I GSK 1502/21

I GSK 1502/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo
Jacek Boratyn
Piotr Pietrasz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1771/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-03-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia del.WSA Jacek Boratyn Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. S.-T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1771/20 w sprawie ze skargi W. S.-T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2020 r. nr 1401-IEE1.711.1.132.2020.5.AC w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz W. S.-T. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1771/20 oddalił skargę W S.-T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2020 r. nr 1401-IEE1.711.1.132.2020.5.AC w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.
Postanowieniem z dnia 11 marca 2020 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (wierzyciel), działając na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: k.p.a.), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o wskazanych wyżej numerach.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie po ponownym rozpoznaniu sprawy, zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, uznając jego słuszność pod względem faktycznym i prawnym. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wierzyciel doręczył skarżącej upomnienia za poszczególne okresy rozliczeniowe, a następnie, w związku z nieuregulowaniem należności wskazanych w tych upomnieniach wystawił tytuły wykonawcze. Dlatego też w ocenie organu egzekucyjnego, w zaistniałej sytuacji należało uznać, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności, a w konsekwencji nie można było uznać, aby spoczywający na zobowiązanej obowiązek wygasł i postępowanie egzekucyjne w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. powinno zostać umorzone.
W skardze do WSA w Warszawie skarżąca podniosła, że zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem prawa, z uwagi na doręczenie odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego po upływie terminów przedawnienia.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę, za prawidłowe uznał stanowisko organów, że w sprawie mamy do czynienia z zawieszeniem biegu terminu przedawniania. Wierzyciel doręczył bowiem skarżącej upomnienia za poszczególne okresy rozliczeniowe, a następnie, w związku z nieuregulowaniem należności wskazanych w tych upomnieniach wystawił tytuły wykonawcze. Dlatego też w ocenie Sądu, rację należy przyznać organom, że skoro doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności, to w konsekwencji nie można uznać, aby spoczywający na zobowiązanej obowiązek wygasł i postępowanie egzekucyjne w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. mogło zostać umorzone.
Doręczenie przedmiotowych upomnień przed terminem przedawnienia, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) w związku z art. 27 ust. 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Doręczenie upomnień skarżącej nastąpiło przed tym terminem, tj. [...] maja 2011 r., [...] września 2011 r. i [...] listopada 2011 r. Następstwem nieuregulowania należności wskazanych w tych upomnieniach było wystawienie tytułów wykonawczych z dnia [...] października 2011 r. i z dnia [...] listopada 2011 r. oraz skierowanie ich do egzekucji odpowiednio [...] października 2011 r. i [...] listopada 2011 r. Z dniem doręczenia upomnień, o których mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., tj. [...] maja 2011 r., [...] września 2011 r., [...] listopada 2011 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności, jak również, że dotychczas nie ustała przyczyna ww. zawieszenia, z uwagi na to, że postępowanie egzekucyjne prowadzone celem dochodzenia przedmiotowych należności jest nadal w toku. W sprawie nie zaistniała zatem przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., dotycząca przedawnienia dochodzonych w tym postępowaniu należności, jak również przesłanka, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., dotycząca naruszenia art. 15 § 1 u.p.e.a.
Zdaniem Sądu nie doszło do przedawnienia należności do dnia 1 stycznia 2012 r., co powoduje, że od tego dnia należy liczyć upływ 5-letniego okresu przedawnienia, a jak wynika z akt sprawy i co zasadnie wykazały organy – w trakcie biegu terminu przedawnienia nastąpiło jego przerwanie poprzez doręczenie skarżącej wskazanych wyżej upomnień, które nie ustało do dnia wydania zaskarżonego postanowienia.
Odnosząc się do pozostałych kwestii Sąd wskazał, że okoliczność czasu, jaki upłynął od daty doręczenia tytułów wykonawczych, tj. prawie po 9 latach od momentu ich wystawienia, nie ma wpływu na ustalenie daty wszczęcia egzekucji administracyjnej. W ocenie Sądu, w sprawie bezspornie doszło bowiem do wszczęcia egzekucji poprzez doręczenie bankowi odpisów tytułów wykonawczych.
Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniosła W. S-T. zaskarżając powyższy wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 w zw. z art. 176 p.p.s.a. zarzuciła mu:
I. naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i nieprawidłowe uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącej;
II. naruszenie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że bieg przedawnienia uległ zawieszeniu poprzez doręczenie skarżącej upomnień podczas, gdy wystosowane upomnienia nie mogą zostać uznane za pierwszą czynność egzekucyjną zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o której dłużnik został zawiadomiony w rozumieniu ww. przepisu;
III. naruszenie art. 7, art. 8, art. 9. w związku z art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez ograniczenie rozpatrywania skargi przez WSA w Warszawie do powielania ustaleń i stanowiska przyjętego w zaskarżonym postanowieniu bez uwzględnienia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i dostatecznego wyjaśnienia sprawy, a także bez uwzględnienia naruszenia przy wydawaniu zaskarżonej postanowienia ww. podstawowych zasad procedury administracyjnej, obligujących organy administracyjne do podejmowania decyzji i ich uzasadnienia w sposób zgodny z zasadami prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów, przekonywania, a nie poprzez ogólnikowe przytaczanie argumentacji orzeczniczo-komentarzowych do art. 24 ust. 5b u.s.u.s.;
IV. naruszenie art. 1 i art. 3 § 1 w związku z art. 151, art. 145 ust. 1 lit. a i c p.p.s.a. przejawiające się w tym, iż WSA w Warszawie w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej oddalił skargę na postanowienie DIAS w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2020 r. pomimo, że organ nieprawidłowo dokonał wykładni na gruncie niniejszej sprawy norm zawartych w treści art. 24 ust. 5b u.s.u.s., co świadczy o naruszeniu prawa materialnego, co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy.
W związku z powyższym na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie od DIAS w Warszawie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 p.p.s.a. w tej sprawie nie występują.
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej podstawami, czyli wskazanymi przepisami prawa materialnego lub procesowego.
Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Za zasadny należało uznać zarzut wskazany w pkt II petitum skargi kasacyjnej tj. zarzut naruszenia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że bieg przedawnienia uległ zawieszeniu poprzez doręczenie skarżącej upomnień podczas, gdy wystosowane upomnienia nie mogą zostać uznane za pierwszą czynność egzekucyjną zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o której dłużnik został zawiadomiony w rozumieniu ww. przepisu;
Z konstrukcja powyższego zarzutu wynika, że skarżąca zarzuca Sądowi I instancji dokonanie wadliwej interpretacji art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Natomiast zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Z treści zdania drugiego art. 15 § 1 u.p.e.a. wynika, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Wprost zatem z tego przepisu wynika, że upomnienie, czy raczej doręczenie upomnienia przez wierzyciela zobowiązanemu, jest czynnością realizowaną poza postępowaniem egzekucyjnym. Przed jego wszczęciem, dopiero bowiem po upływie 7 dni od doręczenia upomnienia możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Stanowisko powyższe zostało zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1210/21, z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I GSK 1450/19). Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie stanowisko to podziela i akceptuje. Powyższe prowadzi do wniosku o zasadności zarzutu zawartego w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej.
Wobec przedstawionej argumentacji ocena zarzutu I petitum skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna.
Niezasadny jest zarzut zawarty w punkcie III petitum skargi kasacyjnej tj. naruszenia art. 7, 8, 9 w związku z art. 113 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 113 § 1 p.p.s.a. przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Można zamknąć rozprawę również w przypadku, gdy ma być przeprowadzony jeszcze uzupełniający dowód z dokumentów znanych stronom, a przeprowadzenie rozprawy co do tego dowodu sąd uzna za zbyteczne (§ 2). Wskazana regulacje nie dotyczy w żadnej mierze problematyki wyczerpującego zabrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przez Sąd I instancji, jak również nie dotyczy problematyki podjęcia przez ten Sąd wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ponadto zarzut ten nie został uzasadniony w skardze kasacyjnej, co stanowi obowiązek skarżącego kasacyjnie, stosowanie do postanowień art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
W kwestii ostatniego z zarzutów dotyczącego naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzutu opartego na twierdzeniach odnośnie naruszenia art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie zawierające, zdaniem skarżącej kasacyjnie, naruszenia prawa materialnego, a tym samym niewłaściwe sprawowanie kontroli nad organami administracji, stwierdzić należy, że wadliwość jego skonstruowania wyklucza uznanie jego zasadności. Zarzut ten został bowiem oparty na twierdzeniach odnośnie naruszenia jedynie przepisów wynikowych p.p.s.a., które ze swej istoty nie mogą stanowić samoistnej podstawy zarzutu, bez odniesienia się do innych regulacji, a także przepisu o charakterze ustrojowym (art. 3 § 1 p.p.s.a.), który określa, w sposób ogólny, zakres kognicji sądów administracyjnych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji uwzględni wykładnię prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny i dokona obliczenia czy z powodu późniejszego zawieszenia biegu terminu przedawnienia (jego przesunięcia) dojdzie do powstania zobowiązania czy też nie.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).