I SA/Sz 132/24

I SA/Sz 132/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Elżbieta Dziel /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 28 ust. 1-3a, art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1 pkt 1-3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz,, Sędzia WSA Bolesław Stachura, Protokolant starszy inspektor sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 grudnia 2023 r. nr UP-914/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją
z 6 grudnia 2023 r., nr UP-914/2023, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 27 czerwca 2023 r., nr 1406/2023, którą odmówiono J. S. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w tym na: ubezpieczenia społeczne za okres 03.2015-11.2018, ubezpieczenie zdrowotne za okres 08.2017-11.2018, Fundusz Pracy za okres 03.2015-11.2018.
Powyższa decyzja zapadła na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2023.775 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U.2023.1230 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", w następującym stanie sprawy.
W dniu 4 stycznia 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "organ") wpłynął wniosek J. S. (dalej: "wnioskodawca, "skarżący") o umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na trudną sytuację wnioskodawcy. Wnioskodawca wyjaśnił, że w 2008 r. założył firmę i opłacał składki, a następnie w 2012 r. babcia zaoferowała mu pomoc i zatrudnienie w swojej firmie, by zdjąć z wnioskodawcy obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Wobec tego pozostała mu do opłacania składka zdrowotna. Wnioskodawca wskazał także, że od 2015 r. zaczął mieć wątpliwości, czy babcia dalej opłaca za niego składki, więc od 2015 r. rozpoczął częste zawieszanie i odwieszanie działalności, aby zredukować koszty składek społecznych. W dni, w które wnioskodawca nie pracował, zawieszał działalność. Podniósł również, że od września 2014 r. ma na utrzymaniu żonę i synka i jedynie od sierpnia 2016 r. do listopada 2017 r. jego żona pracowała, ale nie przedłużono jej umowy. Następnie okazało się, że jest w ciąży i w lipcu 2018 r. urodził się drugi syn. Ponadto wnioskodawca podał, że: w 2017 r. średniomiesięczny dochód wyniósł [...] zł na 4 osoby, z rodziną mieszka w mieszkaniu TBS (Towarzystwo Budownictwa Społecznego), rachunek za mieszkanie w 2017 r. to [...] zł miesięcznie, koszt raty kredytu wziętego na partycypację z TBS to [...] zł miesięcznie, do tego dochodzi składka na ubezpieczenie zdrowotne [...] zł, które wnioskodawca starał się opłacać.
Do wniosku dołączono zeznanie podatkowe PIT-36 za 2017 r. wnioskodawcy i wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, dokumentujący historię wpisów związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.
W dniu 25 stycznia 2019 r., w odpowiedzi na wezwanie organu, do Zakładu wpłynęły przesłane przez wnioskodawcę dokumenty do pomocy publicznej (oświadczenie o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis), oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości oraz dokumenty dodatkowe (podsumowanie KPiR za 2018 r., zeznania podatkowe PIT-36 za lata 2015-2017 z załącznikami).
Postanowieniem z 6 marca 2019 r. Zakład zawiesił postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na złożenie przez wnioskodawcę odwołania od decyzji Zakładu z 17 stycznia 2019 r., określającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.
Postanowieniem z 4 kwietnia 2023 r. Zakład podjął zawieszone postępowanie, z uwagi na wydanie przez Sąd Okręgowy w S. Wydział VI Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyroku z 12 maja 2021 r., sygn. akt [...], którym zakończono postępowanie odwoławcze.
Pismem z 6 kwietnia 2023 r. Zakład wezwał wnioskodawcę do przedłożenia aktualnych dokumentów dotyczących pomocy publicznej oraz aktualnych dokumentów, które umożliwiłyby dokonanie oceny sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej wnioskodawcy.
W odpowiedzi na wezwanie organu wnioskodawca nie przedłożył aktualnych dokumentów, dotyczących jego sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej.
