I GSK 1476/21

I GSK 1476/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Joanna Salachna /przewodniczący/
Joanna Wegner
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Osoby niepełnosprawne
Uzasadnienie
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1967/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-01-27
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 1172
art. 2 pkt 4a, art. 26a ust. 1a(1) pkt 3 i ust. 1a(2)
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1967/19 w sprawie ze skargi S. w C. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 29 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz S. w C. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1967/19, w wyniku rozpoznania skargi Stowarzyszenia C. z siedzibą w C. (dalej powoływane także jako skarżący, stowarzyszenie), uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej powoływany także jako Prezes PFRON, organ) z dnia 29 sierpnia 2019 r. w przedmiocie zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych oraz orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.
Z akt sprawy wynika, że organy PFRON zobowiązały stowarzyszenie do zwrotu środków Funduszu przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych za okres sprawozdawczy marzec 2014 r. w kwocie 30.329,63 zł wraz z odsetkami jak od zaległości podatkowych, bowiem za powyższy okres stowarzyszenie częściowo opłaciło składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych a konkretnie na Fundusz Wypadkowy po obowiązującym terminie płatności przekraczającym 14 dni w wysokości 279,34 zł, co stanowiło przekroczenie dopuszczalnych 2% ponoszonych kosztów płacy o kwotę 44,05 zł. Skarżące stowarzyszenie nie kwestionowało powyższych ustaleń organu, wskazywało jednakże że dopłata kwoty 279,34 zł wynikała z dokonania korekty deklaracji DRA za marzec 2014 r. z uwagi na błędne naliczenie przez biuro rachunkowe - spółkę G. sp. z o.o. - składek na ubezpieczenie wydatkowe. Z jego wyjaśnień wynikało, że program Płatnik błędnie "zaciągnął" informację z przedłożonych dokumentów księgowych, przyjmując za miesiąc marzec 2014 r. stawkę składki wypadkowej w wysokości 0,93% podczas gdy względem stowarzyszenia obowiązywała wówczas stawka 1,93%, zaś obniżona stawka składki zaczęła obowiązywać dopiero od kwietnia 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżoną decyzję Prezesa PFRON podkreślił, że art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 426 ze zm., dalej powoływana jak ustawa o rehabilitacji) odnosi się do poniesionych przez pracodawcę składek, a zatem do składek opłaconych przez niego, a nie składek rozliczonych przez ZUS. Decydujące znaczenie dla wykazania przez organ ziszczenia się dyspozycji przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, winno mieć ustalenie, w jakiej dacie pracodawca poniósł (opłacił) należne za dany miesiąc składki za pracowników niepełnosprawnych. Dopiero zaś jednoznaczne stwierdzenie, że pracodawca nie opłacił składek w terminie, a nadto, że nie nastąpiło to również w ciągu kolejnych 14 dni nakłada na organ obowiązek zażądania zwrotu już przyznanej pomocy publicznej. Jednocześnie wskazał, że aby strona mogła uzyskać dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych musi spełniać warunki do uzyskania tej pomocy publicznej na ostatni dzień miesięcznego okresu sprawozdawczego. Badanie przesłanek do otrzymania dofinansowania obciąża Fundusz i to ten organ winien badać sytuację przedsiębiorcy na dzień złożenia wniosku.
Zdaniem sądu pierwszej instancji zmiany w sytuacji płatnika niezwiązane z jego działaniem lub zaniechaniem nie mogą mieć wpływu na możliwość uzyskania dofinansowania. Odnosi się to również do korekt deklaracji. Nie mogą mieć wpływu na ocenę czy koszty płacy zostały poniesione w terminie korekty deklaracji rozliczeniowych w sytuacjach niezależnych do pracodawcy. Należy bowiem odróżnić sytuację, gdy pracodawca uchyla się od terminowego opłacania składek od sytuacji, gdy nieuiszczenie składki w odpowiedniej wysokości zostało wykazane po terminie złożenia wniosku i było spowodowane innymi czynnikami.
Zdaniem WSA w Warszawie taka sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie, bowiem co prawda korekta deklaracji wynikała z błędu podmiotu zajmującego się rozliczaniem w imieniu stowarzyszenia należności wobec ZUS, jednakże powyższy błąd był nieumyślny zaś nie sposób penalizować każdej omyłki, dla której ustawa systemowa przewiduje możliwość poprawy w formie złożenia korekty. Wymóg opłacenia kosztów płacy ma na celu dyscyplinowanie pracodawców, uniemożliwienie zaistnienia sytuacji, w której środki publiczne wspierają pracodawców, którzy sami nie wypełniają swoich zobowiązań. Sytuacja, z którą mamy do czynienia w tej sprawie, nie wpisuje się w powyższe cele, bowiem składki wynikające ze złożonej w dniu 13 maja 2014 r. korekty deklaracji zostały opłacone w terminie, zaś zaległość powstała na skutek złożonej korekty.
Poniesienie składek powinno co do zasady dotyczyć składek wynikających ze złożonej deklaracji. Korekty składane w terminie późniejszym, na skutek zaistnienia różnych sytuacji nie powinny mieć na ogół wpływu na ustalenie, czy pracodawca wywiązał się z obowiązku poniesienia kosztów płacy w terminie. Przy czym dodatkowo wskazać należy, że dopłata wynikająca z korekty jest uiszczana z należnymi odsetkami, więc finanse publiczne, w tym przypadku fundusze ubezpieczeń społecznych, nie ponoszą uszczerbku.
Z tych wszystkich względów sąd pierwszej instancji uznał, że Prezes PFRON naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a także wadliwie zastosował przepis prawa materialnego, tj. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes PFRON zaskarżając go w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a." zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, to jest naruszenie przepisu art. 26a ust. 1a1 w zw. z 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, w zw. z art. art. 2 pkt 4a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1172, z późn. zm.) (zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji") polegające na przyjęciu, że obowiązek terminowego poniesienia kosztów płacy określony w art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, stanowiący warunek uzyskania dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, który według informacji uzyskanych z ZUS nie został realnie spełniony (z uwagi na zaniżenie składki na ubezpieczenia wypadkowe za wszystkich pracowników i w związku z tym niepełne opłacenie składek o których mowa w art. 2 ust 4a ustawy w terminie wskazanym w art. 26a ust. 1a1 pkt 3) Sąd nakazuje, uznać za poniesione w terminie, chociaż realnie zapłacone składki nie pokrywają składek należnych od zatrudnionych osób niepełnosprawnych za okresy będące przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu, bo kwota miesięcznych należnych składek, o których mowa w art. 2 pkt 4a, opłaconych z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, przekroczyła 2% składek należnych za dany miesiąc;
Ponadto na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1) naruszenie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na nieprawidłowym uzasadnieniu wyroku, tj. braku uzasadnienia prawnego w zakresie wskazania podstawy prawnej i wyjaśnienia toku rozumowania Sądu, które pozwoliłoby zrozumieć adresatom, dlaczego Sąd uznał, że Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jest zobowiązany do samodzielnych ustaleń związanych z zakresem działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ustalenia terminów i wysokości ponoszenia przez pracodawcę kosztów płacy w stosunku do obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na użytek postępowania o wypłatę miesięcznego dofinansowania pracodawcy do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych ze środków PFRON, co nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, natomiast w przypadku zastosowania się organu do poglądu Sądu może doprowadzić do załatwienia sprawy niezgodnie z obowiązującym prawem;
2) przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi w wyniku błędnego uznania, że w postępowaniu prowadzonym w celu ustalenia, czy strona zgodnie z prawem uzyskała dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, Organ nie zebrał wszystkich niezbędnych dowodów i nie dokonał na ich podstawie ustalenia, czy strona poniosła koszty płacy pracowników niepełnosprawnych z uchybieniem terminów wynikających z odrębnych przepisów, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, bowiem gdyby Sąd przyjął (zgodnie z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego), że Organ w istocie zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i w świetle obowiązujących przepisów w sposób prawidłowy poczynił te ustalenia, i wobec ustalenia, że kwota miesięcznych należnych składek, o których mowa w art. 2 pkt 4a, opłaconych przez Skarżącą decyzją Stronę, nastąpiła z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 26a ust. 1a1 pkt 3, a dodatkowo kwota ta przewyższała 2% składek należnych za dany miesiąc; to w konsekwencji oddaliłby skargę;
3) przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi w wyniku błędnego uznania, że w przedmiotowym postępowaniu Organ błędnie zastosował przepisy art. 26a ust. 1a1 pkt 3 i art. 26a ust. 1a2 ustawy o rehabilitacji co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, bowiem gdyby Sąd przyjął (zgodnie z zasadami logiki, wiedzy oraz na podstawie przepisów prawa), że w realiach prowadzonego postępowania i w obowiązującym stanie prawnym niespełnienie warunków z art. 26a ust. 1a1 pkt 3 i art. 26a ust. ust. 1a2 ustawy o rehabilitacji w stosunku do kosztów płacy pracowników niepełnosprawnych jest równoznaczne z niespełnieniem warunków do otrzymania dofinansowania do wynagrodzeń zatrudnionych osób niepełnosprawnych, to w konsekwencji oddaliłby skargę;
4) przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ogólnikowe, lakoniczne i niespójne - wewnętrznie sprzeczne, bez wskazania zastosowanych przepisów oraz wyjaśnienia przyjętego przez Sąd sposobu ich wykładni i zastosowania uzasadnienie wyroku, w szczególności poprzez wskazanie na naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. i błędne zastosowanie przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 bez wskazania na czym polegało naruszenie tych przepisów, bowiem organ w istocie zebrał i ocenił dowody z zastosowaniem zasady prawdy obiektywnej, nie przekraczając przy tym zasad swobodnej oceny dowodów; Sąd natomiast bez przytoczenia podstawy prawnej i treści przepisów na jakich się oparł - - wskazuje, w sposób wiążący organ, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ samodzielnie ustalił w jakiej dacie pracodawca poniósł (opłacił) należne za dany miesiąc składki za pracowników niepełnosprawnych, podczas gdy wada ta nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, natomiast w przypadku zastosowania się organu do poglądu Sądu może doprowadzić do załatwienia sprawy niezgodnie z obowiązującym prawem; podobnie jak nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, przyjęcie iż w istocie kwota nieopłaconych składek według oceny Sądu, tylko nieznacznie przekroczyła 2% należnych składek, o czym mowa w art. 26a ust. 1a2.
Wskazując na powyższe zarzuty, Prezes PFRON wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania wg norm przepisanych, jednocześnie zrzekając się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, stowarzyszenie wniosło o jej oddalenie w całości i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Stowarzyszenie wniosło o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej.
Pierwszeństwo w rozpoznaniu mają, co do zasady, zarzuty naruszenia przepisów o postępowaniu. W orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz wyrok z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, wszystkie przywołane wyroki dostępne w bazie CBOSA: http://:orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do przepisów postępowania sprowadzały się do istocie do trzech zasadniczych kwestii: nieprawidłowego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku – naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak uzasadnienia prawnego w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia (zarzut z pkt 1) oraz sporządzenie tegoż uzasadnienia w sposób ogólnikowy, lakoniczny i niespójny oraz wewnętrznie sprzeczny (zarzut z pkt 4), błędnego przyjęcia przez sąd pierwszej instancji, że organ nie zebrał wszystkich dowodów i nie dokonał na ich podstawie prawidłowych ustaleń w zakresie terminowego poniesienia przez pracodawcę kosztów płacy zatrudnionych pracowników niepełnosprawnych (zarzut z pkt 2) oraz błędnego przyjęcia przez sąd pierwszej instancji, że organ błędnie zastosował art. 26a ust. 1a1 pkt 3 i art. 26 ust. 1a2 ustawy o rehabilitacji (zarzut z pkt 3).
Wobec powyższego w pierwszej kolejności należało ocenić najdalej idący zarzut - naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (stwierdzenie przez sąd odwoławczy trafności tego zarzutu zwykle prowadzi do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia bez odniesienia się do istoty sprawy). Wyjaśnić należy, że art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Naruszenie tego przepisu może zatem mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, w tym także gdy nie zawiera stanowiska co do przyjętego przez sąd stanu faktycznego, a więc gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA: z 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09; 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09). Podkreślenia również wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. m.in. wyroki NSA: z 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 1821/14; z 6 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 985/17, z 17 września 2024 r., sygn. akt III OSK 1982/23).
W niniejszej sprawie, uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji zawiera wszystkie elementy, odnosi się do istotnych dla sprawy kwestii spornych, a tym samym poddaje się kontroli instancyjnej. Wskazać należy, że WSA w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił przyczyny, dla których uwzględnił skargę. To, że skarżący kasacyjnie organ nie zgadza się z powyższą oceną nie przesądza jeszcze o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem za pomocą zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości stanowiska sądu co przyjętego do wyrokowania stanu faktycznego czy też do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Wbrew stanowisku organu, sąd pierwszej instancji wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. jak również przepisy prawa, których naruszenia, jego zdaniem, dopuścił się organ – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz wadliwie zastosowany art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Jednocześnie nie można przyjąć, jak oczekiwałby tego skarżący organ, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest ogólnikowe, lakoniczne czy wewnętrznie sprzeczne. Wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przez sąd pierwszej instancji, w oparciu o celowościową wykładnię art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, że to obowiązkiem organów PFRON jest ustalenie w jakiej dacie pracodawca poniósł koszty płacy, nie może świadczyć o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.
Przechodząc do pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, zgodzić się należy z sądem pierwszej instancji, że sprawy dotyczące zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych mają indywidualny charakter, a zatem organy PFRON nie mogą w tym zakresie opierać się wyłącznie na informacjach uzyskanych z ZUS i dokonaniu rozliczeń składek przez organ rentowy. Organy PFRON są zobowiązane do samodzielnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem ustalenia przesłanek pociągnięcia pracodawcy do odpowiedzialności, w szczególności ustalenia w jakiej dacie pracodawca opłacił należne za dany miesiąc składki za pracowników niepełnosprawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, w zakresie wykładni art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji podziela ugruntowane już w jego dotychczasowym orzecznictwie stanowisko (por. m.in. wyroki NSA: z 24 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 1612/21; z 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 5/22; z 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt I GSK 1126/23), a zawarte w wyroku z dnia 8 grudnia 2021 r. o sygn. akt I GSK 975/21, zgodnie z którym - z perspektywy art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji - poniesienie przez pracodawcę miesięcznych kosztów płacy oznacza faktyczne (rzeczywiste) poniesienie tych świadczeń, w tym ich zapłatę, przez pracodawcę, a nie ich rozliczenie czy zaksięgowanie przez ZUS. Przyjęcie przez organy administracyjne, że poniesienie przez pracodawcę miesięcznych kosztów płacy w rozumieniu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji oznacza ich rozliczenie lub zaksięgowanie przez ZUS stanowi, w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego nadinterpretację związaną z przekroczeniem granicy wykładni językowej w ramach możliwego sensu słów użytych w analizowanym przepisie prawa. Stanowisko organu administracyjnego w tej sprawie byłoby zasadne, gdyby ustawodawca uzależnił dofinansowanie miesięczne nie od poniesienia miesięcznych kosztów płacy, ale od wygaśnięcia zobowiązań związanych z miesięcznymi kosztami pracy. W polskim prawie finansowym pojęcia "poniesienia kosztów płacy" nie można utożsamiać z pojęciem "wygaśnięcia zobowiązań związanych z kosztami pracy". Przyjęcie poglądu przeciwnego może doprowadzić do niepożądanego stanu polegającego na ciągłej niepewności pracodawcy w zakresie terminowego poniesienia składek. Nie można przecież wykluczyć, że na skutek rozliczeń dokonywanych przez ZUS (tak z urzędu, jak i w wyniku korekt składanych przez płatnika), wpłaty dokonywane przez pracodawcę byłyby przeksięgowywane wielokrotnie i zaliczane na najstarsze zaległości w ZUS, w tym również zaległości przedawnione, zatem nie rodzące żadnych negatywnych konsekwencji z punktu widzenia płatnika składek, natomiast zmieniające jego sytuację z perspektywy pracodawcy, który otrzymał dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.
Z literalnego brzmienia art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji nie wynika, by jego dyspozycją objęte zostało posiadanie przez pracodawcę "zaległości" z tytułu opłacania składek w rozumieniu przepisów u.s.u.s. Ustawodawca postanowił bowiem, że pracodawca traci uprawnienie do dofinansowania nie z chwilą powstania zaległości w ZUS, ale dopiero wraz z przekroczeniem terminu poniesienia składek o 14 dni. Pozwala to zatem przyjąć, że to nie kwestia posiadania zaległości w ZUS jest przedmiotem postępowania w sprawie zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Prezes PFRON ma kontrolować jedynie to czy pracodawca ponosi koszty płacy za dany okres rozliczeniowy w terminie wynikającym z art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, a nie to, czy pracodawca posiada zaległości składkowe i z jakich wpłat są one rozliczane (pokrywane) przez ZUS. Zdaniem Sądu, nie można więc traktować przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji jako elementu systemu ubezpieczeń społecznych sensu stricto, będącego niejako dodatkowym instrumentem wykorzystywanym dla zapewnienia prawidłowości rozliczenia kont płatnika/ubezpieczonego przez ZUS. W tym zakresie kompetencje Prezesa PFRON i ZUS nie pokrywają się, a postępowania prowadzone przez te organy nie są tożsame. Należy również pamiętać, że omawiany przepis dotyczy wyłącznie składek należnych za okres objęty wnioskiem o dofinansowanie wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Na zasadzie a contrario nieterminowe ponoszenie kosztów płacy za okresy nieobjęte wnioskiem o dofinansowanie, jak również nieterminowe ponoszenie kosztów płacy za innych pracowników aniżeli pracownicy niepełnosprawni wymyka się z dyspozycji przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Z tego wszystkiego płynie więc wniosek, że rozliczenia dokonywane przez ZUS, w tym zaliczanie z urzędu wpłat dokonywanych przez pracodawcę na zaległości składkowe, przy zastosowaniu przepisów adekwatnych dla tych rozliczeń, nie powinny mieć wpływu na ustalenia Prezesa PFRON dotyczące terminu pokrycia składek za dany okres rozliczeniowy, w którym pracodawca otrzymał dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.
W związku z powyższym, mając w szczególności na uwadze brzmienie przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, jak również ratio legis tej regulacji przyjąć należy, że decydujące znaczenie dla wykazania przez organ ziszczenia się dyspozycji przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, winno mieć ustalenie, w jakiej dacie pracodawca poniósł (opłacił) należne za dany miesiąc składki za pracowników niepełnosprawnych. Tym samym, ewentualne korekty deklaracji rozliczeniowych DRA, których powodem nie były okoliczności zależne od pracodawcy nie powinny mieć wpływu na ocenę, czy koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę w terminie czy też nie. Z taką sytuacją mięliśmy do czynienia w niniejszej sprawie, kiedy to korekta deklaracji rozliczeniowej została złożona z uwagi na nieprawidłowe zastosowanie przez biuro rachunkowe zaniżonej stawki składki wypadkowej wobec pracodawcy w wysokości 0,93% a nie 1,93% ma marzec 2014 r., który to błąd w żadnym zakresie nie obciążał stowarzyszenia, bowiem z przedłożonych przez stowarzyszenie dokumentów wynikało, że zastosował prawidłową stawkę składki. Organy PFRON prowadzące postępowanie są zobowiązane do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i w tym zakresie nie mogą jedynie bazować na dokumentach i informacjach przekazanych przez ZUS. To organy PFRON mają obowiązek ustalić stan faktyczny i wziąć pod uwagę przyczyny dla których konkretna korekta deklaracji została złożona i dokonać oceny, czy w związku z taką korektą można zarzucić pracodawcy opłacanie należnych składek, będących kosztami pracy, po ustawowym terminie czy też nie. Informacje przekazane przez ZUS nie mają decydującego znaczenia, są jedynie punktem wyjścia do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organy PFRON.
Dlatego też, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej zgodzić się należało z WSA w Warszawie, że organ opierając się jedynie na informacjach przekazanych przez ZUS naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., co doprowadziło do zbyt pochopnego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – błędnej wykładni art. 26a ust. 1a1 w zw. z 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, w zw. z art. art. 2 pkt 4a tej ustawy. Dokonana przez sąd pierwszej instancji wykładnia wskazanych przepisów jest zgodna z dominującą w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, o czym była już mowa powyżej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), na które złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika stowarzyszenia w wysokości 2700 zł za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną.