I GSK 1731/20

I GSK 1731/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Wałejko /zdanie odrebne/
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1281/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-05-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 43, art. 61 a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 141 § 4,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 18, art. 27 § 1 pkt 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1281/19 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 maja 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1281/19 po rozpoznaniu skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] maja 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do postępowania egzekucyjnego: w punkcie pierwszym uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z [...] lutego 2019 r., w punkcie drugim zasądzono zwrot kosztów postępowania sądowego.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że istotą sporu między stronami było to, czy organ egzekucyjny doręczył skarżącej odpis tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2018 r.– w dniu [...] czerwca 2018 r. W tym dniu została bowiem odebrana korespondencja przesłana do skarżącej na adres: [...] – obejmująca pismo z [...] czerwca 2018 r. skierowane do ING Banku Śląskiego S.A., do którego załączono przedmiotowy tytuł wykonawczy. Korespondencja została odebrana przez dorosłego domownika – matkę skarżącej, która potwierdziła jej odbiór własnoręcznym podpisem. Z potwierdzenia odbioru wynika także, że odbierający domownik podjął się oddania pisma adresatowi (vide: k. 19 akt administracyjnych). Poza przedmiotem sporu pozostaje przy tym, że w dacie odbioru korespondencji skarżąca była pozbawiona wolności, bowiem w okresie od 9 października 2017 r. do 2 października 2018 r. przebywała w Areszcie Śledczym w Zakładzie Karnym nr 1 we Wrocławiu.
W ocenie organów, korespondencja skierowana do skarżącej została jej prawidłowo doręczona w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 43 k.p.a. Sąd nie podziela jednak tego stanowiska. Jak to zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku z 24 listopada 2017 r. o sygn. akt II FSK 3121/15, Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje żadnych szczególnych rozwiązań w zakresie doręczania pism osobom pozbawionym wolności bądź przebywającym w areszcie śledczym. Niemniej jednak doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. możliwe jest wyłącznie w razie nieobecności adresata w mieszkaniu. Przez nieobecność należy jednak rozumieć sytuację przejściową, wynikającą ze zwyczajnych okoliczności życia codziennego. Przebywanie w areszcie śledczym taką okolicznością nie jest (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia doręczeń osobom pozbawionym wolności jest ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Podnosi się tam mianowicie, że jedynym dopuszczalnym sposobem doręczenia pisma osobie pozbawionej wolności jest uczynienie tego na adres zakładu (np. zakładu karnego, aresztu śledczego), w którym adresat przebywa, za pośrednictwem jego administracji. Doręczenie pisma w inny sposób jest nieskuteczne, niezależnie od wiedzy organu procesowego o fakcie pozbawienia adresata wolności (por. SN III KK 1/07, LEX nr 310195; SN III KK 257/02, LEX nr 82318; SA w Krakowie II AKz 347/04, KZS 2004, z. 10, poz. 21). Pismo wysłane pod ostatnio wskazanym przez stronę adresem nie może być uważane za doręczone, jeżeli strona została pozbawiona wolności i nie podała swego miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności do wiadomości organu, przed którym toczy się postępowanie (por. SN VI KZP 5/74, OSNKW 1974, nr 7-8, poz. 130). Z samej istoty pozbawienia wolności wynika, że jest ono niezależne od woli osoby pozbawionej wolności zarówno co do czasu trwania, jak i miejsca pobytu, a ponadto, że niejednokrotnie może ono ograniczać swobodę w podaniu do wiadomości wspomnianego organu miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności (por. wyrok WSA w Warszawie z 27 marca 2012 r. o sygn. akt III SA/Wa 1869/11 i powołane tam orzecznictwo SN).
Przenosząc powyższe w realia kontrolowanej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że przesłanie przez organ egzekucyjny przesyłki na adres zamieszkania skarżącej, a następnie odebranie jej przez matkę– jako pełnoletniego domownika skarżącej – nie mogło wywołać skutku w postaci doręczenia w trybie art. 43 k.p.a. Przede wszystkim nie można było bowiem uznać, że skarżąca zamieszkiwała w tej dacie pod wskazanym adresem, a tym samym, by jej matka miała przymiot "domownika", o którym jest mowa w tym przepisie, który mógłby podjąć się oddania przesyłki adresatowi. Podkreślić przy tym raz jeszcze należy stanowisko wyrażone w zaprezentowanym wyżej orzecznictwie Sądu Najwyższego, że doręczenie pisma w taki sposób jest nieskuteczne, niezależnie od wiedzy organu procesowego o fakcie pozbawienia adresata wolności.
Z tego względu nieprawidłowe było stanowisko Naczelnika Urzędu, zaaprobowane w całości przez Dyrektora Izby, że Skarżąca uchybiła terminowi, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W konsekwencji organy dopuściły się naruszenia art. 61a § 1 k.p.a., a naruszenie to miało zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia zgłoszonych przez Skarżącą zarzutów.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie złożył skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) zarzucając:
I. naruszenie prawa procesowego:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 43, art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r., poz. 256, dalej: k.p.a.), art. 27 § 1 pkt 9 i art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018r., poz. 1314 ze zm,, dalej: u.p.e.a.) oraz art. 9 pkt 1 d ustawy z dnia 13.10.1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacj i podatników i płatników (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 170 ze zm.) - poprzez uchylenie postanowienia skarżącego oraz poprzedzającego postanowienia Naczelnika US na skutek błędnej wykładni art. 43 k.p.a., a w rezultacie przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie przepis ten nie ma zastosowania, ponieważ nie nastąpiło skuteczne doręczenie stronie na podstawie art. 43 k.p.a. przesyłki zawierającej odpis tytułu wykonawczego,
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 26 § 5 oraz art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. oraz art. 43 k.p.a., poprzez uchylenie postanowienia skarżącego oraz postanowienia Naczelnika US na skutek przyjęcia, że w stanie faktycznym sprawy organ egzekucyjny powinien ustalić kiedy zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne - Skarżący podnosi, iż przedmiotowa sprawa dotyczy postępowania w zakresie zarzutów do postępowania egzekucyjnego i w tej sprawie zarzuty zostały złożone w dniu 4 stycznia 2019 r., co uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania w zakresie zarzutów jako złożonych po terminie wynikającym z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., w związku z doręczeniem Stronie odpisu tytułu wykonawczego w dniu 22 czerwca 2018 r. na podstawie art. 43 k.p.a. - na prawidłowość ustalenia, iż strona zgłosiła zarzuty po terminie nie wpływa, iż strona o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym mogła dowiedzieć się na podstawie doręczonego do banku zawiadomienia o zajęciu rachunku co nastąpiło w dniu 30 maja 2018 r., a więc przed doręczeniem stronie odpisu tytułu wykonawczego.
II. naruszenie prawa materialnego:
1) art. 43 k.p.a. przez błędną wykładnię, a w rezultacie błędne przyjęcie, iż w stanie faktycznym nie nastąpiło skuteczne doręczenie stronie odpisu tytułu wykonawczego, ponieważ doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. nie może być dokonane w przypadku gdy strona w terminie dokonania doręczenia przebywała w Areszcie Śledczym w Zakładzie Karnym nr 1 we Wrocławiu;
Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym autor skargi kasacyjnej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Za podstawę wyroku z 29 maja 2020 r., V SA/Wa 1281/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Pismem z 29 listopada 2018 r. M. K. wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Wawer w Warszawie zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, wraz ze skargą na czynności egzekucyjne, prowadzonym przez ten organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2018 r. wystawionego przez Komisję do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na podstawie decyzji z [...] maja 2018 r. nakładającej na M. K. obowiązek zwrotu równowartości nienależnego świadczenia w wysokości 10.500.000 złotych na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy. Postanowieniem z [...] lutego 2019 r. Naczelnik Urzędu – działając na podstawie art. 61a § 1 kpa w związku z art. 18 u.p.e.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. termin do zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wynosi siedem dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. W tej sprawie organ egzekucyjny doręczył M. K. odpis tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2018 r. – [...] czerwca 2018 r. Wobec tego, termin do zgłoszenia zarzutów upłynął 29 czerwca 2018 r., zaś pismo zawierające zarzuty zostało nadane w placówce pocztowej 29 listopada 2018 r. Uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawiera zatem jednoznaczne stanowisko, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 61a § 1 i 2 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Rozstrzygnięcie przewidziane w części dyspozytywnej art. 61a § 1 k.p.a., tj. odmowa wszczęcia postępowania nie jest uzależnione od uznania organu administracji publicznej, stanowiąc obligatoryjne następstwo stwierdzenia przez organ przesłanek w tym przepisie wyszczególnionych. Odmowa wszczęcia postępowania stanowi zatem obowiązek organu administracji w przypadku zaistnienia opisanej w tym przepisie sytuacji. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania powoduje, że nie zachodzi skutek z art. 61 § 3 k.p.a.:" Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej."
Przepis art. 61a § 1 k.p.a. ma zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczynanych na wniosek, i rozwiązanie takie jest podyktowane ekonomiką postępowania. Jeżeli bowiem już w momencie wszczęcia postępowania na wniosek strony można przewidzieć, że zostanie wydana decyzja umarzająca postępowanie, mija się z celem nie tylko prowadzenie takiego postępowania, ale również jego wszczynanie. W orzecznictwie uznaje się, że zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania administracyjnego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Wszczęcie postępowania na żądanie strony nastąpić może jedynie wówczas, gdy przepis prawa normuje możliwość żądania określonego zachowania organu administracji (tak Naczelny Sąd Administracyjnego w wyroku z 1 grudnia 2004 r., FPS 583/2004). W doktrynie akcentuje się, że zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (Komentarz do art. 165a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, (w:) C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX, 2007, wyd. II, A. Znamiec, Sposoby zakończenia postępowania podatkowego, CASUS 2008/2/39, cz. I. Teza nr 6). Przesłanki odmowy wszczęcia postępowania zostały określone w sposób szeroki, gdyż organ wydaje postanowienie o odmowie, jeżeli z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Omawiana tutaj instytucja, w razie bezpodstawnego jej zastosowania wpływa negatywnie na prawo strony do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, a więc na prawo do sądu wyrażone wprost w art. 45 ust. 1 oraz zagwarantowane w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 7 stycznia 1992 r. sygn. akt K 8/91, OTK 1992/1/5). Ta zasada powinny być brana pod uwagę przez organy administracji publicznej przy wykładni i stosowaniu art. 61a § 1 kpa, ponieważ bezpodstawne i pochopne zastosowanie omawianej instytucji (podlegającej kontroli sądowo administracyjnej) narusza szeroko rozumiane konwencyjne i konstytucyjne prawo do sądu, a w szczególności prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. W tej sprawie nie naruszono omawianej instytucji poprzez przyjęcie, że zachodzi przyczyna, z powodu której postępowanie nie może być wszczęte.
Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konstrukcja tej normy prawnej wskazuje, że stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie strony skarżącej zostały naruszone przez Sąd I instancji, należy uprawdopodobnić istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz wpływ istotny. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji.
W ramach tej podstawy kasacyjnej w pkt I ppkt 1) petitum skargi kasacyjnej autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.; art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., tj. przepisów normujących postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz innych przepisów, w tym art. 43 k.p.a.
Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. określają kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania i co do zasady nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ ich naruszenie przez Sąd I instancji jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom procesowym lub materialnym.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (upea) w art. 1 pkt 1) określa sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2. Według art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie określonego przepisu może polegać na jego zastosowaniu wprost albo z pewnymi modyfikacjami, usprawiedliwionymi odmiennością stanu "podciągniętego" pod dyspozycję stosowanego przepisu, bądź na niedopuszczeniu jego stosowania do rozpatrywanego stanu w ogóle. Ta niedopuszczalność może wynikać albo bezpośrednio z treści wchodzących w grę regulacji prawych, albo z tego, że zastosowania danej normy nie dałoby się pogodzić ze specyfiką i odmiennością rozpoznawanego stanu (zob. J. Warylewski (red.), Zasady techniki prawodawczej. Komentarz do rozporządzenia, Warszawa 2003, s. 503).
Należy podkreślić, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji dominuje przede wszystkim interes wierzyciela, natomiast ochrona praw zobowiązanego została uregulowana tak, że stosowanie przepisów kpa jest ograniczone tylko do zagadnień nie uregulowanych w u.p.e.a., ponieważ przepisy k.p.a. nie mogą modyfikować regulacji specyficznych dla postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzi się swoiste postępowanie dowodowe, którego przedmiotem jest określenie sposobu przymusowego doprowadzenia do wykonania obowiązków określonych w tytule wykonawczym. Organ egzekucyjny musi podjąć czynności w celu ustalenia sytuacji majątkowej i faktycznej zobowiązanego i ma prawo wykorzystywać tu wszelkie środki dowodowe, zarówno uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego, jak i nienazwane. Gdy postępowanie egzekucyjne nie było poprzedzone postępowaniem administracyjnym, osoba wobec której wystawiono tytuł egzekucyjny ma prawo domagać się przeprowadzenia postępowania dowodowego w trakcie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny w takich wypadkach zobowiązany jest natomiast do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przy zastosowaniu odpowiednich reguł postępowania administracyjnego, także co do postępowania dowodowego w możliwie jak najszerszym dla realizacji specyfiki postępowania egzekucyjnego zakresie.
Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz o skutkach wniesienia tego zarzutu nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i po upływie tego terminu. Według art. 32 u.p.e.a., organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Z kolei, zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Do elementów koniecznych, jakie muszą spełniać zarzuty, należy zaliczyć wymogi formalne co do ich treści oraz, co do czasu wniesienie tego środka przewidzianego przez ustawę. Zarzuty mogą być wnoszone w terminie siedmiu dni od pouczenia zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Strona, która uchybiła terminowi do wniesienia zarzutu, może złożyć zarzut wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. Skutkiem niezłożenia takiego wniosku jest bezskuteczność zarzutu – organ egzekucyjny nie jest uprawniony do rozpatrzenia zarzutu, a jeżeli rozpoznał zarzut mimo uchybienia terminowi, to organ odwoławczy, rozpoznając zażalenie na postanowienie o rozpatrzeniu zarzutu, powinien uchylić postanowienie i umorzyć postępowanie w tym zakresie (wyrok NSA OZ w Katowicach z 24 października 2000 r., I SA/Ka 712/99, LEX nr 44897). Po upływie terminu do wniesienia zarzutów zobowiązany może sprzeciwiać się prowadzeniu egzekucji zgłaszając żądanie umorzenia postępowania (art. 59 § 4 u.p.e.a.) oraz przedstawiając dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych (art. 45 § 1 u.p.e.a.).
Orzecznictwo sądowe podkreśla rolę doręczenia pouczenia z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. dla realizacji prawa zobowiązanego do zgłoszenia zarzutów. Skoro w tytule wykonawczym powinno znaleźć się pouczenie o terminie na złożenie zarzutów, a tytuł wchodzi do obiegu prawnego przez jego doręczenie, to właśnie tę datę należy przyjąć za datę początkową biegu terminu 7 dniowego.
Zgodnie z art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi (...) jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. (...). Doręczenie w omawianym trybie powinno nastąpić w miejscu aktualnego zamieszkania adresata. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest okoliczność, że adresat zamieszkuje pod wskazanym adresem, doręczenie mu pisma osobiście jest niemożliwe z powodu jego czasowej nieobecności, zaś dorosły domownik przyjmuje pismo osobiście za pokwitowaniem i zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi. To oznacza, że doręczenie pisma do rąk dorosłego domownika pod danym adresem z zachowaniem powyższych warunków przewidzianych we wskazanym przepisie jest skuteczne. Tym samym, możliwe jest doręczenie odpisu tytułu wykonawczego w trybie doręczenia zastępczego do rąk dorosłego domownika.
Nieobecność adresata w mieszkaniu obejmuje przykładowo, między innymi następujące sytuacje: pobyt w pracy, zakupy, odwiedziny sąsiada, uczestnictwo w obrzędach religijnych, uczestnictwo w imprezach sportowych lub kulturalnych, wyjazd na urlop w kraju lub za granicą, pobyt w szpitalu w kraju lub za granicą, pobyt w izbie wytrzeźwień, zatrzymanie przez Policję, oczekiwanie na spóźniony środek transportu publicznego oraz wszelkie inne sytuacje, w których adresat korzystając z konwencyjnej i konstytucyjnej wolności przemieszczania się w kraju i za granicą swobodnie wybiera powód swojej nieobecności w mieszkaniu lub też nieobecność ta spowodowana jest legalnymi działaniami organów władzy publicznej, o których nadawca pisma nie wiedział w chwili nadania przesyłki. Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje szczególnego trybu doręczania pism osobom pozbawionym wolności (skazanym; tymczasowo aresztowanym, zatrzymanym). Kiedy organ administracji publicznej jeszcze przed nadaniem przesyłki uzyska informację, że adresat pisma jest pozbawiony wolności, to informacja ta oznacza, że osoba fizyczna nie przebywa w swoim mieszkaniu. Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a., pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. W przypadku ustalenia przed nadaniem przesyłki, że adresat aktualnie nie zamieszkuje pod wskazanym adresem z powodu pozbawienia wolności, nie można zastosować doręczenia w trybie art. 42 § 1 k.p.a.. Tym bardziej nie można zastosować doręczenia w trybie art. 43 k.p.a., ponieważ nie zachodzi przesłanka nieobecności adresata, o jakiej mowa w tym przepisie, adresat jeszcze przed nadaniem pisma nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Z przepisów Rozdziału 8 Doręczenia k.p.a. nie wynika wprost, aby organ administracji publicznej, kiedy dowiedział się, że adresat jest pozbawiony wolności miał kierować korespondencję na adres zakładu karnego lub aresztu śledczego. Przymusowe miejsce pobytu podczas pozbawienia wolności nie jest mieszkaniem osoby fizycznej w rozumieniu art. 42 § 1 k.p.a. Mieszkaniem jest miejsce, w którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego (a nie krótkotrwałego) pobytu, umożliwiającego doręczenie mu pisma (postanowienie SN z 27 października 2009 r., II UK 81/09, LEX nr 574541). Przepis nakazuje doręczanie pism w mieszkaniu osób fizycznych ("ich mieszkaniu"), a zatem może to być każdy adres wskazany przez adresata doręczeń, pod którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego, a nie krótkotrwałego pobytu (wyrok NSA z 21 stycznia 2010 r., II OSK 120/09, LEX nr 597160).
Zgodnie z art. 43 § 3 kpa, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Natomiast według art. 9 ust. 1d ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, w przypadku zmiany adresu miejsca zamieszkania przez podatnika będącego osobą fizyczną mającą identyfikator podatkowy, o którym mowa w art. 3 ust. 1, nieprowadzącą działalności gospodarczej lub niebędącą zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, za dokonanie aktualizacji uznaje się podanie przez tego podatnika aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym. Podatnicy mogą również dokonać aktualizacji adresu miejsca zamieszkania według wzoru określonego na podstawie art. 5 ust. 5.
Przymusowe przebywanie w izbie zatrzymań, zakładzie karnym lub areszcie śledczym nie jest zmianą adresu miejsca zamieszkania z powodu braku zamiaru osoby fizycznej dłuższego tam przebywania. W takim wypadku brak jest również podstaw do dokonania aktualizacji przez podanie przez podatnika aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym lub według podanego wzoru przez wskazanie adresu zakładu karnego lub aresztu śledczego.
W przypadku ustalenia przez organ egzekucyjny, że zobowiązany nie zamieszkuje pod wskazanym adresem z powodu pozbawienia wolności odpis tytułu wykonawczego powinien doręczyć na znany mu adres zakładu karnego lub aresztu śledczego, w którym zobowiązany przebywa, bowiem w rozumieniu art. 43 § 3 kpa jest to miejsce, gdzie się adresata zastanie. Przemawia za tym zasada praworządności z art. 6 k.p.a. (zastosowanie norm proceduralnych regulujących fazy postępowania) oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu z art. 10 kpa, która obejmuje wszystkie fazy postępowania, w tym wypadku chodzi o zapewnienie zobowiązanemu zachowanie terminu do wniesienia zarzutów. Ustalenie przez organ egzekucyjny, że zobowiązany nie zamieszkuje pod wskazanym adresem z powodu pozbawienia wolności może nastąpić z urzędu, lub też na podstawie informacji udzielonej przez zobowiązanego, jak również na podstawie informacji udzielonej przez dorosłego domownika, który w przypadku nieobecności adresata pisma nie odebrał za pokwitowaniem i nie podjął się oddania pisma adresatowi pozbawionemu wolności.
W rozpoznawanej sprawie, organ egzekucyjny wszczął egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Następnie odpis tytułu wykonawczego prawidłowo przesłał na znany mu adres zamieszkania zobowiązanej ustalony na podstawie ewidencji i identyfikacji podatników, ponieważ w chwili nadania przesyłki organ egzekucyjny nie wiedział o tym, że zobowiązana przebywa w areszcie śledczym. Pismo doręczono skutecznie w trybie art. 43 k.p.a. - 22 czerwca 2018 r., ponieważ dorosły domownik przyjął pismo osobiście za pokwitowaniem i zobowiązał się do oddania pisma adresatowi. Dorosły domownik nie odmówił przyjęcia pisma i nie poinformował doręczyciela o pozbawieniu wolności adresata pisma. Nieobecność adresata była spowodowana legalnymi działaniami organów władzy publicznej, o których nadawca pisma nie wiedział w chwili nadania przesyłki – 14 czerwca 2018 r.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną, uchylając zaskarżone orzeczenie i rozpoznał skargę, ponieważ uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Skargę oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 § pkt 2) p.p.s.a. i art. 207 § 2 p.p.s.a. odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, ponieważ zaistniał przypadek szczególnie uzasadniony.
Zdanie odrębne
Zdanie odrębne sędziego WSA del. do NSA Grzegorza Wałejki od wyroku
Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2021 r. I GSK 1731/20.
Na podstawie art. 137 § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a. składam zdanie odrębne od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt I GSK 1731/20, gdyż uważam, że skarga kasacyjna Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie powinna być oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Nie podzielam kluczowej dla uwzględnienia skargi kasacyjnej argumentacji w zakresie wykładni i zastosowania przepisu art. 43 k.p.a. prowadzącej do uznania za prawidłowe i skuteczne doręczenie tytułu wykonawczego do rąk domownika pod adresem zamieszkania zobowiązanej, w sytuacji kiedy zobowiązana przebywała poza miejscem zamieszkania pozbawiona wolności ze względu na tymczasowe aresztowanie.
Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy było, czy organ egzekucyjny doręczył skutecznie zobowiązanej odpis tytułu wykonawczego w dniu 22 czerwca 2018 r. pod adresem jej zamieszkania w W., w sytuacji kiedy skarżąca w dacie doręczenia korespondencji była od kilku miesięcy pozbawiona wolności, bowiem w okresie od 9 października 2017 r. do 2 października 2018 r. przebywała w zakładzie karnym we W1. Korespondencja skierowana do skarżącej została odebrana pod adresem w W. przez dorosłego domownika – matkę skarżącej, która potwierdziła jej odbiór własnoręcznym podpisem, podejmując się oddania pisma adresatce.
W ocenie organu egzekucyjnego korespondencja skierowana do skarżącej została jej prawidłowo doręczona w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 43 k.p.a. Jednak Sąd pierwszej instancji nie podzielił tego stanowiska wskazując, że doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. możliwe jest wyłącznie w razie nieobecności adresata w mieszkaniu. Przez nieobecność należy jednak rozumieć sytuację przejściową, wynikającą ze zwyczajnych okoliczności życia codziennego. Przebywanie w areszcie śledczym taką okolicznością nie jest. Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którym podnosi się, że jedynym dopuszczalnym sposobem doręczenia pisma osobie pozbawionej wolności jest uczynienie tego na adres zakładu (np. zakładu karnego, aresztu śledczego), w którym adresat przebywa, za pośrednictwem jego administracji. Doręczenie pisma w inny sposób jest nieskuteczne, niezależnie od wiedzy organu procesowego o fakcie pozbawienia adresata wolności. Pismo wysłane pod ostatnio wskazanym przez stronę adresem nie może być uważane za doręczone, jeżeli strona została pozbawiona wolności i nie podała swego miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności do wiadomości organu, przed którym toczy się postępowanie. Z samej istoty pozbawienia wolności wynika, że jest ono niezależne od woli osoby pozbawionej wolności zarówno co do czasu trwania, jak i miejsca pobytu.
Według Sądu pierwszej instancji przesłanie przez organ egzekucyjny przesyłki na adres zamieszkania skarżącej, a następnie odebranie jej przez matkę – jako pełnoletniego domownika skarżącej – nie mogło wywołać skutku w postaci doręczenia w trybie art. 43 k.p.a. Przede wszystkim nie można było bowiem uznać, że skarżąca zamieszkiwała w tej dacie pod wskazanym adresem, a tym samym, by jej matka miała przymiot "domownika", o którym jest mowa w tym przepisie, który mógłby podjąć się oddania przesyłki adresatowi. Z tego względu Sąd uznał za nieprawidłowe stanowisko organów egzekucyjnych że skarżąca składając zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w dniu 29 listopada 2018 r. (po zakończeniu tymczasowego aresztowania) uchybiła terminowi, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W konsekwencji organy dopuściły się naruszenia art. 61a § 1 k.p.a., a naruszenie to miało zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia zgłoszonych przez skarżącą zarzutów.
Uważam, że prawidłowe jest rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji i podzielam co do zasady argumentację przedstawioną przez ten Sąd.
Nie podzielam natomiast argumentacji większości składu sądu kasacyjnego, z której wynika, że tylko w przypadku ustalenia przez organ egzekucyjny, że zobowiązany nie zamieszkuje pod wskazanym adresem z powodu pozbawienia wolności, odpis tytułu wykonawczego organ powinien doręczyć na znany mu adres zakładu karnego lub aresztu śledczego, w którym zobowiązany przebywa, bowiem w rozumieniu art. 43 § 3 kpa jest to miejsce, gdzie się adresata zastanie. Wskazano przy tym, że ustalenie przez organ egzekucyjny, że zobowiązany nie zamieszkuje pod wskazanym adresem z powodu pozbawienia wolności może nastąpić z urzędu, lub też na podstawie informacji udzielonej przez zobowiązanego, jak również na podstawie informacji udzielonej przez dorosłego domownika, który w przypadku nieobecności adresata pisma nie odebrał za pokwitowaniem i nie podjął się oddania pisma adresatowi pozbawionemu wolności. Jednocześnie wskazano, że w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny odpis tytułu wykonawczego prawidłowo przesłał na znany mu adres zamieszkania zobowiązanej ustalony na podstawie ewidencji i identyfikacji podatników, ponieważ w chwili nadania przesyłki organ egzekucyjny nie wiedział o tym, że zobowiązana przebywa w areszcie śledczym. Pismo doręczono skutecznie w trybie art. 43 k.p.a. - 22 czerwca 2018 r., ponieważ dorosły domownik przyjął pismo osobiście za pokwitowaniem i zobowiązał się do oddania pisma adresatowi. Dorosły domownik nie odmówił przyjęcia pisma i nie poinformował doręczyciela o pozbawieniu wolności adresata pisma. Nieobecność adresata była spowodowana legalnymi działaniami organów władzy publicznej, o których nadawca pisma nie wiedział w chwili nadania przesyłki – 14 czerwca 2018 r.
Uważam, że okoliczność, że organ egzekucyjny nie wiedział, że zobowiązana jest od wielu miesięcy tymczasowo aresztowana oraz okoliczność, że jej matka jako domowniczka przyjęła pismo i nie poinformowała doręczyciela o pobawieniu wolności adresatki oraz zobowiązała się do oddania pisma skarżącej nie mogą przesądzać o skuteczności doręczenia zastępczego.
Przepisy o doręczeniach mają przede wszystkim charakter gwarancyjny. Służą one bowiem zagwarantowaniu prawa strony do rzetelnego i prawidłowego postępowania. Prawidłowość doręczeń jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony. Wprawdzie przepisy o doręczeniach zastępczych mają także na celu zapewnienie sprawności postępowania, którą trudniej byłoby osiągnąć, gdyby dopuszczać jedynie doręczenie właściwe, to jest do rąk adresata. Tym niemniej przepisy o doręczeniach zastępczych, w tym również art. 43 k.p.a., powinny być wykładane i stosowane także przy uwzględnieniu ich gwarancyjnego charakteru. Wzgląd na tę okoliczność sprzeciwia się zaakceptowaniu skuteczności doręczenia zastępczego na adres zamieszkania osoby od długiego czasu pozbawionej wolności, szczególnie w tak specyficzny sposób jak tymczasowe aresztowanie, w którym kontakt ze światem zewnętrznym jest dodatkowo utrudniony.
Zgodnie z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi.
Nie ma wątpliwości, że według przytoczonego przepisu, aby doszło do skutecznego doręczenia pisma w sposób zastępczy, np. dorosłemu domownikowi, to adresat tej przesyłki musi pod wskazanym w tej korespondencji adresem zamieszkiwać.
Wprawdzie przepisy k.p.a. nie przewidują żadnych szczególnych rozwiązań w zakresie doręczania pism osobom pozbawionym wolności bądź przebywającym w areszcie śledczym. Niemniej jednak doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. możliwe jest wyłącznie w razie nieobecności adresata w mieszkaniu. Przez nieobecność należy jednak rozumieć sytuację przejściową, wynikającą ze zwyczajnych okoliczności życia codziennego. Przebywanie w areszcie śledczym nie jest taką okolicznością Jedynie nieobecność nie trwająca nadmiernie długo, wynikająca ze zwykłych okoliczności życiowych, np. ze względu na wyjazd wakacyjny, służbowy albo z innej zwykłej przyczyny, pobyt w pracy, zakupy, odwiedziny u innych osób, uczestnictwo w obrzędach religijnych, uczestnictwo w imprezach sportowych lub kulturalnych, pobyt w szpitalu, zatrzymanie przez Policję oraz wszelkie inne sytuacje, w których adresat korzystając z wolności przemieszczania się swobodnie wybiera powód swojej nieobecności w mieszkaniu lub też nawet, jeżeli nieobecność spowodowana jest legalnymi działaniami organów władzy publicznej, które jednak nie powodują długotrwałego pozbawienia wolności i długotrwałego zaburzenia kontaktów ze światem zewnętrznym, umożliwia skuteczne doręczenie korespondencji w drodze doręczenia zastępczego przesyłki skierowanej do strony postępowania pod znanym adresem zamieszkania. Za taką krótkotrwałą nieobecność (krótkotrwały brak zamieszkiwania) nie można uznać pobytu w zakładzie karnym i to bez względu na to, czy pobyt ten jest wynikiem odbywania kary pozbawienia wolności, czy też tymczasowego aresztowania, a także bez względu na to, czy organ prowadzący postępowanie i doręczający stronie korespondencję o tym pobycie strony w zakładzie karnym wiedział.
Zwrócić należy uwagę, że kwestia doręczeń osobom pozbawionym wolności jest ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Podnosi się tam mianowicie, że jedynym dopuszczalnym sposobem doręczenia pisma osobie pozbawionej wolności jest uczynienie tego na adres zakładu (np. zakładu karnego, aresztu śledczego), w którym adresat przebywa, za pośrednictwem jego administracji. Doręczenie pisma w inny sposób jest nieskuteczne, niezależnie od wiedzy organu procesowego o fakcie pozbawienia adresata wolności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2007 r., III KK 1/07, LEX nr 310195; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2003 r. III KK 257/02, LEX nr 82318; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 września 2004 r., II AKz 347/04, KZS 2004, z. 10, poz. 21). Pismo wysłane pod ostatnio wskazanym przez stronę adresem nie może być uważane za doręczone, jeżeli strona została pozbawiona wolności i nie podała swego miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności do wiadomości organu, przed którym toczy się postępowanie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 1974 r.VI KZP 5/74, OSNKW 1974, nr 7-8, poz. 130).
Także i w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano, że z samej istoty pozbawienia wolności wynika, że jest ono niezależne od woli osoby pozbawionej wolności zarówno co do czasu trwania, jak i miejsca pobytu, a ponadto, że niejednokrotnie może ono ograniczać swobodę w podaniu do wiadomości wspomnianego organu miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1869/11 i powołane tam orzecznictwo SN). Wskazywano też, że skoro adresat decyzji został aresztowany, to z samego faktu osadzenia go w areszcie wiadomo, że nie przebywa pod adresem zamieszkania i kierowana pod ten adres przesyłka nie może być przez niego osobiście podjęta. Problematyczna staje się w takim przypadku treść art. 43 k.p.a., stanowiącego o deklaracji odbiorcy przesyłki w przedmiocie jej doręczenia adresatowi. Osoba aresztowana, z uwagi na dobro prowadzonego przeciwko niej postępowania karnego jest zazwyczaj ograniczona w kontaktach ze światem zewnętrznym, przesyłana do niej korespondencja może być kontrolowana - co znacznie przedłuża czas jej doręczenia, zaś widzenia z osobami bliskimi są wstrzymane albo ograniczone. A zatem jest mało prawdopodobne, aby matka skarżącego mogła niezwłocznie przekazać mu odebrany przez nią rozkaz personalny (wyrok WSA w Warszawie z 14 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 575/07).
Nawiązując do tej ostatniej tezy wyroku WSA w Warszawie trzeba wskazać, że okoliczność, że matka skarżącej występując w charakterze domownika przyjęła przesyłkę i podjęła się jej oddania adresatce nie może przesądzać o skuteczności doręczenia. Dorosły domownik może podjąć się oddania pisma jedynie w miejscu gdzie razem z adresatem przebywa, a nie w jakimkolwiek innym miejscu – właśnie z tej przyczyny, że jest domownikiem i wyręcza w przyjęciu przesyłki czasowo nieobecnego adresata. Warunkiem skuteczności takiego wyręczenia jest realna możliwość niezwłocznego oddania pisma adresatowi, po jego powrocie do miejsca zamieszkania, w którym wspólnie przebywa z domownikiem Matka skarżącej nie mogła skutecznie podjąć się oddania pisma skarżącej, ponieważ ze względu na długotrwałe pozbawienie wolności skarżącej, brak możliwości powrotu do miejsca zamieszkania w przewidywalnym czasie i ograniczenia w kontaktach wynikających z reżimu tymczasowego aresztowania, oddanie przesyłki niezwłocznie a nawet po dłuższym, lecz przewidywalnym czasie, było niemożliwe. Podkreślić należy, że skutki braku możliwości zrealizowania przez matkę skarżącej deklaracji oddania przesyłki adresatce, nie obciążają skarżącej, lecz (prawdopodobnie bez jego zawinienia) organ, który za pośrednictwem operatora pocztowego posłużył się matką skarżącej jako domowniczką w celu wykonania doręczenia zastępczego.
Jak wcześniej wspomniałem przepisy regulujące doręczenia pełnią funkcję gwarancyjną dla ochrony strony postępowania, szczególną w przypadku doręczania, m.in. tytułu wykonawczego, od którego zależy skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Strona nie może ponosić ujemnych konsekwencji nieprawidłowości w doręczeniu. Wyłącznie doręczenie zgodne z regułami przewidzianymi przez ustawodawcę w art. 39-49b k.p.a. może odnieść procesowy skutek doręczenia takiego tytułu oraz stanowić podstawę do zgodnego z prawem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Tytuł wykonawczy jako akt zewnętrzny musi być zakomunikowany stronie. Doręczenie takiego aktu w stosunku do strony stwarza nową sytuację procesową (np. możliwość wniesienia zarzutów).
W okolicznościach faktycznych sprawy ówcześnie (to jest w czasie stosowania wobec skarżącej tymczasowego aresztowania) tylko doręczenie tytułu wykonawczego zobowiązanej na adres w zakładzie karnym mogło wywołać skutek w postaci rozpoczęcia biegu terminu do złożenia zarzutów. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że w przypadku braku takiego doręczenia nie doszło do skutecznego doręczenia tytułu wykonawczego w rozumieniu przepisów o doręczeniach z k.p.a.
Organ egzekucyjny, po złożeniu zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej powinien przede wszystkim rozważyć skutki braku doręczenia tytułu wykonawczego w czerwcu 2018 r. Brak doręczenia odpisu tytułu wykonawczego nie pozbawia zobowiązanego prawa do składania zarzutów (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2096/11).
W konsekwencji powyższego, według mojej oceny, nie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji podczas kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, przepisu art. 43 k.p.a. w powiązaniu z pozostałymi przepisami wskazanymi przez organ w zarzutach skargi kasacyjnej.