I GSK 144/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-04-09
NSArolnictwoWysokansa
płatności rolneONWARiMRwspólna polityka rolnasztuczne warunkiwyrok karnyoszustworolnictwo

NSA oddalił skargę kasacyjną rolnika, który próbował uzyskać płatności rolne poprzez sztuczne tworzenie powiązanych gospodarstw, co zostało potwierdzone wyrokiem karnym.

Rolnik zaskarżył odmowę przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW), twierdząc, że nie stworzył sztucznych warunków. Sądy administracyjne obu instancji oraz wyrok karny wskazały jednak na celowe tworzenie powiązanych podmiotów w celu uzyskania nienależnych dopłat. NSA, związany ustaleniami wyroku karnego, oddalił skargę kasacyjną, uznając, że rolnik nie spełnił przesłanek do otrzymania płatności.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M. P. od wyroku WSA w Kielcach, który oddalił jego skargę na decyzję odmawiającą przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW) na rok 2019. Organ administracji stwierdził, że gospodarstwo skarżącego zostało utworzone sztucznie, w celu uniknięcia ograniczeń płatności dla wielkoobszarowych gospodarstw, a skarżący nie prowadził samodzielnej działalności rolniczej. WSA w Kielcach podtrzymał tę decyzję, uznając, że skarżący brał udział w tworzeniu sztucznych warunków poprzez podział gruntów należących wcześniej do R. P. między kilka powiązanych podmiotów, co miało na celu zawyżenie płatności. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, twierdząc, że nie stworzył sztucznych warunków i jest samodzielnym rolnikiem. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zwrócił uwagę na prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach, który uznał M. P. za winnego popełnienia przestępstwa oszustwa na szkodę ARiMR, polegającego na stworzeniu sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych płatności rolnych na łączną kwotę ponad 410 tys. zł. NSA podkreślił, że jest związany ustaleniami wyroku karnego i nie może ich badać. W związku z tym, że sądy karne zanegowały wszystkie płatności otrzymane przez skarżącego, w tym płatność objętą niniejszym postępowaniem, NSA uznał skargę kasacyjną za bezzasadną i ją oddalił.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, stworzenie takich sztucznych warunków, mających na celu uzyskanie nienależnych korzyści finansowych, jest podstawą do odmowy przyznania płatności.

Uzasadnienie

Sąd administracyjny, związany ustaleniami prawomocnego wyroku karnego, uznał, że skarżący dopuścił się oszustwa poprzez stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności rolnych, co wyklucza możliwość przyznania tych płatności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (39)

Główne

Ustawa PROW 2014-2020 art. 26 § 1 i 2 pkt 2

Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Ustawa PROW 2014-2020 art. 3 § ust. 1

Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Pomocnicze

Rozporządzenie nr 1307/2013 art. 4 § ust. 1 lit. a, b i c

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013

Rozporządzenie nr 1307/2013 art. 9

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013

Rozporządzenie nr 1306/2013 art. 60

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

Rozporządzenie nr 2988/95 art. 4 § pkt 3

Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 81a

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa PROW 2007-2013 art. 21 § ust. 2 pkt 2 i pkt 3

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

p.u.s.a. art. 1 § § 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt I lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 11

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.k. art. 286 § § 1

Kodeks karny

k.k. art. 294 § § 1

Kodeks karny

k.k. art. 297 § § 1

Kodeks karny

k.k. art. 233 § § 6

Kodeks karny

k.k. art. 11 § § 2

Kodeks karny

k.k. art. 12 § § 1

Kodeks karny

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, w tym art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt I lit. a p.p.s.a. (nienależyta kontrola legalności) Naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 7a § 1 k.p.a. lub art. 81a k.p.a. (nieprawidłowe zastosowanie art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013) Naruszenie art. 11, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. a także art. 21 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. (niepełne rozpatrzenie materiału dowodowego, brak udowodnienia przesłanek odmowy) Naruszenie art. 15 k.p.a. (organ II instancji nie rozpatrzył sprawy ponownie w sposób pełny i samodzielny) Naruszenie prawa materialnego: art. 4 ust. 1 pkt a, b i c i art. 9 Rozporządzenia nr 1307/2013 (błędne zastosowanie definicji 'rolnika', 'gospodarstwa', 'działalności rolniczej') Naruszenie prawa materialnego: art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 (błędne zastosowanie i wykładnia, brak podstaw do sankcji) Naruszenie prawa materialnego: art. 4 pkt 3 Rozporządzenia nr 2988/95 (zastosowanie sankcji mimo braku przesłanek) Naruszenie prawa materialnego: art. 336 k.c. (błędne utożsamienie braku posiadania ze sztucznie wytworzonymi warunkami)

Godne uwagi sformułowania

Sąd administracyjny nie może zatem badać i we własnym zakresie oceniać, czy ustalenia te były prawidłowe i czy znajdowały potwierdzenie w zebranym przez sąd karny materiale dowodowym. Z kolei wynikające z art. 11 p.p.s.a. związanie sądu administracyjnego ustaleniami wyroku karnego należy rozumieć w ten sposób, że przepis ten zakazuje sądu podważania ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego oraz nakazuje akceptację ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami wyroku skazującego.

Skład orzekający

Bogdan Fischer

przewodniczący sprawozdawca

Michał Kowalski

członek

Piotr Piszczek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wiążący charakter ustaleń wyroku karnego dla sądu administracyjnego w sprawach dotyczących płatności rolnych i ochrony interesów finansowych UE."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności rolnych, z uwzględnieniem prawomocnego wyroku karnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak wyrok karny może przesądzić o wyniku sprawy administracyjnej dotyczącej płatności rolnych, podkreślając znaczenie uczciwości w ubieganiu się o środki publiczne.

Wyrok karny kluczem do odmowy płatności rolnych: NSA potwierdza, że sztuczne gospodarstwa nie popłacają.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 144/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Michał Kowalski
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Ke 219/21 - Wyrok WSA w Kielcach z 2021-08-31
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 217
art. 26 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz art. 3 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Piotr Piszczek Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 219/21 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 219/21 oddalił skargę M. P. (dalej "skarżący") na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 2 lutego 2021 r. nr 9013-2021-000088 w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2019 rok.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy
Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (Dyrektor) decyzją z 2 lutego 2021 r. nr 9013-2021-000088 utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (Kierownik) z 5 listopada 2020 r. nr 0238-2020-014261 w sprawie odmowy przyznania M. P. (rolnik, beneficjent) płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2019. W uzasadnieniu wskazał, że gospodarstwo rolnika zostało utworzone wyłącznie w celu uniknięcia skutków ograniczenia płatności dla beneficjentów posiadających wielkoobszarowe gospodarstwa, i to nie tylko przysługujących w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, lecz również płatności z innych tytułów. W ocenie Dyrektora M. P. nie prowadził samodzielnie, jako rolnik w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, dalej "Rozporządzenie nr 1307/2013", rzeczywistej działalności rolniczej. Żadna z deklarowanych działek do płatności do rolnika nie należała. Dokumentacja składana do ARiMR była wypełniana przez Ł. J. na zlecenie R. P., a M. P. jedynie ją podpisywał. Ponadto M. P. wykonywał prace polowe na zlecenie R. P. M. P. nie posiada żadnego zaplecza gospodarczego, w tym maszyn i sprzętu umożliwiającego użytkowanie zadeklarowanych działek. Na dzień złożenia wniosku R. P. oraz pozostałe podmioty, w tym m.in. M. P. formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, rachunek bankowy. Gospodarstwa te jednak pozostawały ze sobą ściśle powiązane. Wszystkie działania, polegające na sztucznym tworzeniu gospodarstw rolnych o powierzchni pozwalającej na pozyskanie najkorzystniejszych stawek procentowych celem przyznania płatności, stanowiły próbę dostosowania wzajemnych relacji między wszystkimi tymi podmiotami, aby uzyskać maksymalne dofinansowanie. Pomiędzy wszystkimi podmiotami istniały ścisłe powiązania o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym. Mimo, że podmioty te wystąpiły z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności, działając formalnie jako samodzielni rolnicy w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Nr 1307/2013, tak naprawdę tworzyły funkcjonalnie jeden podmiot. Beneficjent działał w ramach sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 Rozporządzenia Nr 1306/2013, stworzonych w sprzeczności z celami wsparcia, co skutkowało odmową przyznania płatności ONW. Dyrektor stwierdził, że wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków przez utworzenie nowych gospodarstw i dokonanie podziału między te podmioty gruntów zgłaszanych do płatności, było uzyskanie korzyści polegających na zawyżeniu płatności, a to pozwalało na stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu w postaci woli tych podmiotów uzyskania takich korzyści.
Skarżący zaskarżył tę decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 219/21 ją oddalił. Sąd I instancji uznał, że organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów warunkujących przyznanie omawianej płatności, w tym w szczególności, wbrew zarzutom skargi, przesłanki posiadania przez rolnika gospodarstwa rolnego. W konsekwencji organ prawidłowo stwierdził, że skarżący nie był uprawniony do przyznania mu wnioskowanych płatności, ponieważ faktycznie nie posiadał działek zadeklarowanych do płatności i nie prowadził samodzielnie działalności rolniczej. Brał bowiem udział w tworzeniu sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności. W sprawie, sztuczne stworzenie warunków polegało na utworzeniu kilku podmiotów powiązanych, na które "przeniesiono" (tylko we wniosku o przyznanie płatności) posiadanie gruntów należących wcześniej do R. P. w taki sposób, by uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. Nastąpiło w ten sposób wykreowanie stanu faktycznego pozwalającego na zawyżenie wysokości płatności. Na poparcie rozstrzygnięcia Sąd I instancji w sposób szczegółowy przedstawił stan faktyczny sprawy, powiązania pomiędzy poszczególnymi podmiotami. Sąd I instancji stwierdził, że organ wykazał elementy, które pozwalają na przyjęcie, że doszło do nieuprawnionego pobrania płatności z uwagi na stworzenie sztucznych warunków gospodarowania.
Następnie skarżący, zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31 sierpnia 2021 r. wydany w sprawie sygn. akt I SA/Ke 219/21. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. Na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj:
1. naruszenie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137 t.j., dalej p.u.s.a.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt I lit. a p.p.s.a. wyrażające się w nienależytym wykonaniu przez Sąd pierwszej instancji obowiązku kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego oraz bezkrytyczne przyjęcie ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym przez organ oraz zajętego przez organ stanowiska prawnego, w szczególności biorąc pod uwagę, że były one kwestionowane przez stronę postępowania.
2. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a w zw. z:
a) art. 7, art. 8, art. 7a § 1 k.p.a. lub względnie art. 81a k.p.a., poprzez oddalenie skargi skarżącego i utrzymanie w całości w mocy zaskarżonej decyzji w sposób negatywny rozstrzygającej o prawach i obowiązkach strony w oparciu o dyspozycję art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 (Dz.U.UE.L.2013.347.549 z dnia 2013.12.20) w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, dalej jako "Rozporządzenie nr 1306/2013", pomimo że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik tego postępowania, tj. organ II instancji (powielając w ten sposób błędy organu I instancji), który wydał zaskarżoną decyzję dokonał selektywnego doboru faktów, dowodów i argumentacji, w sposób zmierzający do utrzymania powziętej tezy, a nie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony oraz oparł tę decyzję organu I instancji jak i decyzji zaskarżonej na dowodach i dokumentach zgromadzonych w postępowaniu karnym, które nie zostało zakończone w sposób prawomocny;
b) art. 11, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. a także art. 21 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2020.1371 t.j. z dnia 2020.08.11), dalej jako "Ustawa PROW 2007-2013", poprzez oddalenie skargi skarżącego i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w całości, podczas gdy przy jej wydaniu (oraz przy wydaniu decyzji przez organ I instancji) organ Ii instancji nie dopełnił obowiązku wszech-stronnego rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego, nie udowodnił łącznego spełnienia wszystkich przesłanek odmowy płatności, nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności brak rozpatrzenia całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podczas gdy obowiązkiem organu odwoławczego jest sporządzenie adekwatnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, w tym ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania;
c) art. 15 k.p.a. poprzez oddalenie skargi skarżącego i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w całości, podczas gdy organ II instancji, wydając decyzję nie rozpatrzył ponownie sprawy w sposób pełny i samodzielny, do czego był zobowiązany a ograniczył się do weryfikacji decyzji pierwszoinstancyjnej.
Powyższe naruszenia wskazane w pkt. 5 lit. a) - c) (każde z osobna i wszystkie łącznie) doprowadziły do bezpodstawnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że skarżący wraz z innymi podmiotami stworzył sztuczne warunki poprzez podział gospodarstwa rolnego na kilka innych podmiotów w celu uzyskania maksymalnych kwot dopłat, w sytuacji, kiedy okoliczności sprawy wskazują, że skarżący i inne podmioty powstawały niezależnie, a ich powstanie nie wynikało z podziału innego podmiotu.
II. Na podstawie art. 174 pkt 1 PPSA naruszenie przepisów prawa materialnego (na wypadek nieuwzględnienia zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania), tj:
a) art. 4 ust. 1 pkt a, b i c i art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, dalej "Rozporządzenie nr 1307/2013" poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie za podstawą faktyczną przyjętego w decyzji rozstrzygnięcia zarzutów niespełnienia przez stronę przesłanek niewymienionych w zawartych w ww. przepisach definicjach "rolnika", "gospodarstwa" oraz "działalności rolniczej", mających zastosowanie do postępowań o przyznanie płatności;
b) art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez jego błędne zastosowanie, tj.:
• przyjęcie, że wskazana w nim sankcja ma zastosowanie pomimo braku ziszczenia się ku temu wskazanych tam warunków i podstaw,
• jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego zostały sztucznie stworzone podczas gdy okoliczności faktyczne sprawy i zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie dają ku temu podstaw;
w sytuacji, gdy prawidłowa ocena zebranych dowodów oraz obiektywnie ustalony stan faktyczny jednoznacznie wskazują, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący dopuścił się stworzenia sztucznych warunków a skarżący jest samodzielnym i odrębnym podmiotem, który faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne tj. kieruje nim i czerpie z niego korzyści.
c) art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, dalej jako "Rozporządzenie poprzez zastosowanie przewidzianej w nim sankcji pomimo oczywistego braku koniecznych przesłanek, określonych w hipotezie normy prawnej tam wyrażonej;
d) art. 336 kodeksu cywilnego poprzez uznanie wbrew definicjom ustawowym, że skarżącego nie spełnia kryteriów posiadania i tym samym należy utożsamiać to ze sztucznie wytworzonymi warunkami, co w dalszej kolejności w ocenie sądu miało stanowić zamiar oszukańczy po stronie skarżącego podczas gdy już pobieżna analiza uznanego za wiarygodny w tej części materiału dowodowego w sprawie prowadzi do wniosku, że zachowanie skarżącego i manifestowane przez niego czynności na gruncie stanowią elementarne znamiona posiadania sensu largo o jakim mowa w dyspozycji art. 336 kodeksu cywilnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów i wniósł:
1) na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a. - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach,
ewentualnie
2) w razie stwierdzenia braku naruszeń przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy na zasadzie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie w całości zaskarżonego Wyroku, rozpoznanie skargi i orzeczenie wyrokiem o uwzględnieniu skargi i uchyleniu w całości decyzji Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 2 lutego 2021 r. nr 9013-2021-000088 oraz decyzji, którą utrzymała w mocy, tj. decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach nr 0238-2020-014261z dnia 5 listopada 2020 r.
3) zasądzenie na rzecz skarżącego od organu II instancji kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa przez profesjonalnego pełnomocnika.
4) Czyniąc zadość wymogowi określonemu w art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.
Jak stanowi zaś art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, nadmienić należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać na czym ten błąd polegał. Najpełniejszą formą wskazania błędnego rozumienia przez sąd konkretnego przepisu jest zaś podanie, jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany.
Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, w formie pozytywnej, wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, zaś w formie negatywnej, z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego (zob. np. wyrok NSA z dnia z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15 ).
W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd pierwszej instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia (vide art. 176 § 1pkt 2 p.p.s.a.).
Istota sporu dotyczy ustalenia, czy skarżący w istocie stworzył sztuczne warunki, a tym samym zasadna była decyzja organu
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy – wskazać należy, iż z akt I GSK 145/22, w szczególności uzasadnienia wyroku WSA w Kielcach z dnia 31 sierpnia 2021r., sygn. akt I SA/Ke 220/21 wynika, że wyrokiem Sądu Okręgowego w K. Wydział III Karny z 18 listopada 2020 r., sygn. [...] M. P. został uznany za winnego zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu, tj. że w okresie od dnia 29 kwietnia 2016 r. do dnia 11 marca 2019 r. działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, oraz w celu uzyskania świadczenia na określony cel gospodarczy w postaci płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej, płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, wspólnie z inną osobą, będąc pozornym posiadaczem należących do R. P. działek rolniczych, aby uzyskać z tytułu ich powierzchni 100 % płatności, po uprzednim wprowadzeniu w błąd Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach, w wyniku przedłożenia po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, poświadczających nieprawdę dokumentów o istotnym znaczeniu dla uzyskania ww. wsparcia finansowego, w postaci wniosków o ww. płatności, zawierających fałszywe oświadczenia, że nie stwarza pozorów prowadzenia działalności rolniczej i na zadeklarowanych we wniosku gruntach, prowadzi działalność rolniczą przez cały rok, podczas gdy w rzeczywistości działalność taką prowadził dla R. P., również na gruntach innych beneficjentów, a także w wyniku udostępnienia rachunku bankowego w m. S.A. z siedzibą w Warszawie, na który przekazywano płatności, czym stworzył sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści finansowych sprzecznych z celami systemów pomocy, doprowadził ww. Agencję do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w łącznej w kwocie 410 845,84 złotych, winnym popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. i art. 233 § 6 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i w związku z art. 12 § 1 k.k.
W powyższym kontekście istotna jest kwestia związania - także Sądu II instancji – prawomocnym powyższym judykatem w rozumieniu art. 11 p.p.s.a. Tak więc dostrzec wypada, że pod pojęciem "ustalenia prawomocnego wyroku" rozumieć należy ustalenia wynikające z sentencji wyroku karnego, dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa, miejsca i czasu jego popełnienia. Sąd administracyjny nie może zatem badać i we własnym zakresie oceniać, czy ustalenia te były prawidłowe i czy znajdowały potwierdzenie w zebranym przez sąd karny materiale dowodowym (zob. wyrok NSA z dnia 1.06.2023 r., sygn. akt I FSK 1979/18). Z kolei wynikające z art. 11 p.p.s.a. związanie sądu administracyjnego ustaleniami wyroku karnego należy rozumieć w ten sposób, że przepis ten zakazuje sądowi podważania ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego oraz nakazuje akceptację ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami wyroku skazującego (zob. wyrok NSA z 19.01.2024 r., sygn. akt I FSK 2211/19).
Z motywów wyroku wynika (vide str. 62), że Sąd Okręgowy w K. doprecyzował, że skarżący kasacyjnie przypisanych przestępstw dopuścił się - działając wspólnie i w porozumieniu z R. P. - w okresie od dnia 29 kwietnia 2016 r. (tj. daty wypełnienia wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych) do dnia 11 marca 2019 r. (tj. daty wypłaty ostatniej transzy płatności), zaś łączna kwota niekorzystnego rozporządzenia mieniem wynosiła 410 845,84 zł. Ta konstatacja znalazła też adekwatne odzwierciedlenie w zastosowanym przez SO w K. względem skarżącego kasacyjnie środku kompensacyjnym, a więc nałożonym obowiązku solidarnego naprawienia szkody poprzez wpłacenie na rzecz ARiMR w Warszawie w/w. kwoty (pkt XI wyroku).
Powyższe orzeczenie zostało zmodyfikowane wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 26 czerwca 2023r., sygn. [...] poprzez uchylenie powołanego wyżej pktu XI; z motywów tego judykatu wynika, że "uwzględniono dokonane wpłaty przez współoskarżonych na konto ARiMR w Kielcach" nie czyniąc żadnych modyfikacji w zakresie dokonanych ustaleń faktycznych. Wielce znamienny jest fakt, iż oskarżony M. P. nie wniósł apelacji względem wyroku Sądu Okręgowego w K.
Mając na uwadze powyższe judykaty wskazać należy, że sądy karne zanegowały wszystkie płatności otrzymane przez skarżącego. Wyrok ten obejmuje również i płatność objętą niniejszym postępowaniem, zaś związanie treścią tych judykatów Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza, iż nie istnieje jakakolwiek prawna podstawa do negacji tych rozstrzygnięć, które oceniał Sąd I instancji w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Na marginesie należy też mieć na uwadze, że organy administracji publicznej są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Przepisy te należy stosować również we wznowionym postępowaniu, zwłaszcza objętym przedmiotem kontroli, które zostało wszczęte w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wymaga w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślenia, że mając na uwadze specyfikę postępowania prowadzonego w trybie nadzwyczajnym, organ miał prawo i obowiązek skorzystać ze wszelkich okoliczności lub dowodów nowo odkrytych lub po raz pierwszy zgłoszonych organowi, które dotyczyły przedmiotu sprawy i miały znaczenie prawne i które istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej, lecz nieznane były organowi, który wydał decyzję. Dlatego też w sprawie niniejszej uzyskane materiały prokuratury i policji, które były nowe i nie znane organowi w momencie wydawania ostatecznej decyzji, mogły stanowić podstawę wznowienia postępowania i jako takie podlegały ocenie organu w światle przepisów art. 145 k.p.a. i następnych.
W konsekwencji stawiane zarzuty skargi kasacyjnej (oceniane łącznie) - stosownie do treści art. 11 w zw. z art. 174 w zw. z art. 184 p.p.s.a. - należało uznać za bezzasadne.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI