I GSK 1726/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-10
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
składki ZUSzwolnienieCOVID-19rozporządzeniePKDREGONpostępowanie dowodowesprawiedliwość proceduralnaubezpieczenia społeczneprawo administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną ZUS, potwierdzając, że ustalenie przeważającej działalności gospodarczej dla celów zwolnienia ze składek nie może opierać się wyłącznie na rejestrze REGON, lecz wymaga weryfikacji innymi dowodami w przypadku wątpliwości.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej ZUS od wyroku WSA, który uchylił decyzję odmawiającą zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS zarzucił WSA naruszenie przepisów k.p.a. i błędną wykładnię rozporządzenia COVID-19, twierdząc, że ocena przeważającej działalności gospodarczej powinna opierać się wyłącznie na danych z rejestru REGON. NSA oddalił skargę, uznając, że rejestr REGON jest jedynie środkiem dowodowym, a w przypadku wątpliwości organ ma obowiązek przeprowadzić dalsze postępowanie dowodowe zgodnie z k.p.a., aby zapewnić sprawiedliwość proceduralną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który uchylił decyzję ZUS odmawiającą spółce A. Sp. z o.o. zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2020 r. do kwietnia 2021 r. ZUS zarzucił WSA naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.) oraz prawa materialnego (§ 10 ust. 2a rozporządzenia COVID-19), argumentując, że WSA błędnie uznał, iż ZUS naruszył przepisy k.p.a., nie weryfikując wyczerpująco materiału dowodowego. Zdaniem ZUS, ocena spełnienia warunku zwolnienia z opłacania składek powinna opierać się wyłącznie na danych z rejestru REGON na dzień 31 marca 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że rejestr REGON jest jedynie środkiem dowodowym, a nie wyłącznym dowodem potwierdzającym stan faktyczny. W przypadku wątpliwości co do prawdziwości lub aktualności danych zawartych w rejestrze REGON, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie dowodowe z wykorzystaniem innych środków dowodowych, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 75 § 1 k.p.a.). NSA wskazał, że takie podejście jest zgodne z zasadą sprawiedliwości proceduralnej (art. 2 Konstytucji RP) oraz celami regulacji antykryzysowych, które mają na celu udzielenie wsparcia przedsiębiorcom faktycznie dotkniętym skutkami pandemii. Ograniczenie się wyłącznie do danych z rejestru REGON mogłoby prowadzić do odmowy pomocy podmiotom, które rzeczywiście poniosły straty, co byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rejestr REGON jest jedynie środkiem dowodowym, a w przypadku wątpliwości organ ma obowiązek przeprowadzić dalsze postępowanie dowodowe z wykorzystaniem innych środków dowodowych zgodnie z k.p.a.

Uzasadnienie

NSA uznał, że ograniczenie się do danych z rejestru REGON naruszałoby zasady postępowania dowodowego i sprawiedliwość proceduralną. W przypadku wątpliwości co do prawdziwości lub aktualności danych, organ musi zweryfikować stan faktyczny innymi dowodami, aby zapewnić prawidłowe rozstrzygnięcie zgodne z celem przepisów antykryzysowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa orzeczenia o oddaleniu skargi kasacyjnej.

rozporządzenie Covid art. 10 § ust. 2a

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19

Określa warunki zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, odsyłając do danych z rejestru REGON.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek dochodzenia prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 75 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wszechstronnego zbadania materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa uchylenia decyzji przez WSA w przypadku naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

ustawa COVID-19 art. 31zo § ust. 11

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Analogiczne rozwiązania dotyczące zwolnienia z opłacania należności.

ustawa o statystyce publicznej art. 42 § ust. 3 pkt 4

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 roku o statystyce publicznej

Informacje dotyczące wykonywanej działalności, w tym rodzaj przeważającej działalności, podlegają wpisowi do rejestru REGON.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego, z której wywodzona jest zasada sprawiedliwości proceduralnej.

Konstytucja RP art. 22

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Swoboda prowadzenia działalności gospodarczej, której ograniczenia w związku z pandemią uzasadniają regulacje antykryzysowe.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rejestr REGON jest jedynie środkiem dowodowym, a nie wyłącznym dowodem stanu faktycznego. W przypadku wątpliwości co do danych w rejestrze REGON, organ ma obowiązek przeprowadzić dalsze postępowanie dowodowe zgodnie z k.p.a. Stosowanie formalnej teorii dowodów przez organ administracji narusza zasady postępowania administracyjnego i sprawiedliwość proceduralną. Cel przepisów antykryzysowych wymaga wsparcia przedsiębiorców faktycznie dotkniętych skutkami pandemii, co może wymagać weryfikacji innych niż REGON dowodów.

Odrzucone argumenty

Zarzuty ZUS dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. Zarzuty ZUS dotyczące błędnej wykładni § 10 ust. 2a rozporządzenia Covid poprzez przyjęcie, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą o przeważającym kodzie PKD uprawniającym do zwolnienia.

Godne uwagi sformułowania

rejestr REGON nie tworzy żadnego stanu prawnego, a jedynie potwierdzać ma stan faktyczny według oświadczenia wiedzy podmiotu prowadzącego taką działalność niedopuszczalne jest stosowanie formalnej (legalnej) teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi zasada sprawiedliwości proceduralnej nie może budzić wątpliwości, że jednym z podstawowych środków gwarantujących sprawiedliwy rezultat postępowania są na gruncie procedury administracyjnej reguły prowadzenia postępowania dowodowego

Skład orzekający

Joanna Wegner

przewodniczący

Joanna Salachna

sprawozdawca

Jacek Boratyn

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie zakresu postępowania dowodowego w sprawach o zwolnienie z opłacania składek ZUS w kontekście przepisów antykryzysowych oraz stosowanie zasady sprawiedliwości proceduralnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisami antykryzysowymi i zwolnieniami ze składek ZUS, ale ogólne zasady dotyczące postępowania dowodowego i sprawiedliwości proceduralnej mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu wsparcia przedsiębiorców w czasie pandemii i wyjaśnia kluczowe zasady postępowania dowodowego w administracji, co jest istotne dla praktyków prawa.

ZUS przegrywa w NSA: Rejestr REGON to za mało, by odmówić zwolnienia ze składek!

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 1726/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Boratyn
Joanna Salachna /sprawozdawca/
Joanna Wegner /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Po 1468/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-04-27
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 75 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 31zo ust. 11
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 371
§ 10
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek  pandemii COVID-19
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Po 1468/21 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 lipca 2021 r. nr 290000/71/414836/2021 w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1468/21 – po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ lub ZUS) z 22 lipca 2021 r. nr 290000/71/414836/2021 w przedmiocie odmowy prawa zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. – uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję ZUS.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył ZUS, zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie skargi poprzez jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania. Zrzekł się też z rozpoznania sprawy na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.), poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy o Covid-19 i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.02.2021 r. i z dnia 16.04.2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (dalej: rozporządzenia Covid), w sprawie zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1.12.2021 r. do 30.04.2021 r. Zakład naruszył w/w przepisy k.p.a., bowiem nie zweryfikował w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w zakresie ustaleń faktycznych, a co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia przez ten Sąd zaskarżonej decyzji ZUS wydanej zgodnie z § 10 ust. 2a rozporządzenia Covid przy zastosowaniu jedynego środka dowodowego dopuszczonego przez ustawodawcę - danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31.03.2021 r. - w celu oceny spełnienia warunku w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- § 10 ust. 2a rozporządzenia Covid poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca na dzień wydania decyzji prowadziła działalność gospodarczą o przeważającym kodzie działalności uprawniającym go do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za ww. okres.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie organ (ZUS) zrzekł się rozprawy, a skarżąca nie zażądała jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta obydwu punktach powołanego przepisu.
Z konstrukcji zarzutów skargi kasacyjnej oraz jego uzasadnienia wynika, że istotą problemu prawnego sprawy jest interpretacja oraz zastosowanie, w kontekście obowiązujących reguł postępowania, § 10 ust. 1 i 2, a także ust. 2a rozporządzenia Covid (a nie jak wskazano w petitum skargi kasacyjnej – jedynie § 10 ust. 2a tego rozporządzenia), zgodnie z którymi oceny spełnienia warunku zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych - za wskazane w tych przepisach okresy - dokonuje się wedle oznaczenia prowadzonej (przeważającej) działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021 r.
Zdaniem ZUS ocena spełniania warunków, o których mowa w § 10 rozporządzenia Covid odbywa się w trybie "uproszczonym", w tym o udostępnione na potrzeby prowadzonych postepowań bazy REGON. Okoliczność prowadzenia działalności w zakresie oznaczenia PKD nie może być stwierdzona w inny sposób.
Naczelny Sąd Administracyjny wstępnie wskazuje, że dyspozycje zawarte w § 10 rozporządzenia Covid są analogiczne do rozwiązań ustawowych w zakresie warunków zwolnienia z opłacania należności zawartych w przepisach ustawy COVID-19. To zaś zagadnienie jest już szeroko omówione w aktualnym orzecznictwie NSA (por. np. wyroki NSA: z 20 października 2021 r., sygn. akt I GSK 575/21 i sygn. akt I GSK 829/21; z 5 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 754/21; z 4 marca 2022 r., sygn. akt I GSK 1412/21; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże). Podzielając zatem wyrażone w tych wyrokach poglądy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA prawidłowo orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji ZUS oraz decyzji ją poprzedzającej.
Wskazać bowiem należy, że zasady prowadzenia Krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (rejestru REGON) określają przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1995 roku o statystyce publicznej (aktualnie: j.t. Dz.U. z 2023 r. poz. 773; na dzień wydania decyzji: j.t. Dz.U. z 2021 r., poz. 955), z których wynika, że wpisowi do rejestru REGON podlegają m.in. informacje dotyczące wykonywanej działalności, w tym rodzaj przeważającej działalności (art. 42 ust. 3 pkt 4 w niezmienionym brzmieniu w stosunku do stanu rozpoznawania sprawy). W ustawie o statystyce publicznej nie ma definicji pojęcia "przeważającej działalności", a sposób wpisywania do rejestru wykonywanej działalności, w tym rodzaju przeważającej działalności, został określony w § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (aktualnie: j.t. Dz.U. z 2023 r., poz. 964; na dzień wydania decyzji: Dz.U. z 2015 r. poz. 2009 z późn. zm.), zgodnie z którym (§ 9 w niezmienionym brzmieniu w stosunku do stanu rozpoznawania sprawy) wykonywaną działalność wpisuje się w postaci wykazu rodzajów działalności kodowanych według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) na poziomie działu, grupy, klasy lub podklasy, a rodzaj przeważającej działalności na poziomie podklasy. Katalog kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 został zawarty w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) – (Dz. U. Nr 251, poz. 1885 z późn. zm.). Dane w rejestrze REGON, w tym te dotyczące kodów PKD prowadzonej działalności gospodarczej i kodu "przeważającej działalności", wynikają z informacji podawanych przez podmiot gospodarczy przy rejestracji w CEIDG (w przypadku osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą) lub w KRS (w przypadku spółek kapitałowych, osobowych, spółdzielni, fundacji), bądź też bezpośrednio w GUS w przypadku podmiotów niepodlegających rejestracji. Również zmiany w zakresie prowadzonej działalności wprowadzane są do rejestru REGON na podstawie informacji podawanych przez podmiot prowadzący działalność.
W świetle przedstawionych wyżej zasad prowadzenia rejestru REGON informacja o rodzaju działalności wynikająca z rejestru REGON nie tworzy żadnego stanu prawnego, a jedynie potwierdzać ma stan faktyczny według oświadczenia wiedzy podmiotu prowadzącego taką działalność. Okoliczność czy zawarta w oświadczeniu informacja jest prawdziwa jest zatem kwestią dowodową (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2013 r. sygn. II UK 142/12 i z 23 listopada 2016 r. sygn. II UK 402/15). W przypadku przedsiębiorców wpisanych do CEIDG, dane zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy, objęte są domniemaniem prawdziwości, które jest wzruszalne, jeżeli w drodze postępowania zostanie wykazane, że są niezgodne ze stanem rzeczywistym. Fakt, iż zawarte w rejestrze REGON dane w zakresie kodów PKD, w tym kodu "przeważającej działalności", mogą nie odpowiadać stanowi rzeczywistemu, może wynikać nie tylko z powodu nieprawdziwego oświadczenia podmiotu rejestrującego działalność, ale również z braku aktualizacji wpisu w rejestrze REGON po zmianie zakresu prowadzonej działalności, co może mieć miejsce z uwagi na zasadę stabilności przyjętą na potrzeby klasyfikacji działalności. Zgodnie z tą zasadą, wyrażoną w pkt 25 i 26 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności aby uniknąć zbyt częstych zmian, nowy rodzaj działalności powinien być działalnością główną, przez co najmniej dwa lata, zanim zostanie zmieniona przypisana do jednostki dana działalność przeważająca.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że rozwiązanie przyjęte w § 10 rozporządzenia Covid (w tym w jego ust. 2a w zw. z ust. 3), polegające na odesłaniu do danych zawartych w rejestrze REGON wskazuje jedynie na środek dowodowy, za pomocą którego organ w pierwszej kolejności winien dokonywać ustalenia przez organ rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności. Jeśli w sprawie nie zachodzą wątpliwości, że taka działalność jest prowadzona, to organ nie ma potrzeby weryfikować stanu faktycznego w oparciu o inne dowody. Jeśli jednak stan faktyczny objęty wpisem w rejestrze REGON jest wątpliwy (w szczególności, gdy strona go kwestionuje), to organ ma obowiązek przeprowadzić ustalenia dotyczące stanu rzeczywistego przy pomocy innych środków dowodowych, które są do takich ustaleń konieczne, stosując przy tym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 75 § 1 k.p.a. stanowiącego, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne wynika z art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dodać należy, że na tle uregulowania postępowania dowodowego w k.p.a. w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że niedopuszczalne jest stosowanie formalnej (legalnej) teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi, bądź też przez tworzenie nowych reguł korzystania ze środków dowodowych (por. wyrok NSA z 9 marca 1989 r., sygn. akt II SA 961/88). Wprowadzenie sztywnej teorii dowodowej w pewnej sferze w drodze praktyki organów administracji narusza zasady postępowania administracyjnego, poprzez arbitralne ograniczenia zakresu art. 75 k.p.a., co wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. (wyrok NSA z 3 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 2182/99). Innymi słowy, w postępowaniu administracyjnym organ powinien wykorzystać wszelkie dostępne środki dowodowe, a niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ dokonuje rozstrzygnięcia na podstawie tylko jednego - wybranego środka dowodowego.
Zatem w sytuacji, gdy w postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne znajdują zastosowanie przepisy regulujące postępowanie dowodowe zawarte w k.p.a., nie można uznać za prawidłowe takiego rozumienia § 10 rozporządzenia Covid (analogicznie do art. 31zo ust. 11 ustawy Covid), które ogranicza możliwość ustalenia przesłanki "przeważającej działalności" tylko do jednego środka dowodowego, mianowicie rejestru REGON. O ile przepis ten zawiera rozwiązanie proceduralne mające na celu usprawnienie procesu przyznawania przez ZUS wsparcia przedsiębiorcom prowadzącym określony rodzaj działalności, przez wskazanie środka dowodowego mającego pierwszeństwo, to jednak nie narusza on ogólnych zasad postępowania dowodowego obowiązującego w postępowaniu administracyjnym, przez wprowadzenie formalnej (legalnej) teorii dowodów w tych sprawach. W przypadku bowiem uzasadnionych wątpliwości, w stosunku do prawdziwości (aktualności) danych zawartych w rejestrze REGON, nie jest wykluczone ustalenie tej okoliczności (czyli rzeczywiście prowadzonej "przeważającej działalności") z wykorzystaniem innych środków dowodowych. Szybkość postępowania i istnienie wprowadzonego przez ustawodawcę trybu uproszczonego nie może przeważać nad potrzebą wydania prawidłowej decyzji opartej na dokładnie wyjaśnionym stanie faktycznym.
Za przedstawioną interpretacją dokonywaną w powiązaniu z przepisami k.p.a. regulującymi postępowanie dowodowe przemawiają zarówno argumenty pochodzące z wykładni systemowej, jak i wykładni celowościowej.
Ponadto z zasady demokratycznego państwa prawnego określonej w art. 2 Konstytucji RP wywodzona jest zasada sprawiedliwości proceduralnej, która określa również sposób stosowania obowiązujących reguł postępowania administracyjnego. Jak bowiem wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny, z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika ogólny wymóg, aby wszelkie postępowania prowadzone przez organy władzy publicznej w celu rozstrzygnięcia spraw indywidualnych odpowiadały standardom sprawiedliwości proceduralnej. Regulacje prawne tych postępowań muszą w związku z tym zapewnić wszechstronne i staranne zbadanie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz gwarantować wszystkim stronom i uczestnikom postępowania prawo do wysłuchania, tj. prawo przedstawiania i obrony swoich racji. Na sprawiedliwość proceduralną składa się m.in. zapewnienie jednostce wysłuchania polegające przynajmniej na możliwości przedstawienia swoich racji oraz zgłaszania wniosków dowodowych (por. np. wyroki TK z 15 grudnia 2008 r., P 57/07; z 14 czerwca 2006 r., K 53/05, z 11 czerwca 2002 r., SK 5/02). W dziedzinie prawa administracyjnego sprawiedliwość proceduralna oznacza taką organizację procesu uzyskiwania informacji, ich analizy i podejmowania rozstrzygnięcia, która pozwala uznać wynik zastosowania procedury za sprawiedliwy (por. wyrok NSA z 27 marca 2012 r., II OSK 468/11). Nie może budzić wątpliwości, że jednym z podstawowych środków gwarantujących sprawiedliwy rezultat postępowania są na gruncie procedury administracyjnej reguły prowadzenia postępowania dowodowego (art. 75-81 k.p.a.) oraz obowiązek dochodzenia przez organ administracji do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) w oparciu o wszechstronną analizę materiału dowodowego w sprawie (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).
Dokonując zatem wykładni przepisów zawartych w § 10 rozporządzenia Covid, z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości proceduralnej, nie można twierdzić, że wbrew regułom prowadzenia postępowania dowodowego określonym w k.p.a., przepisy te wykluczają inne środki dowodowe aniżeli rejestr REGON oraz że pozwala on pomijać twierdzenia strony odnośnie do zgodności danych zawartych w tym rejestrze ze stanem rzeczywistym, co może mieć bezpośredni wpływ na prawidłowość (sprawiedliwość) wyniku postępowania. Takie rozumienie prowadziłoby bowiem do arbitralnego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o jeden tylko środek dowodowy, z pominięciem wysłuchania strony twierdzącej, że środek ten nie odzwierciedla stanu rzeczywistego, a to oznaczałoby naruszenie zasady sprawiedliwości proceduralnej.
Za możliwością ustalenia rzeczywistego stanu w przedmiocie przeważającej działalności podmiotu ubiegającego się o zwolnienie z opłacania składek także na podstawie innych dowodów aniżeli rejestr REGON, przemawiają dodatkowo dyrektywy wykładni celowościowej.
Zwolnienia przewidziane w § 10 rozporządzenia Covid stanowią bowiem jeden z elementów regulacji stanowiących reakcję na negatywne skutki epidemii COVID-19 związane z wprowadzonymi przez władze publiczne ograniczeniami konstytucyjnego prawa swobody prowadzenia działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP) i możliwości zarobkowania. Celem tych regulacji jest udzielenie wsparcia przedsiębiorcom działającym w branżach, które zostały dotknięte wprowadzanymi zasadami bezpieczeństwa oraz ponoszącym koszty związane z obostrzeniami sanitarnymi. W związku z tym udzielenie pomocy w postaci zwolnienia z opłacania składek powinno dotyczyć tych przedsiębiorców, którzy rzeczywiście prowadzą działalność bezpośrednio narażoną na straty w następstwie epidemii. Ustalenie rodzaju prowadzonej działalności wyłącznie w oparciu o treść wpisu w rejestrze podmiotów REGON mogłoby skutkować odmową przyznania wsparcia przedsiębiorcy, który faktycznie prowadzi działalność dotkniętą ograniczeniami wprowadzonymi w związku z COVID-19 i poniósł w związku z tym szkody, a to pozostawałoby w sprzeczności z założeniami normodawcy i celami jakie regulacje mają realizować.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny aprobuje stanowisko WSA, i stwierdza – wbrew zarzutom skargi – że nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz § 10 ust. 2a rozporządzenia Covid, WSA bowiem prawidłowo wywiódł z obowiązujących regulacji właściwy sposób postępowania w badanej sprawie, wykazując tym samym, że organ przedwcześnie przyjął, że skarżący podlega wyłączeniu z kręgu podmiotów, które mogą ubiegać się o ulgę.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI