I GSK 1540/21

I GSK 1540/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Michał Kowalski /przewodniczący/
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Piotr Pietrasz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1039/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-01-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 869
art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1039/19 w sprawie ze skargi A.C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2018 r. nr KOC 4883/Ni/17 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacony postój oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 stycznia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1039/19, oddalił skargę A.C. (dalej zwanego: skarżącym) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej zwanego: organem II instancji, SKO lub Kolegium) z 9 sierpnia 2018 r. nr KOC 4883/Ni/17 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacony postój pojazdu w strefie płatnego parkowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Skarżący wniósł o umorzenie należności wynikających z tytułu opłat dodatkowych powstałych w związku z postojem pojazdu nr rej. [...] w strefie płatnego parkowania niestrzeżonego w Warszawie w dniu 20 lipca 2015 r., 18 sierpnia 2016 r. oraz 5 grudnia 2016 r., bez wniesienia stosownej opłaty. Wniosek argumentował trudną sytuacją materialną i życiową, wskazując przy tym, że nie jest w stanie pokryć powstałych kosztów bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 14 lipca 2017 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności w kwocie 150 zł z tytułu opłat dodatkowych powstałych w związku z postojem pojazdu w strefie płatnego parkowania bez wniesienia stosownej opłaty. Uzasadniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie, organ wskazał, że ze zgromadzonych w sprawie oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; otrzymuje świadczenie z ZUS w wysokości 1335,00 zł miesięcznie do wypłaty; jest właścicielem segmentu przy ul. [...], w którym zamieszkuje; jest współwłaścicielem mieszkania przy ul. [...], a miesięczne wydatki skarżącego, jak wynika z oświadczenia o stanie majątkowym z 30 października 2016 r. wynoszą łącznie 990,43 zł z tytułu bieżących kosztów utrzymania. Jest również współwłaścicielem pojazdu o numerze rejestracyjnym [...].
Ponadto z ustaleń organu wynika, że skarżący ma oficjalną, aktywną stronę internetową: [...], określając się jako artysta specjalizujący się w iluzji na wszelakich imprezach firmowych, eventach, balach karnawałowych i podobnych. Skarżący, pomimo wezwań organu, nie zajął jednak żadnego stanowiska w zakresie ww. faktów. Skarżący wyjaśniał, że jest dłużnikiem P.S. i B.M-S na kwotę 57.053,09 zł (stan na 3 czerwca 2015 r.), ale jednocześnie jest wierzycielem P.S. i B.M-.S..
Prezydent m.st. Warszawy podkreślił, że skarżący nie przedstawił zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskiwanych dochodach, natomiast bez takiego dokumentu organ nie może jednoznacznie stwierdzić, że świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest jedynym źródłem dochodu strony. W konsekwencji, zdaniem organu I instancji, nie można jednoznacznie stwierdzić, że po stronie wnioskodawcy brak jest możliwości zapłaty należności z tytułu opłat dodatkowych. Dalsze rozważania organu dotyczyły tego, w jaki sposób należy rozumieć ważny interes skarżącego, interes publiczny. Organ zwrócił również uwagę, iż skarżący z jednej strony wnioskuje o umorzenie powstałych należności a z drugiej nadal uchyla się od wnoszenia stosownych opłat za postój pojazdu na obszarze SPPN w Warszawie. W dniu 5 grudnia 2016 r., tj. już po złożeniu wniosku z 8 listopada 2016 r., kontrolerzy ZDM odnotowali bowiem kolejny przypadek postoju pojazdu o numerach rejestracyjnych [...] na terenie SPPN bez uiszczenia należnej opłaty. Zdaniem organu zachowanie takie świadczyć może tylko i wyłącznie o tym, iż kierujący pojazdem łamie przepisy z pełną świadomością ewentualnych konsekwencji. Organ I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki przy których możliwe by było umorzenie powstałych zobowiązań z tytułu opłat dodatkowych.
Decyzją z 9 sierpnia 2018 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie zauważyło, że po pierwsze należność powstała w związku z brakiem opłaty za parkowanie w strefie płatnego parkowania, ponadto brak opłat występował kilkakrotnie (trzy stwierdzone przypadki). Stwierdzono również, że wnioskodawca wnioskując o umorzenie dodatkowych opłat za parkowanie po raz kolejny parkował w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty (5 grudnia 2016 r. - kontrola ZDM). Organ II instancji przypomniał następnie, że główną podstawą umorzenia jaką wskazuje strona jest jej ciężka sytuacja materialna. Wskazał, że skarżący (poza dochodem z ZUS) ma aktywną stronę internetową zgodnie z którą określa się jako specjalizujący w iluzji na wszelkich imprezach masowych i eventach, co powoduje, że nie można określić jego rzeczywistych dochodów. Ponadto skarżący nie zajął żadnego stanowiska co do tych okoliczności pomimo wezwania. Zdaniem organu II instancji, w przedmiotowej sprawie nie było zatem możliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy (brak stanowiska zainteresowanego co do dochodów z działalności związanej ze stroną internetową). Dodał, iż przedmiotowe należności nie powstały w związku z jednorazowym uchybieniem wnioskodawcy, nie są także wynikiem nadzwyczajnych okoliczności. W ocenie SKO materiał dowodowy wskazuje, że skarżący z pełną świadomością postępuje w sposób, który naraża go na ponoszenie dodatkowych opłat.
A.C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej decyzję Kolegium.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę jako niezasadną. Uzasadniając wydane w sprawie orzeczenie, Sąd wskazał w pierwszej kolejności na treść przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, w szczególności zamieszczonych w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U z 2018 r. poz. 2068, dalej jako u.d.p.), ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 869, dalej jako ustawa o finansach publicznych lub u.f.p.) oraz ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, wyjaśniając że zobowiązanie skarżącego, stanowiące opłatę dodatkową przewidzianą ustawą o drogach publicznych, jest z punktu widzenia ustawy o finansach publicznych, należnością budżetową m.st. Warszawy, czyli należnością publicznoprawną jednostki samorządu terytorialnego. WSA wskazał przy tym na przepisy prawa, które uległy nowelizacji, sygnalizując konieczność zastosowania przez organy przepisów obowiązujących w dacie rozstrzygania, tj. art. 64 ust.1 pkt. 2a u.f.p., już po nowelizacji.
Sąd Wojewódzki przechodząc do wykładni zwrotów "ważny interes zobowiązanego" i "interes publiczny", wyjaśnił w jaki sposób organy administracji publicznej winny oba pojęcia traktować, uwzględniając pewnego rodzaju uznaniowość przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie objętym niniejszym postępowaniem administracyjnym. Sąd podkreślił przy tym, że organ dwukrotnie, pismami z 12 grudnia 2016 r. i 31 maja 2017 r. wzywał skarżącego do przesłania dokumentów przedstawiających aktualną sytuacje rodzinną, finansową i materialną. Jednocześnie w piśmie skierowanym do skarżącego z 7 lutego 2017 r., organ pouczał go o potrzebie wykazania "ważnego interesu dłużnika", o znaczeniu tego pojęcia oraz o potrzebie aktywności dowodowej osoby wnioskującej o ulgę, o tym, że organ nie ma środków pozwalających na ustalenie pełnego stanu majątkowego osoby wnioskującej o ulgę. Działania organu oraz działania ustalające, że skarżący posługuje się oficjalną, aktywną stronę internetową [...], na której określa się jako artysta specjalizujący się w iluzji na wszelakich imprezach firmowych, eventach, balach karnawałowych i podobnych, wskazuje że zdaniem WSA w sprawie podjęto wszelkie działania odpowiadające zasadom przewidzianym w art. 7, art. 8 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 t.j.; dalej jako k.p.a.). Sąd I instancji zaznaczył także, że skarżący przy wniosku o ulgę załączył szereg dokumentów, które podlegały ocenie przez organy. WSA uwzględniając to, że zaskarżona decyzja organu jest decyzją uznaniową, uznał że została ona podjęta po pełnej analizie materiału dowodowego, zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia jest przekonujące. Kolegium wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo zdaniem Sądu uwzględniło również fakt, że przedmiotowa opłata dodatkowa została wymierzona za brak opłaty za postój pojazdu samochodowego na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania, przy czym trzecia wymierzona opłata dodatkowa zaistniała w warunkach trwającego już postępowania w przedmiocie udzielenia ulgi co do takiego samego zobowiązania.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego nie można zarzucić organom błędnej lub niedokładnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego, wobec czego stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły w niniejszej sprawie postępowanie, wydając zasadne i zgodne z prawem rozstrzygnięcia, w sposób logiczny i przekonywujący uzasadnione, dlatego Sąd ten skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku wniósł A.C. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 t.j.; dalej jako p.p.s.a.), zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływa na wynik sprawy, tj.:
- art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 76 § 1 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. poprzez przyjęcie, iż organy podjęły wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy pomimo tego, że organy obu instancji oparły swoje negatywne rozstrzygnięcie w zakresie wniosku skarżącego na stwierdzeniu, że nie można w pełni ustalić dochodów skarżącego, podczas gdy z dokumentów przedstawianych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, w szczególności oświadczeń składanych przez skarżącego pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz formularzy podatkowych PIT 40A (o charakterze dokumentów urzędowych) wyraźnie wynika, iż skarżący nie posiada źródeł dochodu innych, niż świadczenia wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz, że nie prowadzi i nigdy nie prowadził żadnej działalności gospodarczej. Powyższe błędy spowodowały, że organy obu instancji nie ustaliły okoliczności faktycznych niezbędnych do stwierdzenia prawdy materialnej w sprawie i do prawidłowego zastosowania art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., a błąd ten nie został dostrzeżony przez WSA w Warszawie orzekający w niniejszej sprawie. Powyższe uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ skutkowało pominięciem przez Sąd I Instancji okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i zastosowania art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p.;
- art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. poprzez przyjęcie, iż skarżący nie dołożył należytej staranności (aktywności dowodowej) w wykazaniu okoliczności przemawiających za istnieniem "ważnego interesu zobowiązanego", mimo iż przedstawił szereg dokumentów i informacji pozwalających na ocenę jego sytuacji rodzinnej, finansowej i zarobkowej, w tym stanu zdrowia skarżącego (o charakterze dokumentów urzędowych, w szczególności wraz z pismem z 16 czerwca 2017 r. złożonym w toku postępowania przed organem I instancji oraz odwołaniem z 27 lipca 2017 r. od decyzji organu I instancji), okoliczności wynikające z tych dokumentów i informacji zostały pominięte przez organy obu instancji, zaś błąd ten nie został dostrzeżony przez WSA orzekający w niniejszej sprawie. Powyższe uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ spowodowało pominięcie przez Sąd I Instancji okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i zastosowania art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p.;
- art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skarżącego i sporządzenie uzasadnienia wyroku, które nie zawiera oceny prawnej i wyjaśnienia stanowiska Sądu w zakresie zarzutu sformułowanego przez pełnomocnika skarżącego w skardze z 10 maja 2019 r. odnośnie naruszenia przez organy obu instancji art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegającego na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności dokumentom przedłożonym w sprawie, tj. oświadczeniu skarżącego w zakresie jego sytuacji życiowej, zdrowotnej, materialno-finansowej, PIT za 2016 r., potwierdzeniem wpłat renty z ZUS-u, wskazującym, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest renta wypłacana przez ZUS, co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez organ braku ważnego interesu dłużnika uzasadniającego umorzenie należności. Sąd I Instancji ograniczył się tylko do stwierdzenia o braku aktywności dowodowej skarżącego oraz o podjęciu przez organ wszelkich działań odpowiadających zasadom przewidzianym w art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a. i podkreśleniu staranności działania organu polegającego na ustaleniu prowadzenia przez skarżącego strony internetowej, mimo iż żaden z organów nie odniósł się do dokumentów i informacji przedstawionych przez skarżącego obrazujących jego sytuację finansową i materialną oraz zdrowotną. W szczególności Sąd I Instancji w ogóle nie odniósł się do kwestii złożonych przez skarżącego przy piśmie z 16 czerwca 2016 r.; oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz formularza PIT 40A mimo, iż z dokumentów tych jasno wynika jakie przychody osiąga skarżący. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwia instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny i nie pozwala na określenie przez strony i przez Sąd II instancji toku rozumowania, w wyniku którego Sąd I instancji pominął przedmiotowy zarzut i nie odniósł się do uchybień zakresie postępowania prowadzonego przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie, skutkującego wydaniem wyroku oddalającego złożoną skargę.
W oparciu o postawione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie w przypadku stwierdzenia przez Sąd, iż zachodzą przesłanki do zastosowania art. 188 p.p.s.a., o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji Kolegium z 9 sierpnia 2018 r. oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 14 lipca 2017 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Jednocześnie w trybie art. 106 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a. wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów przedstawionych wraz z pismem skierowanym do Sądu I instancji z 5 marca 2020 r., tj. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 3 lipca 2019 r. oraz karty "N+" [...] i karty parkingowej nr [...] na okoliczność potwierdzenia, iż skarżący w czasie wydawania decyzji przez organy obu instancji posiadał uprawnienia do bezpłatnego parkowania pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w strefie płatnego parkowania w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ w terminie 14 dni nie zażądał jej przeprowadzenia.
Zgodnie natomiast z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych) chyba, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Nie ujawniono, także podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed Sądem I instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.).
Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.).
W tym miejscu należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne lub też ich uzasadnienie. Należy przy tym raz jeszcze podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych – doradców podatkowych, aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 sierpnia 2010 r. sygn. akt I FSK 1353/09, 30 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1961/08, 29 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 2048/08).
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a, czyli na naruszeniu prawa procesowego.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia oceny legalności odmowy umorzenia skarżącemu należności z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacony postój pojazdu nr rej. [...] w strefie płatnego parkowania w Warszawie w dniach: 20 lipca 2015 r., 18 sierpnia 2016 r. oraz 5 grudnia 2016 r. W kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawie, podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych, którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (w rozpoznawanej sprawie należnością tą jest opłata dodatkowa za nieopłacony postój w strefie płatnego parkowania), właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a, tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek, tj. np. w sytuacji ustalenia przez organ, że w sprawie występuje ważny interes zobowiązanego. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się natomiast do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 k.p.a). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a, w szczególności, czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia należności. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia i co szczególnie ważne Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ.
Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych, wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, "działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12). Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.
W orzecznictwie wskazuje się, że obie te przesłanki (ważny interes zobowiązanego i interes publiczny) mają tę samą wartość i w związku z tym żadna z nich nie powinna być preferowana przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności. Organ rozpoznając wniosek nie jest w tym względzie skrępowany stanowiskiem wnioskodawcy oraz jego oceną przesłanek umorzeniowych. Ma jednak obowiązek przeprowadzenia postępowania w sposób umożliwiający wnioskodawcy wykazanie okoliczności uzasadniających umorzenie należności w całości lub w części (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2022 r., I GSK 1117/21).
Jednocześnie pamiętać należy, że w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacony postój pojazdu w strefie płatnego parkowania organy nie są uprawnione do badania słuszności nałożenia opłat dodatkowych za nieopłacony postój.
Nie ulega wątpliwości, że w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, zarówno WSA w Warszawie, jak i organy, przeanalizowały sytuację skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych i uzasadniły powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły przepisom prawa procesowego, ani materialnego. Z tego względu nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie sądowoadministracyjne z naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej Sąd ten zbadał prawidłowość dokonanej przez organ oceny istnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności, tj. przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i przesłanki interesu publicznego, a także – czy zaskarżona decyzja została wydana w granicach uznania administracyjnego.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji jak i organy zasadnie przyjęły, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie można było uznać, że zaistniało nadzwyczajne zdarzenie losowe, a sytuacja majątkowa skarżącego uzasadnia zastosowanie ulgi. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymuje świadczenie z ZUS w wysokości netto 1335,00 zł miesięcznie oraz jest właścicielem segmentu przy ul. [...], w którym zamieszkuje i współwłaścicielem mieszkania przy ul. [...] a miesięczne wydatki skarżącego wynoszą łącznie 990,43 zł z tytułu bieżących kosztów utrzymania. Skarżący jest również właścicielem pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Ponadto z ustaleń organu wynika, że skarżący ma oficjalną, aktywną stronę internetową: [...], określając się jako artysta specjalizujący się w iluzji na wszelakich imprezach firmowych, eventach, balach karnawałowych i podobnych. Skarżący, pomimo wezwań organu, nie zajął jednak żadnego stanowiska w zakresie ww. faktów. Skarżący wyjaśniał, że jest dłużnikiem na kwotę 57.053,09 zł (stan na 03.06.2015 r.), ale jednocześnie jest wierzycielem osób będących jego dłużnikami.
Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie przedstawił zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskiwanych dochodach, mimo wezwań organu (z 12.12.2016 r. i 31.05.2017 r.), co spowodowało, że nie można było jednoznacznie stwierdzić, że świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest jedynym źródłem dochodu strony. Niezależnie od powyższego WSA zaznaczył, że skarżący przy wniosku o ulgę załączył szereg dokumentów, najwięcej odpisów postanowień o zwolnieniu od kosztów w postępowaniach sądowych, nie precyzując w pełni, czy i jakich wierzytelności bądź długów skarżącego dotyczą prowadzone postępowania. Skarżący załączył odpis wypełnionego w dniu 30 października 2016 r. urzędowego formularza z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem powszechnym, w którym wskazywał, że ma mieszkanie w kredycie hipotecznym przy ul [...] oraz współwłasność mieszkania przy ul. [...], natomiast nie wskazał na współwłasność ani inną formę własności pojazdu o nr. rej. [...], z używaniem którego powstały opłaty dodatkowe objęte wnioskiem o umorzenie. Jednocześnie w terminie późniejszym tj. 16.06.2017 r., skarżący złożył oświadczenie majątkowe, w którym wskazał, że ma segment (a nie mieszkanie) o pow. 134 m², w kredycie hipotecznym, przy ul. [...] oraz jest współwłaścicielem samochodu nr. rej. [...]. W oświadczeniu tym skarżący nie wymienił współwłasności mieszkania przy ul. [...], ani nie wskazał co się stało z tym prawem majątkowym w toku istniejącego postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia zobowiązania o charakterze publicznoprawnym.
Z uwagi na powyższe ustalenia, zgodzić się należy z Sądem I instancji oraz orzekającymi w sprawie organami, że w oparciu o dane zgromadzone w toku postępowania oraz dokumenty składane przez skarżącego, brak było możliwości oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego w celu rozważenia zaistnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Organy nie mogły bowiem jednoznacznie stwierdzić, że brak jest możliwości zapłaty przez skarżącego należności w kwocie 150 zł z tytułu opłat dodatkowych. Z uwagi na charakter toczącego się postępowania, to skarżący winien wykazać okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie ulgi w postaci umorzenia opłaty dodatkowej. Słusznie przy tym wskazał organ odwoławczy, że zawsze istnieje możliwość złożenia przez skarżącego wniosku o rozłożenie ciążącej na skarżącym należności na raty.
W odniesieniu natomiast do zarzutu odnoszącego się do wadliwego stanowiska organów, zaakceptowanego przez WSA, iż skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego, że jedynym jego źródłem dochodu jest renta z ZUS, w sytuacji gdy w toku postępowania złożył PIT 40A za rok 2016, to wskazać należy, że PIT 40A stanowi roczne rozliczenie w podatku dochodowym wyłącznie w sytuacji, gdy podatnik nie uzyskuje dochodów innych niż emerytura lub renta. Wtedy rzeczywiście nie musi składać do urzędu skarbowego rocznego zeznania, ponieważ podatek został już obliczony, a PIT wysłany przez organ rentowy. O tym, czy emeryci/renciści muszą składać PIT w urzędzie skarbowym przesądza zatem, czy jeszcze gdzieś pracują, czy utrzymują się tylko z emerytury/renty. Jednak w kontekście ustalenia przez organ, że skarżący ma oficjalną, aktywną stronę internetową: [...], określając się jako artysta specjalizujący się w iluzji na wszelakich imprezach firmowych, eventach, balach karnawałowych i mimo wezwań organu, nie zajął w tym zakresie żadnego stanowiska oraz nie przedstawił z urzędu skarbowego zaświadczenia o wysokości uzyskanych w roku 2016 dochodów, to zgodzić się należy ze stwierdzeniem, iż organy nie dysponowały jednoznacznymi dokumentami, które potwierdzałyby sytuację majątkową skarżącego. Na takie stwierdzenie rzutował również podniesiony przez Sąd I instancji fakt występowania rozbieżności w oświadczeniach skarżącego, składanych w postępowaniach o zwolnienie od kosztów sądowych.
W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie (patrz wyroki NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; tamże), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie należności (patrz: wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. II GSK 149/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacony postój pojazdu w strefie płatnego parkowania jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Wskazane regulacje nie wykluczają ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego zdecydowanie aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek umorzenia. Słusznie wobec tego Sąd I instancji podkreślił, że w sytuacji ubiegania się o umorzenie należności strona wnioskująca zobowiązana jest przedstawić wszelkie dowody potwierdzające wystąpienie przesłanek uprawniających organ do podjęcia takiej decyzji w ramach uznania administracyjnego. W interesie strony jest więc złożenie żądanych przez organ dokumentów, ponieważ te elementy pozwalają ocenić ogólną kondycję finansową strony, co ma wpływ na ocenę wystąpienia określonych przesłanek uzasadniających umorzenie należności i istnienia interesu strony. Oczywiście strona nie ma prawnego obowiązku składania takich dokumentów, jednak winna liczyć się z tym, że organ będzie prowadził w niezbędnym zakresie postępowanie z urzędu, co wydłuży czas załatwienia sprawy i oceni tak zebrany materiał dowodowy, gdzie skutki niewykazania wystąpienia pewnych okoliczności obciążają stronę.
Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego kasacyjnie należy wskazać, że zasadnie uznał Sąd I instancji, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. art. 7, art. 76 § 1 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Organ uznał, a WSA zaakceptował, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia ubóstwa oraz uznania, że sytuacja zobowiązanego uzasadnia zaistnienia ważnego interesu dłużnika.
Brak jest także podstaw do przypisania Sądowi pierwszej instancji uchybienia polegającego na wadliwym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nieodpowiadającego wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. Objęty podstawą kasacyjną przepis stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przyjąć należy, że art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie posiada wskazanej wadliwości, zostało bowiem sporządzone w sposób, który ujawnia, dlaczego sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium odpowiada prawu, wraz z równoczesnym wyjaśnieniem w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z art. 141 § 4 p.p.s.a., powodów niepodzielenia stanowiska skarżącego. Nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, aby Sąd pierwszej instancji pominął w uzasadnieniu wyroku istotne dla sprawy okoliczności.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie naruszył przepisów prawa procesowego wyrażonych w petitum skargi kasacyjnej.
Końcowo, odnosząc się do wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów wymienionych w pkt 6 petitum skargi kasacyjnej –mających potwierdzać okoliczność, że w czasie wydawania decyzji przez organy obu instancji skarżący posiadał uprawnienia do bezpłatnego parkowania pojazdu [...] w strefie płatnego parkowania w Warszawie, wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do uzupełnienia stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym. Sąd ten nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Istnieje wprawdzie możliwość przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., lecz może to mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Takie wątpliwości w przedmiotowej sprawie nie występują, a załączone przez skarżącego dokumenty tj. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 03.07.2019 r., karta "N+" nr [...] i karta parkingowa nr [...] wydane zostały po dacie zaskarżonego do Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (09.08.2018 r.), jak również nie potwierdzają, że skarżący miał uprawnienie do bezpłatnego parkowania pojazdu nr rej. [...] w strefie płatnego parkowania niestrzeżonego w Warszawie w dniach: 20 lipca 2015 r., 18 sierpnia 2016 r. oraz 5 grudnia 2016 r.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym (nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu), należy wskazać, że wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów art. 258 - art. 261 p.p.s.a. Z tego też względu, wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.