I GSK 1618/24

I GSK 1618/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Joanna Salachna /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Kr 263/24 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-05-09
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 § 3, art. 141 § 4, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, art. 80, art. 153
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 maja 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 263/24 w sprawie ze skargi D.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 263/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę D. G. (dalej powoływany także jako skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływany także jako ZUS, organ) z dnia 24 listopada 2023 r. nr UP-883/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia oraz innych przytoczonych w niniejszym uzasadnieniu dostępna jest bazie na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (dalej zwana: "CBOSA").
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzucił:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 t.j., dalej: "u.s.u.s.") w zw. par 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 roku nr 141 poz. 1365, dalej: "Rozporządzenie") poprzez:
- oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na otrzymywanym wynagrodzeniu w okresie kwiecień-lipiec 2023 r. pomijając całokształt sytuacji rodzinnej oraz zdrowotnej Skarżącego, a więc dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji jedynie biorąc pod uwagę "wycinek czasowy - 3 miesięcy", a nie okres od dnia powstania zadłużenia do dnia wydania zaskarżonej Decyzji, co czyni w rozstrzygnięcie Sądu I instancji całkowicie bezpodstawnym oraz wadliwym;
- błędnego oparcia rozstrzygnięcia o domniemanie i bezpodstawne wyliczenia, że rzekomo Skarżący otrzymuje miesięcznie 9.000 zł netto, a które to wyliczenia Sądu I instancji nie zostały poparte żadnym materiałem dowodowym w sprawie, przez co Sąd I instancji oparł rozstrzygnięcie o własne domniemania, a nie na podstawie rzeczywistych faktów wynikających bezpośrednio z przedłożonych do akt sprawy dokumentów przez Skarżącego;
niezależnie od powyższego
- w zakresie pkt. 1) w/w normy - przyjęcie, że D. G. nie jest w szczególnie trudnej sytuacji i uznanie, iż mimo że od Skarżącego nie stać na zorganizowanie sobie innego miejsca zamieszkania i korzysta na zasadach użyczenia z lokalu należącego od jego żony, z którą pozostaje w separacji faktycznej, rozdzielność majątkowa małżeńska została ustanowiona w 2006 r., w przeciwnym razie byłby bezdomny, nie stać go na prywatne leczenie, w sytuacji gdy jego stan zdrowia jest trudny przez dwukrotny zawał serca i wymagający stałego monitoringu, przechodzenia zabiegów, konsultacji lekarskich, stan zadłużenia powoduje liczne problemy egzekucyjne, karne, skarbowe — brak możliwości świadczenia opieki przez NFZ wobec zaległości wobec ZUS-u które rozpoczęły się od odmowy przyznania świadczenia rehabilitacyjnego po pierwszym przebytym zawale;
- w zakresie pkt. 1) w/w normy - Skarżący choruje przewlekle przez co żaden z pracodawców (oprócz jego znajomego, który chciał pomóc w leczeniu wnuka) nie chcieli zatrudnić Skarżącego, ze względu na jego nagłe zasłabnięcia, skoki ciśnienia powodujące konieczność wezwania karetki, zawroty głowy, problemy z krążeniem;
- w zakresie pkt. 2) ww. normy — przyjęcie, iż nie nastąpiło żadne nadzwyczajne zdarzenie, które spowodowało takie trudności, że opłacenie składek, w sytuacji gdy uprzednio przebył on dwa razy zawał serca, później utracił zlecenia w wyniku pandemii, a następnie w dniu 06 lipca 2023 r. urodził się wnuk Skarżącego — N. S., niepełnosprawny z wadą genetyczną - delecja krótkiego ramienia 17 pary chromosomów, gładkomózgowie, wrodzone rozmiękanie krtani, padaczka, obniżone napięcie mięśniowe, asymetria ciała, dziecko karmione przez sondę dożołądkową. Natomiast o wadach dziecka jego córka dowiedziała się w piątym miesiącu ciąży, tj. w maju 2023 r. i wówczas już konieczne było organizowanie specjalistycznej opieki w Niemczech oraz Polsce, tak aby zapewnić bezpieczny poród oraz bezpośrednie leczenie oraz operacje, tak aby zapewnić możliwość karmienia, aktualnie prowadzona jest zbiórka pieniędzy na rzecz chłopca, albowiem NFZ nie finansuje w znacznej części kosztów leczenia (niestety ze względu na brak uzyskania środków na leczenie chłopiec zmarł w maju 2024 r.);
- w zakresie pkt. 2) ww. normy — przyjęcie, iż nie nastąpiło żadne nadzwyczajne zdarzenie, które spowodowało takie trudności, że opłacenie składek pozbawiło by Skarżącego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej — w sytuacji gdy na przełomie 2013 r i 2014 r – miało miejsce zdarzenie mogące nosić znamiona wyłudzenia od D. G. świadczonej przez niego usługi i nie zapłacenie mu należności opiewających na kwotę łączną ok 250 000 zł co spowodowało utratę płynności finansowej, zapaść na zdrowiu, popadnięcie w długi u kontrahentów, Urzędu Skarbowego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ze skutkami do chwili obecnej — wówczas nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia — dwukrotny zawał serca, konieczność leczenia i ZUS odmówił przyznania jakichkolwiek świadczeń, przez co Skarżący poniósł koszty leczenia na własną rękę;
- w zakresie pkt. 2) ww. normy — pomimo treści i wytycznych prawnych wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2023 r. sygn. akt: I SA/Kr 1128/22 oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2021 sygn. akt: I SA/Kr 1192/21 błędne uznanie, iż pandemia COVID-19 nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym, a zarazem była jedynie sytuacją trwałą i ostateczną, w sytuacji gdy nie można było jej przewidzieć, leży poza prowadzoną działalnością gospodarczą i nie można zaliczyć jej wystąpienia jako typowego ryzyka dla prowadzenia działalności gospodarczej. Organ pomija przy tym, iż Skarżący utracił źródło dochodu ze względu na wstrzymanie zleconej mu pracy przy inwestycji budowlanej, czego me mógł przewidzieć, a skutki pandemii COVID-19 są nadal odczuwane;
- w zakresie pkt. 3) ww. normy — przyjęcie, iż u Skarżącego nie występuje taka przewlekła choroba, która uniemożliwiałaby mu opłacenie należności — w sytuacji gdy Organ rentowy ustalił "Z obszernej dokumentacji medycznej przedłożonej przez Pana do akt sprawy wynika, że choruje Pan na przewlekły zespół wieńcowy. Stan po przebytym zwale ściany dolnej mięśnia sercowego, co skutkowało implantacją stentów. Cierpi Pan także z powodu nadciśnienia tętniczego, dny moczanowej i otyłości. Stwierdzono u Pana stan przedcukrzycowy i zaburzenie gospodarski lipidowej. Ma Pan także zmiany zwyrodnieniowe kręgosłup w odcinku lędźwiowym z dyskopatią. (...) Aktualnie ma Pan skręconą nogę w stawie skokowym i naciągnięte ścięgno Achillesa, więc w najbliższym czasie wymaga Pan zabiegu operacyjnego" (uzasadnienia Decyzji), co jednoznacznie świadczy o tym, iż w przypadku Skarżącego została spełniona przesłanka przewlekłości choroby pozbawiającej Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego zapłatę należności;
- w zakresie pkt 3 ww. normy — polegające na błędnej jego wykładni, poprzez przyjęcie, Iż przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, musi być stwierdzone orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji gdy z przepisów prawa, orzecznictwa sądów administracyjnych nie wynika taki obowiązek.
b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez uznanie, Iż umorzenie należności wobec ZUS w sprawie D. G. stanowiłoby pomoc de minimis, w sytuacji gdy Organ nie wykazał, że pomoc ta byłaby przyznana przez Państwo przy użyciu zasobów państwowych, w sytuacji gdy:
- są to składki należne od płatnika na poczet jego ubezpieczenia zdrowotnego, renty, emerytury, a brak świadczenia ekwiwalentnego ze strony ZUS — w tym przypadku tj.: odmowa przyznania świadczenia rehabilitacyjnego, brak możliwości korzystania z publicznej opieki zdrowotnej w ramach NFZ, nienaliczenie tego okresu do podstawy emerytury, brak możliwości ubiegania się o rentę — w istocie stanowi o tym, iż Państwo me może udzielić takiej pomocy, bo nie zostały opłacone składki - a D. G. nie domaga się roszczenia za nieudzielone w/w świadczenia - zatem nie nastąpi żadna ekwiwalentu finansowo pomoc Państwa a co najwyżej pomoc w zwolnieniu z obowiązku zapłacenia składek wstecznych, za które i tak D. G. nie otrzymał i nie otrzyma żadnego ekwiwalentu;
- uznanie nawet takiej pomocy za pomoc Państwa, mogłoby w jakimkolwiek stopniu zakłócić lub grozi zakłóceniem konkurencji, zwłaszcza że ta przesłanka odnosi się do takiego zakłócenia, które wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi — co w tej sytuacji faktycznej miejsca nie miało i nie ma;
c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3 pkt. 5) i pkt. 6) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że w sytuacji materialno — faktycznej D. G. nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, w sytuacji gdy:
- Organ samodzielnie również takiego majątku nie ustalił, by wykazać okoliczność przeciwną, a nadto poprzez przyjęcie niepoparte żadnymi ustaleniami ponad domysły, iż w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne;
- Organ rentowy prawidłowo ustalił, iż Skarżący nie posiada żadnych ruchomości oraz nieruchomości, a wierzytelności, jakie posiada są przedawnione i nie może ich skutecznie dochodzić;
- Dyrektor ZUS Oddział w Krakowie w toku toczących się postępowań egzekucyjnych przeciwko Skarżącemu nie ściągnął skutecznie żadnej kwoty od 2016 r., a o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym Skarżący dowiedział się w lipcu 2022 r. kiedy to zostało mu zajęte konto bankowe, po 5 latach od rzekomego wszczęcia postępowania egzekucyjnego;
- Skarżący nie został zatrudniony na stałe, a jedynie na czas określony, przy czym podjął on zatrudnienie, mimo braku zdolności do pracy, ze względu na schorzenia, przez znajomego kolegę po znajomości, w ramach pomocy uzyskania środków pieniężnych na leczenie wnuka N. S., przy czym w żadnym stopniu nie zostało określone tam wynagrodzenie stałe, a jedynie jest uzależnione od faktycznie wykonanej pracy, niemniej powyższe było też podyktowane zagwarantowaniem ewentualnej opieki Skarżącemu przez NFZ (badań), aby nie było konieczności wykonywania badań na własną rękę i na własny koszt.
- Niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że ZUS zajmuje sprzeczne ze sobą stanowiska, albowiem z jednej strony twierdzi, iż w przypadku Skarżącego nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a sytuacji gdy z uzasadnienia postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 04 stycznia 2024 r., znak: 180000/71/554334/2023 wynika, że dotychczas w toku postępowania egzekucyjnego do wydania postanowienia otrzymano kwotę zaledwie około 3,56 zł.;
- Brak uwzględnienia przez Sąd I instancji, że nadzwyczajna sytuacja rodzinna - konieczność finansowania kosztów leczenia wnuka w Niemczech oraz Polsce zmusiła Skarżącego do darowania wszelkich środków pieniężnych na rzecz wnuka celem jego uratowania, co jednakże się nieudało w czasie.
d) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 22 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja RP") oraz art. 2 w zw. z art. 11 w zw. z art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku — Prawo Przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r. poz. 646, dalej: "Prawo Przedsiębiorców") polegające na:
a) Braku prowadzenia rzetelnego i sprawiedliwego postępowania przez ZUS, w tym przede wszystkim brak wydania rozstrzygnięcia w oparciu o całokształt sytuacji Skarżącego, uniemożliwiając płatność bieżących składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne etc., w tym umożliwienie dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, jak i opieki zdrowotnej na NFZ;
- braku jakiejkolwiek wnikliwości w sprawy oraz zignorowanie w całości wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , celowe pomijanie przez ZUS faktu, że Skarżący wielokrotnie już próbował zaskarżyć postępowanie egzekucyjne, [pic]pomija fakt, że toczy się postępowanie o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr od TW4180217004397 do TW4180217004406, TW1180217000611, od TW4180217010446 do TW4180217010448, od TW1180217001451 do TW180217001453, od TW4180218003354 do TW80218003356, od TW1180218000931 do TW1180218000933, od TW4180218011658 do TW4180218011660, TW1180218000933, od TW4180218011658 do TW4180218011660, TW1180218003016 (dalej ogółem: "tytuły wykonawcze"), które to nigdy nie zostały skutecznie doręczone przez ZUS, jak również nie wie jakie okresy składkowe są objęte poszczególnymi tytułami wykonawczymi, w tym nie ma możliwości weryfikacji ich prawidłowości, w tym wydawane postanowienia odmowne zostały uchylone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie.
c) prowadzeniu do wyeliminowania, a co najmniej znacznego ograniczenia możliwości prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej, m.in. poprzez uzależnienie wszelkich przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek, od braku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w przypadku, gdy nie jest ona rentowna, w sytuacji w której ograniczenie działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny, a nadto w sytuacji, w której zakazane jest dyskryminujące i nierówne traktowanie kogokolwiek, w tym przedsiębiorców, do czego doszło w niniejszej sprawie różnicując sytuację obywateli nieprowadzących działalność gospodarczą, a osób prowadzących taką działalność, którzy znaleźli się w ciężkiej sytuacji finansowej, z powodu braku terminowego i rzetelnego spełniania świadczeń przez kontrahentów Skarżącego, prowadzące do braku rentowności przedsiębiorstwa.
II. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wypływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 153 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie Organ rentowy zastosował wytyczne prawne wskazane w treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2023 r. sygn. akt: I SA/Kr 1128/22 oraz uprzednio wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 08 grudnia 2021 r. sygn. akt: 1192/21, jak i kolejnych poprzedzających, a przede wszystkim Sąd I instancji pominął, że w mniejszej sprawie Organ rentowy
- nie zakwalifikował stanu zdrowia Skarżącego, jego chorób jako przewlekłych, w sytuacji gdy stan zdrowia Skarżącego się pogorszył, ze zgromadzonej dokumentacji medycznej w sprawie od 2018 r. wprost i bezpośrednio wynika, iż w przypadku Skarżącego została spełniona przesłanka przewlekłej choroby, pozbawiającej Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności;
- dokonał sprzecznie z treścią ww. wyroku wykładni "innego nadzwyczajnego zdarzenia" w kontekście pandemii Covid-19 (str. 10-11 uzasadnienia Decyzji), mimo wyraźnego wskazania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, że pandemię COVID-19 w przypadku Skarżącego, ze względu na udokumentowaną utratę zleceń usług w tym czasie, należy traktować jako spełnioną przesłankę z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. par 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia;
- nie uwzględniono w ogóle stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podniesionego w uprzednim wyroku wydanym w tej samej sprawie, w myśl którego w przypadku Skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, jak również sam Sąd wskazał, aby wziąć pod uwagę możliwość umorzenia należności,
- nie uwzględnił stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w myśl którego stanowisko Organu rentowego w sytuacji Skarżącego uniemożliwia zastosowanie instytucji umorzenia składek — prowadząc do instytucji w rzeczywistości nieistniejącej, mimo regulacji prawnej.
2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 4 w zw. z art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. w zw. z w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji administracyjnych, pomimo, że Organ II instancji nie zbadał sprawy w sposób wnikliwy i wyczerpujący okoliczności sprawy, a to:
- pomylenie "dochodu" z "przychodem", albowiem Skarżący w 2020 r. otrzymał przychód w wysokości 229590 zł, przy czym koszy: uzyskania przychodu wyniosły 176.999 zł, z poprzednich lat Skarżący miał stratę, co rzutuje na całkowite niezrozumienie przez Sąd I instancji sposobu obliczenia wynagrodzenia przedsiębiorcy oraz rzeczywistych kosztów poniesienia działalności
- pominięcia, iż w 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał w wyroku na spełnienie przesłanek przez Skarżącego umorzenia należności z tytułu składek;
- błędnie określił miesięczne wynagrodzenie Skarżącego opierając się wyłącznie na 3 miesiącach maj — lipiec 2023 r., pomijając w całości tło sytuacyjne osiągnięcia zarobków;
- nieprawidłowo dokonał ustaleń faktycznych co do sytuacji majątkowej Skarżącego poprzez brak ustaleń w zakresie samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego, braku określenia miesięcznych dochodów i przychodów Skarżącego oraz jego kosztów miesięcznego utrzymania;
- dowolną ocenę zgromadzonego materiału w trakcie postępowania, polegającą na stwierdzeniu, iż w przedmiotowej sprawie me zachodzą przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie i Fundusz Pracy w okolicznościach obiektywnego braku możliwości uregulowania tychże zaległości przez Skarżącego bez pozbawienia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, biorąc pod uwagę fakt, że umowa o pracę była wyłącznie pomocą, celem znalezienia środków pieniężnych dla ratowania życia wnuka;
- pominięcie istotnych okoliczności w sprawie, a to że Skarżący nie osiąga stałego dochodu, pomimo zatrudnienia z uwagi na uzależnienie jego wysokości od wykonanych usług, przy czym tak jak już wspomniano powyższe stanowi pomoc znajomego kolegi, celem zapewnienia Skarżącemu ewentualne leczenie w ramach NFZ, ze względu na drogie koszty leczenia prywatnego Skarżącego, tak aby zapewnić również możliwość pomocy w finansowaniu leczenia, operacji oraz zabiegów, sprzętu medycznego dla niepełnosprawnego wynuka Skarżącego — stąd praca została podjęta od lipca 2023 r., albowiem po narodzinach N. S. było już oczywiste, że bez operacji, zabiegów oraz sprzętu medycznego dziecko nie będzie żyło. Natomiast każdy dzień życia chłopca wiąże się z nie tylko wieloma kosztami, ale też wyrzeczeniami po stronie rodziców, którzy na ten moment nie mają możliwości zarobkowych, ze względu na sprawowaną opiekę.
- Pominięcie faktu, że Skarżący jest zatrudniony na zasadzie B2B, w związku z czym od otrzymywanego dochodu zmuszony jest on do pokrywania stałych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a więc nie jest to dochód "na czysto";
- brak uwzględnienia w ustaleniach, iż oprócz starych należności wobec ZUS Skarżący zmuszony jest uiszczać bieżącej składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, na, które go również nie stać, a ponadto wszelkie bieżące wpłaty są zaliczane na poczet najstarszych należności objętych niniejszym postępowaniem, co wyklucza możliwość spłaty bieżących i zaległych składek, a wyniku tego Skarżący zostaje bez możliwości ubezpieczenia chorobowego;
- nieprawidłowe uznanie, iż fakt prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej jednoznacznie przemawia za osiąganiem dochodu umożliwiającego spłatę zaległości, pomijając jednocześnie, że pomimo tego Skarżącego nie stać na opłacenie składek zaległych i bieżących wobec zadłużenia na rzecz ZUS — ponad kwotę 100 000 zł, oraz wobec zadłużenia u innych podmiotów gdzie egzekucja jest bezskuteczna i skutkuje wszczęciem (bezzasadnych) postępowań karnych wobec Skarżącego;
- postępowanie egzekucyjne obejmuje należności od 11/2014 r., a które to należności są objęte postępowaniem o umorzenie należności, zaś w przypadku ściągnięcia tychże kwot z rachunków bankowych (choć Zobowiązany i tak nie posiada środków pieniężnych), to spowoduje bezzasadność toczącego się postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, a przy tym uniemożliwi uzyskanie Zobowiązanemu pomocy, wobec spełnionych przesłanek umorzenia należności (stwierdzonych per se przez WSA w Krakowie)
- ZUS pomija również fakt, że toczy się postępowanie o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr od TW4180217004397 do TW4180217004406, TW1180217000611, od TW4180217010446 do TW4180217010448, od TW1180217001451 do TW1180217001453, od TW4180218003354 do TW4180218003356, od TW1180218000931 do TW1180218000933, od TW4180218011658 do TW4180218011660, TW1180218000933, od TW4180218011658 do TW4180218011660, TW1180218003016 (dalej ogółem: "tytuły wykonawcze"), które to nigdy nie zostały skutecznie doręczone przez ZUS, jak również nie wie jakie okresy składkowe są objęte poszczególnymi tytułami wykonawczymi, w tym nie ma możliwości weryfikacji ich prawidłowości,
- ZUS całkowicie pomija, że sprawa o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów przeciwko wydanym tytułom wykonawczym była już przedmiotem rozpoznania przed Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (znak 1201IEE.7113.2.15.2023.2.BF oraz nr 1201-IEE.711.2.184.2022.2.KN), jak również 1201IEE.7113.2.122.2023.2.LJM w których to sprawach jednoznacznie stwierdzono, iż nie ma podstaw dla przyjęcia zastosowania art. 44 kpa w mniejszej sprawie ze względu na brak zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie oraz uchybienia proceduralne przez ZUS Oddział w Krakowie, który każdorazowo nie stosuje wytycznych Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie;
- ZUS celowo pomija również fakt, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wprost wskazał w wydanych przez siebie postanowieniach z dnia 19 października 2022 r. oraz z dnia 16 marca 2023 r., jak i ostatnim z dnia 20 lipca 2023 r. iż w niniejszej sprawie istnieją podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów od tytułów wykonawczych oraz rozpoznanie wniesionych zarzutów, a więc do wzruszenia toczącego się postępowania;
- Organ rentowy pominął ocenę obszernej dokumentacji medycznej przedłożonej do akt sprawy, a z której jednoznacznie wynika, iż Skarżący jest osobą przewlekłą chorą, czekającą na operację, stan zdrowia ulega pogorszeniu, a przez co jego stan zdrowia jest zły i uniemożliwia osiąganie dochodu w takiej wysokości, aby była możliwość jednoczesnego spłacania długu na rzecz Organu rentowego jak i opłacanie bieżących składek.
- czego błędnie nie dopatrzył się Wojewódzki Sąd Administracyjny, wadliwie prowadząc kontrolę legalności zaskarżonej decyzji, co doprowadziło do niesłusznego oddalenia skargi, podczas gdy naruszenia prawa, których dopuścił się Organ winny prowadzić do uchylenia decyzji.
3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez brak przeprowadzenia przez Sąd I instancji dowodów wnioskowanych w skardze, a to wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1128/22, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 08 grudnia 2021 r. sygn. akt: I SA/Kr 1192/21, postanowienia Dyrektora Izby Administracji w Krakowie z dnia 20 lipca 2023 r. znak: znak 1201IEE.7113.2.15.2023.2.BF, postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 14.11.2023 r., znak: 180000.71.5250.203-RED-119-KF, postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 04 stycznia 2024 r., znak: 180000/71/554334/2023 oraz zażalenia na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 04 stycznia 2024 r., znak: 180000/71/554334/2023, które to w całości zostały pominięte przez Sąd I instancji co w konsekwencji doprowadziło do pominięcia w ocenie stanu faktycznego czterokrotnej odmowy przez ZUS umorzenia należności z tytułu składek, wielokrotnego spełnienia przez Skarżącego przesłanek umorzenia tychże należności,
4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez brak przeprowadzenia dowodu z dokumentacji medycznej wnuka Skarżącego N. S., co doprowadziło do pominięcia istotnego faktu — nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, a to narodzenia się wnuka z wadą genetyczną, co spowodowało konieczność zebrania środków pieniężnych na jego leczenie zagranicą, celem ratowania jego życia, który to jednak ze względu na brak zebrania środków pieniężnych na czas — zmarł w maju 2024 r.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie – na podstawie art. 188 p.p.s.a. – zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS z 24 listopada 2023 r. nr UP-883/2023, ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł także o zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Pierwszeństwo w rozpoznaniu mają, co do zasady, zarzuty naruszenia przepisów o postępowaniu. W orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz wyrok z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, te i inne przytoczone w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w bazie CBOSA).
Zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do przepisów postępowania sprowadzały się do istocie do trzech zasadniczych kwestii: błędnego uznania przez sąd, że organy zastosowały się do wytycznych zawartych we wcześniejszych wyrokach WSA w Krakowie (zarzut z pkt II. 1 skargi kasacyjnej), niezbadanie we wnikliwy i wyczerpujący sposób sprawy przez organ, w szczególności poprzez dowolną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów i pominięcie istotnych okoliczności sprawy (zarzut z pkt II. 2 skargi kasacyjnej) oraz nieprzeprowadzenie przez sąd pierwszej instancji wskazanych w skardze dowodów - wyroków, postanowień czy dokumentacji medycznej wnuka skarżącego (zarzuty z pkt II. 3 i 4 skargi kasacyjnej).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie wskazane zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie, bowiem nie podważyły one zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 i art. 153 k.p.a. wskazać przede wszystkim należy, że został on błędnie sformułowany. W powyższym zarzucie autor skargi kasacyjnej zarzuca sądowi pierwszej instancji błędne uznanie, że organy prawidłowo zastosowały się do wytycznych zawartych we wcześniejszych wyrokach WSA w Krakowie z dnia 30 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1128/22 oraz z 8 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1192/21, w aspekcie zdrowia skarżącego, nadzwyczajnego zdarzenia jakim była pandemia Covid-19 oraz przesłanek warunkujących umorzenie ciążących na skarżącym składek, jednakże w powyższym zakresie nie wskazuje w prawidłowy sposób podstawy kasacyjnej – brak jest zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. czy chociażby art. 170 p.p.s.a. regulujących odpowiednio zakres związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu oraz zakres związania prawomocnym wyrokiem sądu. Powyższy brak w istotnym stopniu ogranicza skuteczność tak podniesionego zarzutu.
Zaznaczyć należy, że w powyższym zarzucie kasator wskazał na art. 153 k.p.a., który to przepis został uchylony z dniem 1 września 2004 r. i w ogóle jego treść nie miała żadnego związku z niniejszą sprawą, można więc zakładać, że w powyższym zakresie nastąpiła omyłka pisarska, jednakże nie jest rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego domyślanie się jakie konkretnie regulacje miał "na myśli" autor skargi kasacyjnej. Tym niemniej, zakładając nawet, że autor skargi kasacyjnej "miał na myśli" art. 153 p.p.s.a. to podkreślić należy, że związanie oceną prawną, o której mowa w tymże przepisie oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Jednakże, czego najwyraźniej nie dostrzega autor skargi kasacyjnej, ocena prawna traci moc wiążącą w przypadku zmiany prawa lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem po wydaniu w dniu 30 stycznia 2023 r. wyroku o sygn. akt I SA/Kr 1128/22 – uchylającego wydaną w niniejszej sprawie decyzję ZUS z 2 sierpnia 2022 r. - nastąpiła zmiana istotnych okoliczności faktycznych sprawy, bowiem organ ponownie rozpoznając sprawę ustalił rzeczywistą sytuację majątkową skarżącego w oparciu o nowe dowody – zeznania roczne PIT za 2021 i 2022 r., zestawienie zaliczek na poczet PIT za 2023 r. za miesiące od stycznia do marca 2023 r. oraz fakt zatrudnienia skarżącego od 20 czerwca 2023 r. w spółce G. sp. z.o.o. na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem 12 400 zł brutto. Z przedłożonych do akt dokumentów wynika, że w 2021 r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 98 851,24 zł przy stracie w wysokości 5 018,55 zł, w 2022 r. skarżący uzyskał przychód w wysokości 368 646,81 zł i dochodzie 182 041,32 zł zaś za pierwsze trzy miesiące 2023 r. uzyskał przychód w wysokości 68 680 zł i dochód 32 985,95 zł. Powyższe ustalenia w diametralny sposób różnią się od dotychczasowych oświadczeń skarżącego (zresztą złożonego również w październiku 2023 r.), że jedynym źródeł utrzymania skarżącego był dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2000 zł netto miesięcznie. Zmiana istotnych okoliczności faktycznych w sprawie skutkowała tym, że ocena prawna wyrażona we wcześniejszych wyrokach WSA w Krakowie, w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności związanych z sytuacją majątkową skarżącego utraciła moc wiążącą, bowiem ponownie przeprowadzone postępowania wyjaśniające ujawniło, że skarżący uzyskuje znacznie wyższe niż wcześniej deklarował dochody. Zgodzić się należało z sądem pierwszej instancji, że poczynione w sprawie ustalenia pozwalają na przyjęcie, że wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów pozwala na spłatę ciążących na nim zaległości spadkowych, chociażby w układzie ratalnym. Z kolei odnosząc się do kwestii zdarzeń nadzwyczajnych jakim była pandemia Covid-19, podkreślić należy, że we wskazanym wyroku WSA w Krakowie z 30 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1128/22 sąd wyraźnie wypowiedział się, że problemy skarżącego związane z sytuacją majątkową, życiową i zdrowotną zaczęły się znacznie wcześniej, a zatem pandemia sama w sobie nie mogła być przyczyną zaprzestania opłacania należności i pozbawienia skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.
Z uwagi na powyższe za niezasadny i częściowo nieskuteczny należało uznać zarzut z pkt II. 1 petitum skargi kasacyjnej.
Niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia wskazanych w zarzucie II. 2 skargi kasacyjnej przepisów k.p.a. w zw. z art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Ustosunkowując się do powyższego zarzutu, należy przypomnieć, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednakże w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie przepisów art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest co do zasady obciążony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (por. wyrok NSA z 17 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 2317/13). W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (wyroki NSA: z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 31/13; z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 149/11). Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskującego o umorzenie. Kontrolując stanowisko sądu pierwszej instancji zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wynikającą z art. 80 k.p.a. pod kątem ocenienia przez niego poprawności zgromadzenia przez organ materiału dowodowego i jego rozważenia, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że skarżący kasacyjnie tak w zarzutach skargi kasacyjnej jak i jej uzasadnieniu, skutecznie nie podważył tych ustaleń i dowolności ich oceny.
Należy również wskazać, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody w podjęciu decyzji przez organ administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2003 r. sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi, tak w ustawie, jak i rozporządzeniu. Zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kontrolowane przez sąd pierwszej instancji decyzje zostały wydane w postępowaniu, które zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami procedury administracyjnej. NSA nie podzielił zarzutów skargi kasacyjnej akcentujących dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie tak sytuacji majątkowej (dochodowej) skarżącego jak i jego sytuacji zdrowotnej. Stan faktyczny zaakceptowany przez sąd pierwszej instancji nie został przez skarżącego kasacyjnie skutecznie podważony, ponieważ ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz wydanych w tej sprawie decyzji wynika, że zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, których wyjaśnienie było konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego.
Przede wszystkim nie można zgodzić się ze skarżącym, że sąd pierwszej instancji pomylił pojęcie dochodu i przychodu jakie skarżący osiągnął na przestrzeni 2020-2023 r. Podkreślić należy, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istotne zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtowały się na poziomie znacznie przewyższającym deklarowaną przez skarżącego kwotę 2000 zł miesięcznie. Prawidłowo sąd pierwszej instancji wyliczył, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, na przestrzeni poszczególnych lat dysponował kwotą kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie. Co prawda w nieprawidłowy sposób sąd pierwszej instancji wyliczył wysokość dochodów skarżącego za pierwsze trzy miesiące 2023 r. na podstawie dokumentów - zaliczek na poczet podatku PIT - bowiem kwoty te należało rozliczyć rosnąco od początku roku a nie oddzielnie za poszczególne miesiące od stycznia do marca 2023 r., nie zmienia to jednak faktu, że skarżący w pierwszych trzech miesiącach 2023 r. uzyskał przychód na poziomie ponad 68 000 zł co wygenerowało dochód w wysokości ponad 30 000 zł. Oznacza to, że średniomiesięczny dochód skarżącego kształtował się na poziomie około 10 000 zł. Raz jeszcze należy powtórzyć, że wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów niewątpliwie pozwalała na spłatę ciążących na nim zaległości składkowych.
Nie można również zgodzić się ze skarżącym jakoby organy błędnie, co zaakceptował sąd pierwszej instancji, ustaliły wysokość dochodów skarżącego w okresie od maja do lipca 2023 r. W tym zakresie organy oparły się na informacji, którym nie zaprzeczył skarżący, że od 20 czerwca 2023 r. podjął on zatrudnienie w spółce G. sp. z.o.o. na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem 12 400 zł brutto miesięcznie. Z tytułu zatrudnienia otrzymywał stosowne wynagrodzenie (blisko 8 800 zł netto miesięcznie) a zatem nie można przyjąć, że kwestia ta została przez organy błędnie ustalona. Odnośnie zaś kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego podkreślić należy, że w tym zakresie organ oparł się na oświadczeniu skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym, w którym sam skarżący zadeklarował wysokość kosztów na takim a nie innym poziomie. Jak wskazano powyżej, to na skarżącym ciąży ciężar dowodu wykazania spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności składkowych, a zatem to skarżący jest zobowiązany do przedstawienia dowodów obrazujących jego rzeczywistą sytuację majątkową. W zakresie wysokości kosztów utrzymania skarżący ograniczył się do złożenia oświadczenia, nie przedstawił rachunków odnoszących się do ponoszonych opłat za mieszkanie, opłat eksploatacyjnych, kosztów leczenia czy innych stałych wydatków, dlatego też obecnie nie może zarzucać organom brak ustaleń w zakresie własnych kosztów utrzymania.
Powyższej oceny nie może zmienić podnoszone przez skarżącego okoliczności zawarcia umowy o pracę, celem pozyskania środków na finansowanie leczenia ciężko chorego wnuka oraz zapewnienie ubezpieczenia zdrowotnego, celem pokrycia kosztów badań i leczenia samego skarżącego. Chęć pomocy ze strony skarżącego dalszej rodzinie w pozyskaniu środków finansowych na leczenie i rehabilitację ciężko chorego wnuka niewątpliwie zasługuje na docenienie, jednakże w żaden sposób nie wpływa na ocenę zgodności z prawem, czy to zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji czy też wydanych w sprawie decyzji organów ZUS. Zaznaczyć należy, że z oświadczenia skarżącego wprost wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (pozostaje z żoną w separacji, choć zamieszkuje w jej mieszkaniu) a zatem wszelkie wydatki ponoszone przez skarżącego na innych członków rodziny nie tworzących z nim gospodarstwa domowego nie mogły być brane pod uwagę przy ocenie jego sytuacji dochodowej a w konsekwencji możliwości płatniczych.
Niewątpliwie skarżący jest osobą schorowaną, czego nie kwestionowały zarówno organy jak i sąd pierwszej instancji, jednakże fakt, że skarżący na przestrzeni lat ciągle prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą znaczne przychody a ponadto od czerwca 2023 r. został zatrudniony na podstawie umowy o pracę świadczy, że stan zdrowia skarżącego nie wyklucza uzyskiwania dochodów umożliwiającego opłacenie należności, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Zgodzić się należało z sądem pierwszej instancji, że podnoszona przez skarżącego kasacyjnie kwestia dotycząca przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne pozostawała poza granicami niniejszej sprawy. Nie budzi wątpliwości, że na chwilę wydawania zaskarżonej decyzji względem skarżącego toczyły się postępowania egzekucyjne, a zatem skoro nie zostały umorzone jako bezprzedmiotowe, brak było podstaw do przyjęcia zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.
Mając na uwadze powyższe uwagi, stwierdzić należało że organy ZUS w przedmiotowej sprawie prawidłowo, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wynikającą z art. 80 k.p.a. dokonały oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego obrazującego tak sytuację majątkową jak i zdrowotną i rodzinną skarżącego. Na tej podstawie zasadnie przyjęły, że względem skarżącego nie zachodzą żadne przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazujące na całkowitą nieściągalność, bowiem skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, posiada dochód w postaci umowy o pracę. Nie można zatem przyjąć, jak oczekiwały tego skarżący, że organy ZUS nie dokonały rozważania i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego a w konsekwencji niezasadnie odmówiły mu przyznania wnioskowanej ulgi.
Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej treść zaskarżonej decyzji odnosi się do całokształtu rozstrzyganej sprawy w sposób właściwy i kompleksowy, prawidłowo wyjaśniając podstawę faktyczną i prawną, co czyni niezasadnym także zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.
Na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzuty naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Należy wskazać, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że podstawą orzekania sądu administracyjnego jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania. Wynikają z tego dwie kwestie natury zasadniczej. Po pierwsze sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w sprawie, a jedynie bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej odpowiadają prawu. Po drugie sąd administracyjny rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego (procesowego) istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu decyzji ostatecznej zasadniczo nie podlega uwzględnieniu (zob. wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt III FSK 1251/22). Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt II GSK 473/21).
W świetle powyższych regulacji podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. nie mógł zostać uwzględniony. Po pierwsze wskazane w skardze wyroki WSA w Krakowie sąd pierwszej instancji był zobowiązany uwzględnić z urzędu, co zresztą uczynił o czym świadczy uzasadnienie zaskarżonego wyroku, po drugie pozostałe dokumenty odnoszące się do prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez DIAS w Krakowie wykraczały poza granice sprawy a zatem nie mogły wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Odnośnie zaś dokumentacji medycznej wnuka skarżącego zgodzić się należało z sądem pierwszej instancji, że kwestia ta została podniesiona przez skarżącego dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego i nie była przedmiotem oceny organów. Skoro sąd administracyjny nie jest władny do dokonywania ustaleń faktycznych, sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił przeprowadzenia dowodów w powyższym zakresie.
Mając powyższe na uwadze za niezasadne należało uznać zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania.
Przechodząc do poszczególnych zarzutów kasacyjnych dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, przypomnieć należy, że stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12; wyrok NSA z dnia 15 listopada 2024 r, III OSK 5384/21).
Zgodnie z utrwalonymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11). Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie (czy niezastosowanie) jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2024 r., III OSK 5182/21).
Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię z istoty rzeczy dokonywana jest w płaszczyźnie normatywnej, toteż zasadniczo liczą się tylko argumenty nawiązujące do brzmienia odnośnych przepisów. Ma ona w pewnym sensie charakter abstrakcyjny i jest w dużej mierze autonomiczna wobec okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Z kolei gdy idzie o zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, to co do zasady nie może on odnieść skutku, jeżeli nie zakwestionowano równocześnie – za pomocą adekwatnego zarzutu naruszenia przepisów postępowania – ustaleń co do stanu faktycznego. Wynika to stąd, że błędne zastosowanie (niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2024 r., III OSK 1027/23, CBOSA). Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego bez skutecznego obalenia ustaleń faktycznych może okazać się zasadny jedynie wyjątkowo, gdy nieprawidłowość tkwi w samej subsumpcji stanu faktycznego pod hipotezę stosowanej normy (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2024 r., III OSK 2638/23, CBOSA).
W niniejszej sprawie zreferowane prawidłowości mają istotne znaczenie, bowiem zarzuty skargi kasacyjnej zrelatywizowane do prawa materialnego (pkt I. a - d petitum skargi kasacyjnej) nie wskazują, o którą formę naruszenia przepisów prawa materialnego chodzi – czy naruszenia polegało na błędnej wykładni, niewłaściwym zastosowaniu, czy też niezastosowaniu wskazanych przepisów. Treść uzasadnienia skargi kasacyjnej nie pozwala na zidentyfikowanie form naruszenia przepisów prawa materialnego. Jednocześnie wskazać należy, że w istocie zarzuty z pkt I. a i I. c petitum skargi kasacyjnej - naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. - odnoszą się w rzeczywistości do kwestionowania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i ich oceny, w zakresie przesłanek umorzenia należności, a powyższego nie można kwestionować zarzutem naruszenia prawa materialnego.
Odnosząc się zarzutu naruszenia art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, pomijając kwestie, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał formy naruszenia ww. przepisu, zaznaczyć należy, że nie był on stosowany ani przez organy ZUS ani przez sąd pierwszej instancji, a tym samym nie mógł być naruszony. Jedynie w sytuacji ewentualnego umorzenia ciążących na skarżącym należności, czy to w całości czy to w części, można było by rozważać, czy mamy w sprawie do czynienia z pomocą de minimis czy też nie. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.
Brak było również podstaw do uwzględnienia zarzutu z pkt I. d petitum skargi kasacyjnej - naruszenia art. 22 oraz art. 32 Konstytucji RP w zw. z art. 11 i art. 12 ustawy Prawo przedsiębiorców. W tym zakresie wskazać należy, że podnoszone w pkt a i b okoliczności w istocie stanowią zarzuty procesowego, błędnego przeprowadzenia postępowania w sprawie, a zatem nie mają charakteru materialnego. Odnośnie zaś niedopuszczalnego ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej przez ZUS, wskazać należy że to ustawodawca powiązał szereg przesłanek warunkujących możliwość przyznania ulgi w postaci umorzenia należności składkowych od zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w połączeniu z brakiem majątku nadającego się do egzekucji (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.) czy też przewlekłą chorobą zobowiązanego lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności ( § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Takie ukształtowanie przesłanek umorzenia należności nie może być postrzegane jako niedopuszczalna forma ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem stanowi jedynie element oceny wystąpienia całkowitej nieściągalności w odniesieniu do konkretnego zobowiązanego.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy oraz wynikającą z akt sprawy trudną sytuację zdrowotną skarżącego, który miałby dodatkowo zostać obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.
[pic]