Decyzją z 27 czerwca 2023 r., nr 1406/2023, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s., w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia
społeczne (t.j. Dz.U.2003.141.1365) – dalej: "rozporządzenie", Zakład (I Oddział w Ł.)
odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym kwot składek i odsetek liczonych na dzień wniosku, tj. na 4 stycznia 2019 r., na: ubezpieczenia społeczne za okres 03.2015-11.2018 w łącznej kwocie [...]zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres 08.2017-11.2018 w łącznej kwocie [...]zł, Fundusz Pracy za okres 03.2015-11.2018 w łącznej kwocie [...]zł (należności zostały naliczone bez uwzględnienia wpłaty w kwocie [...]zł, która wpłynęła 2 lutego 2023 r., tj. po dniu wpływu wniosku o umorzenie).
Organ przeanalizował dokumentację przedłożoną przez wnioskodawcę oraz dokonał własnych ustaleń na podstawie informacji z: Kompleksowego Systemu Informatycznego KSI ZUS, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Organ przeanalizował także kwestie mające wpływ na bieg terminu, w którym ww. należności mogą być dochodzone, stwierdzając, że zgodnie z regulacjami o których mowa w art. 24 ust. 5b i 5f u.s.u.s., dochodzone wobec wnioskodawcy należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Organ ustalił bowiem, że w przypadku wnioskodawcy dwukrotnie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, tj.:
- od 27 grudnia 2018 r., tj. wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia, do 16 listopada 2021 r., tj. uprawomocnienia się wyrokiem Sądu decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek;
- od 16 lutego 2023 r., tj. wszczęcia postępowania egzekucyjnego i skierowania należności do egzekucji, które spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia egzekucji.
Dokonując merytorycznej oceny wniosku, organ stwierdził, że wobec wnioskodawcy nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., oraz że wnioskodawca nie wykazał, iż: ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Pismem z 1 sierpnia 2023 r. (3 sierpnia 2023 r. – data wpływu do organu) wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, w którym wskazał, że decyzja Zakładu z 27 czerwca 2023 r. zawierała zarówno nietrafne, jak i nieaktualne informacje, oraz wniósł o przywrócenie terminu do złożenia niniejszego wniosku, z uwagi na swoją sytuację zdrowotną. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca nie dołączył żadnej nowej dokumentacji.
Decyzją z 11 sierpnia 2023 r., nr 390000/71/193/23-RED-U, Zakład stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz przywrócił wnioskodawcy termin do złożenia tego wniosku.
Pismem z 5 października 2023 r. organ poinformował wnioskodawcę o konieczności uzupełnienia akt sprawy o aktualne dokumenty, w tym o oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej (...) (ROK) oraz inne dokumenty, potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie. Organ pouczył przy tym wnioskodawcę, że nieprzedłożenie tych dokumentów w terminie 7 dni od otrzymania pisma, skutkować będzie rozpoznaniem wniosku wyłącznie na podstawie posiadanych przez Zakład informacji, co może mieć negatywny wpływ na wynik sprawy. Pismo doręczono wnioskodawcy skutecznie 21 listopada 2023 r. Wnioskodawca nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi.
Opisaną na wstępie decyzją z 6 grudnia 2023 r., Zakład (Oddział w B. ) utrzymał w mocy decyzję własną z 27 czerwca 2023 r., nie znajdując podstaw do zmiany zajętego stanowiska.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ wskazał, że w decyzji z 27 czerwca 2023 r. prawidłowo stwierdzono, iż należności obciążające wnioskodawcę są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Zakład wskazał także, że w związku z brakiem odpowiedzi na wezwanie organu z 5 października 2023 r., postanowił ocenić sytuację zdrowotną, materialną, rodzinną i finansową wnioskodawcy w oparciu o dokumenty pozostające w aktach sprawy od chwili wpływu wniosku o umorzenie, tj. od 4 stycznia 2019 r., oraz o ustalenia poczynione z urzędu, dostępne z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych.
Organ stwierdził, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 22 stycznia 2019 r. (data wypełnienia) wynika, że:
1. Wnioskodawca:
1) jest żonaty i prowadzi gospodarstwo domowe z żoną – P. S., która nie osiąga dochodu, oraz dwoma synami – W. S. (obecnie 5 lat) i M. S. (obecnie 9 lat);
2) jest mikroprzedsiębiorcą; w latach 2016-2018 jego firma nie była w strukturze grupy kapitałowej, nie otrzymywała grantów ani dotacji a grupa kapitałowa nie była jednym z kluczowych odbiorców, zaś sytuacja finansowa firmy kształtowała się następująco:
- rok 2016 - przychód [...] zł, koszty [...] zł, zaliczka na podatek dochodowy [...] zł, dochód [...] zł, majątek firmowy wnioskodawca oszacował na kwotę [...]zł, a zobowiązania firmowe na kwotę [...]zł; firma miała kilku kluczowych klientów (firma miała więcej niż 5 dostawców i mniej niż 5 klientów),
- rok 2017 - przychód [...] zł, koszty [...] zł, zaliczka na podatek dochodowy [...] zł, dochód [...] zł, majątek firmowy wnioskodawca oszacował na kwotę [...]zł, a zobowiązania firmowe na kwotę [...]zł,
- rok 2018 - przychód [...] zł, koszty [...] zł, zaliczka na podatek dochodowy [...] zł, majątek firmowy wnioskodawca oszacował na kwotę [...]zł, zobowiązania firmowe na kwotę [...]zł, a zobowiązania prywatne na kwotę [...]zł; opłaty nabywców były mieszane z przewagą odroczonych - większość (>60%) klientów nie realizowała płatności w terminie;
3) nie pracował zarobkowo, nie pobierał emerytury ani renty, nie posiadał dochodu z innych źródeł, nie pobierał zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzystał z innych form pomocy;
4) ponosił stałe wydatki: z tytułu miesięcznych opłat ([...] zł), opłaty eksploatacyjne ([...] zł), inne (brak kwoty);
5) posiadał zobowiązania pieniężne: z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...]zł (miesięcznie [...] zł), w bankach (debet na koncie) w kwoce [...]zł – zobowiązania te wnioskodawca spłacał w formie dobrowolnych wpłat;
6) nie posiadał nieruchomości, praw majątkowych i wierzytelności, natomiast posiadał środek transportu marki [...] z 2008 r. i komputer o wartości [...] zł.
2. Firma nie znajdowała się w likwidacji, upadłości ani w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Wnioskodawca prowadził rozmowy z dużą firmą reklamową mającą wyłączność na obsługę reklamową jednego z liderów rynku transportowo-magazynowego. Wniosek o umorzenie zadłużenia pozwoliłby na funkcjonowanie jego firmy i regulowanie płatności bez opóźnień.
3. Nikt w rodzinie wnioskodawcy nie chorował przewlekle.
4. Ówczesna sytuacja wnioskodawcy nie pozwalała na spłatę zaległości w ZUS nawet w ratach, ponieważ jego zarobki nie wystarczały na bieżące opłaty; wnioskodawca był jedynym żywicielem rodziny i musiał korzystać z pomocy rodziców.
Organ przedstawił także obecne dane wygenerowane z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych, z których wynika, że wnioskodawca:
1) 31 marca 2023 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej pod nazwą A. J. S. z zakresu usług związanych z przygotowaniem do druku;
2) od 3 czerwca 2019 r. jest zatrudniony na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w S. Sp. z o.o., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w ostatnich trzech miesiącach kształtowały się następująco:
- w sierpniu br. - [...] zł ([...] zł netto); dodatkowo za 31 lipca 2023 r. wnioskodawca otrzymał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z innych przyczyn niż wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, finansowane ze środków pracodawcy w kwocie [...]zł,
- we wrześniu br. - [...] zł ([...] zł netto),
- w październiku br. - [...] zł ([...] zł netto); dodatkowo za okres od 5 października 2023 r. do 6 października 2023 r. wnioskodawca pobierał zasiłek opiekuńczy z ubezpieczenia chorobowego w kwocie [...]zł i za okres od 17 października 2023 r. do 19 października 2023 r. otrzymał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z innych przyczyn niż wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, finansowane ze środków pracodawcy w kwocie [...]zł,
zatem uzyskał średni dochód w kwocie [...]zł netto;
3) posiada następców prawnych:
- żonę – P. S., która: od 1 lutego 2023 r. jest zatrudniona na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w ostatnich trzech miesiącach kształtowały się następująco: w sierpniu br. - [...] zł ([...] zł netto), we wrześniu br. - [...] zł ([...] zł netto),w październiku br. - [...] zł ([...] zł netto); dodatkowo od 26 września 2023 r. do 29 września 2023 r. pobierała zasiłek opiekuńczy z ubezpieczenia chorobowego w kwocie [...]zł, (zatem żona uzyskała średni dochód w kwocie [...]zł netto); oraz pobiera świadczenie wychowawcze 500+ na W. S. i M. S. przyznane od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2024 r. po [...] zł miesięcznie (łącznie [...] zł),
- syna M. S. (9 lat),
- syna W. S. (5 lat),
- matkę L. S.,
- ojca P. S.;
4) nie posiada nieruchomości;
5) ma zarejestrowany samochód osobowy marki [...] z 2008 r. o wartości [...] zł, na którym 13 lipca 2023 r. i 14 lipca 2023 r. dokonano zastawu skarbowego na należności z tytułu składek za okresy od grudnia 2018 r. do lipca 2019 r. i od lipca 2021 r. do listopada 2022 r. w łącznej kwocie [...]zł.
Dalej, odwołując się do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ przeanalizował materiał dowodowy w tym zakresie i stwierdził brak podstaw do umorzenia zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Zakład uznał, że wobec Zobowiązanego nie zachodziły przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a określone kolejno w:
- art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż przesłanka ta nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
- art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4, 4b u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;
- art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż wnioskodawca zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej prowadzenia;
- art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ zadłużenie wnioskodawcy jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł);
- art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., dlatego że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., albowiem nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w S. prowadzi wobec wnioskodawcy skuteczne postępowanie egzekucyjne na należności z tytułu składek.
Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia obciążających wnioskodawcę należności, w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Organ stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż ani klęska żywiołowa, ani szczególne zdarzenie nie pozbawiły wnioskodawcy możliwości dalszego prowadzenia działalności – od 31 marca 2023 r. działalność wnioskodawcy pozostaje zawieszona.
Analizując sprawę pod kątem wystąpienia przesłanki dotyczącej stanu zdrowia, określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, wskazując, że stwierdził, że przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ wnioskodawca jest aktywny zawodowo i uzyskuje wynagrodzenie za pracę. W aktach sprawy znajduje się jedynie jednodniowe zwolnienie lekarskie wnioskodawcy z 31 lipca 2023 r., złożony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności. W sprawie brak jest również informacji o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Organ stwierdził także brak zaistnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ zauważył, że ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Zakład wskazał na dane dotyczące wnioskodawcy oraz jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, wykazanej w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 22 stycznia 2019 r. oraz dokonał analizy aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Organ podniósł, że wnioskodawca jest właścicielem samochodu o wartości [...] zł, na którym dokonano zastawu skarbowego na należności z tytułu składek.
Organ przeanalizował sytuację finansową wnioskodawcy w kontekście minimum socjalnego. Wskazał, że w 2019 r. budżet gospodarstwa domowego wnioskodawcy stanowił jedynie jego średniomiesięczny dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, z którego opłacał on wydatki na utrzymanie ([...] zł) i spłacał kredyt ([...] zł). Wnioskodawca otrzymywał jednocześnie wsparcie od rodziny, nie wykazując korzystania ze wsparcia pomocy społecznej skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że niezbędne potrzeby bytowe były zaspokajane. Natomiast aktualny budżet gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosi [...] zł i stanowi średniomiesięczne wynagrodzenie za pracę jego ([...] zł) i żony ([...] zł). Kształtuje się on zatem na znacznie wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 10 listopada 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w II kwartale 2023 r., które dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 5.663,66 zł i z pewnością pozwala na ratalną spłatę zadłużenia w Zakładzie, nie powodując przy tym popadnięcia wnioskodawcy i rodziny w ubóstwo.
Organ wskazał, że subiektywne przekonanie wnioskodawcy o spełnieniu przesłanek do umorzenia nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości. Na podstawie dostępnych materiałów uznać zaś należy, że wnioskodawca nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec Zakładu. Podjęcie decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione, gdyż organ upatruje szansę na wyegzekwowanie należności poprzez kontynuowanie postępowania egzekucyjnego.
Ponadto organ zauważył, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na wnioskodawcę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek.
Pismem z 9 lutego 2024 r. wnioskodawca złożył skargę na decyzję Zakładu z dnia 6 grudnia 2023 r., w której wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a w konsekwencji umorzenie należności z tytułu składek w całości, oraz o zasądzenie skarżącemu od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 77, art. 78, art. 80, art.107 § 3 i art. 138 k.p.a. – poprzez nierozpatrzenie sprawy co od istoty, w szczególności z naruszeniem obowiązku zgromadzenia materiału dowodowego sprawy w zakresie sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, co było możliwe do przeprowadzenia z urzędu,
a w konsekwencji niewzięcie pod uwagę wszystkich przesłanek do umorzenia składek. Tym samym powyższe doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co z kolei świadczy o braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy;
2) art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 77, art. 78, art. 80, art.107 § 3 i art. 138 k.p.a. w zw. z art. 59 k.p.a. – poprzez niewyjaśnienie podniesionego przez skarżącego zarzutu nieprawidłowego pouczenia skarżącego co do środka jaki może wnieść,
a w konsekwencji rozstrzygniecie dla skarżącego niekorzystne.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że podtrzymuje twierdzenie co do błędnego pouczenia, jednocześnie wskazując, że został pouczony o tym, że może złożyć skargę do ZUS Oddział w S., mimo że decyzję wydał ZUS Oddział w B.. Czyni to zatem zgodnie z pouczeniem.
Skarżący podniósł także, że organ powinien z urzędu zbadać sytuację skarżącego, zamiast przenosić na niego cały ciężar dowodzenia. Organ ma bowiem po temu środki osobowe i rzeczowe. W tym zakresie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Skarżący zaakcentował, że jego sytuacja finansowa i rodzinna uzasadnia przyjęcie stanowiska korzystnego dla niego. Ma bowiem na utrzymaniu 2 małych dzieci, a tym samym szereg wydatków. W związku z tym wniósł, aby zobowiązać organ do zdobycia informacji w tym przedmiocie z urzędu.
Ponadto skarżący wskazał: "Podtrzymuję twierdzenie, że ZUS nie rozpoznaje w ogóle mojego zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek, ale wątek ten jest badany w innych sprawach, także znajdujących się już w WSA w Szczecinie, więc nie czynię go przedmiotem zarzutu w sprawie niniejszej.".
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa
w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1
lit. a, b i c p.p.s.a.).
Sąd w tak zakreślonych granicach, po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji Zakładu utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek.
Podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane
w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Przepis art. 28 ust.2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w art 28 ust. 2 u.s.u.s. zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 1228,
z późn. zm.),
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym,
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.
Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).
W ustawie nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia
w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa
w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy organowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.
Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397).
Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.
Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.
Odnosząc przedstawione powyżej rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało podzielić stanowisko organu co do braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności i - w konsekwencji - braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.
Organ w oparciu o dane, które sam uzyskał z posiadanych przez siebie dostępnych mu rejestrów, wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 27 czerwca 2023 r., że: skarżący jest właścicielem samochodu o wartości [...] zł, zarówno skarżący ja i jego małżonka pracują, aktualny budżet ich gospodarstwa domowego składającego się z czterech osób wynosi [...] zł i stanowi średniomiesięczne wynagrodzenie za pracę jego ([...] zł) i żony ([...] zł).
W analizowanym przypadku prawidłowo organ stwierdził, że nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tę w pełni podziela.
Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Jak słusznie Organ wskazał w zaskarżonej decyzji przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 do 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie skoro Skarżący nie prowadził działalności gospodarczej z tytułu której powstały zaległości, a na niego została przeniesiona odpowiedzialność po zmarłym bracie.
Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., Skarżący bowiem posiada majątek, z którego możliwe jest przymusowe egzekwowanie należności ZUS. Nie zachodzi zatem w sprawie bezskuteczność egzekucji.
Realizując normę zawartą w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, organ ocenił również żądanie skarżącego z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek zawartych w rozporządzeniu.
W rozpoznawanej sprawie organ dysponował materiałem dowodowym złożonym przez skarżącego, ponadto pozyskał informacje z dostępnych baz danych i rejestrów.
W ocenie sądu, organ dokonał właściwej oceny zebranego materiału i trafnie stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do wnioskowanego przez niego umorzenia należności z tytułu składek.
Oceny tej nie sposób dokonać bez wskazania, że uzasadnione przypadki,
o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie
w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony z zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).
Zdaniem sądu, organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Wobec braku przedstawienia przez skarżącego jego aktualnej sytuacji majątkowej organ wziął pod uwagę uzyskane przez niego samodzielnie dane i w ocenie sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko. Przede wszystkim organ dokonał prawidłowej analizy dochodów skarżącego i jego małżonki, stwierdzając, że aktualny miesięczny dochód przypadający na gospodarstwo domowe skarżącego i jego małżonki w wysokości [...] zł kształtuje się na znacznie wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 10 listopada 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w II kwartale 2023 r., które dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 5.663,66 zł.
Organ wykazał, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Prawidłowo zatem przyjęto w sprawie, że skarżący nie wykazał aby zaistniały szczególne, wyjątkowe okoliczności mogące być podstawą uwzględnienia wniosku.
Sąd zatem nie miał wątpliwości, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw aby uznać, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, iż uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS.
W ocenie sądu, organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny,
a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ rozważył wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z oceną jego sytuacji majątkowej
i osobistej, w tym zdrowotnej, nie oznacza, że decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie doszło do naruszenia zarzucanych przepisów postępowania tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Ponadto wskazać należy, że skarżący musi zdawać sobie sprawę z tego, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne dla Skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.
Wbrew odmiennemu stanowisku zawartemu w skardze organ rozważył
i przedstawił w uzasadnieniu decyzji kwestie przedawnienia wskazując, że w przypadku wnioskodawcy dwukrotnie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, po pierwsze od 27 grudnia 2018 r., czyli wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia, do 16 listopada 2021 r., tj. do uprawomocnienia się wyrokiem Sądu decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, po drugie od 16 lutego 2023 r., czyli od wszczęcia postępowania egzekucyjnego i skierowania należności do egzekucji, które spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia egzekucji.
Nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony przez skarżącego zarzut "niekorzystnego rozstrzygnięcia z uwagi na niewyjaśnienie zarzutu nieprawidłowego pouczenia co do środka jaki może wnieść", bowiem pouczenie o środku zaskarżenia w postaci skargi do WSA w Szczecinie przez organ wydający zaskarżoną decyzję było prawidłowe, skarżący zarzutu tego nie uzasadnił, nie wskazał na czym miałaby polegać nieprawidłowość w tym zakresie, przede wszystkim jednak korzystając z udzielonego mu przez organ pouczenia skarżący wniósł rozpoznawaną skargę.
Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).