I GSK 1483/21

I GSK 1483/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Joanna Wegner
Piotr Pietrasz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 79/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-05-06
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 90 par. 1, art. 91 par. 2, art. 119 par. 1 pkt 3, art. 134  par. 1 i 2, art. 135, art. 141 par. 4,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 27, art. 33 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1801
art. 2 ust. 1-3, art. 5 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych - t.j.
Dz.U. 2013 poz 1676
par. 11
Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i  telewizyjnych
Dz.U. 2018 poz 2188
art. 46 ust. 2
Ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 79/21 w sprawie ze skargi M.G. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 10 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 79/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M.G. (dalej powoływany także jako skarżący) na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej powoływany także jako organ) z dnia 10 listopada 2020 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości.
I. Opierając skargę kasacyjną na regulacji zawartej w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: tj. Dz.U. 2024 r., poz. 935 – dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. pozbawienie skarżącego prawa do rzetelnego procesu sądowego w świetle art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (tj. Dz.U. z 1993 r. poz. 284 - dalej EKPC) oraz art. 75 § 1 k.p.a. i związaną z tym nieważność postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach z uwagi na pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw wskutek bezzasadnego przyjęcia, iż jedynym dowodem potwierdzającym wyrejestrowanie odbiornika TV, uchylającym obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej, jest wyłącznie pisemne potwierdzenie tego faktu przez jednostkę organizacyjną Poczty Polskiej SA i tym samym poprzez faktyczne uniemożliwienie skarżącemu wykazania tego faktu innymi środkami dowodowymi i w konsekwencji uniemożliwienie mu obrony swych praw;
2. nieważność postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach z uwagi na fakt, iż rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Sąd a quo nie dysponował informacją, czy i kiedy skarżący został powiadomiony o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym tj. poprzez brak ustalenia przez Sąd I instancji czy skarżącemu została zagwarantowana możność obrony swoich praw w postępowaniu i - pomimo tego - poprzez wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym, pomimo zasady wyrażonej w art. 90 p.p.s.a i art. 93 p.p.s.a.
II. Opierając skargę kasacyjną na przesłance wynikającej z art. 174 punkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. rażące naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 6 EKPC poprzez jego nieuprawnione zastosowanie i bezzasadne oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskutek niedostrzeżenia wad procesowych postępowania administracyjnego pomimo rażącego naruszenia przez Pocztę Polską SA art. 7, art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 6 EKPC w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy;
2. rażące naruszenie art. 6 EKPC oraz art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez pozbawienie skarżącego prawa do rzetelnego procesu sądowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach z uwagi na pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw wskutek bezzasadnego przyjęcia, iż jedynym dowodem potwierdzającym wyrejestrowanie odbiornika TV, uchylającym obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej, jest wyłącznie pisemne potwierdzenie tego faktu przez jednostkę organizacyjną Poczty Polskiej SA i tym samym poprzez faktyczne uniemożliwienie skarżącemu wykazania tego faktu innymi środkami dowodowymi i w konsekwencji uniemożliwienie mu obrony swych praw oraz wskutek tego bezpodstawne oddalenie skargi;
3. rażące naruszenie art. 134 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. obligujących Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach do zbadania czy przy wydaniu postanowienia przez Pocztę Polską SA nie doszło do naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego albowiem Sąd a quo, będąc ustawowo powołany do sądowej kontroli rozstrzygnięć organów administracji w celu zagwarantowania obywatelom praworządnego działania organów państwowych, zaskarżonym wyrokiem, dopuszczając się przy tym błędnej wykładni prawa procesowego, jak i prawa materialnego, w przedmiotowej sprawie zapewnił skarżącemu tylko pozory sprawiedliwości, nie dopuszczając do rzetelnego i systemowego rozwiązania sporu, przerzucając faktyczny ciężar wymiaru sprawiedliwości w tej sprawie na Naczelny Sąd Administracyjny;
4. rażące naruszenie statuowanej w art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. oraz przepisami art. 7, art. 75 § 1 k.p.a. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 6 EKPC zasady egzekwowania przez Sądy administracyjne, w ramach kontroli rozstrzygnięć organów administracji, stosowania reguły orzekania w razie wątpliwości na korzyść podatnika (in dubio pro tributario) oraz stosowania zasady zaufania obywatela do organów państwa, nakazującej organom administracji orzekanie zgodnie z prawem bez oglądania się na doraźne korzyści dla Skarbu Państwa jako, ze abonament RTV ma w istocie charakter stricte podatkowy;
5. rażące naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz przepisami art. 7, art. 75 § 1 k.p.a. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 6 EKPC polegające na nieprawidłowym wykonaniu przez Sąd a quo ustawowego obowiązku kontroli legalności rozstrzygnięcia administracyjnego oraz braku zrealizowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach obowiązku kontroli prawidłowości postępowania administracji publicznej statuowanych w w/w przepisach, a które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy i treść rozstrzygnięcia wydanego przez ten Sąd;
6. rażące naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym.
III. Opierając skargę kasacyjną na przesłance wynikającej z art. 174 punkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. rażące naruszenie art. 2 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 27.04.2005 r. o opłatach abonamentowych (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 1801) oraz przepisów wykonawczych przez Pocztę Polską SA i Sąd a quo poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wskutek bezzasadnego przyjęcia przez Sąd I instancji, ze skarżący obowiązany jest do uiszczania abonamentu RTV pomimo tego, że skarżący z uwagi na fakt, iż ponad 20 lat temu wyrejestrował odbiornik TV, zbył go, wyprowadził się z mieszkania przy ulicy [...] i poinformował o tych faktach Pocztę Polską SA nie był do zapłaty tego abonamentu zobowiązany i nie podlega regulacjom w/w ustawy, co doprowadziło do bezzasadnego oddalenia skargi;
2. rażące naruszenie ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 1993 r., Nr 7, poz. 74 ze zm.) oraz § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z 16.07.1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. nr 70, poz. 338 ze zm.) obowiązujących w dacie wyrejestrowywania odbiornika TV przez skarżącego poprzez ich bezzasadne niezastosowanie przez Pocztę Polską SA i Sąd a quo, co doprowadziło do bezzasadnego oddalenia skargi;
3. rażące naruszenie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi przez Sąd a quo pomimo faktu, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka istnienia obowiązku uiszczania przez skarżącego abonamentu RTV.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach i zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego i ponowne rozpoznanie sprawy; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu w tym kosztach niniejszego postępowania; względnie o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, uwzględnienie skargi i uchylenie poprzednio zaskarżonego postanowienia w całości; o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów procesu według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Organ nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
W skardze kasacyjnej najdalej idącym zarzutem był wskazany w pkt I. petitum skargi kasacyjnej zarzut nieważności postępowania, poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony swoich praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.), dlatego też zostanie on rozpoznany jako pierwszy.
Skarżący powołując się na art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. upatruje nieważności postępowania przeprowadzonego przed sądem pierwszej instancji w dwóch aspektach – bezzasadnego przyjęcia, że jedynym dowodem potwierdzającym wyrejestrowanie odbiornika TV uchylającym obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej jest wyłącznie pisemne potwierdzenie tego faktu przez jednostkę organizacyjną Poczty Polskiej (pkt I.1 petitum skargi kasacyjnej) oraz rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, o czym skarżący nie został poinformowany (pkt I.2 petitum skargi kasacyjnej).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione zarzuty nie wskazują na nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji – pozbawienie możliwości obrony praw przez skarżącego.
Nie można przyjąć, jak oczekiwałby tego skarżący, że o pozbawieniu skarżącego możliwości obrony jego praw, w szczególności prawa do rzetelnego procesu sądowego w świetle art. 6 EKPC, jest rzekome przyjęcie przez sąd pierwszej instancji, że jedynym dowodem potwierdzającym wyrejestrowanie odbiornika RTV, uchylającym obowiązek uiszczenia opłaty jest wyłącznie pisemne potwierdzenie tego faktu przez jednostkę organizacyjną Poczty Polskiej. W tym zakresie wskazać przede wszystkim należy, że takie sformułowanie nie znajduje się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, sąd pierwszej instancji przyjął jedynie, że to skarżący jako podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty abonamentowej podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku w ramach postępowania egzekucyjnego winien przedstawić dowody potwierdzające, że ten obowiązek nie istnieje. Zatem to skarżący jest zobowiązany do przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika, bowiem ciężar wykazania tego faktu ciąży na nim, jako podmiocie który wywodzi z tego korzystane dla siebie skutki procesowe. Jednocześnie wskazał, że powyższych okoliczności nie można dowodzić za pomocą innych środków dowodowych, jak zeznania świadków czy przesłuchania samego zobowiązanego. Powyższy pogląd jest obecnie ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych w tym przedmiocie. Owszem, skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołał się na szereg prawomocnych wyroków sądów administracyjnych I instancji potwierdzających jego stanowisko, jednakże poglądy w nich wyrażone nie znalazły akceptacji w orzecznictwie NSA. Jak wskazał NSA w wyroku z 20 marca 2019 r. sygn. akt I GSK 928/18, to zobowiązany wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), winien przedstawić dowody potwierdzające, że ten obowiązek nie istnieje. Zatem na zobowiązanym ciąży obowiązek przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika, a więc dowodu ustania obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych, a także obowiązek wykazania w postępowaniu, że obowiązek ten ustał poprzez przedstawienie dowodu wyrejestrowania odbiornika (zob. wyrok NSA z dnia 8 marca 2019 r. sygn. akt I GSK 837/18). Regulacja dotycząca opłat abonamentowych, którą obowiązek ich wnoszenia wiąże wyłącznie z zarejestrowaniem odbiornika nakazuje przechowywać dokument jego wyrejestrowania w okresie dłuższym niż 5 lat, gdyż wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym, limitowanym wyłącznie terminem początkowym wyznaczonym datą rejestracji odbiornika (por. wyrok WSA w Gliwicach z 7 października 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 481/15, wyrok NSA z 31 października 2023 r., sygn. akt I GSK 1354/22).
Nie można również zgodzić się ze skarżącym, że rozpoznanie spornej sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, bez poinformowania skarżącego o terminie rozpoznania sprawy, świadczy o nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Należy wskazać, że postępowanie uproszczone w takim zakresie, który został ukształtowany ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 roku o zmianie z ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 685), stanowi odpowiedź prawodawcy na postulaty społeczne domagające się umożliwienia załatwiania spraw drobnych i prostych szybko, w postępowaniu odformalizowanym i pozbawionym zbędnych komplikacji. Odrębnym zagadnieniem jest jednak kwestia korzystania przez stronę i innych uczestników postępowań z przysługujących im uprawnień, w szczególności zapoznania się z treścią skargi, zgłaszaniem wniosków i podnoszenie zarzutów adekwatnych do okoliczności sprawy. Tym samym postępowanie uproszczone nie stanowi niedopuszczalnego ograniczania prawa do sądu, lecz jedynie element skracania i przyśpieszania procedur sądowych bez pozbawienia strony należnych uprawnień procesowych (wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 597/16, wyrok NSA z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt I OSK 511/18). Realizacja konstytucyjnego prawa do sądu jest unormowana przepisami prawa postępowania sądowoadministracyjnego, w którym to unormowaniu szczególne znaczenie ma regulacja praw procesowych stron tego postępowania. Podstawowym prawem procesowym w toku postępowania sądowoadministracyjnego, w tym w postępowaniu uproszczonym, jest prawo do obrony swoich praw (wyrok NSA z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II OSK 2934/17).
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należy jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie został pozbawiony możności obrony swych praw. Niniejsza sprawa została rozpoznania przez sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Jest to przepis szczególny w rozumieniu art. 90 § 1 p.p.s.a., który co do zasady wskazuje, że posiedzenia sądowe są jawne. Zgodnie z art. 91 § 2 p.p.s.a. strony zawiadamia się jedynie o posiedzeniach jawnych, zaś żaden z przepisów p.p.s.a. nie przewiduje informowania stron postępowania o rozpatrzeniu sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym ani o terminie takiego posiedzenia. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nie prowadzi do pominięcia strony skarżącej, ponieważ podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, są rozważane na podstawie akt sprawy oraz złożonej skargi. W niniejszej sprawie skarżący otrzymał odpowiedź na skargę organu w dniu 15 lutego 2021 r., zaś zarządzenie o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego na dzień 6 maja 2021 r. zostało wydane 16 kwietnia 2021 r. Skarżący miał zatem pond dwa miesiące na zaprezentowanie ewentualnych dodatkowych argumentów potwierdzających swoje stanowisko w sprawie, dlatego też nie można mówić o pozbawieniu możliwości obrony jego prawa przed sądem pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że w niniejszej sprawie nie występuje przesłanka nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przewidziana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., ani też żadna inna przesłanka nieważności enumeratywnie wyliczona w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej, wyznaczonymi wskazanymi w niej zarzutami.
Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem postanowienia Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia 10 listopada 2020 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym stwierdził, że postanowienie to jest zgodne z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi wniesionej na tę decyzję na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd podzielił ustalenia organu, że podniesione przez skarżącego zarzuty na podstawie art. 33 § 2 u.p.e.a. z pkt 1 – nieistnienia obowiązku, z pkt 7 – braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz z pkt 10 – niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. – nie zasługiwały na uwzględnienie.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, można oprzeć stosownie do art. 174 p.p.s.a. na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi powinien wskazać konkretne, naruszone przez sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego powinien wykazać, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd oraz podać, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W takiej sytuacji, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące przepisów postępowania nie zasługiwały na uwzględnienie. W tym zakresie podkreślić należy, że zarzut z pkt II. 2 petitum skargi kasacyjnej - naruszenia art. 6 EKPC oraz art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. - jest w istocie powtórzeniem zarzutu z pkt I. 1. petitum skargi kasacyjnej, do którego NSA ustosunkował się we wcześniejszym fragmencie uzasadnienia, dlatego też za zbędne należało uznać powtarzanie ww. argumentacji ponownie – powyższy zarzut uznać należało za niezasadny.
Wbrew stanowisku skarżącego, organ Poczty Polskiej jako wierzyciela zgromadziły wystarczający materiał dowodowy dla oceny zasadności zarzutów podniesionych przez skarżącego. Z akt sprawy wynika, czego nie kwestionował skarżący, że na jego imię i nazwisko był zarejestrowany odbiornik RTV pod aktualnym adresem zameldowania (który nie pokrywał się z adresem zamieszkania). Organy ustaliły, że skarżącemu została wydana książeczka radiofoniczna, zaś w 2008 r. został mu nadany indywidualny numer indentyfikacyjny, o czym wystawiono zawiadomienie 16 maja 2008 r., wysłane na jedyny znany adres skarżącego czyli jego miejsca zameldowania (od 1986 r.). Z kolei skarżący podnosi, że w 2000 r. zmienił miejsce zamieszkania i wówczas wyrejestrował odbiornik oraz podarował go mamie. Jednakże na powyższą okoliczność nie przedstawił żadnych dokumentów, wskazywał jedynie na zeznania świadków oraz pisma kierowane do wierzyciela w 2019 i 2020 r. Powyższe okoliczności były wystarczające aby uznać, że skarżący nie wykazał, że obowiązek opłat abonentowych względem jego osoby wygasł, a w konsekwencji że obowiązek egzekwowany względem jego osoby nie istnieje. Nie można zatem przyjąć, że w niniejszej sprawie organ naruszyły art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 czy też 80 k.p.a. zaś sąd pierwszej instancji powyższe błędnie zaakceptował. Nadmienić przy tym należy, że skarżący nie precyzuje w postawionych zarzutach na czym konkretnie miało polegać naruszenie wskazanych przepisów k.p.a., ogólnie odnosząc się do wad postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez Pocztę Polską S.A.
Niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a.
Art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten określa granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji. O naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby zatem mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez stronę skarżącą, a które sąd pierwszej instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. W przedmiotowej sprawie sąd pierwszej instancji niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, bowiem dokonał oceny legalności postanowienia organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, zaś skarżący nie wskazał jakich to przepisów sąd pierwszej instancji nie uwzględnił przy rozpoznawaniu sprawy, nie wskazanych w skardze, a które powinien był uwzględnić z urzędu. Z kolei stosownie do art. 134 § 2 p.p.s.a., sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Skarżący w żaden sposób nie uzasadnił w jaki sposób wyrok oddalający jego skargę, wydany na podstawie art. 151 p.p.s.a., działa na jego niekorzyść.
Natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że naruszenie art. 135 p.p.s.a. nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej, ponieważ wspomniany przepis stanowi uprawnienie dla wojewódzkiego sądu administracyjnego do orzekania w granicach danej sprawy, a nie dla wnoszącego skargę na ściśle określony akt lub czynność organu administracji publicznej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 października 2022 r., III OSK 5636/21, z 12 marca 2013 r., I OSK 1199/12, z 11 grudnia 2014 r., II GSK 1979/13, z 17 maja 2018 r., I FSK 205/18). Należy podkreślić także, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wykazano na czym miało polegać naruszenie powyższego przepisu przez sąd pierwszej instancji, w sytuacji braku podstaw do uwzględniania skargi skarżącego.
Wbrew stanowisku skarżącego nie można również przyjąć, jakoby uzasadnienie zaskarżonego wyroku naruszało art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym. Stan sprawy jest niczym innym jak relacją z dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie, jaki wystąpił do czasu wyrokowania oraz jego oceną pod względem zgodności z prawem – zob. m.in. wyrok NSA z 12 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2123/24, ONSAiWSA 2006/1, poz. 9. Taki zwięzły stan sprawy został przedstawiony przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. m.in. wyroki NSA: z 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 1821/14; z 6 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 985/17, z 17 września 2024 r., sygn. akt III OSK 1982/23).
Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie podważyły ustalonego przez organy, a zaakceptowanego przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego. Wobec niepodważenia ustalonego w sprawie stanu faktycznego dla oceny zarzutów w zakresie prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny ustalony w sprawie.
Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, zarówno poprzez błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie może być formułowany wówczas, gdy stan faktyczny danej sprawy został ustalony prawidłowo i nie budzi wątpliwości. Ocena bowiem tego zarzutu może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane, bądź też nie zostały skutecznie podważone. Podnoszenie zarzutów w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. nie jest skuteczne, gdy strona chce zakwestionować wadliwe, jej zdaniem ustalenia stanu faktycznego. Próba zakwestionowania ustaleń stanu faktycznego nie może być zatem realizowana poprzez zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Podnoszenie bowiem zarzutu dotyczącego ustaleń faktycznych może nastąpić wyłącznie w ramach podstawy prawnej sformułowanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (zob. np. wyrok NSA z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt II FSK 1806/19).
Przechodząc do zarzutów kasacyjnych opartych na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszeniu przepisów prawa materialnego – wskazać należy, że skarżący zarzucił naruszenie art. 2 ust. 1- 3 ustawy o opłatach abonamentowych poprzez ich błędne zastosowanie oraz naruszenie ustawy o radiofonii i telewizji i § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych poprzez ich bezzasadne niezastosowanie. Bezzasadne oddalenie skargi przez sąd pierwszej instancji stanowiło, zdaniem skarżącego, rażące naruszenie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Artykuł 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej wskazuje, że na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika (ust. 3 powołanego artykułu). Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego, którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej i art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz.U. z 2018 r., poz. 2188 z późn. zm.). Ustawa abonamentowa nie precyzuje natomiast wprost momentu wygaśnięcia obowiązku uiszczania abonamentu., jednakże w świetle art. 5 ust. 1 i ust. 5-7 ustawy abonamentowej, w przypadku dokonania rejestracji odbiornika radiowego/telewizyjnego obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej immanentnie związany jest ze stanem/faktem zarejestrowania danego odbiornika lub odbiorników. Stąd też przyjmuje się, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do czasu wyrejestrowania, choćby użytkownik odbiornika faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z ustaw (ustawa z dnia 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do Spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" – Dz. U. Nr 45, poz.307, ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o łączności - Dz. U. z 1984 r. Nr 54, poz. 275, ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji – Dz. U. z 1993 r. Nr 7, poz. 34), bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym, a obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do dnia miesiąca, w którym dopełniono formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych (zob. np. wyrok NSA z 22 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1343/16).
Także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszy dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika. Analogicznie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, że obowiązek uiszczenia takiej opłaty powstaje z mocy samej ustawy, bez wezwania i jest realizowany w terminach i wysokości określonej tą ustawą (wyrok NSA z 10 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1818/14). Z samej ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin jej płatności.
Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa więc do czasu wyrejestrowania odbiornika RTV, choćby użytkownik odbiornika faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał. Jednocześnie przepisy dotyczące trybu rejestracji odbiorników RTV wskazują na obowiązek informowania właściwej jednostki o zaprzestania użytkowania odbiornika RTV (wyrejestrowania), a także na obowiązek zawiadomienia operatora o zmianie adresu zamieszkania. Wynika to odpowiednio z § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1676), zgodnie z którym użytkownik odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, niezwłocznie powiadamia operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, o którym mowa w § 9, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników (akt ten obowiązuje od 1 stycznia 2014 r.). W okresie wcześniejszym obowiązek ten wynikał z:
– § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342) – akt obowiązywał w okresie od 13 grudnia 2007 r. do 31 grudnia 2013 r.;
– § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 141, poz. 1190) – akt ten obowiązywał od 29 lipca 2005 r. do 12 grudnia 2007 r.;
– § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 70, poz. 338) – akt obowiązywał od 1 września 1993 r. do 16 czerwca 2005 r.
W tym kontekście zasadnym jest więc stanowisko, że zmiana miejsca zamieszkania, czy sprzedaż lokalu, gdzie użytkowany był zarejestrowany odbiornik RTV i brak rejestracji odbiornika RTV w nowym miejscu zamieszkania, czy też sprzedaż (darowanie) odbiornika innej osobie, nie jest okolicznością, która zwalnia z obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Taki skutek wywołuje natomiast wyrejestrowanie takiego odbiornika. Warunkiem koniecznym dla wykazania nieistnienia obowiązku, w tym przypadku powinności uiszczania opłaty abonamentowej, jest przedstawienie dokumentu potwierdzającego dokonanie wspomnianej czynności.
Mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia abonamentu, a w konsekwencji, że podniesiony zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku jest niezasadny. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających fakt wyrejestrowania odbiornika w 2000 r., a zatem skoro takimi dokumentami nie dysponował również organy Poczty Polskiej zachodziły podstawy do przycięcia, że na skarżącym w dalszym ciągu ciąży obowiązek opłacania abonamentu RTV, w konsekwencji za okres, którym te należności nie ulegały przedawnieniu, istniały podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego i egzekwowania zaległości. Tym samym za niezasadne należało uznać zarzuty wskazane w pkt III petitum skargi kasacyjnej – naruszenia przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.