I GSK 1416/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-09-03
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
COVID-19składki ZUSzwolnienieprzeważająca działalnośćPKDCEIDGREGONpostępowanie dowodowesprawiedliwość proceduralnawsparcie przedsiębiorców

NSA oddalił skargę kasacyjną ZUS, potwierdzając, że przy ocenie prawa do zwolnienia ze składek COVID-owych należy badać faktycznie prowadzoną działalność, a nie tylko wpis w CEIDG.

Sprawa dotyczyła odmowy zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za listopad 2020 r. dla A. M. ZUS odmówił, wskazując na niezgodność przeważającego kodu PKD w CEIDG z tym uprawniającym do ulgi. WSA uchylił decyzję ZUS, uznając, że organ powinien zbadać faktycznie prowadzoną działalność. NSA oddalił skargę kasacyjną ZUS, potwierdzając stanowisko WSA i podkreślając, że przy ocenie prawa do ulgi należy badać rzeczywistą działalność gospodarczą, a nie tylko dane z rejestru REGON, stosując przepisy k.p.a. dotyczące postępowania dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który uchylił decyzję ZUS odmawiającą A. M. zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za listopad 2020 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że ZUS nieprawidłowo odmówił zwolnienia, opierając się wyłącznie na danych z CEIDG, podczas gdy powinien zbadać faktycznie prowadzoną przez stronę działalność gospodarczą. ZUS w skardze kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że przy ocenie spełnienia warunku dotyczącego przeważającej działalności gospodarczej, dane z rejestru REGON są jedynie środkiem dowodowym, a organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i zbadać faktycznie prowadzoną działalność, stosując przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. NSA wskazał, że taka interpretacja jest zgodna z zasadą sprawiedliwości proceduralnej i celem ustawy o COVID-19, która ma na celu wsparcie przedsiębiorców faktycznie dotkniętych skutkami pandemii. Sąd stwierdził, że WSA prawidłowo wywiódł, iż organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego w tej sprawie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Organ ma obowiązek zbadać faktycznie prowadzoną działalność gospodarczą, stosując przepisy k.p.a. dotyczące postępowania dowodowego, a dane z rejestru REGON są jedynie jednym ze środków dowodowych.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że art. 31zo ust. 11 ustawy o COVID-19 nie wyklucza stosowania przepisów k.p.a. o postępowaniu dowodowym. Dane z REGON są środkiem dowodowym, ale w przypadku wątpliwości lub kwestionowania przez stronę, organ musi przeprowadzić dalsze postępowanie wyjaśniające, aby ustalić stan faktyczny zgodnie z zasadą sprawiedliwości proceduralnej i celem ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

ustawa o COVID-19 art. 31zo § ust. 10 i 11

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Ocena spełnienia warunku w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według PKD dokonuje się na podstawie danych z rejestru REGON na dzień 30 września 2020 r., jednak dane te nie mogą być przyjmowane bezkrytycznie; organ ma obowiązek zbadać faktycznie prowadzoną działalność, stosując przepisy k.p.a.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek dochodzenia do prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wszechstronnego zbadania materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny wiarygodności i mocy dowodów.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez WSA.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

u.o.s.p. art. 42 § ust. 3 pkt 4

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 roku o statystyce publicznej

Informacje dotyczące wykonywanej działalności w rejestrze REGON.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń art. 9

Sposób wpisywania do rejestru REGON.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD)

Katalog kodów PKD 2007.

ustawa o COVID-19 art. 31zo § ust. 8

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Wymienione rodzaje działalności uprawniające do zwolnienia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ powinien zbadać faktycznie prowadzoną działalność gospodarczą, a nie tylko dane z rejestru REGON. Naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących postępowania dowodowego i uzasadnienia decyzji. Zasada sprawiedliwości proceduralnej wymaga wszechstronnego zbadania sprawy i wysłuchania strony. Cel ustawy o COVID-19 to wsparcie przedsiębiorców faktycznie dotkniętych skutkami pandemii.

Odrzucone argumenty

ZUS argumentował, że odmowa zwolnienia ze składek była uzasadniona niezgodnością kodu PKD w CEIDG z uprawniającym do ulgi. ZUS zarzucił WSA błędną wykładnię art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19 i naruszenie przepisów postępowania.

Godne uwagi sformułowania

danych tych organ nie może przyjmować bezkrytycznie pierwszeństwo należy przyznać, rzeczywiście wykonywanej działalności nie można twierdzić, że wbrew regułom prowadzenia postępowania dowodowego [...] przepis ten wyklucza inne środki dowodowe aniżeli rejestr REGON nie może budzić wątpliwości, że jednym z podstawowych środków gwarantujących sprawiedliwy rezultat postępowania są [...] reguły prowadzenia postępowania dowodowego

Skład orzekający

Bogdan Fischer

sprawozdawca

Joanna Wegner

przewodniczący

Piotr Kraczowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej w kontekście przepisów o wsparciu w związku z COVID-19, interpretacja art. 31zo ustawy o COVID-19, stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu administracyjnym, zasada sprawiedliwości proceduralnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zwolnienia ze składek COVID-owych, ale zasady interpretacji przepisów i postępowania dowodowego mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu wsparcia dla przedsiębiorców w czasie pandemii i pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w kontekście faktycznego stanu rzeczy, a nie tylko formalnych wpisów.

COVID-owe ulgi: Czy wpis w CEIDG to wszystko, co się liczy? NSA wyjaśnia!

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 1416/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /sprawozdawca/
Joanna Wegner /przewodniczący/
Piotr Kraczowski
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Kr 827/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2021-10-21
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 31zo ust. 11
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 3 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 827/21 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 21 października 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 827/21 uwzględnił skargę A. M. (dalej "skarżący", "strona") i uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za listopad 2020 r. oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych).
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy
Skarżący w dniu 31 stycznia 2021 r. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek dla płatników w określonych branżach za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r. Decyzją z [...] lutego 2021 r., znak [...], ZUS odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za ww. okres. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia był wskazany przez skarżącego kod prowadzenia działalności gospodarczej [...], który nie został potwierdzony w CEIDG jako rodzaj przeważającej działalności gospodarczej na 30 września 2020 r.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS wydał decyzję z [...] kwietnia 2021 r., znak: [...]. Organ wskazał, że w dniu 31 stycznia 2021 r. strona złożyła wniosek [...] za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r., w którym oświadczyła, że na 30 września 2020 r. prowadził działalność gospodarczą z przeważającym kodem [...]. Jak natomiast wynika z zapisów figurujących w CEiDG, na 30 września 2020 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą o przeważającym kodzie [...], który nie uprawnia do zwolnienia z opłacenia składek. Fakt ten potwierdziła strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W związku z powyższym, ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który z 21 października 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 827/21 ją uwzględnił. Sąd I instancji wskazał, że w kontrolowanej sprawie, istotne jest ustalenie, jaką przedsiębiorca faktycznie prowadził działalność. Wprawdzie w myśl art. 31zo ust. 11 ustawy z dnia 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) dalej "ustawa o COVID-19" oceny spełnienia warunku w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 września 2020r., lecz danych tych organ nie może przyjmować bezkrytycznie. W sytuacji rozbieżności pomiędzy wpisem w CEDIG/REGON, a faktycznie wykonywaną działalnością, pierwszeństwo należy przyznać, rzeczywiście wykonywanej działalności. Według Sądu I instancji, decydujące znaczenie w takiej sytuacji, powinien mieć kod PKD faktycznie (rzeczywiście) wykonywanej działalności. W zaistniałym stanie faktycznym, w którym widoczna jest sprzeczność kodu PKD, podana przez stronę skarżącą w złożonym wniosku, a kodem PKD ustalonym przez ZUS, organ powinien przed wydaniem decyzji, zwrócić się do strony o złożenie stosownych wyjaśnień oraz przedłożenie odpowiednich dowodów na poparcie jej twierdzeń na podstawie art. 79a k.p.a.
Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uchylając zaskarżoną decyzje Sąd I instancji stwierdził, że tym obowiązkom w niniejszej sprawie organ II instancji nie uczynił zadość. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ZUS, sprowadza się do powtórzenia treści art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID i krótkiej konstatacji, o braku podstaw do zwolnienia z obowiązku opłacania składek z uwagi na wadliwy kod przeważającej działalności. Organ pominął zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w żaden sposób nie odniósł się do nich w decyzji. Nie można zatem uznać, że zaskarżona decyzja merytorycznie rozstrzyga sprawę w sposób równoważny działaniu organu I instancji.
Następnie organ, na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 .08.2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2019 r, poz. 2325 ze zm. - dalej p.p.s.a.) zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydany w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 827/21.
I. Sądowi I instancji zarzucił, wskazując na art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegające na:
- naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji wskutek błędnego uznania, iż organ dopuścił się naruszenia ww. przepisów kodeksu postępowania administracyjnego polegającego na przyjęciu, że w związku z niedostatecznym rozpatrzeniem materiału dowodowego oraz brakiem prawidłowego uzasadnienia decyzji zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, w sytuacji, gdyż z zebranego w sprawie materiału w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wsparcie w postaci zwolnienia strony z obowiązku opłacenia należnych składek nie przysługiwało, co znalazło bezpośrednie odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a organ wskazał i wyjaśnił podstawy prawne wraz z przytoczeniem relewantnych okoliczności faktycznych mających wpływ na treść rozstrzygnięcia.
II. Niezależnie od podniesionych wyżej zarzutów proceduralnych, powołując się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucił ponadto:
- naruszenie art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19 , poprzez błędną wykładnię, polegającą na niezasadnym przyjęciu, iż treść przepisu jest nieoczywista i niejednoznaczna i wymaga przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego na okoliczność prawidłowości wpisów w CEIDG i przedstawienia w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji oceny wiarygodności dowodów, których przeprowadzenie nie znajdowało uzasadnionych podstaw.
III. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumentację wniesionych zarzutów i na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oraz przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi;
IV. Stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł ponadto o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący w pełni poparł stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).
Odnosząc się do pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczącej niedostatecznego rozpatrzeniem materiału dowodowego oraz braku prawidłowego uzasadnienia decyzji, stwierdzić należy, że rzeczywiście uzasadnienie decyzji jest lakoniczne. Zauważyć jednak należy, że z tego uzasadnienia wynika istota rozstrzygnięcia. Wiadomo, dlaczego organ tak rozpoznał sprawę. Podany we wniosku nr [...]. nie został potwierdzony otrzymanym z GUS wykazem płatników składek, którzy na dzień 30 września 2020 r. mieli zarejestrowaną działalność z przeważającym kodem PKD uprawniającym do zwolnienia z opłacania składek ZUS. W ocenie NSA to rozstrzygnięcie, z przedstawioną wyżej argumentacją, jest błędne. Dlatego też wyrok Sądu I instancji uchylający zaskarżoną decyzję jest zgodny z prawem. Natomiast niedostatki uzasadnienia tej decyzji, na których oparł swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji, stanowią dodatkową argumentację przemawiającą za uchyleniem decyzji.
Na wstępie należy wskazać, że powyższa sporna kwestia była już wielokrotnie, jednolicie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach, których stroną był skarżący kasacyjnie organ. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny zakłada, że organowi znane jest konsekwentne stanowisko prezentowane w tych judykatach (np. wyroki NSA z 18 stycznia 2022 r, sygn. akt I GSK 1084/21; z 7 grudnia 2022, sygn. akt I GSK 1614/22; z 8 marca 2024 sygn. akt I GSK 194/23; z 15 marca 2024 I GSK 272/23; orzeczenia dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Na liczne wyroki powołał się również Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Na gruncie tej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do odstąpienia od dotychczas zajmowanego stanowiska, zgodnie z którym, należy wskazać, że zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej (rejestru REGON) określają przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1995 roku o statystyce publicznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 955), z których wynika, że wpisowi do rejestru REGON podlegają m.in. informacje dotyczące wykonywanej działalności, w tym rodzaj przeważającej działalności (art. 42 ust. 3 pkt 4). W ustawie o statystyce publicznej nie ma definicji pojęcia "przeważającej działalności", a sposób wpisywania do rejestru wykonywanej działalności, w tym rodzaju przeważającej działalności, został określony w § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz. U. poz. 2009), zgodnie, z którym, wykonywaną działalność wpisuje się w postaci wykazu rodzajów działalności kodowanych według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) na poziomie działu, grupy, klasy lub podklasy, a rodzaj przeważającej działalności na poziomie podklasy. Katalog kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 został zawarty w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) – (Dz. U. Nr 251, poz. 1885). Dane w rejestrze REGON, w tym te dotyczące kodów PKD prowadzonej działalności gospodarczej i kodu "przeważającej działalności", wynikają z informacji podawanych przez podmiot gospodarczy przy rejestracji w CEIDG (w przypadku osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą) lub w KRS (w przypadku spółek kapitałowych, osobowych, spółdzielni, fundacji) bądź też bezpośrednio w GUS w przypadku podmiotów nie podlegających rejestracji. Również zmiany w zakresie prowadzonej działalności wprowadzane są do rejestru REGON na podstawie informacji podawanych przez podmiot prowadzący działalność.
Wprawdzie w myśl art. 31zo ust. 11 ustawy o COVID-19 oceny spełnienia warunku w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 listopada 2020r., ale jak wskazał prawidłowo Sąd I instancji danych tych organ nie może przyjmować bezkrytycznie. Rozwiązanie przyjęte w art. 31zo ust. 1q ustawy o COVID-19 polegające na odesłaniu do danych zawartych w rejestrze REGON wskazuje jedynie na środek dowodowy, za pomocą, którego organ w pierwszej kolejności winien dokonywać ustalenia przez organ rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności. Jeśli w sprawie nie zachodzą wątpliwości, że taka działalność jest prowadzona, to organ nie ma potrzeby weryfikować stanu faktycznego w oparciu o inne dowody. Jeśli jednak stan faktyczny objęty wpisem w rejestrze REGON jest wątpliwy (w szczególności, gdy strona go kwestionuje, a tym, gdy bardziej wykazuje to innymi dowodami), to organ ma obowiązek przeprowadzić ustalenia dotyczące stanu rzeczywistego przy pomocy innych środków dowodowych, które są do takich ustaleń konieczne, stosując przy tym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 75 § 1 kpa. stanowiący, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu o zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne wynika z art. 180 kpa oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dodać należy, że na tle uregulowania postępowania dowodowego w Kodeksie postępowania administracyjnego w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że niedopuszczalne jest stosowanie formalnej (legalnej) teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi bądź też przez tworzenie nowych reguł korzystania ze środków dowodowych (por. wyrok NSA z 9 marca 1989 r., sygn. akt II SA 961/88). Wprowadzenie sztywnej teorii dowodowej w pewnej sferze w drodze praktyki organów administracji narusza zasady postępowania administracyjnego, poprzez arbitralne ograniczenia zakresu art. 75 kpa, co wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa (wyrok NSA z 3 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 2182/99, tamże). Innymi słowy w postępowaniu administracyjnym, organ powinien wykorzystać wszelkie dostępne środki dowodowe, a niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ dokonuje rozstrzygnięcia na podstawie tylko jednego, wybranego środka dowodowego.
Zatem w sytuacji, gdy w postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne znajdują zastosowanie przepisy regulujące postępowanie dowodowe zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego, nie jest prawidłowe takie rozumienie art. 31zo ust. 11 ustawy COVID, które ogranicza możliwość ustalenie przesłanki "przeważającej działalności" tylko do jednego środka dowodowego, mianowicie rejestru REGON. O ile przepis ten zawiera rozwiązanie proceduralne mające na celu usprawnienie procesu przyznawania przez ZUS wsparcia przedsiębiorcom prowadzącym określony rodzaj działalności, przez wskazanie środka dowodowego mającego pierwszeństwo, to jednak nie narusza on ogólnych zasad postępowania dowodowego obowiązującego w postępowaniu administracyjnym, przez wprowadzenie formalnej (legalnej) teorii dowodów w tych sprawach. W przypadku, bowiem uzasadnionych wątpliwości, co do prawdziwości (aktualności) danych zawartych w rejestrze REGON, nie jest wykluczone ustalenie tej okoliczności, (czyli rzeczywiście prowadzonej "przeważającej działalności") z wykorzystaniem innych środków dowodowych. Szybkość postępowania nie może dominować nad potrzebą wydania prawidłowej decyzji opartej na dokładnie wyjaśnionym stanie faktycznym.
Za przedstawioną interpretacją art. 31zo ust. 10 i 11 ustawy o COVID-19 dokonywaną w powiązaniu z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego regulującymi postępowanie dowodowe, przemawiają zarówno argumenty pochodzące z wykładni systemowej, jak i wykładni celowościowej.
Ponadto z zasady demokratycznego państwa prawnego określonej w art. 2 Konstytucji RP wywodzona jest zasada sprawiedliwości proceduralnej, która określa również sposób stosowania obowiązujących reguł postępowania administracyjnego. Jak bowiem wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika ogólny wymóg, aby wszelkie postępowania prowadzone przez organy władzy publicznej w celu rozstrzygnięcia spraw indywidualnych odpowiadały standardom sprawiedliwości proceduralnej. Regulacje prawne tych postępowań muszą w związku z tym zapewnić wszechstronne i staranne zbadanie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz gwarantować wszystkim stronom i uczestnikom postępowania prawo do wysłuchania, tj. prawo przedstawiania i obrony swoich racji. Na sprawiedliwość proceduralną składa się m.in. zapewnienie jednostce wysłuchania polegające przynajmniej na możliwości przedstawienia swoich racji oraz zgłaszania wniosków dowodowych (por. np. wyroki TK z 15 grudnia 2008 r., P 57/07; z 14 czerwca 2006 r., K 53/05, z 11 czerwca 2002 r., SK 5/02). W dziedzinie prawa administracyjnego, sprawiedliwość proceduralna oznacza taką organizację procesu uzyskiwania informacji, ich analizy i podejmowania rozstrzygnięcia, która pozwala uznać wynik zastosowania procedury za sprawiedliwy (por. wyrok NSA z 27 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 468/11). Nie może budzić wątpliwości, że jednym z podstawowych środków gwarantujących sprawiedliwy rezultat postępowania są na gruncie procedury administracyjnej reguły prowadzenia postępowania dowodowego (art. 75–81 kpa) oraz obowiązek dochodzenia przez organ administracji do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) w oparciu o wszechstronną analizę materiału dowodowego w sprawie (art. 77 § 1 i art. 80 kpa).
Dokonując, zatem wykładni art. 31zo ust. 10 i 11 ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości proceduralnej, nie można twierdzić, że wbrew regułom prowadzenia postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego, przepis ten wyklucza inne środki dowodowe aniżeli rejestr REGON oraz, że pozwala on pomijać twierdzenia strony odnośnie do zgodności danych zawartych w tym rejestrze ze stanem rzeczywistym, co może mieć bezpośredni wpływ na prawidłowość (sprawiedliwość) wyniku postępowania. Takie rozumienie rozumienie konstrukcji przyjętej w ustawie o COVID-19 prowadziłoby do arbitralnego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o jeden tylko środek dowodowy, z pominięciem wysłuchania strony twierdzącej, że środek ten nie odzwierciedla stanu rzeczywistego, a to oznaczałoby naruszenie zasady sprawiedliwości proceduralnej.
Za możliwością ustalenia rzeczywistego stanu, co do przeważającej działalności podmiotu ubiegającego się o zwolnienie z opłacania składek również na podstawie innych dowodów aniżeli rejestr REGON, przemawiają też dyrektywy wykładni celowościowej.
Zwolnienie przewidziane w art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19 stanowi bowiem jeden z elementów regulacji stanowiących reakcję na negatywne skutki epidemii COVID-19 związane z wprowadzonymi przez władze publiczne ograniczeniami konstytucyjnego prawa swobody prowadzenia działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP) i możliwości zarobkowania. Celem tych regulacji jest udzielenie wsparcia przedsiębiorcom działającym w branżach, które zostały dotknięte wprowadzanymi zasadami bezpieczeństwa oraz ponoszącym koszty związane z obostrzeniami sanitarnymi. W związku z tym udzielenie pomocy w postaci zwolnienia z opłacania składek powinno dotyczyć tych przedsiębiorców, którzy rzeczywiście prowadzą działalność bezpośrednio narażoną na straty w następstwie epidemii. Ustalenie rodzaju prowadzonej działalności wyłącznie w oparciu o treść wpisu w rejestrze podmiotów REGON, mogłoby skutkować odmową przyznania wsparcia przedsiębiorcy, który faktycznie prowadzi działalność dotkniętą ograniczeniami wprowadzonymi w związku z COVID-19 i poniósł w związku z tym szkody, a to pozostawałoby w sprzeczności z założeniami ustawy o COVID-19 i celami, jakie ma ona realizować.
Zatem właściwe zdefiniowanie pojęcia przeważającej działalności ma doniosłe znaczenie w kontekście celu, który stanowi reakcję na negatywne skutki epidemii COVID-19. Pomoc, o jakiej mowa w art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19, nie powinna trafiać do podmiotów, które nie prowadzą działalności określonych w tych przepisach jako przeważająca. Nie można jej przyznawać z pominięciem podmiotów, które pomimo braku zgłoszenia organowi statystyki publicznej jako przeważającego rodzaju działalności tej wymienionej w art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19, rzeczywiście taki rodzaj działalności w analizowanym czasie prowadziły. Poprzestanie na formalnej treści wpisu w rejestrze podmiotów REGON mogłoby nie pozwolić przyznać pomocy tym, do których została ona skierowana. Wprowadzenie jako jedynego sposobu weryfikacji spełnienia przedmiotowego kryterium - według wpisu do rejestru REGON - doprowadza do sytuacji, że podmioty, które znajdują się w tej samej sytuacji, tj. faktycznie prowadzą na dzień złożenia wniosku, jako przeważającą działalność gospodarczą według PKD wymienionych w art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19 - zostają pozbawione dostępu do ulgi.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA prawidłowo wywiódł, iż w rozpoznawanej sprawie takie postępowanie wyjaśniające jaką działalność rzeczywiście prowadzi skarżąca, nie zostało przeprowadzone. Stało się tak pomimo tego, że skarżący wskazał, że jego jedyną działalnością jest prowadzenie lokalu rozrywkowego (znajdują się w nim również bilard, piłkarzyki i inne urządzenia rozrywkowe), w którym regularnie urządzane są dyskoteki tj. działalność oznaczona kodem [...].
Wyjaśnienie tej okoliczności, a więc czy skarżąca może skorzystać ze zwolnienia z opłacania składek, jest niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w świetle prawidłowo zinterpretowanych przepisów art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19. Organ winien zweryfikować twierdzenia strony w powyższym zakresie w oparciu o dowody przedstawione przez skarżącą i ewentualnie inne jeszcze dowody pozwalające wyjaśnić sprawę. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji wskutek błędnego uznania, iż organ dopuścił się naruszenia ww. przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID -19 są niezasadne.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI