, tj. 3 września 2021 r. Poza tym podkreślić należy, że zaskarżony w tej sprawie skargą kasacyjną wyrok został podjęty w dniu 1 czerwca 2022 r., a więc przed orzeczeniami WSA, na które powołuje się w skardze kasacyjnej spółka. Zostały one bowiem wydane w dniu 15 czerwca 2022 r.
Powyższe przekonuje, że także i w tej sprawie doszło do naruszenia przepisów procesowych ze względu na nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji majątkowej skarżącej kasacyjnie spółki. Jest to istotna okoliczność, gdyż może ona mieć znaczenie w zakresie twierdzeń organu i Sądu I instancji w przedmiocie bezskuteczności egzekucji.
Słusznie zatem w zaistniałych okolicznościach spółka skarżąca kasacyjnie, motywując środek zaskarżenia odwołała się do instytucji uregulowanych art. 71a i 71b u.p.e.a. Zgodnie z art. 71a u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. W myśl zaś art. 71b u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.
Wskazać w tym miejscu trzeba, że powołane przepisy znajdują zastosowanie w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sama możliwość wystawienia tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi (zajętej wierzytelności) nie oznacza, że dochodzi do wszczęcia odrębnego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 4 października 2012 r., II FSK 409/11, LEX nr 1233659). Wystawiając tytuł wykonawczy w trybie przepisu art. 71b u.p.e.a., organ egzekucyjny nie działa jako wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym ani jako wierzyciel. Wystawienie w tym trybie tytułu wykonawczego jest działaniem organu egzekucyjnego i w przypadku wystawienia tego tytułu wykonawczego wobec dłużnika zajętej wierzytelności, egzekucja z majątku tego dłużnika prowadzona jest w ramach dotychczasowego postępowania egzekucyjnego. Jest jego kontynuacją. W konsekwencji organem egzekucyjnym właściwym w tym zakresie jest organ egzekwujący obowiązek, na poczet którego wierzytelność zajęto. Tytuł wykonawczy wystawiony na podstawie art. 71b u.p.e.a. umożliwia organowi egzekucyjnemu ściągnięcie z majątku dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wierzytelności do wysokości określonej w postanowieniu. Jest ona egzekwowana na poczet obowiązku "zasadniczego", który pozostaje nadal przedmiotem trwającego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 2021/11, LEX nr 1298468).
Mając zatem na względzie powoływanie się przez organy na bezskuteczność egzekucji w przypadku zwolnienia spod egzekucji zawnioskowanej części wierzytelności zasadnie spółka powołała się na przywołane powyżej i omówione przepisy (art. 71a i 71b u.p.e.a.). W świetle przedstawionej argumentacji rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji zobowiązany będzie do ustalenia, czy S.1 spółka z o.o., której na dzień 7 lipca 2021 r. skarżąca była wierzycielem na kwotę 3 959 338,92 zł, przekazała organowi egzekucyjnemu całość lub co najmniej przeważającą część zajętej wierzytelności, a jeżeli nie, to czy w sprawie została wszczęta procedura przewidziana w art. 71a i art. 71b u.p.e.a.; jeżeli procedura ta została wszczęta, organ winien wskazać z jakim skutkiem, a jeżeli nie została ona wszczęta, winien wyjaśnić z jakiego powodu zaniechał jej wszczęcia, i w zależności od dokonanych ustaleń, podejmie rozstrzygnięcie w sprawie i szczegółowo je uzasadni.
Powyższe ustalenia mają niewątpliwie znaczenie dla oceny zwolnienia z egzekucji określonych składników majątku zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Zwolnienie to bowiem rozpatrywane jest w ramach uznania administracyjnego, gdzie organ zobowiązany jest do wszechstronnego rozpoznania sprawy, w tym do uwzględnienia wszystkich możliwych dowodów, rzetelnego ustalenia stanu faktycznego, w szczególności dotyczącego sytuacji majątkowej zobowiązanego występującego o zwolnienie z egzekucji wskazanego we wniosku majątku. Ustalenie faktów w tym zakresie jest istotne, szczególnie ze względu na twierdzenia organów dotyczące bezskuteczności egzekucji.
Postępowanie nie zostało więc przeprowadzone zgodnie z regułami procedowania w postępowaniu egzekucyjnym, a konkretnie z art. 7 i 77 § 1, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a., które to przepisy stosuje się w tym postępowaniu na mocy odesłania z art. 18 u.p.e.a., a także art. 13 § 1 u.p.e.a.
Za usprawiedliwiony należało też uznać zarzut pierwszy skargi kasacyjnej, który dotyczy naruszenia tych samych przepisów, które zostały wskazane w zarzucie drugim. Ich naruszenia w tej podstawie kasacyjnej spółka upatruje w akceptacji błędnego i nieuzasadnionego twierdzenia organów, że interes publiczny bezwzględnie wymaga odmowy uwzględnienia słusznego interesu zobowiązanego przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji części wierzytelności pieniężnej zobowiązanego.
Nie można, w ocenie NSA, uznać w zaistniałych okolicznościach za usprawiedliwione twierdzenia, że interes publiczny bezwzględnie wymaga odmowy uwzględnienia słusznego interesu zobowiązanego. Przede wszystkim zauważyć należy, że w ramach tego uznaniowego przepisu, który przewiduje jedynie możliwość zwolnienia majątku spod egzekucji, organy zobowiązane są do wnikliwego rozpoznania sprawy, w tym zgodnego z regułami procesowymi ustalenia sytuacji majątkowej zobowiązanej Spółki. W tym postępowaniu obowiązkiem organów jest ustalenie ważnego interesu zobowiązanego przy uwzględnieniu wskazywanych przez zobowiązanego okoliczności. Organy w ramach tego postępowania powinny dokonać oceny, czy interes zobowiązanego nie pokrywa się z interesem społecznym, a w efekcie końcowym dbale rozważyć te interesy.
Należy mieć na uwadze, że przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. udziela organom egzekucyjnym kompetencji o charakterze uznaniowym. Korzystając z niej, organy te muszą mieć na uwadze również interes społeczny (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 3609/15, LEX nr 2461061, a także wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 2588/18, LEX nr 3367707).
Zasadnie, w ocenie NSA, spółka powołała się na charakter wynagrodzenia za pracę. Wynagrodzenie za pracę w systemie prawnym chronione jest w sposób szczególny, bezwzględny, nawet z ograniczeniem swobody dysponowania prawem do niego przez samego uprawnionego, poprzez zakaz zrzeczenia się wynagrodzenia, z zagwarantowaniem przepisami rangi ustawowej minimalnej wysokości wynagrodzenia, ze znacznymi ograniczeniami w dokonywaniu potrąceń, zarówno co do przedmiotu potrącenia, jak i jego wysokości. Wyrazem tej szczególnej ochrony są również przepisy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a., zgodnie z którymi wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę, które mogą nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, oraz wypłat z rachunku celem zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. W związku z powyższym, wydanie postanowienia odmawiającego zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności w celu wypłaty wynagrodzeń pracownikom wraz z należnymi od tych wynagrodzeń podatkiem od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie społeczne, wymaga przeprowadzenia postępowania ze szczególną wnikliwością i szczególnie starannego uzasadnienia. Tymczasem zaskarżone postanowienie nie zawiera uzasadnienia w tym zakresie. Organ wskazał, że realizacji podnoszonego przez skarżącą ważnego interesu zobowiązanego w postaci wypłaty wynagrodzeń pracownikom, sprzeciwia się interes wierzyciela w postaci bezskuteczności egzekucji, jednakże przy ocenie konfliktu tych interesów, organ nie rozważył czy realizacja w tym przypadku, ważnego interesu zobowiązanego, nie zawiera w sobie również realizacji, do pewnego stopnia, interesu społecznego.
Słusznie w zakresie przywołanego interesu społecznego spółka też wskazała, że realizacja tego interesu polegać może na braku konieczności wypłaty wynagrodzenia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wypłaty zasiłku dla bezrobotnych, świadczeń przedemerytalnych. Ponadto brak możliwości wypłaty wynagrodzenia oznaczać będzie brak możliwości dalszego zatrudniania pracowników, a tym samym utratę pracy przez grupę kilkudziesięciu osób. Interes społeczny realizuje się też poprzez uchronienie tych osób przed bezrobociem, w tym w szczególności kobiet zatrudnionych na stanowiskach szwaczek.
W świetle powyższego organy zobowiązane będą do ponownego rozpoznania wniosku o zwolnienie części wierzytelności spółki spod egzekucji, z uwzględnieniem obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa oraz przedstawionej powyżej argumentacji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzające go postanowienia organu I i II instancji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).