I GSK 1526/22

III SA/Łd 251/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Monika Krzyżaniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1526/22 - Wyrok NSA z 2022-11-09
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 187
art. 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U. 2020 poz 374
art. 15 ust. 3 zzs4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkta w zw. z art. 135, art. 200, art. 205 par. 2, art. 190 i art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U.UE.L 2013 nr 352 poz 1 art. 3 ust. 1, 2 i ust. 7
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii  Europejskiej do pomocy de minimis.
Sentencja
Dnia 31 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie powstały szkody 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz strony skarżącej - Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] r. Dyrektor [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w R. z [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. - Leśnemu Zakładowi Doświadczalnemu w R., pomocy finansowej za szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem suszy w 2019 roku.
Z akt sprawy wynika, że 22 listopada 2019 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. Leśnego Zakładu Doświadczalnego w R. (dalej powoływanej również jako "SGGW") o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym wystąpiły szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, powstałe na powierzchni upraw, które objęły co najmniej 30% danej uprawy, w wysokości 19.157, 21 EUR (85.240 zł). We wniosku strona oznaczyła, iż ubiega się o pomoc de minimis w rolnictwie, udzielaną na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.UE.L z 2013 r. Nr 352 str. 9) – dalej "rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013", w przypadku gdy szkody wyniosły nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji. We wniosku zadeklarowano:
- 255,11 ha powierzchni upraw (z wyłączeniem wieloletnich użytków zielonych), na których wystąpiły szkody w wysokości co najmniej 30% danej uprawy na powierzchni tej uprawy i mniej niż 70% danej uprawy na powierzchni tej uprawy spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy;
- 171,70 ha powierzchni wieloletnich użytków zielonych, na której wystąpiły szkody w wysokości co najmniej 30% danej uprawy na powierzchni tej uprawy i mniej niż 70% danej uprawy na powierzchni tej uprawy spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy.
W sekcji IX.I, część A w polu nr 4 - oświadczenie dotyczące powiązań osobowych lub kapitałowych zaznaczono, że strona nie jest powiązana osobowo lub kapitałowo z innymi podmiotami. W sekcji IX.I, część A, pole nr 6 - oświadczenie o udzielonej pomocy de minimis w rolnictwie oraz innych pomocach o charakterze pomocy de minimis zaznaczono, że w roku bieżącym oraz w ciągu 2 lat podatkowych (obrotowych) go poprzedzających strona nie otrzymała pomocy w ramach pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie lub innej pomocy de minimis. Do wniosku dołączono protokół z 19 sierpnia 2020 r. nr 267/2019 z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego (suszy).
Pismem z 18 grudnia 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował wnioskodawcę o wyczerpaniu krajowego limitu pomocy de minimis. Z kolei pismem z 20 stycznia 2020 r. organ poinformował stronę o prawie do czynnego udziału w postępowaniu oraz o możliwości uzupełnienia zgromadzonego materiału dowodowego i złożenia wyjaśnień. Jednocześnie organ wskazał, że po analizie statutu SGGW w W. uznał, że zakłady doświadczalne, jak i SGGW w W. stanowią jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, o czym świadczy ich zależność wobec Rektora SGGW. Ponadto organ wskazał, że z informacji o udzielonej pomocy de minimis w rolnictwie (System Rejestracji Pomocy Publicznej) wynika, iż w roku bieżącym oraz w przeciągu 2 lat podatkowych (obrotowych) go poprzedzających udzielono podmiotowi pomocy w wysokości 5.057,53 EUR. Powołując się na treść art. 3 ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 organ wyjaśnił również, że w przypadku wnioskowania o wyższą kwotę niż limit pomocy de minimis, jaki wnioskodawca posiada, organ odmawia przyznania pomocy w całości, a nie tylko w części przekraczającej dostępny limit pomocy de minimis.
Decyzją z [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. odmówił przyznania SGGW pomocy na podstawie art. 3 ust. 2 i ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013.
Wnioskodawczyni złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzuciła naruszenie art. 3 ust. 2 i 3 oraz ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż w przypadku, gdy wnioskodawca wnioskuje o wyższą kwotę niż limit pomocy de minimis, jaki posiada, organ odmawia przyznania pomocy w całości, a nie tylko w części przekraczającej dostępny limit pomocy de minimis. Strona podkreśliła, że stanowisko organu I instancji nie znajduje oparcia w literalnej i w historycznej wykładni wyżej wskazanego przepisu, jak również zostało zanegowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2020 r. sygn. akt II FSK 456/18. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, tj. o przyznanie pomocy do limitu pomocy de minimis określonego przepisami prawa.
Decyzją z [...] r. Dyrektor [...] Oddziału ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że SGGW w W. jak i zakłady doświadczalne, w tym LZD w R., stanowią "jedno przedsiębiorstwo" w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. W tym zakresie organ odwołał się również do pkt (4) preambuły do rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z § 16 ust. 4 statutu SGGW w W. - zakłady doświadczalne są wyodrębnionymi finansowo jednostkami organizacyjnymi SGGW, a zasady ich gospodarki rolnej, leśnej i finansowej regulują odrębne przepisy. Ich zależność wobec Rektora SGGW wynika z brzmienia § 16 ust. 6 statutu SGGW w W., zgodnie z którym zakładem doświadczalnym kieruje jego dyrektor, zatrudniany przez Rektora. Ponadto, zgodnie z brzmieniem § 49 ust. 2 statutu administrację SGGW nadzoruje Rektor lub upoważnieni przez niego prorektorzy, a jednostki administracji zakładów doświadczalnych wchodzą w skład jednostek organizacyjnych administracji SGGW zgodnie z § 49 ust. 3 pkt 3 statutu. Z powyższych względów, zdaniem Dyrektora [...] Oddziału ARiMR, SGGW w W. i zakłady doświadczalne stanowią "jedno przedsiębiorstwo" w rozumieniu art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, o czym świadczy ich zależność wobec Rektora SGGW w W..
Dalej organ II instancji znaczył, że bezspornym jest, iż 22 listopada 2019 r. przedsiębiorstwo wystąpiło o przyznanie pomocy w wysokości 19.157,21 EUR (85.240 zł). W roku 2019 oraz w przeciągu 2 lat podatkowych (obrotowych) go poprzedzających udzielono przedsiębiorstwu pomocy w wysokości 5.057,53 EUR. Wobec powyższego wnioskowana kwota przekracza limit 20.000 EUR, o którym mowa w art. 3 ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Zatem, w ocenie organu odwoławczego, ubieganie się o przyznanie pomocy w kwocie wyższej (19.157,21 EUR) niż kwota stanowiąca różnicę pomiędzy całkowitą kwotą pomocy de minimis (20.000 EUR) a kwotą dotychczas wypłaconą (5.057,53 EUR), skutkuje odmową przyznania pomocy, stosownie do art. 3 ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Na poparcie swojego stanowiska organ II instancji odwołał się do treści komentarza do art. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis, podnosząc jednocześnie, że nie jest związany interpretacją spornego przepisu dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2020 r. sygn. akt II FSK 456/18.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję SGGW w W. podniosła zarzuty naruszenia:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 i 3 oraz art. 3 ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013 poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż w przypadku gdy wnioskodawca wnioskuje o wyższą kwotę niż limit pomocy de minimis jaki posiada (wyliczoną zgodnie ze stosownymi przepisami dotyczącymi danego programu), organ odmawia przyznania pomocy w całości, a nie tylko w części przekraczającej dostępny limit pomocy de minimis;
2. przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z [...] r. o odmowie przyznania pomocy.
W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że organ błędnie zastosował i zinterpretował art. 3 ust. 2 i 3 oraz art. 3 ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż w przypadku gdy wnioskodawca wnioskuje o wyższą kwotę niż limit pomocy de minimis jaki posiada, organ odmawia przyznania pomocy w całości, a nie tylko w części przekraczającej dostępny limit pomocy de minimis. Zdaniem strony skarżącej stanowisko to nie znajduje oparcia w literalnej, jak również historycznej wykładni powyższych przepisów, zostało także zanegowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, czego potwierdzeniem jest wyrok NSA z 21 stycznia 2020 r. sygn. akt II FSK 456/18. Natomiast komentarz do rozporządzenia nr 1407/2013, na który powołał się organ, wydany został dla stanu prawnego obowiązującego na dzień 1 listopada 2015 r., a zatem jest nieaktualny. Ponadto, zdaniem strony, stanowisko organu sprzeczne jest z celem wprowadzenia limitów pomocy de minimis i oznaczałoby brak możliwości otrzymania tej pomocy nawet w przypadku braku ich przekroczenia.
Dodatkowo, z ostrożności procesowej, w razie przyjęcia przez sąd, iż stanowisko zaprezentowane przez organ jest słuszne, strona podniosła, że możliwym jest, aby organ udzielający pomocy wezwał wnioskodawcę do zmiany wniosku, tak by dopuszczalny limit pomocy de minimis nie został przekroczony. Tymczasem w okolicznościach faktycznych sprawy organy I i II instancji nie wezwały strony do zmiany wniosku.
Z powyższych względów strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2021 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 69/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z [...] r., nr [...] oraz zasądził od organu na rzecz strony skarżącej koszty postępowania sądowego. Uwzględniając skargę Sąd wskazał, że istota sporu między stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w wypadku ubiegania się przez producenta rolnego o pomoc finansową, która przekracza limit z art. 3 ust. 2 rozporządzenia 1408/2013, tj. 20.000 EUR, przy uwzględnieniu wcześniej otrzymanych przez niego kwot pomocy, możliwe jest uzyskanie pomocy w części nieprzekraczającej tego limitu, czy też, tak jak uznały organy, należy odmówić w całości przyznania pomocy.
Zdaniem Sądu I instancji wykładnia językowa, systemowa oraz celowościowa przepisów Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 prowadzi jedynie do wniosku, że górny pułap pomocy de minimis przyznanej jednemu przedsiębiorstwu nie może przekraczać 20.000 EUR, a tym samym nie jest możliwe udzielenie pomocy de minimis w wysokości przekraczającej wskazaną kwotę. Prawodawca unijny używa bowiem sformułowań "całkowita kwota pomocy" (art. 3 ust. 2) oraz "pułap określony w ust. 2" (art. 3 ust. 7), podając jednocześnie, że nie mogą one przekroczyć określonej kwoty. Z kolei przy interpelacji zamieszczonego w art. 3 ust. 7 Rozporządzenia 1408/2013 sformułowania "nowa pomoc nie może być objęta przepisami niniejszego rozporządzenia" należy posłużyć się treścią pkt 8 preambuły do tego rozporządzenia, gdzie jednoznacznie potwierdzono, że "dla każdego przypadku nowej pomocy de minimis należy uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych" oraz treścią pkt 13 tej preambuły, w której wyrażono potrzebę maksymalnego ograniczenia ryzyka przyznania pomocy ponad przyjęte limity. W ocenie Sądu powyższe przemawia za uznaniem, że w przepisach tych mowa jest o faktycznie mającej być przyznanej pomocy, nie zaś pomocy jaka byłaby możliwa do przyznania.
W ocenie Sądu, wielkość przyznanej pomocy nie może doprowadzić do przekroczenia przysługującego jej trzyletniego limitu kwotowego 20.000 EUR. Tym samym dopuszczalne będzie przyznanie skarżącej pomocy finansowej, która będzie mieściła się w tym limicie, przy czym organ powinien uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną stronie w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych, gdyż zasadniczym celem Rozporządzenia 1408/2013 jest zakaz przyznawania przez państwo pomocy ponad określoną w nim kwotę. Zarówno z art. 3 ust. 2, jak również z art. 3 ust. 7 Rozporządzenia 1408/2013 wynika, że górny pułap przyznanej pomocy nie może przekraczać określonej wysokości. Jest to jedyna przeszkoda w uzyskaniu pomocy de minimis.
Tym samym, gdyby kwota wnioskowanej nowej pomocy, doprowadziła do przekroczenia całkowitej kwoty pomocy, czyli zostałby przekroczony jej maksymalny pułap, to może zostać ona udzielona do kwoty możliwej pomocy wynikającej z art. 3 ust. 2 Rozporządzenie 1408/2013. Dopuszczalne jest zatem przyznanie stronie pomocy finansowej, która będzie mieściła się w maksymalnym limicie, przy czym organ powinien uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych.
W konsekwencji Sąd stwierdził, że zasadniczym warunkiem udzielenia pomocy de minimis jednemu przedsiębiorstwu jest nieprzekroczenie maksymalnego pułapu tej pomocy określonego w art. 3 ust. 2 rozporządzenia 1408/2013. Nie można natomiast twierdzić, że Rozporządzenie 1408/2013 wprowadza zakaz udzielania pomocy de minimis do części konkretnego środka pomocy, wymaga ono jedynie, aby pomoc ta nie przekraczała określonej wartości. W tym względzie Sąd podzielił w całości stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sąd Administracyjny z 21 stycznia 2020 r. o sygn. akt II FSK 456/18; z 7 lipca 2020 r. o sygn. akt II FSK 930/20 oraz z 2 września 2020 r. o sygn. akt II FSK 1423/18, w których przyjęto taki właśnie sposób rozumienia kwestionowanych w niniejszej sprawie przepisów w sprawach podatkowych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając na ruszenie:
1. prawa materialnego, a mianowicie § 13 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.; dalej: rozporządzenie) oraz art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 7 Rozporządzenia 1408/2013 oraz art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4 Traktatu o ustanowieniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. 2004.90.864/2; dalej: Traktat) w zw. z art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 7 Rozporządzenia Komisji (UE) z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz.Urz. UE L 2013.352.1; dalej: Rozporządzenie 1407/2103) przez jego błędną wykładnię sprzeczną z prawidłowo zastosowanymi dyrektywami wykładni literalnej i celowościowej, a nadto sprzecznej z wykładnią systemową, oraz z wykładnią tzw. autentyczną Komisji jako podmiotu będącego autorem aktu prawnego, a nadto niezastosowanie wykładni Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej tychże powołanych w niniejszym punkcie przepisów Unii Europejskiej i dokonanie sprzecznej ze stanowiskiem Trybunału wykładni tych przepisów mimo, że wykładnia ta zawarta w orzeczeniach Trybunału jako acąuis communautaire jest elementem porządku prawnego Unii Europejskiej i wiążąca dla Państw członkowskich, a w konsekwencji błędne przyjęcie przez Sąd, że organy "dokonały błędnej wykładni przepisów art. 3 ust. 2 i 7 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 mających zastosowanie w sprawie. Nie uwzględniły możliwości przyznania strome pomocy de minimis do wysokości maksymalnego pułapu, o którym mowa we wskazanych przepisach, lecz niewłaściwe przyjęły, że ubieganie się o przyznanie pomocy w kwocie wyższej niż kwota stanowiąca różnicę pomiędzy maksymalną kwotą pomocy de minimis (20.000 EUR) a kwotą dotychczas wypłaconą automatycznie skutkuje całkowitą odmową przyznania pomocy de minimis", mimo że prawidłowo dokonana wykładania powołanych przepisów wskazuje, że organ właściwie zastosował normę wynikającą z powołanych przepisów i właściwie ją odczytał, i przyjął, że ubieganie się przez stronę wnioskującą o przyznanie pomocy publicznej ze środków krajowych (na podstawie przepisów krajowych państwa członkowskiego rodzajowo zaliczanej do pomocy de minimis) w kwocie wyższej niż kwota stanowiąca różnicę pomiędzy maksymalną kwotą dopuszczalnej pomocy publicznej państwa członkowskiego mającej charakter pomocy publicznej de minimis (20.000 EUR) a kwotą dotychczas wypłaconą skutkuje całkowitą odmową przyznania wnioskowanej pomocy publicznej w całości, albowiem w przypadku takiego wniosku nie mogą do niego być zastosowane przepisy Rozporządzenia 1408/2013, a wobec tego pomoc nie może być w ogóle przyznana bo nie jest pomocą de minimis, co zgodne jest ze stanowiskiem Komisji i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej;
2. przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4 i art. 263 oraz art. 267 Traktatu poprzez jego błędne niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji dokonanie błędnej wykładni przepisów, co wskazano w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, oraz pominięcie wykładni dokonanej przez TSUE;
3. przepisów postępowania a mianowicie art. 141 § 4 p.pfs.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku niezgodnie z dyrektywami wynikającymi z tego przepisu, i pominięcie rozważań co do orzecznictwa TSUE oraz stanowiska organu jako strony postępowania, co miało to istotne znacznie w sprawie, albowiem gdyby Sąd podjął próbę analizy stanowiska organu przywołanego w odpowiedzi na skargę, niewątpliwie oddaliłby skargą, choćby z uwagi na związanie wykładnią i stanowiskiem TSUE w zakresie przepisów prawa UE stosowanych w sprawie.
Mając powyższe na względzie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi; a także o zasądzenie od SGGW na rzecz Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ wniósł o dopuszczenie w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z pisma Komisji z 9 listopada 2020 r., załączonego do skargi kasacyjnej, co do interpretacji przepisów rozporządzenia 1408/2013.
W odpowiedzi na skargę kasacyjna skarżąca wniosła o jej oddalenie, a także o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych.
Wyrokiem z 17 listopada 2021 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I GSK 810/17 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.
Podstawą uchylenia zaskarżonego wyroku było uwzględnienie przez NSA zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. NSA uznał, że Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się do treści odpowiedzi na skargę, która została wniesiona przez Dyrektora OR ARiMR w Ł.. Tymczasem organ – jako strona postępowania sądowoadministracyjnego – w tym piśmie procesowym odniósł się, wspierając swoje stanowisko treścią wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE (dalej: TSUE) z 28 października 2020 r., sygn. C-608/2019 w sprawie ISTITUTO NAZIONALE PER L’ASSICURAZIONE CONTRO GLI INFORTUNI SUL LAVORO (INAIL) przeciwko ZENNARO GIUSEPPE LEGNAMI SAS DI ZENNARO MAURO & C, opublikowanego 14 grudnia 2020 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C Nr 433 z 14 grudnia 2020 r., s. 14–14. Wyrok co prawda dotyczy wykładni artykułów 3 i 6 Rozporządzenia 407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu, ale te przepisy są identyczne i tożsame z mającymi zastosowanie w niniejszej sprawie przepisami Rozporządzenia 1408/2013, w tym art. 3 ust. 2 i ust. 7 Rozporządzenia 1408/2013 i zostały wydane na tej samej podstawie prawnej. NSA zwrócił uwagę, że decyzje organów obu instancji poddane kontroli Sądu w sprawie sygn. akt III SA/Łd 69/21 wydane zostały przed publikacją ww. wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE, stąd argumentacja ta nie mogła być powołana w uzasadnieniu decyzji, jednak stanowisko – zdaniem autora skargi kasacyjnej – zajęte przez organy w tych decyzjach jest zgodne z wykładnią przepisów dotyczących dopuszczalnej krajowej pomocy publicznej de minimis powołaną w ww. orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 28 października 2020 r. i normą wyprowadzoną przez Trybunał z tych przepisów. Jego zdaniem wykładania przepisów dokonana przez TSUE ma nie tylko charakter linii orzeczniczej tego Sądu jako stanowisko judykatury co do treści i wykładni przepisów, lecz stanowi aquis communautaire element porządku prawnego Unii Europejskiej o charakterze zbliżonym do precedensu w systemie prawa common low. Zdaniem autora skargi kasacyjnej sąd krajowy stosując prawo Unii Europejskiej do wykładni TSUE tychże przepisów powinien się zastosować. W niniejszej sprawie nie miało to miejsca, a Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do tego orzeczenia, ani do argumentacji organu, tym samym Sąd naruszył również przepis postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. sporządzając uzasadnienie niezgodnie z dyrektywami wynikającymi z tego przepisu.
NSA stwierdził, że nie ulega wątpliwości, że brak rozważenia rzez Sąd I instancji argumentacji podniesionej w odpowiedzi na skargę uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie oceny trafności rozstrzygnięcia. Zatem – ponownie rozpoznając sprawę – WSA zobowiązany będzie dokonać kompleksowej oceny podjętych w sprawie rozstrzygnięć także w kontekście argumentacji podniesionej w odpowiedzi na skargę, a także ocenić – w trybie przewidzianym w art. 106 § 3 p.p.s.a. – wniosek dowodowy z treści dokumentu załączonego do skargi kasacyjnej.
Postanowieniem z dnia 31 maja 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - po rozpatrzeniu wniosku organu zawartego w piśmie procesowym z 31 maja 2022 r. - odmówił dopuszczenia dowodu z dokumentu - pisma Komisji Europejskiej Ref. Ares(2020)6510246-09/11/2020 oraz odmówił wystąpienia do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym o treści zawartej w piśmie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z [...] r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Ponownie rozpoznając skargę Sąd uznał, że jest ona zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Na wstępie zaznaczyć należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. 3 zzs⁴ ustawy COVID-19.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu Brzezińskiego ARiMR z siedzibą w R. z [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. Leśnemu Zakładowi Doświadczalnemu w R. pomocy finansowej za szkody w uprawach rolnych w 2019 r. spowodowane wystąpieniem suszy.
Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 17 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 810/17 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 69/21 uchylający decyzję Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] roku oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] ARiMR z siedzibą w R. z [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. Leśnemu Zakładowi Doświadczalnemu w R. pomocy finansowej za szkody w uprawach rolnych w 2019 r. spowodowane wystąpieniem suszy.
Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powyższy przepis znajduje zastosowanie, gdy doszło do wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 p.p.s.a., tj. wtedy, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji (por. B. Dauter, B. Gruszczyński: Komentarz do art. 190 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX/2013). Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 4254/18).
Związanie sądu administracyjnego pierwszej instancji dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza związanie zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, przy czym ocena ustaleń faktycznych jest pochodną oceny wykładni (a w konsekwencji zastosowania) przepisów postępowania. Oznacza ono związanie takim, a nie innym rozumieniem określonych przepisów prawa w zakresie sformułowanych w skardze kasacyjnej jej podstaw. Przez wiążącą wykładnię, o której mowa w tym przepisie, rozumieć należy ustalenie jednoznacznej normy na podstawie określonego przepisu prawa materialnego lub procesowego, ustalanie właściwego ich rozumienia, przypisywanie im odpowiedniego znaczenia (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2021 r., II GSK 1360/20). W tym sensie orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego może pośrednio wiązać sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy co do oceny ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracyjne – co w dalszym rzędzie może wskazywać, jednak nie wprost, jaki powinien być kierunek rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 20 października 2020 r., II FSK 3130/19). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd mają moc wiążącą (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 4254/18).
Zauważyć również trzeba, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrażona w tym przepisie istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu sprowadza się do tego, że organy państwowe i sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu oraz ogół skutków prawnych z niego wynikających (por. wyrok NSA z 12 maja 2021 r., III FSK 3060/21). W sytuacji gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku (por. wyrok NSA z 28 maja 2021 r., I OSK 252/21).
Rozpoznając wniesioną skargę w tak zakreślonej kognicji – Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie zauważa, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 810/17 wydanym w tej sprawie, przedstawił ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. Wyrokiem tym Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 69/21 - uwzględniając skargę kasacyjną organu administracji - i przekazał temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wyroku z 17 listopada 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że podstawą uchylenia zaskarżonego wyroku było uwzględnienie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. NSA uznał, że Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się do treści odpowiedzi na skargę, która została wniesiona przez Dyrektora OR ARiMR w Ł.. Tymczasem organ w tym piśmie procesowym wsparł swoje stanowisko treścią wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE (dalej: TSUE) z 28 października 2020 r., sygn. C-608/2019 w sprawie ISTITUTO NAZIONALE PER L’ASSICURAZIONE CONTRO GLI INFORTUNI SUL LAVORO (INAIL) przeciwko ZENNARO GIUSEPPE LEGNAMI SAS DI ZENNARO MAURO & C, opublikowanego 14 grudnia 2020 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C Nr 433 z 14 grudnia 2020 r., s. 14–14. NSA wskazał, że wyrok co prawda dotyczy wykładni artykułów 3 i 6 Rozporządzenia 407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu, ale te przepisy są identyczne i tożsame z mającymi zastosowanie w niniejszej sprawie przepisami Rozporządzenia 1408/2013, w tym art. 3 ust. 2 i ust. 7 Rozporządzenia 1408/2013 i zostały wydane na tej samej podstawie prawnej. NSA zwrócił uwagę, że decyzje organów obu instancji poddane kontroli Sądu w sprawie sygn. akt III SA/Łd 69/21 wydane zostały przed publikacją ww. wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE, stąd argumentacja ta nie mogła być powołana w uzasadnieniu decyzji, jednak stanowisko – zdaniem autora skargi kasacyjnej – zajęte przez organy w tych decyzjach jest zgodne z wykładnią przepisów dotyczących dopuszczalnej krajowej pomocy publicznej de minimis powołaną w ww. orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 28 października 2020 r. i normą wyprowadzoną przez Trybunał z tych przepisów. NSA stwierdził, że brak rozważenia rzez Sąd I instancji argumentacji podniesionej w odpowiedzi na skargę uniemożliwia sądowi kasacyjnemu dokonanie oceny trafności rozstrzygnięcia. NSA w wytycznych wskazał zatem, że ponownie rozpoznając sprawę należy dokonać kompleksowej oceny podjętych w sprawie rozstrzygnięć także w kontekście argumentacji podniesionej w odpowiedzi na skargę, a także ocenić – w trybie przewidzianym w art. 106 § 3 p.p.s.a. – wniosek dowodowy z treści dokumentu załączonego do skargi kasacyjnej.
Wobec powyższego zważyć trzeba, że przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola sądowoadministracyjna wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Biura Powiatu [...] ARiMR z siedzibą w R. z [...] r. zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę przypomnieć należy, że strona skarżąca wnioskiem z 22 listopada 2019 r. wystąpiła o przyznanie pomocy de minimis w rolnictwie za szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy.
Wskazać także należy, że zasady przyznawania pomocy de minimis w rolnictwie regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.) - dalej "rozporządzenie", oraz rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.UE.L. z 2013 r. Nr 352, str. 9) - dalej "rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013". Zgodnie z § 13v ust. 1 rozporządzenia w 2019 i 2020 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, tj. na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi, rynków rolnych i przetwórstwa produktów rolnych lub ze Wspólnej Polityki Rolnej lub w zakresie objętym działem administracji rządowej - rybołówstwo, producentowi rolnemu:
1. któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2. w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy;
3. będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika 1 do rozporządzenia nr 702/2014.
Stosownie do § 13v ust. 2 pkt 2 rozporządzenia pomoc, o której mowa w ust. 1, jest udzielana zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1408/2013 oraz przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - w przypadku gdy szkody, o których mowa w ust. 1 pkt 2, oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, wynoszą nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej, o której mowa w pkt 1.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji nadanym rozporządzeniem Komisji (UE) nr 2019/316 z 21 lutego 2019 roku, całkowita kwota pomocy de minimis przyznanej przez państwo członkowskie jednemu przedsiębiorstwu nie może przekroczyć 20.000 EUR w okresie trzech lat podatkowych. Stosownie zaś do art. 3 ust. 3 tego rozporządzenia, łączna kwota pomocy de minimis przyznanej w okresie trzech lat podatkowych przez państwo członkowskie przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych nie może przekroczyć górnego limitu krajowego określonego w załączniku I. Na zasadzie odstępstwa od ust. 2 i 3 państwo członkowskie może zdecydować, że całkowita kwota pomocy de minimis przyznanej jednemu przedsiębiorstwu nie może przekroczyć 25.000 EUR w okresie trzech lat podatkowych, a całkowita łączna kwota pomocy de minimis przyznanej w okresie trzech lat podatkowych nie może przekroczyć górnego limitu krajowego określonego w załączniku II, z zastrzeżeniem warunków: w przypadku środków pomocy, które przynoszą korzyści tylko jednemu sektorowi produktów, całkowita łączna kwota przyznana w okresie trzech lat podatkowych nie może przekroczyć górnego limitu sektorowego określonego w art. 2 ust. 4; państwo członkowskie posiada krajowy rejestr centralny zgodnie z art. 6 ust. 2 (art. 3 ust. 3a). Oznacza to, że ustawodawca unijny wprowadził pojęcie górnego pułapu pomocy de minimis dla jednego przedsiębiorstwa oraz pojęcie górnego limitu krajowego i sektorowego. W odniesieniu do tych pojęć wskazuje się, że pomoc dotyczy przedsiębiorstwa, z tym, że jednemu przedsiębiorstwu państwo członkowskie nie może przyznać pomocy w wyższej wysokości niż określona w art. 3 ust. 2 rozporządzenia.
Jak wynika z art. 3 ust. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 okres trzech lat podatkowych ustala się przez odniesienie do lat obrotowych stosowanych przez przedsiębiorstwo w danym państwie członkowskim. Ponadto okres ten, stosownie do pkt 8 preambuły tego rozporządzenia, należy oceniać w sposób ciągły, co oznacza, że dla każdego przypadku nowej pomocy de minimis należy uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych. Dodatkowo pkt 13 tej preambuły wskazuje na potrzebę maksymalnego ograniczenia ryzyka przyznania pomocy ponad przyjęte limity przez państwa członkowskie, stanowiąc, że tak długo, jak dokładna kwota pomocy jest nieznana lub jeszcze nieznana, państwo członkowskie musi przyjąć, że kwota ta jest równa maksymalnemu poziomowi, aby zagwarantować, że połączenie kilku środków pomocy nie przekroczy pułapu ustanowionego w tym rozporządzeniu, oraz zastosować zasady dotyczące kumulacji pomocy.
Z kolei zgodnie z art. 3 ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, jeżeli z powodu udzielenia nowej pomocy de minimis odpowiednie pułapy określone w art. 3 ust. 2, 3 i 3a zostałyby przekroczone, nowa pomoc nie może być objęta przepisami tego rozporządzenia.
W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, rozważając udzielenie wnioskowanej pomocy w niniejszej sprawie organy orzekające prawidłowo ustaliły, że strona skarżąca, tj. Leśny Zakład Doświadczalny w R. stanowiła jedno przedsiębiorstwo ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego w W.. Zgodnie z art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 "jedno przedsiębiorstwo" obejmuje wszystkie jednostki gospodarcze, które są ze sobą powiązane co najmniej jednym z następujących stosunków: jedna jednostka gospodarcza posiada w drugiej jednostce gospodarczej większość praw głosu akcjonariuszy, wspólników lub członków; jedna jednostka gospodarcza ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innej jednostki gospodarczej; jedna jednostka gospodarcza ma prawo wywierać dominujący wpływ na inną jednostkę gospodarczą zgodnie z umową zawartą z tą jednostką lub postanowieniami w jej akcie założycielskim lub umowie spółki; jedna jednostka gospodarcza, która jest akcjonariuszem lub wspólnikiem w innej jednostce gospodarczej lub jej członkiem, samodzielnie kontroluje, zgodnie z porozumieniem z innymi akcjonariuszami, wspólnikami lub członkami tej jednostki, większość praw głosu akcjonariuszy, wspólników lub członków tej jednostki. Zakłady doświadczalne są wyodrębnionymi finansowo jednostkami organizacyjnymi SGGW, co wynika z § 16 ust. 4 statutu SGGW w W. Jednocześnie zakłady doświadczalne pozostają w zależności wobec Rektora SGGW, o czym świadczy § 16 ust. 6 statutu SGGW w W., zgodnie z którym zakładem doświadczalnym kieruje jego dyrektor, zatrudniany przez Rektora, oraz § 49 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 statutu, zgodnie z którym administrację SGGW nadzoruje Rektor lub upoważnieni przez niego prorektorzy, przy czym jednostki administracji zakładów doświadczalnych wchodzą w skład jednostek organizacyjnych administracji SGGW. W związku z powyższym, wobec powiązań organizacyjnych i służbowych zakładów doświadczalnych z SGGW, słuszny jest wniosek organów orzekających, że zakłady doświadczalne i SGGW stanowią "jedno przedsiębiorstwo" w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013.
W kontrolowanej sprawie strona wystąpiła o przyznanie pomocy de minimis w wysokości 19.157,21 EUR (85.240 zł) na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 w przypadku gdy szkody wyniosły nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzający rok, w którym wystąpiły szkody z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji. Bezspornym w sprawie pozostaje także, że 14 marca 2019 roku wnioskodawczyni udzielono pomocy de minimis w wysokości 5.057,53 EUR, co wynika z informacji o udzielonej pomocy de minimis w rolnictwie zawartej w Systemie Rejestracji Pomocy Publicznej (k-46 akt administracyjnych).
Istota sporu miedzy stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w wypadku ubiegania się przez producenta rolnego o pomoc finansową, która przekracza limit z art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, tj. 20.000 EUR, przy uwzględnieniu wcześniej otrzymanych przez niego kwot pomocy, możliwe jest uzyskanie pomocy w części nieprzekraczającej tego limitu, czy też, tak jak uznały organy, należy odmówić w całości przyznania pomocy.
Zdaniem Sądu wykładnia językowa, systemowa oraz celowościowa przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 prowadzi jedynie do wniosku, że górny pułap pomocy de minimis przyznanej jednemu przedsiębiorstwu nie może przekraczać 20.000 EUR, a tym samym nie jest możliwe udzielenie pomocy de minimis w wysokości przekraczającej wskazaną kwotę. Prawodawca unijny używa bowiem sformułowań "całkowita kwota pomocy" (art. 3 ust. 2) oraz "pułap określony w ust. 2" (art. 3 ust. 7), podając jednocześnie, że nie mogą one przekroczyć określonej kwoty. Z kolei przy interpelacji zamieszczonego w art. 3 ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 sfomułowania "nowa pomoc nie może być objęta przepisami niniejszego rozporządzenia" należy posłużyć się treścią pkt 8 preambuły do tego rozporządzenia, gdzie jednoznacznie potwierdzono, że "dla każdego przypadku nowej pomocy de minimis należy uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych" oraz treścią pkt 13 tej preambuły, w której wyrażono potrzebę maksymalnego ograniczenia ryzyka przyznania pomocy ponad przyjęte limity. W ocenie sądu powyższe przemawia za uznaniem, że w przepisach tych mowa jest o faktycznie mającej być przyznanej pomocy, nie zaś pomocy jaka byłaby możliwa do przyznania.
Sąd obecnie rozpoznający skargę stwierdza, że wielkość przyznanej wnioskodawczyni pomocy nie może doprowadzić do przekroczenia przysługującego jej trzyletniego limitu kwotowego 20.000 EUR. Tym samym dopuszczalne będzie przyznanie skarżącej pomocy finansowej, która będzie mieściła się w tym limicie, przy czym organ winien uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną stronie w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych, gdyż zasadniczym celem rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 jest zakaz przyznawania przez państwo pomocy ponad określoną w nim kwotę. Zarówno z art. 3 ust. 2, jak również z art. 3 ust. 7 rozporządzenia nr 1408/2013 wynika, że górny pułap przyznanej pomocy nie może przekraczać określonej wysokości. Jest to jedyna przeszkoda w uzyskaniu pomocy de minimis. Tym samym, gdyby kwota wnioskowanej nowej pomocy, doprowadziła do przekroczenia całkowitej kwoty pomocy, czyli zostałby przekroczony jej maksymalny pułap, to może zostać ona udzielona do kwoty możliwej pomocy wynikającej z art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Dopuszczalne jest zatem przyznanie stronie pomocy finansowej, która będzie mieściła się w maksymalnym limicie, przy czym organ winien uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że za wyżej przedstawionym rozumieniem omawianych przepisów przemawia także wykładnia historyczna regulacji pomocy de minimis w rolnictwie. W poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. Urz. UE.L Nr 337, str. 35 ze zm.), wyraźnie wskazano, że "jeżeli łączna kwota pomocy przewidziana w ramach środka pomocy przekracza pułap, o którym mowa w akapicie pierwszym, nie może ona być objęta przepisami niniejszego rozporządzenia, nawet w odniesieniu do części pomocy nieprzekraczającej tego pułapu" (art. 3 ust. 2). Obecnie obowiązujące rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013 warunku takiego nie wprowadza. Stanowi to zasadniczą różnicę pomiędzy regulacjami poprzednio i obecnie obowiązującego rozporządzenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że gdyby zamiarem prawodawcy unijnego było zakazanie udzielania pomocy de minimis w przypadku, gdy cała kwota możliwej pomocy przekracza wartości określone w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013, to kwestię tę wyraźnie by uregulował, jak uczynił to w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1535/2007.
W konsekwencji stwierdzić trzeba, że zasadniczym warunkiem udzielenia pomocy de minimis jednemu przedsiębiorstwu jest nieprzekroczenie maksymalnego pułapu tej pomocy określonego w art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Nie można natomiast twierdzić, że rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013 wprowadza zakaz udzielania pomocy de minimis do części konkretnego środka pomocy, wymaga ono jedynie, aby pomoc ta nie przekraczała określonej wartości. W tym względzie Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargą podziela w całości (tak jak Sąd w składzie poprzednio rozpoznający sprawę o sygn. akt III SA/Łd 69/21) stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sąd Administracyjny z 21 stycznia 2020 r. o sygn. akt II FSK 456/18, z 7 lipca 2020 r. o sygn. akt II FSK 930/20 oraz z 2 września 2020 r. o sygn. akt II FSK 1423/18 (dostępne w CBOSA), w których przyjęto taki właśnie sposób rozumienia kwestionowanych w niniejszej sprawie przepisów w sprawach podatkowych. W ocenie tutejszego Sądu, intencją ustawodawcy unijnego było to, aby każdy wnioskodawca miał prawo do otrzymania pomocy de minimis w wysokości do określonego w przepisach pułapu. Natomiast odmienne rozumienie tych przepisów doprowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji.
Wobec powyższego Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały błędnej wykładni przepisów art. 3 ust. 2 i 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 mających zastosowanie w sprawie. Nie uwzględniły możliwości przyznania stronie pomocy de minimis do wysokości maksymalnego pułapu, o którym mowa we wskazanych przepisach, lecz niewłaściwe przyjęły, że ubieganie się o przyznanie pomocy w kwocie wyższej (19.157,21 EUR) niż kwota stanowiąca różnicę pomiędzy maksymalną kwotą pomocy de minimis (20.000 EUR) a kwotą dotychczas wypłaconą (5.057,53 EUR) automatycznie skutkuje całkowitą odmową przyznania pomocy de minimis.
Powyższej oceny Sądu nie zmienienia powołany przez organ administracji wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 28 października 2020 r., sygn. C-608/2019 i dokonana w nim wykładnia, głównie przepisów rozporządzenia 1407/2013. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę nie podziela stanowiska organu zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę.
Wskazać trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 17 listopada 2021 r. (sygn. akt I GSK 806/21; dostępny na CBOSA) oraz z dnia 25 listopada 2021 r., (sygn. akt I GSK 840/21; dostępny na CBOSA), rozstrzygając w przedmiocie tożsamego zarzutu Dyrektora ARiMR nie wywiódł z powołanego orzeczenia TSUE takiego stanowiska, jakiego upatruje w nim organ, że przekroczenie przez rolnika w kolejnym wniosku pułapu 20.000 € pozbawia wnioskującego całej zawnioskowanej pomocy. Sąd rozpoznający ponownie skargę Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w W. Leśnego Zakładu Doświadczalnego w R. w pełni aprobuję pogląd zaprezentowany w ww. orzeczeniach NSA i przyjmuje ten pogląd jako własny.
Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się w uzasadnieniach ww. wyroków do treści postawionych przez TSUE tez głównych, w których zawarta została istota tego rozstrzygnięcia, wskazując po pierwsze, że artykuły 3 i 6 rozporządzenia 1407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, któremu państwo członkowskie jego siedziby zamierza przyznać pomoc de minimis, która ze względu na istnienie wcześniejszej pomocy podniosłaby całkowitą kwotę pomocy przyznaną temu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego pułap 200.000 € w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia 1407/2013, może wybrać, do momentu przyznania tej pomocy, zmniejszenie wnioskowanego finansowania lub zrzeczenie się – w całości lub w części – już otrzymanych wcześniejszych dotacji, aby nie przekroczyć tego pułapu. Po drugie zauważył, że artykuły 3 i 6 rozporządzenia 1407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie nie są zobowiązane do zezwolenia wnioskującym przedsiębiorstwom na zmianę ich wniosków o przyznanie pomocy przed jej przyznaniem, tak aby nie przekroczyć pułapu 200.000 € w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1407/2013. Do sądu odsyłającego należy ocena skutków prawnych braku przysługującego przedsiębiorstwom uprawnienia do dokonania takich zmian, przy czym należy podkreślić, że zmiany te mogą zostać dokonane jedynie przed dniem przyznania pomocy de minimis.
NSA podkreślił, że TSUE dokonując wykładni przepisów stanowiących podstawę przyznawania pomocy de minimis wskazał, że przedsiębiorstwo, któremu państwo członkowskie zamierza przyznać pomoc de minimis, która ze względu na istnienie wcześniejszej pomocy podniosłaby całkowitą kwotę pomocy przyznaną temu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego pułap 200.000 € w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia 1407/2013, może wybrać, do momentu przyznania tej pomocy, zmniejszenie wnioskowanego finansowania lub zrzeczenie się – w całości lub w części – już otrzymanych wcześniejszych dotacji, aby nie przekroczyć tego pułapu. Zatem wynika z powyższego, że przedsiębiorca w przypadku przekroczenia we wniosku o pomoc pułapu granicznego pomocy de minimis może wybrać, do momentu przyznania tej pomocy, zmniejszenie wnioskowanego finansowania lub zrzeczenie się – w całości lub w części – już otrzymanych wcześniejszych dotacji, aby nie przekroczyć tego pułapu. Tak więc, do momentu przyznania pomocy przedsiębiorca może skorygować swój wniosek, poprzez jego zmniejszenie do kwoty pułapu, w przypadku rolnika do kwoty 20.000 €, lub też może taki podmiot dokonać zrzeczenia się – w całości lub w części – już wcześniej otrzymanej pomocy, aby nie doszło do przekroczenia wskazanej granicznej kwoty pomocy de minimis.
Dalej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w myśl drugiej tezy omawianego orzeczenia TSUE, państwa członkowskie nie są zobowiązane do zezwolenia wnioskującym przedsiębiorstwom na zmianę ich wniosków o przyznanie pomocy przed jej przyznaniem, tak aby nie przekroczyć pułapu 200.000 € w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia 1407/2013. Jednak do sądu odsyłającego należy ocena skutków prawnych braku przysługującego przedsiębiorstwom uprawnienia do dokonania takich zmian. NSA podkreślił przy tym, że w przypadku braku w danym państwie członkowskim możliwości zmiany wniosku, jego skorygowania do kwoty pułapu pomocy de minimis (20.000 €), to sąd krajowy winien ocenić prawne skutki braku przysługującego przedsiębiorstwom uprawnienia do dokonania takich zmian. Tak więc ostatecznie to sąd państwa członkowskiego winien dokonać stosownej oceny braku prawnych możliwości do dokonania korekty wniosku tak, aby suma udzielonej już pomocy i pomocy zawnioskowanej nie przekroczyła pułapu pomocy de minimis.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istotne w takiej sytuacji stają się przepisy rozporządzenia 1407/2013, które regulują obowiązek państw członkowskich oraz uprawnienia przedsiębiorców w zakresie przyznawania pomocy de minimis. Jak wskazał TSUE w omawianym wyroku z motywu 21 rozporządzenia wynika, że Komisja jest zobowiązana do dopilnowania, by przestrzegano reguł pomocy państwa; zgodnie z zasadą współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 Traktatu o UE państwa członkowskie powinny ułatwiać wypełnianie tego zadania poprzez ustanowienie niezbędnych mechanizmów gwarantujących, że całkowita kwota pomocy przyznanej zgodnie z zasadą de minimis jednemu przedsiębiorstwu nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu. W tym celu, przyznając pomoc de minimis, państwo członkowskie powinno informować zainteresowane przedsiębiorstwa o kwocie przyznanej pomocy de minimis, o tym, że ma ona charakter de minimis, oraz wyraźnie odesłać do niniejszego rozporządzenia. Państwa członkowskie powinny zostać zobowiązane do monitorowania udzielonej pomocy, aby zapewnić nieprzekraczanie odpowiednich pułapów oraz przestrzeganie reguł dotyczących kumulacji. Aby wywiązać się z tego obowiązku, zainteresowane państwo członkowskie powinno przed przyznaniem takiej pomocy uzyskać od przedsiębiorstwa oświadczenie o wszelkiej innej pomocy de minimis objętej niniejszym rozporządzeniem lub innymi rozporządzeniami w sprawie de minimis, otrzymanej w danym roku podatkowym oraz w dwóch poprzednich latach podatkowych. Państwa członkowskie powinny również mieć możliwość ustanowienia centralnego rejestru obejmującego pełne informacje dotyczące przyznanej pomocy de minimis i weryfikowania, czy udzielenie nowej pomocy nie powoduje przekroczenia odpowiedniego pułapu.
W myśl art. 6 ust. 1 rozporządzenia 1407/2013, artykułu zatytułowanego "Monitorowanie", w przypadku gdy państwo członkowskie zamierza przyznać przedsiębiorstwu pomoc de minimis zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, pisemnie powiadamia to przedsiębiorstwo o przewidywanej kwocie pomocy (wyrażonej jako ekwiwalent dotacji brutto) oraz o jej charakterze de minimis, [...]. Przed przyznaniem pomocy państwo członkowskie uzyskuje także od zainteresowanego przedsiębiorstwa oświadczenie, w formie pisemnej lub elektronicznej, na temat wszelkiej innej pomocy de minimis, w odniesieniu do której stosuje się niniejsze rozporządzenie lub inne rozporządzenia o pomocy de minimis, otrzymanej w czasie dwóch poprzednich lat podatkowych oraz bieżącego roku podatkowego. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 3 państwo członkowskie przyznaje nową pomoc de minimis zgodnie z niniejszym rozporządzeniem dopiero po upewnieniu się, że nie podniesie ona całkowitej kwoty pomocy de minimis przyznanej danemu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego odpowiedni pułap określony w art. 3 ust. 2 oraz że wszystkie warunki określone w niniejszym rozporządzeniu są przestrzegane.
Naczelny Sąd Administracyjny odnotował dalej, że TSUE w tezie 36 powołanego wyroku, wskazał jednoznacznie, iż jasno wynika z tych przepisów, że monitoring dokonywany przez państwa członkowskie w celu zapewnienia przestrzegania zasad dotyczących kumulacji musi mieć miejsce "przed przyznaniem pomocy". Dalej w tezach 39 i 40 wskazał, że ponieważ zgodnie z art. 3 ust. 4 tego rozporządzenia przyznanie pomocy jest regulowane przez odpowiednie przepisy krajowe, państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania przy określaniu procedury przyznawania takiej pomocy. W tym względzie należy stwierdzić, iż motyw 21 wspomnianego rozporządzenia przewiduje, że zgodnie z zasadą współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu UE państwa członkowskie powinny ułatwiać przestrzeganie reguł pomocy państwa "poprzez ustanowienie niezbędnych mechanizmów gwarantujących, że całkowita kwota pomocy przyznanej zgodnie z zasadą de minimis jednemu przedsiębiorstwu nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu".
NSA zważył ponadto, że regulacje prawne stanowiące podstawę rozważań TSUE zawarte zostały w rozporządzeniu 1407/2013, dotyczącym pomocy de minimis dla przedsiębiorców, natomiast tożsame, co do zasady przepisy, znajdujące zastosowanie w przedmiotowej sprawie, czyli dla przedsiębiorstw prowadzących działalność w zakresie podstawowej produkcji produktów rolnych, ujęte zostały w bliźniaczym rozporządzeniu 1408/2013. Tymi odpowiednimi regulacjami są art. 3 i 6 tego rozporządzenia, a także motyw 8 i 13, na co zwraca też uwagę skarżący kasacyjnie organ, w złożonej skardze kasacyjnej. Uzupełnić powyższe jeszcze wypada o motyw 20, który jest odpowiednikiem motywu 21 rozporządzenia 1407/2013. Właśnie w tym motywie 20 prawodawca unijny wskazał, że Komisja jest zobowiązana do dopilnowania, by przestrzegano reguł pomocy państwa; zgodnie z zasadą współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 Traktatu o UE państwa członkowskie powinny ułatwiać wypełnianie tego zadania poprzez ustanowienie niezbędnych mechanizmów gwarantujących, że całkowita kwota pomocy przyznanej zgodnie z zasadą de minimis jednemu przedsiębiorstwu nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu. W tym celu, przyznając pomoc de minimis, państwo członkowskie powinno informować zainteresowane przedsiębiorstwa o kwocie przyznanej pomocy de minimis, o tym, że ma ona charakter de minimis, oraz wyraźnie odesłać do niniejszego rozporządzenia. Państwa członkowskie powinny zostać zobowiązane do monitorowania udzielonej pomocy, aby zapewnić nieprzekraczanie odpowiednich pułapów oraz przestrzeganie reguł dotyczący kumulacji. Aby wywiązać się z tego obowiązku, zainteresowane państwo członkowskie powinno przed przyznaniem takiej pomocy uzyskać od przedsiębiorstwa oświadczenie o wszelkiej innej pomocy de minimis objętej niniejszym rozporządzeniem lub innymi rozporządzeniami w sprawie de minimis, otrzymanej w danym roku podatkowym oraz w dwóch poprzednich latach podatkowych. Państwa członkowskie powinny również mieć możliwość ustanowienia centralnego rejestru obejmującego pełne informacje dotyczące przyznanej pomocy de minimis i weryfikowania, czy udzielenie nowej pomocy nie powoduje przekroczenia odpowiednego pułapu.
Wynika zatem z powyższego, że państwa członkowskie zobowiązane zostały do dbałej kontroli udzielania pomocy de minimis tak, aby nie doszło do przekroczenia przewidzianych w tych przepisach pułapów tej pomocy. Państwa członkowskie powinny bowiem ustanowić niezbędne mechanizmy gwarantujące, że kwota pomocy de minimis jednemu podmiotowi nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu. W tym celu państwo powinno informować zainteresowane przedsiębiorstwa o kwocie przyznanej już mu pomocy de minimis, o tym, że ma ona charakter pomocy de minimis oraz wyraźnie odesłać do omawianego rozporządzenia. Państwo członkowskie powinno zostać zobowiązane do monitorowania tej pomocy, aby przedsiębiorcy nie przekroczyli tych pułapów oraz przestrzegali reguł dotyczących kumulacji pomocy de minimis. Aby wywiązać się z tych obowiązków państwo członkowskie powinno uzyskać od przedsiębiorcy informacje o wszelkiej uzyskanej już przez niego pomocy de minimis.
Z powołanych zapisów, w szczególności z obowiązku państwa członkowskiego do monitorowania tej pomocy, aby przedsiębiorcy nie przekroczyli pułapów pomocy de minimis oraz przestrzegali reguł dotyczących kumulacji pomocy de minimis wynika, że to państwo członkowskie ma obowiązek stałej obserwacji i kontroli uzyskiwanej przez dane konkretne przedsiębiorstwo pomocy de minimis oraz udzielania takiemu podmiotowi informacji o obowiązującym pułapie pomocy, jak i regule braku nowej pomocy w przypadku przekroczenia obowiązującego pułapu pomocy de minimis. Wtedy to bowiem zrealizowany zostanie obowiązek państwa członkowskiego monitorowania tej pomocy, aby przedsiębiorca nie przekroczył pułapów z przepisów rozporządzenia.
Wobec zatem obowiązków państwa członkowskiego i uprawnień rolnika wynikających z regulacji rozporządzenia 1408/2013, wynikających z art. 3 i 6 tego aktu, interpretowanych przy uwzględnieniu motywów preambuły do tego rozporządzenia, a mianowicie: motywu 8, 13 i 20, w szczególności obowiązku państwa członkowskiego dotyczącego monitorowania pomocy, czyli obowiązku stałej obserwacji i kontroli uzyskiwanej przez producenta rolnego pomocy de minimis, aby nie doszło do przekroczenia pułapu tej pomocy w wysokości 20.000 €, za uprawnione należy uznać twierdzenie – ze względu na brak prawnej możliwości zmiany takiego wniosku poprzez obniżenie wnioskowanej pomocy – o obowiązku organu do skorygowania wniosku o pomoc do kwoty wskazanego wyżej pułapu pomocy de minimis.
W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne w okolicznościach faktycznych rozpoznawanych spraw uznał wyeliminowanie przez WSA z obrotu prawnego decyzji obu instancji, uznając postawione przez organ zarzuty kasacyjne za nieusprawiedliwione.
Powyższej oceny Sądu nie zmienia stanowisko Komisji Europejskiej z dnia 9 listopada 2020 r. przedstawione w piśmie skierowanym do Stałego Przedstawicielstwa Rzeczpospolitej Polskiej, gdzie zaprezentowana została argumentacja odnośnie stosowania przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (k. 133-135 akt sądowych). Stanowisko to nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Komisja Europejska przedstawia bowiem własne stanowisko co do określonych problemów, czy zaistniałych sytuacji np. w gospodarkach państw członkowskich, a jego treść nie może stanowić podstawy decyzji wydawanych przez organy administracji krajów członkowskich wobec osób fizycznych lub prawnych. Dlatego też Sąd oddalił wniosek dowodowy organu o dopuszczenie dowodu z dokumentu - pisma Komisji Europejskiej Ref. Ares(2020)6510246-09/11/2020.
Odnośnie wniosku skarżącego o wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do TSUE wskazać trzeba, że na podstawie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. poz. 90.864/2, dalej: TFUE) sądy krajowe mogą zadawać pytania prejudycjalne w zakresie wykładni prawa Unii Europejskiej. Należy podkreślić, że sądy krajowe mają prawo, a w niektórych przypadkach są wręcz zobowiązane do wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym. Zobowiązane do wniesienia pytania prejudycjalnego są sądy, od których rozstrzygnięcia nie można się odwołać. Znaczące złagodzenie tego obowiązku nastąpiło na podstawie orzeczenia TS w sprawie 283/81 CILFIT i inni przeciwko Minister della Sanitá. Zdefiniowana została wówczas formuła CILFIT, która stanowi: "Sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest zobowiązany - w przypadku gdy powstaje przed nim pytanie dotyczące prawa wspólnotowego - do spełnienia swojego obowiązku przedłożenia pytania, chyba że stwierdził on, że podniesione pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis prawa wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni Trybunału, lub że prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego jest tak oczywiste, że nie pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości; istnienie takiej ewentualności należy oceniać z uwzględnieniem cech charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności, jakie sprawia jego wykładnia, oraz niebezpieczeństwa rozbieżności w orzecznictwie wewnątrz Wspólnoty".
Powyższe rozstrzygnięcie Trybunału stało się podstawą do określenia sytuacji, w których sąd ostatniej instancji nie ma obowiązku zwrócenia się z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości. Takie przypadki występują, gdy:
- decyzja w kwestii wykładni prawa unijnego nie jest niezbędna do wydania rozstrzygnięcia w sprawie,
- decyzje uprzednio wydane przez Trybunał odnosiły się już do kwestii prawnych, których dotyczy pytanie, bez względu na rodzaj postępowania prowadzącego do tych decyzji, także w przypadku gdy kwestie, o które chodzi, nie są całkowicie identyczne,
- zastosowanie prawa unijnego jest na tyle oczywiste, że nie wzbudza żadnych wątpliwości.
Mając powyższe na uwadze, należy wysnuć wniosek, że sąd krajowy ma możliwość wniesienia pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości, jeżeli stwierdzi, że uzyskanie na to pytanie odpowiedzi jest konieczne do wydania rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu. W analizowanej sytuacji Sąd nie miał wątpliwości interpretacyjnych, które uzasadniałyby konieczność rozstrzygnięcia przez Trybunał.
Reasumując, Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organy administracji dokonały błędnej interpretacji przepisów art. 3 ust. 2 i 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, co stanowi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt a w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w R..
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy zastosować wykładnię spornych przepisów prawa przedstawioną w uzasadnieniu wyroku i rozważyć możliwość przyznania stronie wnioskowanej pomocy do wysokości maksymalnego pułapu, o którym mowa w art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265), zasadzając je w kwocie równej wpisowi od skargi - 200 zł, wynagrodzeniu pełnomocnika - 480 zł i opłacie skarbowej od pełnomocnictwa - 17 zł.
e.o.