I GSK 1282/24

I GSK 1282/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 180/23 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2023-11-17
I GZ 120/24 - Postanowienie NSA z 2024-04-17
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 271-273
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogdan Fischer po rozpoznaniu w dniu 25 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 listopada 2023r. sygn. akt VIII SA/Wa 180/23 odrzucające skargę o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi M. B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 listopada 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 839/22 postanawia: oddalić skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 17 listopada 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 180/23 odrzucił skargę M. B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 listopada 2022r. sygn. akt VIII SA/Wa 839/22.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Skarżący w skardze z 9 marca 2023 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) zażądał wznowienia postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 839/22. Sąd I instancji pismami z 5 października 2023 r. w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 28 września 2023r., został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez:
– wskazanie podstaw prawnych wznowienia i ich uzasadnienie (art. 271-273 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej "p.p.s.a.";
– wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi (art. 277 p.p.s.a.);
– wskazanie, czy skarżący żąda uchylenia, czy zmiany zaskarżonego orzeczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając skargę o wznowienie postępowania sądowego wskazał, że skarżący nie usunął w terminie braków formalnych skargi. Pismo skarżącego z dnia 30 października 2023 r., złożone w wykonaniu powyższego zarządzenia nie zawierało żądanych informacji. Skarżący nie wskazał żadnej ustawowej podstawy do wznowienia postępowania. Wyjaśniono, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem, jest dopuszczalna tylko wyjątkowo i musi być oparta na podstawie wskazanej wprost w ustawie. Skarżący, w ocenie Sądu I instancji, takiej podstawy nie wskazał, tym samym skarga podlegała odrzuceniu.
Na powyższe postanowienie pełnomocnik z urzędu reprezentujący skarżącego złożył skargę kasacyjną, w której, na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a., zaskarżył postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2023r. (sygn. akt VIII SA/Wa 180/23), w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1. Na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, dopiero po wydaniu zaskarżonego postanowienia, przez co skarżący został pozbawiony możności obrony swych praw i w konsekwencji zachodzi przyczyna nieważności postępowania wymieniona w tym przepisie.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty:
a) na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,
b) na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych i oświadczam, że koszty te nie zostały pokryte przez skarżącego w całości ani w części.
c) Z uwagi na treść art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, z przyczyn określonych w § 2 powołanego artykułu, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły.
Wobec istoty oraz przedmiotu rozpatrywanej sprawy wywołanej skargą o wznowienie postępowania sądowego nie może i nie powinno budzić wątpliwości, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na posiedzeniu niejawnym na etapie badania dopuszczalności tej skargi, co znajduje swoje odzwierciedlenie również w jego uzasadnieniu
Z uwagi na sposób skonstruowania zarzutów skargi kasacyjnej, należy przypomnieć zasady dotyczące wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, a także wymagania dotyczące wnoszenia środka odwoławczego od orzeczeń sądów administracyjnych pierwszej instancji.
W zakresie drugim dotyczącym wymagań środka odwoławczego od orzeczenia WSA, wskazać należy, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy ad meritum w jej całokształcie, lecz uzasadnione jest odniesienie się jedynie do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Natomiast przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie prawa polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisu oraz jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie przepisu (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy, tj. na treść orzeczenia (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków jak i zakresu zaskarżenia.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie czyni zadość opisanym wymogom. Stawiany zarzut (o czym dalej) nie odnosił się do podstawy prawnej wezwania skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania i w dalszej kolejności do wydanego w sprawie zaskarżonego postanowienia. Skarżący kasacyjnie w ramach podstawy kasacyjnej wskazał naruszenie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. poprzez naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 183 § 2 pkt 5 poprzez rozpoznanie wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu dopiero po wydaniu zaskarżonego postanowienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w prawdzie wadliwość rozpoznawanej skargi kasacyjnej nie daje podstaw do odrzucenia tego środka prawnego, gdyż możliwa była rekonstrukcja przez Naczelny Sąd Administracyjny treści zarzutów na podstawie skonfrontowania ich treści z treścią uzasadnienia skargi kasacyjnej (por. uchwałę NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA nr 1/2010, poz. 1), ale lakoniczne uzasadnienie skargi kasacyjnej w zakresie wyjaśnienia istoty podnoszonych naruszeń przepisów prawa procesowego, spowodowały znaczne ograniczenie zakresu kontroli zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Na wstępie wskazania wymaga, że stosownie do przepisów art. 280 - 282 p.p.s.a. rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania następuje w dwóch etapach. Na pierwszym z nich sąd bada pod względem formalnym dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania, tj. czy skarga została wniesiona w terminie oraz czy skarżący wskazał ustawową przyczynę uzasadniającą żądanie wznowienia. Na tym etapie sąd nie bada ani rzeczywistego istnienia podstawy, ani jej trafności, a jedynie fakt jej powołania. Podstawą tej oceny są twierdzenia zawarte w skardze o wznowienie postępowania. W sytuacji, gdy skarga o wznowienie postępowania jest dopuszczalna, została wniesiona w terminie i istnieje powoływana w niej podstawa wznowienia, rozpoczyna się drugi etap postępowania - sąd rozpoznaje na rozprawie sprawę merytorycznie. W sytuacji, gdy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona po terminie lub, gdy z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga jako pozbawiona ustawowych podstaw wznowienia postępowania podlega odrzuceniu (por. postanowienia NSA z: 5 lipca 2012 r. I OSK 1057/12; 7 sierpnia 2012 r. I OSK 1285/12 i 16 listopada 2012 r. I OSK 2607/12; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże).
Przedmiotem wznowionego postępowania jest ocena wpływu wskazanej przez skarżącego podstawy wznowienia na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie sprawę sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie (art. 282 § 2 p.p.s.a.), m.in. przepisy o czynnościach procesowych, o doręczeniach, jak również dotyczące wydawania orzeczeń, ich uzasadniania i doręczania. Negatywny wynik tej oceny, a więc gdy powołane podstawy wznowienia wprawdzie istnieją, ale nie pozostają w związku przyczynowym z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia lub nie mają wpływu, sprawia, że skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu (por. postanowienia NSA z: 26 października 2012 r. II OSK 2577/12; 4 września 2013 r. I FSK 1424/13).
Pamiętać także należy, że nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania, która zaburza de facto ustalony porządek prawny, nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły. Istotą tej instytucji jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, w celu zapewnienia zgodności z prawem wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Co może nastąpić wyłącznie w granicach podstaw wskazanych w skardze o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego i określonych w art. 271 - 273 p.p.s.a.
W sprawie niniejszej skarga o wznowienie postępowania została odrzucona na pierwszym etapie. Co istotne w skardze z 9 marca 2023 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący zażądał wznowienia postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 839/22. Pismami z 5 października 2023 r. w wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 28 września 2023r., skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez:
– wskazanie podstaw prawnych wznowienia i ich uzasadnienie (art. 271-273 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a.");
– wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi (art. 277 p.p.s.a.);
– wskazanie, czy skarżący żąda uchylenia, czy zmiany zaskarżonego orzeczenia.
W rozpoznawanej sprawie skarżący został pouczony o tym, że sądy administracyjne orzekają na podstawie przepisów p.p.s.a. oraz o treści art. 271-274 i art. 279 p.p.s.a., jak również wezwany do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania sądowego. Z treści pisma, które miało stanowić usunięcie braków formalnych skargi o wznowienie postępowania sądowego, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, skarżący braków formalnych nie uzupełnił. Z pisma tego bowiem nie wynikała podstawa prawna wznowienia postępowania sądowego. Skarżący nie uzupełnił również pozostałych braków formalnych, w tym braku formalnego w postaci złożenia oświadczenia o żądaniu uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia, stosownie do wymogu określonego w art. 279 p.p.s.a. Powyższe oznacza, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi o wznowienie postępowania, co stanowiło podstawę do jej odrzucenia. Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odrzucenie skargi o wznowienie postępowania było w pełni zasadne. Skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych, bez których prawidłowego i terminowego usunięcia, nie mógł zostać nadany dalszy bieg.
Odnosząc się do argumentów skargi kasacyjnej w zakresie nie nadania biegu wnioskom o prawo pomocy i tym samym pozbawienie skarżącego możliwości obrony - art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. należy wskazać, iż zadaniem Sądu do którego jest składana skarga, lub skarga o wznowienie postępowania sądowego, jest sprawdzenie, czy spełnia ona ustawowe wymogi zarówno co do treści, jak i elementów wymaganych przez przepisy p.p.s.a. W przypadku uznania, że skarga posiada braki formalne, wzywa do ich usunięcia. Z taką sytuacją bezsprzecznie mieliśmy do czynienia w sprawie niniejszej, bowiem Sąd I instancji przedmiotowym wezwaniem zobowiązał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania. Ponadto należy stwierdzić, że zarzucając pozbawienie możności działania wnoszący skargę o wznowienie postępowania nie tylko winien uprawdopodobnić ten zarzut, ale przede wszystkim wskazać konkretne przepisy prawa, wskutek naruszenia których został pozbawiony możności działania (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2012 r., II OSK 2637/11). Należy podkreślić, że o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10) albo gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (por. wyrok NSA z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (por. wyrok NSA z 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03, zob. także wyrok NSA z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17). Nie stanowi wskazania ustawowej podstawy wznowienia postępowania, polegającej na "pozbawieniu możności działania", powołanie przez stronę okoliczności oceny zarzutów zażalenia odmiennej od oczekiwanej przez stronę. Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu odrzucającym skargę o wznowienie z 28 września 2010 r., sygn. akt I FSK 1051/09, jeśli strona nie została pozbawiona możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to nie sposób uznać, że była ona pozbawiona możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Zauważyć należy, że z akt niniejszego postępowania sądowego, jak i z pism złożonych przez stronę do tej sprawy nie wynika, że istniały przeszkody do podejmowania przez nią czynności procesowych. Stąd też nie można przyjąć, że mogła zostać pozbawiona możności działania, a w konsekwencji, że okoliczności przez nią wskazane stanowią podstawę wznowienia postępowania. Dlatego też w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja wnoszącego skargę o wznowienie, w której wskazano że brak nadania biegu wnioskowi o prawo pomocy pozbawiła go prawa do sądu, jest błędna. W sprawie natomiast brak było jakichkolwiek podstaw aby stwierdzić, że skarżący został pozbawiony prawa do sądu, strona nawet nie uprawdopodobniła tej okoliczności. W szczególności z prowadzonej korespondencji, składanych wniosków jasno wynika, że brał on czynny udział w postępowaniu. Autor skargi kasacyjnej nawet nie próbuje podważać zasadności wezwania do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania sądowego, ani faktu, że skarżący, po prawidłowym wezwaniu sądu, braków tych nie uzupełnił. Okoliczności te były jedynym powodem odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, a zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest w pełni zasadne i oparte na obowiązujących przepisach.
Na marginesie wymaga również podkreślenia, a co przeoczył autor skargi kasacyjnej, że Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt VIII SPP/Wa 50/23 rozpoznał wniosek skarżącego i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Natomiast kolejny wniosek skarżącego w tym zakresie został rozpoznany postanowieniem z dnia 15 stycznia 2024 r. i na jego podstawie ustanowiono pełnomocnika z urzędu.
Powyższe rozważania doprowadziły Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach nie rozstrzygnięto ponieważ w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie, przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania (zob. Uchwała NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07). Jedocześnie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (art. 250 p.p.s.a.) orzeknie właściwy wojewódzki sąd administracyjny, w którego kompetencji leży nie tylko rozpoznawanie wniosków o prawo pomocy, co wynikać by mogło z literalnego brzmienia przepisu art. 254 § 1 p.p.s.a., ale także rozpoznawanie wszelkich ubocznych kwestii wiążących się z przyznaniem tego prawa, w tym także sprawy należności przysługujących ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi.