I GSK 1614/06

I GSK 1614/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janusz Zajda
Krystyna Anna Stec /przewodniczący sprawozdawca/
Marzenna Zielińska
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne
Celne postępowanie
Celne prawo
Sygn. powiązane
V SA/Wa 2379/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-03-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Marzenna Zielińska Protokolant Katarzyna Grzelak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 2379/05 w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe ; oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt V SA/Wa 2379/05, oddalił skargę T. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w części decyzji ostatecznej i uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w dniu [...] sierpnia 2002 r. T. S. dokonał według dokumentu SAD nr [...] zgłoszenia celnego do procedury dopuszczenia do obrotu towaru w postaci samochodu osobowego marki Peugeot 605 sprowadzonego ze Szwajcarii, deklarując jako kraj pochodzenia Francję - zgodnie z oświadczeniem eksportera zawartym w rachunku nr [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r., stanowiącym załącznik do niniejszego zgłoszenia.
Naczelnik Urzędu Celnego w Radomiu decyzją z dnia [...] września 2002 r. nr [...] uznał powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie dotyczącym ustalenia wartości celnej zaimportowanego samochodu oraz określenia kwoty wynikającej z długu celnego i orzekł w tym zakresie. Powyższa decyzja stała się ostateczna, ponieważ strona jej nie zaskarżyła.
Następnie szwajcarskie władze celne na zlecenie Urzędu Celnego Port Lotniczy w Warszawie, w związku z wątpliwościami dotyczącymi autentyczności przedłożonego dowodu pochodzenia w postaci deklaracji eksportera na rachunku sprzedaży nr [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r., dokonały jego weryfikacji i ustaliły, że dowód pochodzenia na załączonej kserokopii umowy jest wystawiony niezasadnie.
Mając powyższe na uwadze, postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Radomiu wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przedmiotowego zgłoszenia celnego i w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] uchylił w części decyzję własną z dnia [...] września 2002 r. nr [...] w zakresie zastosowania stawki celnej oraz określenia kwoty wynikającej z długu celnego oraz uznał przedmiotowe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie ustalenia pochodzenia towaru i zastosowania stawki celnej oraz określenia kwoty wynikającej z długu celnego. Orzekając w tym zakresie, organ celny określił kwotę długu celnego z zastosowaniem stawki celnej autonomicznej tj. 35% minimum 2.500 EUR/szt., jednocześnie obciążając skarżącego odsetkami wyrównawczymi.
Dyrektor Izby Celnej w Warszawie, orzekając w sprawie na skutek odwołania strony, decyzją z dnia 3 sierpnia 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając, że organ celny I instancji prawidłowo określił kwotę wynikającą z długu celnego z zastosowaniem stawki celnej autonomicznej, a ponadto zasadnie obciążył stronę odsetkami wyrównawczymi.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wątpliwości co do autentyczności przedłożonego dowodu pochodzenia spowodowały, że organ celny wystąpił do szwajcarskich władz celnych z wnioskiem o weryfikację tego dokumentu. W odpowiedzi szwajcarskie władze celne poinformowały, że nie można było przeprowadzić weryfikacji, ponieważ eksporter był nieosiągalny. Należało więc przyjąć, że chodzi o fałszerstwo a dowód pochodzenia na załączonej do wniosku kserokopii umowy jest wystawiony niezasadnie. Te okoliczności były podstawą do wznowienia postępowania z urzędu i wydania decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę stwierdził, że podstawowy zarzut wobec organów celnych w tej sprawie dotyczył braku uprawnienia (podstaw prawnych) w dacie orzekania do przeprowadzenia weryfikacji zgłoszenia celnego w trybie przepisów wynikających z Umowy między Rzeczpospolitą Polską a państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) sporządzonej w Genewie 10 grudnia 1992 r. (zał. do Dz. U. z 1994r. Nr 129, poz. 639), gdyż od dnia 3 maja 2004 r. ta umowa nie ma dla Rzeczypospolitej Polskiej mocy wiążącej dlatego w ocenie skarżącego organy celne I i II instancji wydały zaskarżone decyzje w oparciu o nieobowiązujące w dacie ich wydania przepisy prawa, czym naruszyły dyspozycję art. 247 §1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego i art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające Prawo celne.
Sąd nie zgodził się z tym zarzutem stwierdzając, że zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623) przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeśli powstał on przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej a za "przepisy dotychczasowe" należy uznać wszystkie przepisy dotyczące długu celnego, a więc nie tylko te zawarte w Kodeksie celnym i wydanych na jego podstawie rozporządzeniach. W ocenie Sądu przepisy umożliwiające weryfikację świadectw pochodzenia (w tym m.in. przepisy Protokołu B Umowy z EFTA oraz przepisy Protokołu 4 do Układu Europejskiego, definiującego produkt pochodzący) są przepisami, o jakich mowa w powołanym przepisie art. 26 ustawy - przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne, dlatego zdaniem Sądu, zaskarżone decyzje nie zostały wydane bez podstawy prawnej a organy celne działały na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Sąd za niezasadne uznał również zarzuty pełnomocnika skarżącego dotyczące naruszenia art. 3, art. 4 zdanie pierwsze, art. 6, art. 18, art. 22 umowy zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską z związku z art. 6 części pierwszej zasady Traktatu dotyczącego przystąpienia Republiki Czeskiej, Estońskiej, Cypryjskiej, Łotewskiej, Litewskiej, Węgierskiej, Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Słowackiej do Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864) oraz art. 91 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji, Art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dziennik Urzędowy UE C 325 z 24.12.2002) w związku z art. 2 części pierwszej zasady Traktatu dotyczącego przystąpienia Republiki Czeskiej, Estońskiej, Cypryjskiej, Łotewskiej, Litewskiej, Węgierskiej, Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Słowackiej do Unii Europejskiej oraz Oświadczenia rządowego z dnia 16 kwietnia 2004 r. w sprawie mocy obowiązującej niektórych umów normujących stosunki handlowe, w związku z przystąpieniem Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, ponieważ zgodnie z art. 209 § 2 Kodeksu celnego dług celny powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego, czyli w tej sprawie powstał on w dniu 27 sierpnia 2002 r., a zatem zastosowanie znajdują przepisy obowiązujące przed dniem akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej (1 maja 2004 r.,) które nakładały na towary importowane ze Szwajcarii określone należności celne.
Sąd podzielił stanowisko organów celnych, że stawki celne obniżone wynikające z umów zawartych przez Rzeczpospolitą Polską z niektórymi krajami lub grupami krajów (umowy o strefach wolnego handlu) stosuje się do niektórych towarów pochodzących z tych krajów, pod warunkiem, że pochodzenie towarów zostało udokumentowane zgodnie z wymogami tych umów. W tej sprawie w ocenie Sądu znajduje zastosowanie Protokół 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony podpisanego w Brukseli 24 czerwca 1997 r. (zał. Do Dz. U. Nr 104, poz. 662), dotyczący definicji pojęcia "produkty pochodzące". Określa on reguły pochodzenia, jakie muszą spełniać towary, aby uzyskać status celny towarów pochodzących ze Wspólnoty oraz sposób udokumentowania pochodzenia towarów.
Sąd uznał, że podstawą do zastosowania zerowej stawki celnej była deklaracja eksportera na rachunku sprzedaży przedstawionym do zgłoszenia celnego jednak z uwagi na fakt, że wyniki weryfikacji (w tej sprawie negatywne) są dla polskich organów celnych wiążące, deklarację eksportera na fakturze należało uznać za niespełniającą wymogów autentyczności i rzetelności, a brak możliwości potwierdzenia unijnego pochodzenia towaru stanowi podstawę do odmowy przyznania preferencji celnych, natomiast przedstawione w trakcie postępowania administracyjnego pismo Peugeot Polska z dnia 20 kwietnia 2005 r., wskazujące, że samochód został wyprodukowany na terenie Unii Europejskiej, w świetle wskazanych wyżej przepisów (Protokół 4 UE), zawierających ścisłe reguły zastosowania stawek celnych obniżonych, nie mogło potwierdzać wspólnotowego pochodzenia towaru. Mogło być natomiast, zdaniem sądu, uznane jako dokument potwierdzający niepreferencyjne pochodzenie towaru.
W ocenie Sądu organy celne prawidłowo przyjęły (w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego), że przedmiotowy samochód posiada niepreferencyjne pochodzenie francuskie i określiły kwotę długu celnego z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej.
Za chybione Sąd uznał również zarzuty o charakterze procesowym.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik strony skarżącej zaskarżył powyższy wyrok i domagał się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu w II instancji.
Wniósł także o wystąpienie, na mocy art. 234 (akapit 3) Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem, czy:
a) przepis art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską w związku z art. 2 części pierwszej (zasady) Traktatu podpisanego w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r. między Królestwem Belgii, Królestwem Danii, Republiką Federalną Niemiec, Republiką Grecką, Królestwem Hiszpanii, Republiką Francuską, Irlandią, Republiką Włoską, Wielkim Księstwem Luksemburga, Królestwem Niderlandów, Republiką Austrii, Republiką Portugalską, Republiką Finlandii, Królestwem Szwecji, Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej) a Republiką Czeską, Republiką Estońską, Republiką Cypryjską, Republiką Łotewską, Republiką Litewską, Republiką Węgierską, Republiką Malty, Rzecząpospolitą Polską, Republiką Słowenii, Republiką Słowacką dotyczący przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej do Unii Europejskiej (zwanego w dalszej części uzasadnienia Traktatem dotyczącym przystąpienia /.../) zezwala na pominięcie przy rozstrzyganiu po dniu 1 maja 2004 roku sprawy indywidualnej przywołanych powyżej przepisów prawa europejskiego a oparcie rozstrzygnięcia jedynie na przepisach prawa krajowego, zgodnie z art. 26 ustawy przepisy wprowadzające prawo celne ;
b) przepisy art. 3, art. 4 zd. pierwsze, art. 6, art. 18, art. 22 umowy zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską (Dz. U. UE L z dnia 31 grudnia 1972 r.), z mocą obowiązującą dla Rzeczypospolitej Polski od 1 maja 2004 roku w zw. z art. 6 części pierwszej (zasady) Traktatu dotczacego przystąpienia /.../, zezwalają na ich pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy indywidualnej po dniu 1 maja 2004 roku, zgodnie z art. 26 ustawy przepisy wprowadzające prawo celne (Dz. U. z dnia 20 kwietnia 2004 r.).
Skarga kasacyjna oparta jest na zarzutach:
1) naruszenia prawa materialnego /art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)/, to jest przepisów:
art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) poprzez błędne przyjęcie, że:
- znajduje on zastosowanie, zwłaszcza do nieobowiązujących już w chwili wydawania skarżonych decyzji, tj. od 3 maja 2004 r. - art. 4, 13, 16 ust. 1 lit. B, 32 Protokołu B Umowy między Rzeczpospolitą Polską a Państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) sporządzonej w Genewie dnia 10 grudnia 1992 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 129, poz. 639),
- a wyłącza zastosowanie do art. 3, art. 4 zdanie pierwsze, art. 6, art. 18, art. 22 Umowy zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską (Dz. U. UE L z dnia 31 grudnia 1972 r.), z mocą obowiązującą dla Rzeczypospolitej Polskiej od 1 maja 204 r. w związku z art. 6 części pierwszej (zasady) Traktatu dotyczącego przystąpienia /.../ oraz art. 91 Konstytucji w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a także wyłącza stosowanie art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, (Dziennik Urzędowy UE C 325 z 24 grudnia 2002 r.) w zw. z art. 2 części pierwszej (zasady) Traktatu dotyczącego przystąpienia /.../ oraz art. 91 Konstytucji w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej
2) naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)), to jest przepisów:
art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 133 § 1 zd. 1, w związku z art. 106 § 5 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z art. 233 § 1 kpc oraz w związku z art. 134 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem wadliwość wyroku z powodu naruszenia przytaczanych powyżej przepisów postępowania, jest w szczególności konsekwencją naruszenia przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów, która w danym przypadku była oceną zawężoną do dowodów wskazywanych wyłącznie przez organy celne, na gromadzenie których Skarżący nie miał zresztą żadnego wpływu, skutkującą zaś nie oparciem rozstrzygnięcia na podstawie wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, bo pominięto przy rozstrzygnięciu tej sprawy okoliczności wynikające z pism Skarżącego oraz pisma Peugeot Polska z dnia 20 kwietnia 2005 r., potwierdzających wspólnotowe pochodzenie towaru.
Argumentacja na poparcie powyższych zarzutów została przedstawiona przez stronę skarżącą w obszernym i szczegółowym uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Dyrektor Izby Celnej w Warszawie podnosząc w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że strona skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek przemawiających za uchyleniem zaskarżonego wyroku, podtrzymał swoje argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wnosi o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem jej podstawy, którymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę jest związany /art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a./, nie znajdują usprawiedliwienia.
W rozpatrywanym przypadku nie jest sporne, że zgłoszenia celnego dokonano 27 sierpnia 2002 r. a decyzje - legalność których kwestionowano przed WSA - zapadły, po uprzednim wznowieniu postępowania celnego, w stanie prawnym zmienionym wskutek wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.
W tym stanie rzeczy, mając na uwadze sformułowane przez autora skargi kasacyjnej zarzuty, rozważenia wymaga w pierwszej kolejności, czy zastosowanie w sprawie znajdował stan prawny z daty zgłoszenia celnego czy też podstawy prawnej rozstrzygnięcia poszukiwać należało w przepisach obowiązujących w dacie wznowienia postępowania i w dacie orzekania przez organy celne.
Skład orzekający w pełni aprobuje pogląd, że wszczęcie postępowania w trybie wznowienia postępowania rozpoczyna nowe postępowanie administracyjne w stosunku do postępowania zwykłego. Konsekwencją tego ugruntowanego w orzecznictwie stanowiska jest przyjęcie, że organ celny wydając nową decyzję - po wznowieniu postępowania - powinien uwzględnić zmiany dokonane w regulacji prawnej (vide: uchwała SN z dnia 19.07.1991 r. sygn. akt III AZP 4/91; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2000 r. sygn. Akt I SA/Lu 689/99).
Odnosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, że z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623).
Ustawa ta - na mocy art. 1 - wprowadziła z dniem 1 maja 2004 r. ustawę z dnia 19 marca 2004r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622), regulującą w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego. Przepisy przejściowe i końcowe tej ustawy stanowią zaś o utracie mocy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (art. 25), zastrzegając jednak, że przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej (art.26).
W przywołanym przepisie przejściowym ustawy wprowadzającej nową regulację prawną z zakresu prawa celnego ustawodawca wskazał, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sposób jednoznaczny, który stan prawny jest odpowiedni do stosunków powstałych pod rządami unormowań dotychczasowych.
Zdaniem składu orzekającego nie powinno budzić wątpliwości, że pojęcie "przepisy dotychczasowe" obejmuje nie tylko regulacje uchylonego Kodeksu celnego i wydanych w oparciu o zawarte w nim delegacje ustawowe aktów wykonawczych, ale także przepisy wszelkich aktów regulujących materię prawa celnego, jeżeli należą do kategorii konstytucyjnych źródeł prawa. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że według art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
Zatem - wbrew wywodom skargi kasacyjnej - zasadnie Sąd I instancji przyjął, że zakresem przepisów celnych obowiązujących przed przystąpieniem Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej objęte są także przepisy powołanych w sprawie umów międzynarodowych, obowiązujących do momentu akcesji.
W ocenie składu orzekającego gdyby wolą ustawodawcy było zwężenie pojmowania "przepisów dotychczasowych" do przepisów Kodeksu celnego i rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy - zostałoby to wyraźnie wyartykułowane.
W konsekwencji dotychczasowych rozważań całkowicie chybiony jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne przez błędne przyjęcie, że na jego mocy znajdowały zastosowanie w sprawie nieobowiązujące w chwili wydania skarżonych decyzji przepisy Protokołu B Umowy między Rzecząpospolitą Polską a państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego handlu (EFTA).
Skoro nie jest kwestionowane, że strona dokonała zgłoszenia celnego 27 sierpnia 2002 r. to w tej dacie z mocy prawa powstał dług celny i stan prawny wówczas obowiązujący znajduje zastosowanie w sprawie.
Zarówno bowiem według obowiązującego w dacie zgłoszenia celnego art. 209 § 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802, ze zm.) jak i zgodnie z obowiązującym po akcesji RP do Unii Europejskiej art. 201 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks Celny (Dz.U.UE L z dnia 19 października 1992 r. Nr 302.1) dług celny powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego.
Zatem podstawy prawnej orzekania w sprawie nie mogły stanowić, jak chce tego autor skargi kasacyjnej, przepisy, który weszły w życie po dniu zgłoszenia celnego, w szczególności przepisy obowiązujące w związku z uzyskaniem przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej,
Odnośnie przedmiotowego towaru (według niespornych ustaleń sprowadzonego ze Szwajcarii a pochodzącego - według deklaracji - z Francji) zasadnie zastosowano reguły ustalania preferencyjnego pochodzenia towaru zawarte w:
- umowie międzynarodowej między Rzecząpospolitą Polską a państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), sporządzoną w Genewie dnia 10 grudnia 1992 r. (Dz. U. Nr 129, poz. 639 ze zm.),
- Układzie Europejskim ustanawiającym stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonym w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz.38 ze zm.).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 umowy między Rzecząpospolitą Polską a państwami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), reguły pochodzenia oraz metody współpracy administracji celnych ustalał Protokół B.
Według art. 3 pkt. 3 w/w Protokołu produkty pochodzące ze Wspólnoty Europejskiej lub z jednego z krajów wymienionych w punkcie 1, i które nie podlegają żadnym działaniom w państwie EFTA, zachowują status produktu pochodzącego, jeżeli są eksportowane do Wspólnoty Europejskiej lub jednego z tych krajów.
W myśl zaś art. 34 Układu Europejskiego zasady pochodzenia dla stosowania preferencji celnych ustalał Protokół 4, dotyczący definicji "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej.
Według art. 16 Protokołu 4 z postanowień Umowy korzystają w imporcie do Polski produkty pochodzące ze Wspólnoty, pod warunkiem przedłożenia dowodów pochodzenia przewidzianych tym artykułem (świadectwo przewozowe EUR 1, deklaracja na fakturze). Powyższe dowody pochodzenia według postanowień powołanej umowy międzynarodowej mogły być weryfikowane według zasad określonych w art. 32 Protokołu 4. W szczególności dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia mogła być przeprowadzona zarówno wyrywkowo jak i w razie uzasadnionych wątpliwości władz celnych kraju importu m.in. co do autentyczności dokumentów czy statusu pochodzenia (pkt 1), w tym celu władze celne kraju importu zwracały przedłożony dowód pochodzenia władzom celnym kraju eksportu (pkt 2).
Przytoczona regulacja ukształtowała zasadę, że weryfikacja dowodów pochodzenia towaru należy do władz celnych kraju eksportu, władze celne kraju importu nie prowadzą zaś w tym zakresie własnego postępowania sprawdzającego; wyniki przeprowadzonej weryfikacji mają charakter wiążący dla organów celnych państwa importera i nie mogą być przedmiotem oceny i dodatkowej weryfikacji (vide: wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r. sygn.akt GSK 56/04; publ. Wokanda 2004/10/34; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r. sygn.akt I SA/Łd 777/97; publ. Pr.Gosp 1999/10/34).
Poza sporem jest, że w rozpatrywanej sprawie strona nie posiadała świadectwa przewozowego EUR 1 a zgłaszane pochodzenie towaru popierała deklaracją na fakturze, warunki sporządzenia której normował art. 21 Protokołu B powołanej umowy międzynarodowej. Nie było i nie jest też kwestionowane ustalenie, że szwajcarskie władze celne negatywnie zweryfikowały przedłożony dowód pochodzenia.
W tym stanie rzeczy uprawnione było przyjęcie przez organy celne, że importer nie dysponował prawem przewidzianym dowodem pochodzenia uprawniającym do preferencji.
Wskazać nadto należy, że zgodnie z art. 180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) - znajdującym zastosowanie w sprawach celnych w myśl art. 262 ustawy Kodeks celny - jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Wobec treści przywołanego wyżej art. 16 Protokołu 4, stanowiącego integralną cześć Układu Europejskiego, trafny jest pogląd, iż jedynie dowody pochodzenia w tym przepisie wymienione, (dla przypomnienia: świadectwo przewozowego EUR 1, deklaracją na fakturze) mogą być dopuszczone na okoliczność ustalenia preferencyjnego pochodzenia towaru dla zastosowania obniżonych stawek celnych.
Myli się zatem autor skargi kasacyjnej twierdząc, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe było wadliwe i że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 106 § 5 oraz art. 133 § 1 zdanie pierwsze ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Odnosząc się do sformułowanego w skardze kasacyjnej wniosku o wystąpienie do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z zapytaniem prejudycjalnym wskazać należy, że w myśl tego artykułu Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym:
a) o wykładni niniejszego Traktatu;
b) o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty i EBC;
c) o wykładni statutów organów utworzonych aktem Rady, gdy te statuty to przewidują.
Wniosek zawarty w rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie określa wprost, którego z rozstrzygnięć określonych art. 234 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską strona się domaga. Wynika z niego że, według wnoszącego skargę kasacyjną, odpowiedzi wymaga pytanie czy:
1/ art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską w związku z art. 2 części pierwszej (zasady) Traktatu dotyczącego przystąpienia /.../ do Unii Europejskiej
2/ oraz art. 3, art. 4 zd. pierwsze, art. 6, art. 18, art. 22 umowy zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską - zezwalają na ich pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy indywidualnej po dniu 1 maja 2004 roku, i rozstrzyganie na podstawie prawa krajowego - zgodnie z art. 26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne.
Treść wniosku, w ocenie składu orzekającego, przemawia za przyjęciem, że skoro strona wskazuje na przepisy Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Traktatu dotyczącego przystąpienia /.../ oraz umowy zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską (obowiązującą RP od 1 maja 2004 r.) w związku z art. 26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne - to w istocie zgłasza wątpliwość natury intertemporalnej.
Stwierdzić trzeba, że regułą przyjmowania prawa wspólnotowego przez państwo przystępujące jest zasada natychmiastowego działania prawa wspólnotowego. Zasadniczo oznacza to, że od momentu akcesji dana sytuacja prawna podlega regulacjom prawa wspólnotowego. Nie można jednak zapominać o zasadniczej różnicy między sytuacjami, których skutki zostały zamknięte pod rządami prawa dotychczasowego a sytuacjami, których skutki prawne jeszcze nie powstały. Jak już wcześniej podniesiono, dług celny - jako następujące z mocy prawa zobowiązanie do uiszczenia należności celnych - powstaje w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego. Nie zmienia powstałych tak skutków prawnych zdarzenia (w postaci zgłoszenia celnego) późniejsze wydanie decyzji korygującej zgłoszenie celne. Zasada natychmiastowego działania prawa wspólnotowego odnosi się bowiem do zdarzeń zaistniałych po 1 maja 2004 r. Tylko tak pojmowana zasada natychmiastowego działania prawa wspólnotowego nie uchybia regule niedziałania prawa wstecz, a pamiętać należy, że zakaz retroaktywności wynika tak z prawa międzynarodowego (art. 28 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów - Dz. U. z 1990 r. Nr 74, poz. 439) jak i prawa wspólnotowego (porównaj: wyrok NSA z dnia 21 października 2004 r. sygn. akt FSK 571/04, publ. ONSA i WSA 2005/3/52; Glosa aprobująca w/w orz. NSA, E. Łętowska, publ. OSP 2005/5/71).
Pomijając przedstawione wyżej reguły prawa intertemporalnego wskazać trzeba, że przepisy prawa krajowego, a to analizowany wyżej w art. 26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne, regulują omawianą kwestię i wskazują, który stan prawny znajduje zastosowanie do spraw dotyczących długu celnego powstałego przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Nie leży zaś w kompetencji ETS ocena prawidłowości prawa krajowego.
Podnieść też trzeba, że wnioski o pytania prejudycjalne nie są dla sądu krajowego wiążące, sądy te rozstrzygają we własnym zakresie czy dla wydania orzeczenia konieczna jest pomoc Trybunału. Przesłankę owej konieczności występowania do Trybunału oceniać należy z uwzględnieniem trudności wykładni oraz w związku z niebezpieczeństwem wydania zróżnicowanych orzeczeń w obrębie Wspólnoty. Odejście od procedury obligatoryjnego występowania z pytaniami przez sądy ostatniej instancji może mieć miejsce także wtedy, gdy przepis prawa wspólnotowego jest jasny, jednoznacznie sformułowany, nie rodzi zagrożenia w postaci zróżnicowanej wykładni w procesie stosowania. Przy tym Trybunał wydaje orzeczenia prejudycjalne tylko w sprawach mających element wspólnotowy natomiast nie zajmuje się sprawami mającymi charakter wewnętrzny, w których rozstrzygnięcia nie bazują na wykładni prawa wspólnotowego i nie rzutują - w sposób zasadniczy - na funkcjonowanie Wspólnoty.
Odnosząc powyższe ogólne uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy NSA uznał, że skoro według strony wątpliwa w istocie jest nie kwestia wykładni powołanych w zgłoszonym wniosku przepisów prawa wspólnotowego, lecz reguły intertemporalne związane z akcesją Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej i uregulowanie tego zagadnienia w prawie krajowym - to nie zachodzi potrzeba wydania przez Trybunał Sprawiedliwości orzeczenia prejudycjalnego.
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna - jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu.
Wobec powyższego - działając na podstawie art. 184 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.