I GSK 1523/18

Naczelny Sąd Administracyjny2019-06-28
NSArolnictwoWysokansa
renta strukturalnaemerytura rolniczanienależnie pobrane świadczeniaARiMRrolnictwośrodki unijneprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej po nabyciu prawa do emerytury rolniczej.

Sprawa dotyczyła ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej przez J. P. po tym, jak nabył on prawo do emerytury rolniczej. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę J. P., a Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Kluczowe było ustalenie, czy wypłata renty strukturalnej w pełnej kwocie była wynikiem błędu organu, którego rolnik nie mógł wykryć, oraz czy doszło do naruszenia przepisów dotyczących zmniejszenia renty po nabyciu prawa do emerytury.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. P. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której J. P. nabył prawo do emerytury rolniczej, co powinno skutkować zmniejszeniem pobieranej renty strukturalnej. Organy administracji ustaliły kwotę nienależnie pobranych płatności, wskazując, że skarżący został poinformowany o konieczności złożenia wniosku o emeryturę i konsekwencjach dla renty strukturalnej. WSA w Krakowie uznał skargę za bezzasadną, podkreślając, że organy nie popełniły błędu przy wypłacie świadczeń, gdyż nie posiadały informacji o przyznaniu emerytury w momencie wypłat, a skarżący miał możliwość wykrycia błędu. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego. Sąd podkreślił, że decyzje zmieniające wysokość renty strukturalnej były ostateczne i nie mogły być kwestionowane w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. NSA odniósł się również do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów UE (rozporządzeń 796/2004 i 1122/2009), stwierdzając, że nie można mówić o błędzie organu, którego rolnik nie mógł wykryć, zwłaszcza w kontekście wcześniejszego poinformowania skarżącego o jego obowiązkach.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli skarżący został poinformowany o konsekwencjach nabycia prawa do emerytury i miał możliwość wykrycia błędu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skarżący został prawidłowo poinformowany o obowiązku informowania organu o nabyciu prawa do emerytury i konsekwencjach dla renty strukturalnej. Brak pełnej dokumentacji po stronie organu w momencie wypłat nie wyklucza odpowiedzialności skarżącego za nienależne pobranie świadczenia, jeśli mógł wykryć błąd.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.o.a.r. art. 29 § 1

Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Rozporządzenie Rady (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. art. 73 § 4

Obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli płatność została dokonana na skutek pomyłki organu lub błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. art. 80 § 3

Obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli płatność została dokonana na skutek pomyłki organu oraz błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. § 14

W przypadku nabycia prawa do renty strukturalnej, renta ta ulega zmniejszeniu o kwotę emerytury.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 16 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej.

Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. art. 12

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nabycie prawa do emerytury rolniczej skutkuje obowiązkiem zmniejszenia renty strukturalnej, niezależnie od faktycznego jej pobierania. Decyzje zmieniające wysokość renty strukturalnej, które stały się ostateczne, nie mogą być kwestionowane w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Skarżący został prawidłowo poinformowany o konsekwencjach nabycia prawa do emerytury dla renty strukturalnej i miał możliwość wykrycia błędu.

Odrzucone argumenty

Wypłata renty strukturalnej w pełnej kwocie była wynikiem błędu organu, którego skarżący nie mógł wykryć. Zmniejszenie renty strukturalnej było niezasadne ze względu na zawieszenie części uzupełniającej emerytury i potrącenie składek przez KRUS. Sąd pierwszej instancji naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez zawężenie zakresu rozpoznania skargi. Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak przeanalizowania wszystkich zarzutów.

Godne uwagi sformułowania

nie można mówić o pomyłce organu I instancji przy wypłacie świadczenia skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa i nie wniósł odwołania od decyzji decyzje zmieniające wysokość otrzymywanej renty, nie mogą być na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej przedmiotem weryfikacji Sądu, bowiem znajdują się poza granicami sprawy nie można stosować surowszych kryteriów przy ocenie możliwości wykrycia błędu przez rolnika niż kryteria przyjęte w stosunku do oceny pomyłki organu

Skład orzekający

Barbara Kołodziejczak-Osetek

sprawozdawca

Barbara Mleczko-Jabłońska

przewodniczący

Hanna Kamińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obowiązku zmniejszenia renty strukturalnej po nabyciu prawa do emerytury, zasady trwałości decyzji administracyjnej oraz odpowiedzialności beneficjenta za nienależnie pobrane świadczenia z funduszy UE."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji beneficjentów rent strukturalnych w kontekście nabycia prawa do emerytury rolniczej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z funduszami unijnymi i świadczeniami rolniczymi, a także zasadami postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i rolnym.

Czy można zatrzymać rentę strukturalną po przejściu na emeryturę? NSA wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 5313,98 PLN

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 1523/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-03-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak-Osetek /sprawozdawca/
Barbara Mleczko-Jabłońska /przewodniczący/
Hanna Kamińska
Symbol z opisem
6551
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
II GSK 1806/17 - Postanowienie NSA z 2018-01-16
I SA/Kr 1093/16 - Wyrok WSA w Krakowie z 2016-11-22
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 134 § 1, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 16 § 1, art. 156 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 3
Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80 art. 12
Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*
Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
§ 14
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) Protokolant Marta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1093/16 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. P. na rzecz Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1093/16 , na postawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę J. P. na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ("Dyrektora ARiMR") z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierowania Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Wadowicach z dnia [...] czerwca 2016 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U z 2014 r., poz. 1438 )- zwanej dalej: " ustawą o ARiMR" lub "u.o.a.r") oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz. 1191 ze zm.) - zwane dalej " rozporządzeniem".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał skargę za bezzasadną. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, iż jak wynika z okoliczności sprawy, decyzją z dnia [...] października 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wadowicach przyznał skarżącemu rentę strukturalną (począwszy od miesiąca września 2006 r. na okres 10 lat).
W związku z osiągnięciem przez skarżącego wieku emerytalnego, decyzją z dnia [...] maja 2015 r. Prezes KRUS wydał decyzję o przyznaniu skarżącemu emerytury rolniczej (od dnia 1 kwietnia 2015 r.). Decyzja ta wpłynęła do siedziby ARiMR w dniu [...] sierpnia 2015 r.
Sąd I instancji zauważył, iż kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem wystąpienia przesłanek o jakich mowa w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. L 141 z 30 kwietnia 2004) dalej " rozporządzenie 796 / 2004 " oraz art.80 ust.3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. L 316 z 2.12.2009, str. 65) dalej "rozporządzenie 1122/2009" w przypadku płatności za miesiące czerwiec, lipiec, sierpień 2015 r. nie jest wymagana, a to z uwagi na brak upływu 12 miesięcy od dnia wypłaty świadczenia z tytułu renty strukturalnej za: miesiąc czerwiec 2015r. (24 czerwca 2015r.), za miesiąc lipiec 2015r.( 27 lipca 2015r.), za miesiąc sierpień 2015r. (25 sierpnia 2015r,) do dnia doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...] czerwca 2016r. o ustaleniu kwoty nienależnej pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, co nastąpiło w dniu 22 czerwca 2016 r. Analizie tej należy poddać płatności za kwiecień i maj 2015 r. Innymi słowy sprawdzić należy, czy do powyższych wypłat mogło dojść na skutek pomyłki organu, oraz czy skarżący miał obiektywną możliwość wykrycia tego błędu w zwykłych okolicznościach.
Opierając się na aktach administracyjnych sprawy, Sąd I instancji wskazał, iż BP ARiMR w Wadowicach weszło w posiadanie kompletu wydanych wobec skarżącego decyzji KRUS o przyznaniu mu emerytury rolniczej dopiero w dniu [...] sierpnia 2015 r. Wcześniej w dniu [...] sierpnia 2015 r. J. P. dostarczył do BP ARiMR w Wadowicach: decyzję KRUS o ponownym ustaleniu wysokości emerytury rolniczej, z dnia [...].07.2015 r., znak: [...], łączna kwota emerytury wyniosła: 1061,92 zł, decyzję KRUS o ponownym ustaleniu wysokości emerytury rolniczej, z dnia [...].07.2015 r., znak: [...], łączna kwota emerytury wyniosła: 1064,11 zł, oraz decyzję KRUS o podjęciu wypłaty części uzupełniającej emerytury, z dnia [...]07.2015 r., znak: [...], łączna kwota emerytury wyniosła: 1064,11 zł. Ponieważ organ I instancji nie posiadał decyzji pierwotnej tj. decyzji KRUS o przyznaniu emerytury rolniczej z dnia [...].05.2015 r., znak: [...] BP ARMIR w Wadowicach pozyskał ją na skutek wystąpienia z urzędu od KRUS w dniu [...].08.2015 r.
Dwa dni później tj. [...] sierpnia 2015 r. organ I instancji wydał decyzję o zmianie wysokości wypłacanej renty strukturalnej. Renta została pomniejszona stosownie o kwotę 1061,92 zł (i wyniosła 787,03 zł). W tej sytuacji nie można zatem mówić o pomyłce organu I instancji przy wypłacie świadczenia z tytułu renty strukturalnej za miesiąc kwiecień oraz maj 2015r. bowiem okoliczności wynikające z decyzji KRUS nie były mu znane w tym czasie (jakkolwiek istniały już w momencie wypłaty renty strukturalnej za wskazane miesiące), a powyższa teza znajduje także zastosowanie w przypadku wypłat spornego świadczenia w miesiącu: czerwcu i lipcu 2015 r.
Jeśli natomiast chodzi o świadomość skarżącego w tym zakresie, Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżący został poinformowany przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o konieczności złożenia we właściwym organie rentownym wniosku o ustalenie prawa do emerytury. Równocześnie w piśmie tym skarżący został pouczony, że w przypadku nabycia prawa do emerytury, renta strukturalna wypłacana będzie w pomniejszeniu o kwotę przyznanej emerytury. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, pismo to zostało doręczone w dniu [...] kwietnia 2015 r. Słusznie zatem przyjęły organy prowadzące postępowanie, że w tej sytuacji nie może być mowy o tym, że skarżący nie wiedział, iż w przypadku przyznania mu emerytury w KRUS, część środków pieniężnych wypłaconych mu z tytułu renty strukturalnej za miesiące od kwiecień do sierpnia 2015r. może podlegać zwrotowi, jako świadczenie nienależne.
Dokonując wypłat świadczeń z tytułu renty strukturalnej w niepomniejszonej wysokości za kwiecień, maj, czerwiec oraz lipiec 2015 w ocenie Sądu I instancji, organ nie popełnił pomyłki w rozumieniu art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz art.80 ust.3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009) ponieważ nie posiadał w chwili ich dokonania żadnej informacji o przyznaniu świadczenia emerytalnego dla J. P. Informacje takie posiadał wprawdzie w sierpniu 2015 r. (3 i 24 sierpnia 2015r.) przed wypłatą renty strukturalnej za ten miesiąc tj. 25 sierpnia 2015 r., niemniej jednak z uwagi na brak upływu 12 miesięcy od dnia wypłaty świadczenia z tytułu renty za miesiąc sierpień 2015r. (25 sierpnia 2015 r.) do dnia doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...] czerwca 2016r. o ustaleniu kwoty nienależnej pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej ( 22 czerwca 2016 r.), a także z uwagi na obiektywną możliwość wykrycia błędu przez skarżącego w zwykłych okolicznościach niniejszej sprawy obowiązek zwrotu określony w ust. 1 art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz art.80 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 nie ma zastosowania.
Reasumując w zakresie płatności przyznanych skarżącemu z tytułu pobierania renty strukturalnej w okresie od kwietnia 2015 r. do sierpnia 2015 r., zasadnie organy obu instancji ustaliły kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 5313,98 zł. Prawidłowo również organy powiększyły ustaloną kwotę świadczeń nienależnie pobranych o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczone od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego, że co prawda decyzją z dnia [...] maja 2015 r. KRUS przyznał mu emeryturę rolniczą w łącznej kwocie 1 061,92 zł składająca się z dwóch części tj. składowej w kwocie 269,51 zł oraz uzupełniającej w kwocie 792,41 zł, jednakże równocześnie orzekł w ww. decyzji o całościowym zawieszeniu wypłaty części uzupełniającej emerytury, z powodu prowadzania przez skarżącego działalności rolniczej i w rezultacie w okresie od kwietnia 2015 r. do czerwca 2015 r. skarżącemu przyznano z tytułu emerytury rolniczej kwotę 539,02 zł brutto, która w rzeczywistości nie została mu wypłacona, gdyż organ emerytalny dokonał potrącenia tej kwoty na zaległe składki KRUS, Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że skarżący, nie skorzystał z przysługującego mu prawa i nie wniósł odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2015 r. [...] i nr [...] zmieniających kwotę renty strukturalnej (na mocy tych decyzji renta strukturalna została pomniejszona odpowiednio o kwotę 1061,92 zł oraz dodatkowo kwotę 2,19 zł) z uwagi na nabyte przez niego prawo do emerytury. Tymczasem to właśnie na tym etapie postępowania skarżący mógłby kwestionować zasadność tych rozstrzygnięć w tym także w zakresie prawidłowego wyliczenia kwoty o jaką przyznane mu świadczenie zostało pomniejszone.
Decyzje zmieniające wysokość otrzymywanej renty, nie mogą być na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej przedmiotem weryfikacji Sądu, bowiem znajdują się poza granicami sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a).
Podobnie poza granicami niniejszej sprawy pozostaje ocena legalności decyzji KRUS o przyznaniu (i zawieszeniu w 100% części uzupełniającej) emerytury. Jak wynika z akt sprawy od decyzji o przyznaniu emerytury (i ponownych decyzji wydanych w tym przedmiocie) skarżący również się nie odwołał.
Decyzja w przedmiocie zmiany wysokości renty strukturalnej, czy też decyzja o przyznaniu emerytury rolniczej, a decyzja o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty należą do różnych kategorii spraw. Kwestią podlegającą badaniu w niniejszej sprawie było ustalenie do jakiej wysokości renty strukturalnej skarżący miał prawo, a jaką rentę w rzeczywistości otrzymał.
W tym kontekście zauważyć także należy, że choć zaskarżona obecnie decyzja jest rezultatem decyzji KRUS o przyznaniu skarżącemu emerytury, to Dyrektor Małopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR oraz organ I instancji nie posiadał żadnych uprawnień do weryfikacji decyzji wydanych przez KRUS, w tym wysokości płatności przyznawanych z tytułu świadczenia emerytalnego wypłacanego przez KRUS. Podobnie Sąd, w niniejszym postępowaniu, nie może objąć swoją kontrolą decyzji o przyznaniu emerytury rolniczej (w tym zakresie ponadto kontrola sądowa przewidziana jest do wyłącznej właściwości sądu powszechnego), ze względów o których Sąd wypowiedział się powyżej.
Uwzględniając całokształt przedmiotowej sprawy Sąd uznał, że skarga nie jest więc zasadna. Przeprowadzone przez organy postępowanie dowodowe nie wykazało, aby spełnione zostały łącznie przesłanki odstąpienia od obowiązku zwrotu należności, o których mowa w cyt. wyżej art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE), oraz art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009. Sąd nie stwierdził także naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy.
Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną J. P., w której zarzucono Sądowi I instancji:
I. - na podstawie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego a to:
1) art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796 / 2004 w zw. z art. 80 ust. 3 rozporządzenia 1122/2009 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w efekcie przyjęcie, że płatność nie została dokonana na skutek pomyłki organu i że błąd mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach podczas gdy zgodnie z ww. przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien był przyjąć, że do wypłaty renty strukturalnej w pełnej przyznanej kwocie za okres od kwietnia do lipca 2015 r. objętych przedmiotem niniejszego postępowania doszło wskutek braku współpracy organów administracji publicznej i błąd ten - ze względu na faktyczny brak wypłaty emerytury rolniczej - nie mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach.
2) § 14 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zasadnie obniżono rentę strukturalną skarżącego o kwotę przyznanego świadczenia emerytalnego podczas gdy w wyniku zastosowania ww. przepisu należy przyjąć, że ze względu na zawieszenie części uzupełniającej emerytury rolniczej i pobranie przez KRUS zaległych składek kwota przyznanej renty strukturalnej nie powinna zostać obniżona,
3) art. 29 ust. 1 u.o.a.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w efekcie przyjęcie, że doszło do pobrania nienależnego świadczenia z tytułu renty strukturalnej przez skarżącego, podczas gdy należało przyjąć, iż w przedmiotowym stanie faktycznym nie doszło do wypłaty nienależnego świadczenia skarżącemu;
- na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, a to:
1) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez zawężenie zakresu rozpoznania skargi i zaniechanie ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w niej zarzutów, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien był przyjąć, że w granicach rozpoznania niniejszej sprawy pozostają również zarzuty związane z wysokością faktycznie pobieranego świadczenie emerytalnego - decyzjami administracyjnymi o przyznaniu przez KRUS emerytury rolniczej, zmniejszającymi wysokość renty strukturalnej,
2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak przeanalizowania wszystkich ze zgłoszonych w skardze zarzutów, brak skonfrontowania podniesionych w skardze zarzutów z ustaleniami faktycznymi sprawy i zgromadzonym w aktach sprawy materiałem dowodowym podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien był rozpoznać wszelkie zgłoszone zarzuty, odnieść się do poczynionych ustaleń faktycznych i zgromadzonego materiału dowodowego, co końcowo winno było znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.
Mając na względzie przedstawione zarzuty Skarżący kasacyjnie wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania,
2. przyznanie od Skarbu Państwa pełnomocnikowi z urzędu, nieprowadzącemu sprawy w pierwszej instancji, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez niego z urzędu za sporządzenie przez niego skargi kasacyjnej, według norm przepisanych. Pełnomocnik złożył oświadczenie, że koszty te nie zostały zapłacone ani w całości ani w części,
3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna przesłanka nieważności postępowania, wymieniona w art. 183 § 2 p.p.s.a., co nakazywało rozpoznać sprawę w granicach wyznaczonych przez stronę. Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając art. 193 zd. drugie p.p.s.a., odniósł się wyłącznie do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Wobec czego, stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wnoszący skargę kasacyjną był zobowiązany do wskazania konkretnych przepisów prawa oraz wyjaśnienia, na czym polega ich naruszenie i dodatkowo, w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego – wskazania formy naruszenia (błędną wykładnię, niewłaściwe zastosowanie), natomiast w przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania – wykazania, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc taki, że gdyby do niego nie doszło, to rozstrzygnięcie w sprawie byłoby inne.
Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone (zob. np. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt I FSK 383/05, CBOSA). Warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody, które dla potrzeb rozpatrywanej sprawy nie mogły mieć w znacznej części znaczenia.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora ARiMR w Krakowie stwierdził, iż jest ona zgodna z prawem. Rozpoznając sprawę w granicach podstaw, na których skargę kasacyjną oparto, skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie znajduje usprawiedliwienia.
W odpowiedzi na formułowany w skardze kasacyjnej sposób naruszenia 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. należy podnieść – jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście zasady braku związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – iż sąd administracyjny I instancji nie jest zobowiązany odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji niemających istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, albowiem pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy (por. np.: wyroki NSA z dnia: 5 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 4421/16; 17 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1824/10; 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 850/09; 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II OSK 1766/10). Nie oznacza to jednak, że nie jest zobowiązany do przedstawienia i odniesienia się do tych zarzutów, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy i to w zakresie - co należy podkreślić - w jakim jest to konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy oraz dla oceny prawidłowości tego rozstrzygnięcia. Okoliczność zatem, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie analizowano merytorycznie wszystkich zarzutów podniesionych w skardze może stanowić naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., ale – co należy podkreślić – wyłącznie w sytuacji wykazania wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1824/10; z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie II OSK 851/15; z dnia 21 listopada 2014 r. w sprawie II OSK 1084/13; z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 358/15).
Z powyższego wynika, że jakkolwiek brak odniesienia się wojewódzkiego sądu administracyjnego do niektórych zarzutów lub twierdzeń zawartych w skardze nie stanowi sam w sobie uchybienia skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku, to jednak pominięcie zarzutów i argumentów istotnych oraz – co należy podkreślić – wykazanie w skardze kasacyjnej takiego właśnie ich charakteru, może stanowić uzasadnioną podstawę do uchylenia wyroku sądu administracyjnego I instancji.
Analiza uzasadnienia omawianego zarzutu kasacyjnego nie zawiera jednak wskazywanych w skardze kasacyjnej uchybień, co nie może pozostawać bez wpływu na ocenę jego skuteczności.
Wskazać należy, iż zarzut naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. Skarżący powiązał z naruszeniem art.134 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie przez Sąd I instancji, zarzutów dotyczących zmiany wysokości renty strukturalnej (naruszenia § 14 ust.1 rozporządzenia), który uznał, iż kwestia ta została rozstrzygnięta odrębną decyzją, której Strona nie zaskarżyła. Odnosząc się do powyższego zarzutu, podnieść należy, że konsekwencje wynikające z art. 134 § 1 p.p.s.a. które najprościej rzecz ujmując wyrażają się w tym, że sąd administracyjny nie może uczynić przedmiotem rozpoznania (przedmiotem kontroli legalności) innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Wymieniony przepis może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy sąd administracyjny I instancji – nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien był to uczynić lub rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym), niż sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem lub rozpoznał skargę z przekroczeniem granic danej sprawy lub nie rozpoznał istoty sprawy (por. np. wyroki NSA z dnia: 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2352/17; 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 284/18; 28 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 1000/16; 27 marca 2018 r., sygn. akt I GSK 314/16; 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).
W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji nie naruszył art.134 p.p.s.a. bowiem decyzje zmieniające wysokość otrzymywanej renty, pozostają poza przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie i nie mogły podlegać kontroli sądowej w tym postępowaniu, co zostało wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Stanowisko strony skarżącej odnośnie naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. należało więc uznać za niezasadne i nieskuteczne. W korespondencji do dotychczas przedstawionych argumentów należy zaś podnieść, że skoro granice rozpoznania wojewódzkiego sądu administracyjnego określa sprawa administracyjna będąca przedmiotem zaskarżenia, a treść i zakres sprawy administracyjnej, czyli tożsamość sprawy, wyznaczają normy prawa, które determinują treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym akcie i precyzują czynności pozwalające zidentyfikować skonkretyzowany w nich stosunek prawny (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2005 r., sygn. akt II GSK 321/07), to w kontekście konsekwencji wynikających z art. 134 § 1 p.p.s.a. za uzasadniony uznać należy wniosek – formułowany na podstawie analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku – że Sąd I instancji orzekał w granicach sprawy wyznaczonych istotą oraz treścią normy prawa, która determinowała treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym akcie, a mianowicie normy prawnej wynikającej z art. 29 u.o.a.r. Okoliczność zaś, że podejście Sądu I instancji do oceny znaczenia zarzutów skargi wywiedzionej od decyzji wydanej na podstawie przywołanego przepisu prawa nie koresponduje z oczekiwaniami i stanowiskiem strony skarżącej nie uzasadnia wniosku o naruszeniu przez ten Sąd, ani art. 134 § 1, ani też art. 141 § 4 p.p.s.a.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej jakim jest zarzut naruszenia § 14 ust. 1 tego rozporządzenia, wiążący się również z powołanymi naruszeniami procesowymi wskazać należy, iż zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Przepis ten stanowi materialnoprawną podstawę do wydania decyzji w przedmiocie zmniejszenia wysokość przyznanej renty strukturalnej. W orzecznictwie sądowym niejednokrotnie był już wyrażany pogląd, iż treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że już samo nabycie prawa do emerytury skutkuje koniecznością zmniejszenia renty strukturalnej o kwotę tej emerytury. Prawodawca nie uzależnił obowiązku zmniejszenia renty strukturalnej od faktycznego otrzymywania przez uprawnionego świadczenia emerytalnego, co pozostaje w zgodzie z przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE Seria L z 1999 r. Nr 160, poz. 80 ze zm.), dalej: "rozporządzenie 1257/1999" w omawianym zakresie. Wyjaśnić też trzeba, iż zmniejszenie renty strukturalnej, z powodu nabycia prawa do emerytury, nie powoduje uszczuplenia przychodu rolnika. Różnica jest tylko taka, że zgodnie z art.12 ust.2 rozporządzenia 1257/1999 renta strukturalna staje się dodatkiem do emerytury nabytej po uzyskaniu wieku emerytalnego na podstawie przepisów krajowych. W chwili więc nabycia prawa do emerytury w miejsce dotychczasowej kwoty renty strukturalnej rolnik częściowo otrzyma emeryturę krajową lub odwrotnie, w przypadku wyższej emerytury krajowej rolnik otrzyma emeryturę w wyższej wysokości niż dotychczasowa renta strukturalna. W sytuacji nabycia przez skarżącego prawa do emerytury w określonej wysokości, niższej niż renta strukturalna, istniał obowiązek zmniejszenia renty strukturalnej o kwotę emerytury - niezależnie od tego, czy skarżący emeryturę pobierał. Przepisy nie przewidują możliwości odstąpienia od obowiązku zmniejszenia renty strukturalnej w przypadku zawieszenia emerytury. W sytuacji, gdy skarżący nie poinformował organu o nabyciu prawa do emerytury renta strukturalna była wypłacana w pełnej wysokości z takim skutkiem, iż część wypłaconej kwoty (odpowiadająca wysokości emerytury) była pobierana przez skarżącego nienależnie.
Kwota, o którą następuje pomniejszenie renty strukturalnej, została przez ustawodawcę krajowego jednoznacznie określona. Prawodawca wskazał bowiem, że renta strukturalna ulega zmniejszeniu o "kwotę tej emerytury", to jest emerytury, do której uprawniony do renty strukturalnej nabył prawo. Również w tym zakresie nie sposób doszukiwać się, jak czyni to skarżący, konieczności uwzględnienia jedynie świadczeń emerytalnych które faktycznie beneficjent pomocy otrzyma. (por. m.in. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt IGSK 1415/18, wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 102/16, wyrok WSA w Kielcach z dnia 9 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 468/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podnieść jednak należy, iż zarzut naruszenia § 14 ust. 1 rozporządzenia, w tym postępowaniu nie mógł odnieść zamierzonego skutku, bowiem jak już Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wyżej przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, są decyzje w przedmiocie zwrotu przez Skarżącego, nienależnie pobranych środków z funduszu unijnego. § 14 ust. 1 rozporządzenia nie stanowił podstawy materialnoprawnej wydanych w sprawie decyzji.
Postępowanie prowadzone w niniejszej sprawie, na podstawie art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 2137 z późn. zm.) jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, w ramach którego poprzez wydanie decyzji ustala się kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz odpowiednich funduszy krajowych. W postępowaniu tego rodzaju organ musi dokonywać wyczerpujących i zarazem kategorycznych ustaleń w zakresie tego, czy dany beneficjent otrzymał środki nienależne w ogóle lub otrzymał je w nadmiernej wysokości. W rozpoznawanej sprawie postępowanie to poprzedzone zostało wydaniem decyzji zmieniającej wysokość przyznanej renty strukturalnej przyznanej Skarżącemu, wiążącej dla organów oraz sądów w tym zakresie. Jak wynika z akt sprawy w związku z uzyskaniem z KRUS decyzji o przyznaniu J. P. emerytury Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wadowicach dnia [...] sierpnia 2015 r. wydał decyzję nr [...] o zmianie dotychczasowej wysokości renty strukturalnej na kwotę 784,84 zł. Tego samego dnia, organ I instancji wydał jeszcze decyzję nr [...], w której zmienił od lipca 2015 roku wysokość pobieranej przez stronę renty strukturalnej, o kwotę w wysokości - 2,19 zł. Nowa wysokość renty strukturalnej określona została na poziomie 784,84 zł. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, obie decyzje zostały doręczone w dniu 27 sierpnia 2015 r., a strona się od nich nie odwołała i stały się ostateczne.
Po wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, w dniu [...] czerwca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Decyzją tą organ ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 5 313,98 zł powiększoną o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczonych od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia decyzji, do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Powyższą kwotę z tytułu nienależnie wypłaconych płatności, organy ustaliły jako różnicę pomiędzy decyzją przyznającą płatność z tytułu renty strukturalnej, a późniejszymi decyzjami z dnia [...] sierpnia 2015 (nr [...] oraz nr [...]) o zmianie jej wysokości. Wydana więc w niniejszym postępowaniu decyzja na podstawie art.29 u.o.s.r. nie odnosi się do zasadności zmniejszenia J. P. wysokości pobieranej przez niego renty strukturalnej, z uwagi na brzmienie art. 16 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Wszczęcie postępowania przez organ administracji publicznej w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną, narusza bowiem zasadę trwałości decyzji wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. oraz pewność obrotu prawnego. Stanowi też podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną na postawie art.156 § 1 pkt 3 k.p.a.
Z powyższych względów jak już zostało wskazane wyżej zarzut naruszenia § 14 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszym postępowaniu nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Naczelny Sąd Administracyjny, nie podzielił również stanowiska Skarżącego co do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenie 796/2004 w zw. z art. 80 ust. 3 rozporządzenie 1122/2009 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie bowiem do wypłaty renty strukturalnej w pełnej przyznanej kwocie za okres od kwietnia do lipca 2015 r. objętych przedmiotem niniejszego postępowania doszło wskutek braku współpracy organów administracji publicznej i błąd ten - ze względu na faktyczny brak wypłaty emerytury rolniczej - nie mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach.
Z punktu widzenia prawidłowości rozstrzygnięcia ocenie powinny być poddane ustawowo określone przesłanki warunkujące zastosowanie określonej normy prawnej, a te zarówno przypadku art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 jak i w przypadku art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 są takie same. Oznacza to, że stanowisko sądów administracyjnych ukształtowane na tle stosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 jest aktualne także przy ocenie prawidłowości stosowania art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009.
Przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 stanowi, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu albo jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Powołany przepis znosi więc obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności w sytuacji spełnienia łącznie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich obejmuje pomyłkę właściwego organu lub innego organu, druga natomiast stanowi o niemożności wykrycia błędu przez rolnika. Natomiast z treści art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 wynika, że obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Tak więc poza sporem pozostaje okoliczność, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia dwóch przesłanek. Po pierwsze płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a po drugie błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego również podkreśla się, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyrok NSA z dnia: 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 315/13; 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10). Przykładowo wskazuje się w judykaturze, że pomyłka organu może zaistnieć wówczas, gdy np. na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono także pogląd, iż: "Pod pojęciem "pomyłki organu" zawartym w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności." (tak w wyroku NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 584/14). Jednocześnie wskazuje się, że gdy możliwość wykrycia błędu organu przez rolnika wiąże się z koniecznością prawidłowego odczytania treści przepisów, istotne jest to, czy przepisy te są jasne i zrozumiałe, czy też wymagają szeregu zabiegów interpretacyjnych. Ponadto przy wykładni art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 należy oceniać naturę błędu i brak doświadczenia (profesjonalizm) rolnika.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący sprawę w niniejszym składzie podziela prezentowany w orzecznictwie NSA pogląd, że nie można stosować surowszych kryteriów przy ocenie możliwości wykrycia błędu przez rolnika niż kryteria przyjęte w stosunku do oceny pomyłki organu (por. wyroki NSA: z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 621/12; z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 672/13 - niepublikowane). Ocenę świadomości i możliwości wykrycia błędu ocenić należy przez pryzmat charakteru tego błędu, wyjaśnienia okoliczności w jakich do niego doszło (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1600/14, Lex nr 1986594).
W rozpoznawanej sprawie nie sposób przyjąć, że płatność z tytułu renty strukturalnej została wypłacona na skutek błędu organu, którego uprawniony do tej renty nie mógł wykryć.
Nie są w skardze kasacyjnej kwestionowane ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd I instancji, za podstawę rozstrzygnięcia, z których wynika, że wystąpienie w sprawie przesłanek o jakich mowa w art. 73 ust. 4. rozporządzenia 796/2004 oraz art.80 ust.3 rozporządzenia 1122/2009 w przypadku płatności za miesiące czerwiec, lipiec, sierpień 2015 r. nie jest wymagane, a to z uwagi na brak upływu 12 miesięcy od dnia wypłaty świadczenia z tytułu renty strukturalnej za: miesiąc czerwiec 2015 r. (24 czerwca 2015r.), za miesiąc lipiec 2015r.( 27 lipca 2015r.), za miesiąc sierpień 2015r. (25 sierpnia 2015r,) do dnia doręczenia skarżącemu decyzji z dnia 21 czerwca 2016r. o ustaleniu kwoty nienależnej pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, co nastąpiło w dniu 22 czerwca 2016 r. Przesłanki te mogą być badane jedynie co do płatności za kwiecień i maj 2015 r.
Z niekwestionowanego w sprawie stanu faktycznego sprawy wynika również, iż Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Wadowicach miał możliwość zapoznania się z pełną dokumentacją dotyczącą decyzji KRUS o przyznaniu Skarżącemu emerytury rolniczej dopiero w dniu [...] sierpnia 2015 r. Należy bowiem przypomnieć, iż w dniu [...] sierpnia 2015 r. J. P. dostarczył do BP ARiMR w Wadowicach: decyzję KRUS o ponownym ustaleniu wysokości emerytury rolniczej wydane w lipcu i w sierpniu 2015 r. opisane szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz w decyzjach organów orzekających w sprawie. Organ I instancji nie był jednak w posiadaniu decyzji pierwotnej tj. decyzji KRUS o przyznaniu emerytury rolniczej z dnia [...].05.2015 r., znak: [...] ARMIR w Wadowicach pozyskał ją na skutek wystąpienia z urzędu od KRUS w dniu [...].08.2015 r. Dwa dni później tj. [...] sierpnia 2015 r. organ I instancji wydał decyzję o zmianie wysokości wypłacanej renty strukturalnej. W tej sytuacji nie można mówić o pomyłce organu I instancji przy wypłacie świadczenia z tytułu renty strukturalnej za miesiąc kwiecień oraz maj 2015r. bowiem okoliczności wynikające z decyzji KRUS nie były mu znane w tym czasie.
Zauważenia również wymaga, iż pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wadowicach poinformował J. P. stosownym zawiadomieniem o wejściu w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2005 r. zmieniającego rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2005 r., Nr. 211, poz.1759) które zmieniło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz. 1191 ze zm.). Organ wskazał w nim na wynikający z nowego rozporządzenia obowiązek zawieszenia wypłaty części przyznanej renty strukturalnej w przypadku niezłożenia do właściwego organu wniosku o ustalenie prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia społecznego rolników przez uprawnionego do renty strukturalnej. W związku z wprowadzoną zmianą, organ pierwszej instancji powiadomił też J. P. o konieczności złożenia do właściwego organu wniosku o ustalenie prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia społecznego rolników. Strona została pouczona, że w przypadku, gdy nabędzie prawo do emerytury, renta strukturalna wypłacana będzie w pomniejszeniu o kwotę przyznanej emerytury. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, pismo to zostało doręczone Skarżącemu w dniu 2 kwietnia 2015 r.
Skarżący kasacyjnie tych wszystkich ustaleń Sądu I instancji skutecznie nie zakwestionował. Przyjąć zatem należy, że został skutecznie i prawidłowo poinformowany o swoich obowiązkach informacyjnych wobec organu w sprawie nabycia prawa do emerytury rolniczej oraz konsekwencji w zakresie pobieranej renty strukturalnej.
Z tych powodów nie sposób przyjąć, iż w sprawie doszło do nienależnego pobrania omawianych świadczeń, na skutek pomyłki organu a skarżący kasacyjnie mógł mieć usprawiedliwione podstawy do przypuszczania, że skoro otrzymuje rentę strukturalną w pełnej wysokości pomimo otrzymania renty rolniczej to znaczy, że wypłata renty rolniczej nie ma wpływu na wysokość renty strukturalnej.
Zarzuty naruszenia art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 oraz art.80 ust.3 rozporządzenia 1122/2009 nie są więc zasadne.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako bezzasadną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI