I GSK 1262/25

I GSK 1262/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Dudar
Małgorzata Grzelak
Symbol z opisem
6559
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar Protokolant starszy asystent sędziego Jolanta Dominiak po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 lutego 2025 r. sygn. akt III SA/GI 389/24 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania z tytułu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z. K. na rzecz Zarządu Województwa Śląskiego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 20 lutego 2025 r. 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 389/24 oddalił skargę Z. K. (dalej "strona", "skarżący") na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w zakresie zwrotu dofinansowania przyznanego ze środków europejskich oddala skargę.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy
Zarząd Województwa Śląskiego pełniący funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 dalej "IZ RPO WSL", po rozpatrzeniu odwołania Z. K. oraz M. K. decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję ŚCP z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] orzekającą o odpowiedzialności członków zarządu M. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: Spółka) za jej zobowiązania dotyczące zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania określonego 23 decyzjami z 2014 r. W wyniku rozpatrzenia skargi wyrokiem z 13 grudnia 2021r., sygn. akt III SA/Gl 240/20 WSA w Gliwicach uchylił decyzję IZ RPO WSL z [...] lutego 2020 r. nr [...]. Następnie NSA w wyroku z 30 czerwca 2023 r., sygn. akt I GSK 1081/22 oddalił skargę kasacyjną IZ RPO WSL. Tym samym prawomocnym stało się orzeczenie WSA w Gliwicach z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 240/20 uchylające decyzję IZ RPO WSL z [...] lutego 2020 r. nr [...].
Ponownie rozpatrując sprawę organ zbadał przedawnienie zobowiązań w sprawie w terminie wskazanym stronom do załatwienia sprawy ti. do końca lutego 2024 r. Z uwagi na wygaśnięcie siedmiu zobowiązań postępowanie w tym zakresie IZ RPO WSL uznało za bezprzedmiotowe. Organ I instancji podjął niezbędne czynności oraz działania celem ustalenia, czy spółka posiada jakikolwiek majątek, który jest w stanie zaspokoić należności i ustalił, że egzekucja w stosunku do Spółki okazała się bezskuteczna. Potwierdza to uzyskane stanowiska organów egzekucyjnych oraz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z [...] lipca 2017 r. znak [...]. Organ ustalił, że spółka nie posiada majątku, ze sprzedaży którego mógłby zostać zaspokojony wierzyciel w jakiejkolwiek części. Majątek spółki z uwagi na zabezpieczenie nim źródeł finansowania przedsięwzięcia nie jest już własnością Spółki, został zajęty i zabezpieczony w postępowaniu karnym lub nie stanowi wartości rynkowej, która w postępowaniu egzekucyjnym przyniosłaby wymierny efekt finansowy pozwalający na zaspokojenie wierzycieli.
W wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z [...] lutego 2024 r. nr [...] Zarząd Województwa Śląskiego uchylił w części decyzję Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości w Chorzowie (dalej "ŚCP") z [...] sierpnia 2019 r. nr [...], orzekającą o odpowiedzialności członków zarządu M. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej "Spółka") za zobowiązania spółki dotyczące zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania określnego 7 decyzjami z 2014 r. oraz utrzymał w mocy decyzję ŚCP z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w pozostałym zakresie.
Następnie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 20 lutego 2025 r. 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 389/24 ją oddalił. Sąd I instancji wskazał na brzmienie art. 153 p.p.s.a. i podkreślił, że organy egzekucyjne wykazały brak mienia Spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie. Pozwala to przyjąć orzekającemu w sprawie Zarządowi Województwa, że egzekucja wobec Spółki okazała się bezskuteczna w rozumieniu w art. 116 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 z późn. zm.), dalej "o.p."
W ocenie Sądu skarżący nie zwolnił się z odpowiedzialności poprzez wykazanie, że zaistniała jedna z okoliczności, o jakiej mowa w art. 116 § 1 pkt 1 i pkt 2 o.p. Po pierwsze, skarżący powołując się na okoliczności art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b o.p. nie wykazał, że zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki we właściwym czasie. Skarżący tych działań nie podjął. Po drugie, skarżący stosownie do treści art. 116 § 1 pkt 2 o.p. nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Co do sposobu rozumienia przepisu art. 116 § 1 pkt 2 o.p. statuującego ww. przesłankę wielokrotnie, w sposób jednolity wypowiadały się sądy administracyjnego. WSA w Rzeszowie w wyroku z 26 listopada 2024 r., I SA/Rz 495/24 przyjął, że wskazane mienie musi faktycznie istnieć i nadawać się do egzekucji pozytywnie rokującej na wyegzekwowanie znacznych kwot, odnosząc to do wysokości zaległości podatkowych, oraz przedstawiać realną wartość finansową, co jest niezbędne dla oceny, czy egzekucja z danego mienia umożliwi zaspokojenie długów, m.in. zaległości podatkowych spółki. Określenie "zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części" oznacza, że można przewidzieć z dużą dozą pewności, że egzekucja będzie skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania należności, a ich wysokość będzie miała wartość stanowiącą znaczny (duży) odsetek porównując ją z wysokością zaległości podatkowych spółki. Musi to być mienie z którego egzekucja jest faktycznie możliwa, co w praktyce oznacza, że egzekucja ta musi być realna do przeprowadzenia i skutkująca zaspokojeniem wierzyciela. Musi to być mienie które ma "egzekwowalną" wartość spełniającą przesłankę znaczności w porównaniu z wysokością zaległości podatkowych spółki. Zaznaczenia wymaga, że nie można przypisać organowi podatkowemu obowiązku wskazania ww. mienia. Gdyby bowiem organ miał wiedzę o istnieniu takiego mienia nie mógłby stwierdzić, że egzekucja wobec spółki jest bezskuteczna, lecz miałby obowiązek prowadzenia egzekucji także z takiego mienia.
Ponadto Sąd I instancja stwierdził, że nie ma racji skarżący podnosząc, że powinna być stroną tego postępowania. Z regulacji art. 116 o.p. wynika, że na jej gruncie ustalana jest odpowiedzialność solidarna za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej, spółki akcyjnej w organizacji członków jej zarządu. Zatem to członkowie zarządu wskazanych w/w przepisie spółek są stronami tego postępowania. Natomiast odnośnie M. B. nie pełnił funkcji w zarządzie Spółki nie tylko w dacie upływu terminu płatności określonego decyzją zwrotowe, ale również w dacie stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości w wydatkowaniu środków europejskich nie może być stroną postępowania.
Następnie skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 lutego 2025, zaskarżając go w całości z powodu (zachowano oryginalną numeracje zarzutów skargi kasacyjnej):
a. wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia (art 174 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", z uwagi na fakt ,iż w wypadku niezaistnienia wskazanych poniżej uchybień orzeczenie sądu I instancji winno być odmienne:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako "k.p.a.") oraz art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 11 K.p.a. w związku z art. 78 § 1 K.p.a. - a to w związku z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 305), dalej "u.f.p.", tj. art. 67 ust. 1 w związku z art. 60 pkt 6 - w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a., polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu na skutek uznania, że akta sprawy odzwierciedlające materiał zgromadzony w postępowaniu administracyjnym nie wskazują na zaniechanie przez organ dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zaniechanie odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego i nieuwzględnienie zgłoszonych przezeń wniosków dowodowych - mimo że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, na podstawie prawidłowo zebranych i wyczerpująco rozpatrzonych dowodów, w tym w szczególności organ nie ustalił sytuacji finansowej Spółki oraz czasu właściwego dla ogłoszenia upadłości Spółki na skutek pomięcia dowodu z opinii biegłego ds. finansów a tym samym przyjął w sposób dowolny ,iż zgłoszenie wniosku o upadłość nie nastąpiło w czasie właściwym
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.- a to w związku z, przepisami u.f.p., tj. art. 67 ust. 1 w związku z art. 60 pkt 6, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu na skutek błędnego uznania, że organ prawidłowo ocenił zebrane w sprawie dowody oraz przedstawił w swojej decyzji wszystkie elementy jej uzasadnienia faktycznego - mimo że umotywowanie zaskarżonej decyzji oparte jest na niespójnej spójnej logicznie argumentacji organu wyrażającej ocenę dowodów oraz zawierającej wskazanie faktów uznanych przez organ za dowiedzione i dowodów pomimo nie przeprowadzenia wszystkich niezbędnych w sprawie dowodów, w tym w szczególności organ nie ustalił czasu właściwego dla ogłoszenia upadłości Spółki na skutek pomięcia dowodu z opinii biegłego ds. finansów a tym samym przyjął w sposób dowolny ,iż zgłoszenie wniosku o upadłość nie nastąpiło w czasie właściwym
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), dalej p.u.s.a." w związku żart. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 116 § 1 o.p. - a to w związku z przepisami u.f.p., tj. art. 67 ust. 1 in fine w związku z art. 60 pkt 6, polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu wskutek nieprawidłowego skontrolowania legalności tej decyzji - poprzez zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji wyjaśnienia istotnych wątpliwości w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności osób trzecich innych niż tylko skarżący za te same zaległości, które stanowią przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej;
4. naruszenia przepisów art. 113 § 1 w związku z 106 § 3 p.p.s.a. w związku art. 231.232,2352,2432 kpc poprzez bezzasadne pominięcie dowodu z opinii biegłego d/s finansów celem ustalenia czasu właściwego dla ogłoszenia upadłości dłużnika pierwotnego M. sp. z o. o w S. a w konsekwencji błędu w ustaleniach stanu faktycznego sprawy polegającego na przyjęciu, iż wnioski ogłoszenie upadłości dłużnika nie zostały zgłoszone w czasie ustawowym właściwym dla ich złożenia a tym samym zachodzą przesłanki odpowiedzialności skarżących za zobowiązania Spółki;
5. naruszenia przepisów art. 133 w związku z art 153 p.p.s.a. poprzez blednę przyjęcie ,iż ocena prawna co do istnienia przesłanek pozytywnych odpowiedzialności skarżących za zobowiązania spółki zawarta w uzasadnieniu wyroku WSA w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2020 sygn. akt III SA/Gl 24/21 wiąże w całości nadal sąd na obecnym etapie postępowania pomimo ujawniania się po wydaniu tego wyroku nowych, nieznanych dowodów zgromadzonych na etapie postępowania po uchyleniu zaskarżonej decyzji w konsekwencji błędu w ustaleniach stanu faktycznego spawy polegającego na przyjęciu, iż zachodzą przesłanki odpowiedzialności skarżących za zobowiązania spółki;
5. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżących w skardze na decyzję organu, w tym w szczególności w zakresie przedawnienia zobowiązań objętych postępowaniem w sytuacji, w której rozpoznanie tych zarzutów winno skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji a nadto zarzutu n naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (art 15 k.p.a. w związku z art. 46 ust. 1 -3 ustawy o samorządzie województwa) poprzez rozpoznanie wniesionego odwołania od decyzji nr [...] Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości w Chorzowie z dnia [...] sierpnia 2019 roku, przez podmiot nieuprawniony do orzekania jako organ II instancji w niniejszym postępowaniu,
b. naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie (art 174 pkt. 1 p.p.s.a.), w tym :
1. art. 116 § 1 ust. 1 a Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 1997 Nr 137 poz. 926), poprzez jego nieprawidłowe, bezpodstawne w świetle zgromadzonego materiału dowodowego zastosowanie i uznanie, iż zachodzą przesłanki zastosowania określonych w nim podstaw odpowiedzialności skarżącego przy jednoczesnym bezzasadnym nieuwzględnieniu okoliczności wskazujących na brak podstaw odpowiedzialności skarżącego z uwagi na fakt niedopuszczenia dowodu z opinii biegłego d/s finansów celem ustalenia czasu właściwego dla ogłoszenia upadłości dłużnika pierwotnego M. sp. z o. o w S. a tym samym dowolnego, sprzecznego ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym przyjęcia, iż zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło w czasie niewłaściwym a nadto pominięcia bezspornego faktu wynikającego z akt sprawy ,iż egzekucja w nie została skierowana do całości majątku Spółki, w tym składników majątkowych nabytych z wykorzystaniem środków objętych niniejszym postępowaniem
2. - art. 118 §1 w zw. z art. 122 § 1 w zw. z art. 187 § 1 o.p. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w niniejszej sprawie oraz nie dokonanie jego oceny przez pryzmat przedawnienia zobowiązań podatkowych w stosunku do Spółki w której skarżący pełni funkcji członka zarządu w następstwie czego nie uwzględniono faktu przedawnienia zobowiązań w stosunku do dłużnika głównego i wynikającego stąd braku możliwości orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego.
Uzasadniając stawiane zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku wraz z poprzedzającymi go decyzjami organu I i II instancji i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie wniesionego odwołania od decyzji organu I instancji w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Wniósł także o rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych,
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. i oznacza pełne związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku odwoławczym przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, tylko weryfikuje zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Wskazanie podstaw skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze kasacyjnej, co oznacza konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wskazania, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 13 grudnia 2021r., sygn. akt III SA/Gl 240/20 uchylił decyzję IZ RPO WSL z [...] lutego 2020 r. nr [...]. Następnie NSA w wyroku z 30 czerwca 2023 r., sygn. akt I GSK 1081/22 oddalił skargę kasacyjną IZ RPO WSL. Tym samym prawomocnym stało się orzeczenie WSA w Gliwicach z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 240/20 uchylające decyzję IZ RPO WSL z [...] lutego 2020 r. nr [...].
Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wykładnią prawa dokonaną w danej sprawie przez NSA oznacza, że sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę nie może nie dostosować się do zapatrywania prawnego wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny. W przypadku, gdy sąd pierwszej instancji pominie w swym ponownym orzeczeniu wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, może to stanowić istotne uchybienie procesowe i w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na zarzucie art. 190 p.p.s.a., doprowadzić do ponownego uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku NSA. Mimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, określone kwestie sporne uważać trzeba bowiem za ostatecznie przesądzone.
Jednocześnie przy kolejnym rozpoznawaniu sprawy przez Sąd, granice tego postępowania są wyznaczane przez art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. Reguła wyrażona w przepisie art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny - orzekając ponownie w tej samej sprawie - nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie. Takiej sytuacji w rozpoznawanej sprawie jednak nie ma. Przepis art. 153 p.p.s.a. dotyczy granic związania sądu i organu oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego toku postępowania, zawartą w wyroku sądowym wydanym poprzednio w danej sprawie. Przepis ten zatem mógłby być naruszony jedynie w przypadku przekroczenia tych granic albo nie wykonania owych wskazań. Zaskarżony wyrok nie narusza art. 153 p.p.s.a., gdyż Sąd I instancji w żaden sposób nie wyszedł poza granice związania oceną prawną, zawartą w poprzednio wydanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W niniejszej sprawie WSA w Gliwicach będąc związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny zastosował się do dyrektyw wynikających z treści art. 190 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnym w pełni zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że w sprawie niniejszej ma zastosowanie przepis art. 153 p.p.s.a. Co istotne, a czego nie zauważył autor skargi kasacyjnej, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 13 grudnia 2021r., sygn. akt III SA/Gl 240/20 rozstrzygnął w sposób prawomocny część podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów podnoszonych w analizowanej skardze kasacyjnej. W wyroku tym, wskazano w sposób jednoznaczny kwestię właściwości organów do orzekania o subsydiarnej odpowiedzialności członków zarządu spółki. Stwierdził, że instytucja pośrednicząca może zostać umocowana przez instytucję zarządzającą programem operacyjnym do wydawania decyzji w sprawach dotyczących zwrotu środków. W tej grupie spraw, w uwagi na brzmienie art. 67 ust. 1 u.f.p. mieszczą się sprawy uregulowane w art. 116 o.p., umieszczonym w dziale III Ordynacji podatkowej. ŚCP zostało umocowane przez Zarząd Województwa do wydawania decyzji w sprawie odzyskiwania kwot podlegających zwrotowi. Upoważnienie to dotyczy także kwestii odpowiedzialności subsydiarnej członków zarządu. Odpowiedzialność ta zmierza wprost do odzyskania kwot wypłaconego dofinansowania. Wobec tego zarzut pełnomocnika skarżącego co do naruszenia przepisów poprzez wydanie decyzji w I instancji przez podmiot nieuprawniony do wydawania decyzji administracyjnych oraz art. 15 k.p.a. w związku z art. 46 ust. 1-3 ustawy o samorządzie województwa poprzez rozpoznanie wniesionego odwołania od decyzji nr [...] Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości w Chorzowie z dnia [...] sierpnia 2019 roku, przez podmiot nieuprawniony do orzekania jako organ II instancji w niniejszym postępowaniu jest całkowicie pozbawiony podstaw prawnych i jego autor stara się nieudolnie podważyć prawomocny wyrok wiążący w sprawie.
W wyroku WSA w Gliwicach z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 240/20 wskazano, że organy wykazały, że wystąpiła zaległość spółki w postaci niezwrócenia w terminie wypłaconych jej uprzednio środków, że wówczas członkiem zarządu był skarżący. Nie budzi wątpliwości okoliczność, że skarżący był członkiem zarządu spółki w okresie, kiedy wystąpiła nieprawidłowość i szkoda, tj. w 2012 r. jak i w okresie, kiedy upłynął termin do zwrotu środków wykorzystanych z naruszeniem procedur w 2014 r.
WSA w Gliwicach natomiast nie podzielił stanowiska organu, że w sprawie zaistniała przesłanka bezskuteczności egzekucji. Sąd podjął wątpliwości co do bezskuteczności egzekucji z ruchomości usytuowanych w magazynie spółki, zabezpieczonych na potrzeby postępowania karnego. Wprawdzie organy otrzymały od komornika sądowego i skarbowego informację o bezskuteczności prowadzonych postępowań administracyjnych, ale strona na rozprawie przedstawiła kserokopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem Protokołu sprzedaży ruchomości z 13 maja 2021 r. sporządzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Zabrzu, z którego wynika, że sprzedano ruchomości za sumę 115.200 zł. WSA w Gliwicach w wyroku z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 240/20 stanął na stanowisku zgodnie z którym organ nie przeprowadził rzetelnego postępowania w zakresie okoliczności zwalniających skarżącego z odpowiedzialności. W ocenie WSA w Gliwicach z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 240/20, przesłanka egzoneracyjna z art. 116 § 1 pkt 2 o.p. nie została należycie wyjaśniona.
Rolą obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję Sądu jest zatem ponowna ocena tejże decyzji z uwzględnieniem zastosowania się do wskazań i oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Gliwicach z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 240/20, w szczególności czy organ sprostał wymogom w nim stawianym w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie przesłanek wskazanych w art. 116 § 1 pkt 2-4 o.p. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji słusznie uznał za organem, że skarżący jest odpowiedzialny solidarnie za zobowiązania spółki.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stanowiły przepisy art. 116 § 1 i § 2 o.p. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Co należy podkreślić, zagadnienie to zostało rozstrzygnięte w prawomocnym wyroku 13 grudnia 2021r., sygn. akt III SA/Gl SA/Gl 240/20 i nie zostało podważone przez autora skargi kasacyjnej, który nie skorzystał ze swojego prawa do złożenia skargi kasacyjnej.
W prawomocnym wyroku z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 240/20 Sąd wyznaczył obowiązujący w sprawie stan prawny. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej, choć oparte na obu podstawach ustawowych koncentrują się zasadniczo na dwóch zagadnieniach, mianowicie: zagadnieniu przedawnienia, a ścisłej zaniechaniu poczynienia ustaleń w zakresie czy i kiedy jaki środek egzekucyjny zastosowano względem spółki i czy o jego zastosowaniu spółka była zawiadomiona, oraz na akcentowaniu nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego ds. rachunkowości dla ustalenia czasu właściwego do złożenia wniosku o upadłość.
W tym miejscu należy odnieść się do generalnego stanowiska prezentowanego w skardze kasacyjnej, w której jej autor wskazuje, że pięcioletni termin przedawnienia w zakresie zwrotu środków dofinansowania powinien być liczony nie od dnia, w którym upłynął termin zwrotu środków określony w ostatecznej decyzji administracyjnej, lecz od dnia, w którym środki zostały przelane na rachunek beneficjenta. Zdaniem składu orzekającego, zarzut przedawnienia jest niezasadny.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga kwestia momentu powstania zobowiązania publicznoprawnego i związany z tym początek biegu terminu przedawnienia wydania decyzji. W myśl bowiem art. 118 § 1 o.p. dopuszczalność wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej jest ograniczona terminem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym "powstała zaległość podatkowa". W orzecznictwie przeważa pogląd, zgodnie z którym wydawana na podstawie art. 207 ust. 9 u.f.p. decyzja o zwrocie dofinansowania ma charakter deklaratoryjny, bowiem nie kreuje ona nowego stosunku prawnego, lecz stwierdza że w przeszłości powstał stan uzasadniający jej wydanie i związane z tym konsekwencje (zob. wyrok NSA z 12 marca 2020 r., II FSK 1121/18, wyrok NSA z 11 kwietnia 2024 r., I GSK 1604/23, te orzeczenia oraz powoływane dalej dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Pogląd ten wypada podzielić, z pewnym zastrzeżeniem, odnoszącym się do wskazanego w decyzji administracyjnej terminu wykonania nałożonego na jej adresata obowiązku. Zobowiązanie do zwrotu dotacji powstaje także z mocy prawa, jednakże termin jego spełnienia – w myśl art. 207 ust. 9 u.f.p. – wskazywany jest w decyzji zobowiązującej beneficjenta do zwrotu, czyli w sposób charakterystyczny dla decyzji konstytutywnych, o którym mowa w przepisie art. 47 § 1 o.p. Przyjąć zatem należy, że wydawana na podstawie art. 207 ust. 9 u.f.p. decyzja administracyjna w zakresie wskazanego w niej terminu wykonania nakładanego na beneficjenta obowiązku zwrotu pobranych środków ma charakter konstytutywny. Innymi słowy decyzja ta wprawdzie potwierdza wystąpienie nieprawidłowości i obowiązek zwrotu środków, ale powinność ta aktualizuje się dopiero z chwilą doręczenia bądź ogłoszenia decyzji administracyjnej. Terminem, do którego odwołuje się zatem odpowiednio stosowany art. 118 § 1 o.p. może być jedynie ten, który zgodnie z przepisem art. 207 ust. 9 u.f.p. wyznaczono w skierowanej do beneficjenta decyzji. O zaległości w rozumieniu art. 118 § 1 o.p. możemy zatem mówić dopiero z chwilą upływu wspomnianego terminu. (14 dzień po doręczeniu spółce decyzji ostatecznej). Upływ terminu przedawnienia należy zatem uznać za prawnie znaczący dla ustalenia momentu początku biegu terminu przedawnienia uregulowanego w art. 118 § 1 o.p. Słusznie zatem Sąd I instancji za organem wskazał na dzień 14 lipca 2014 r., czyli datę doręczenia decyzji kierowanych do Spółki i które uzyskały walor ostateczności 14 listopada 2014 r., kiedy to doręczono Spółce decyzje IŻ RPO WSL, utrzymujące w mocy decyzje ŚCP. Zatem wydanie przez ŚCP w dniu [...] sierpnia 2019 r. decyzji o odpowiedzialności osób trzecich i doręczenie jej 27 sierpnia 2019 r. ponad wszelką wątpliwość miało miejsce przed upływem pięcioletniego terminu przedawnienia. Ten bowiem kończył swój bieg 31 grudnia 2019 r. W konsekwencji, to członkowie zarządu Spółki, którzy nie doprowadzili w grudniu 2014 r. do zwrotu dotacji odpowiadają za zapłatę powstałej wówczas zaległości.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stanowiły przepisy art. 116 § 1 i § 2 o.p. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Zgodnie zaś z art. 116 § 1 o.p. (w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie) za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1) nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Z kolei zgodnie z art. 116 § 2 o.p. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 O.p. powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. W myśl art. 116 § 4 O.p. wspomniane przepisy § 1-3 stosuje się również do byłego członka zarządu.
W świetle art. 118 § 2 pkt 2 lit. a o.p. postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Warunek ten został zachowany, ponieważ decyzje ostateczne nakazujące spółce zwrot wypłaconych jej uprzednio środków z listopada 2014 r. zostały jej prawidłowo doręczone. Nadto poddano je sądowej kontroli.
Wobec tego z brzmienia powołanego przepisu art. 116 § 1 o.p. wynikają zatem cztery przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o., tj.:
1) wykazanie, że zaległości wynikają z zobowiązań, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu;
2) wykazanie bezskuteczności, w całości lub w części, egzekucji z majątku spółki;
3) niewykazanie przez członka zarządu, że złożono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo niewykazanie braku winy w niepodjęciu działań w tym kierunku;
4) niewskazanie przez członka zarządu mienia spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jasno wynika, że z przepisu art. 116 § 1 o.p. wynika, że obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek zwalniających z odpowiedzialności za zaległości zasadniczo ciąży na członku zarządu. Wynika to z konstrukcji ww. normy prawnej, której cechą charakterystyczną jest to, że przepis ten najpierw określa przesłanki pozytywne orzeczenia o odpowiedzialności, a następnie w punkcie pierwszym i drugim tego paragrafu wylicza przesłanki negatywne. Wyliczenie to poprzedzone zwrotem "a członek zarządu nie wykazał, że" oraz "członek zarządu nie wskazuje" determinuje ocenę, że ciężar dowodu istnienia negatywnych przesłanek przeniesienia odpowiedzialności obciąża zainteresowanego członka zarządu (por. wyrok NSA z 30 września 2015 r. sygn. akt II FSK 2045/13, tamże).
Zaznaczyć przy tym należy, że niewątpliwie konstrukcja art. 116 o.p. wskazuje, że przesłanki odpowiedzialności członków zarządu podzielić można na pozytywne i negatywne, zwane także egzoneracyjnymi. Pozytywne przesłanki, to takie, których spełnienie rodzi odpowiedzialność członka zarządu. Natomiast przesłankami negatywnymi (egzoneracyjnymi) są okoliczności, których brak zaistnienia, w powiązaniu ze spełnieniem przesłanek pozytywnych stanowi podstawę wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności członka zarządu. Zdaniem sądu, art. 116 § 1 o.p. pozwala na precyzyjne określenie rozkładu ciężaru dowodu w odniesieniu do wymienionych wyżej w pkt 1-4 przesłanek orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki. Wobec brzmienia analizowanego przepisu, nie ulega wątpliwości, że wykazanie istnienia przesłanek o charakterze egzoneracyjnym spoczywa na członku zarządu. Przesłanki te, zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2 o.p., ograniczają się wyłącznie do wykazania, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź też do wskazania mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie jego zaległości podatkowych w znacznej części.
Co nie budzi zastrzeżeń, w rozpoznawanej sprawie organy wykazały i co zaakceptował WSA w wyroku z 13 grudnia 2021, sygn.. akt III SA/Gl 240/20, że wystąpiła zaległość spółki w postaci niezwrócenia w terminie wypłaconych jej uprzednio środków, a wówczas członkiem zarządu był skarżący. Odnosząc się do kwestii bezskuteczności egzekucji nakazał on organowi podjęcie konkretnych czynności wyjaśniających i uzupełnienie materiału dowodowego.
Sąd I instancji przyznał za organem, że przeprowadzone w sprawie niniejszej postępowanie zgromadziło kompletne informacje i dokumenty odnoszące się do sytuacji ekonomicznej spółki. Pochodzą one zarówno z dokumentów przedstawionych przez skarżącego, jak i zebrane przez organ z urzędu. Organ podjął dalsze działania mające na celu ustalenie stanu egzekucji i podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży ruchomości, podjął czynności wyjaśniające w porozumieniu z Komornikiem Sądowym przy Sądzie rejonowym w Zabrzu celem ustalenia ruchomości które wchodzą w skład majątku spółki. Zostało ustalone, że Komornik Sądowy prowadzi łącznie sześć postępowań egzekucyjnych na łączną kwotę około 22 010 517,00 złotych. W toku skutecznie przeprowadzonych licytacji sprzedano zestaw komputerowy [...] (stacja, klawiatura, mysz, głośniki) oraz Monitory [...]. Nie udało się sprzedać komputerów sterujących mini case model [...]. W magazynach znajdujących się w S. przy ulicy [...] przechowywane są ruchomości stanowiące własność dłużnej Spółki, których łączna wartość przekracza około 1 850 000,00 zł. W większości jest to wiekowy już sprzęt elektroniczny oraz urządzenia telekomunikacyjne, na zakup których nie ma chętnych osób. Organ egzekucyjny kilkukrotnie już wyznaczał licytacje rzeczonych ruchomości. Na wniosek wierzyciela wielokrotnie również właściwemu do tego biegłemu zlecano przeszacowanie ruchomości po bezskutecznych licytacjach. (s.51-53 zaskarżonej decyzji). Mając na względzie powyższe ustalenia, Sąd I instancji prawidłowo uznał za organem, że organy egzekucyjne wykazały brak mienia spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie. Pozwala to przyjąć orzekającemu w sprawie Zarządowi Województwa, że egzekucja wobec Spółki okazała się bezskuteczna w rozumieniu w art. 116 § 1 o.p.
Sąd I instancji słusznie za organem stwierdził, że skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zobowiązania spółki. Prowadzone w tym zakresie postępowanie zostało oparte na wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, którego ocena odpowiada regułom wynikającym z Ordynacji podatkowej. Przekonanie strony, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne powinny prowadzić do odmiennych wniosków nie oznacza, że organy naruszyły obowiązek rzetelnego gromadzenia materiału dowodowego i dokonania jego prawidłowej oceny. Strona ma oczywiście prawo do kwestionowania ustaleń i wniosków organów, niemniej jednak dla skutecznego postawienia zarzutu naruszenia przepisów o.p. konieczne jest wykazanie, jakich organ dopuścił się zaniedbań w zakresie gromadzenia materiału dowodowego, które mogły mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy i jakim uchybił regułom przy ocenie zebranych dowodów. W ocenie Sądu, strona skarżąca nie przedstawiła przekonywującej argumentacji w tym zakresie.
Skarżący swoje stanowisko oparł na próbie wykazania, że zaistniała jedna z okoliczności, o jakiej mowa w art. 116 § 1 pkt 1 i pkt 2 o.p. O czym była już wyżej mowa, należy wskazać, że od poniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki członek zarządu może się uwolnić, jeżeli spełniona zostanie co najmniej jedna z przesłanek negatywnych uregulowanych w przepisach art. 116 § 1 pkt. 2 zatem wykaże on, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo wykaże, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, odnośnie pojęcia winy, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p., że obejmuje ono wszystkie wyróżniane w nauce jej kategorie. Dotyczy zarówno winy umyślnej, jak i nieumyślnej, a tej ostatniej zarówno w postaci lekkomyślności, jak i niedbalstwa. Co oznacza że o braku winy "można mówić jedynie wtedy, gdy członek zarządu spółki, przy zachowaniu wszelkiej należytej staranności podczas prowadzenia jej spraw, wniosku takiego nie złożył z przyczyn od niego niezależnych." (wyrok NSA z [...] lutego 2025 r., III FSK 1092/23, tamże). Osoba reprezentująca spółkę, której działania bądź zaniechania przyczyniają się do powstania nieprawidłowości w rozliczeniach z tytułu zobowiązań publicznoprawnych powinna spodziewać się określenia tych zobowiązań (zob. wyrok NSA z 5 września 2024 r., III FSK 766/24, tamże). Innymi słowy, jeżeli wskutek nieprawidłowego zarządzania spółką powstaje ryzyko niewypłacalności, aktualizuje się prawo, a zarazem obowiązek członka zarządu, o którym mowa w art. 20 ust. 2 pkt 2 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2025 r., poz. 614), zob. wyrok NSA z 22 marca 2022 r. III FSK 2143/12, tamże). O przesłance "braku winy", o której mowa w art. 116 § 1 lit. b o.p., w sytuacji niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości można mówić jedynie wtedy, gdy członek zarządu spółki, przy zachowaniu wszelkiej należytej staranności podczas prowadzenia jej spraw, wniosku takiego nie złożył z przyczyn od niego niezależnych. Przepisy prawa nie precyzują momentu, w którym mamy do czynienia ze stanem niewypłacalności, dlatego że zależy on od okoliczności faktycznych danego przypadku.
Przyjąć należy, że w utrata zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, o którym mowa w art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego może wynikać z faktu niemożności wykonania wystosowanego na podstawie umowy o dofinansowanie wezwania do zwrotu środków publicznych, niezależnie od wartości nominalnej kwoty objętej tym wezwaniem (zob. wyrok NSA z 12 kwietnia 2018 r., I FSK 1359/16, tamże). Jeżeli zatem żądana kwota przekracza możliwości płatnicze spółki, to członek zarządu powinien uruchomić postępowanie zmierzające do ogłoszenia upadłości, działając nie tylko w interesie wierzycieli, ale i własnym – eliminując odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Konstrukcja ta zapewnia zatem ochronę działającego z należytą starannością zarządowi spółki. Z kolei niezgłoszenie wniosku o upadłość może wyczerpywać przesłankę zawinionego zaniechania w tym zakresie w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. Członek zarządu traci zarazem świadomie prawo skutecznego powoływania się na uregulowaną w tym przepisie przesłankę ekskulpacyjną.
Dla wykazania tej przesłanki egzoneracyjnej nie wystarczy subiektywne poczucie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość. Brak takiej winy jest kategorią obiektywną i można się na nią powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych. Za takie nie można uznać brak dostępu do dokumentacji, bo ta znajdowała się w Prokuraturze Okręgowej w Katowicach. Przy czym Sąd I instancji trafnie dostrzegł świadomość skarżącego co do realnej sytuacji spółki. Na marginesie należy przypomnieć, że skarżący pełni te funkcje od 10 marca 2004 r. do nadal. Sam wniosek o ogłoszenie upadłości zgłosił wierzyciel, a nie członek zarządu, w tym skarżący. Należy też zauważyć, że nie można odmówić członkowi zarządu prawa do podjęcia ryzyka i niezgłoszenia wniosku o upadłość, mimo wystąpienia stosownych ku temu przesłanek ustawowych. Jednak jeśli zarządzający spółką takie ryzyko podejmuje, to musi to czynić ze świadomością odpowiedzialności z tym związanej i liczyć się z tym, że w przypadku dokonania błędnej oceny sytuacji rodzącej w konsekwencji choćby częściową niemożność zaspokojenia długów przez spółkę, sam będzie musiał ponieść subsydiarną odpowiedzialność finansową (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2018 r. sygn. akt I FSK 810/16, tamże). Zarząd spółki jest, a przynajmniej powinien być w pełni zorientowany w spoczywających na beneficjencie powinnościach i uczestniczyć w ich wykonaniu, w tym kierowanych wobec spółki czynnościach kontroli realizacji projektu i stosownym reagowaniu na wykryte uchybienia. Dostrzeżonym przez organ nieprawidłowościom powinno towarzyszyć należyte ich wyjaśnienie przez zarząd i aktywne działanie mające na celu naprawę powstałych uchybień, o ile jest to w danej sytuacji możliwe. Umowny charakter uprawnienia beneficjenta zakłada przecież, wynikające z obowiązującego w ramach zobowiązań wzajemnych, współdziałanie stron w wykonaniu umowy (art. 354 § 1 i 2 k.c.). Na dalszym etapie sporu obrona stanowiska spółki może w szczególności przybrać postać czynności procesowych w prowadzonym wobec spółki postępowaniu administracyjnym.
Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p.). Chodzi nie tylko o wykazanie czynności złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ale jednocześnie, że czynność ta została dokonana we właściwym czasie. Ustawodawca wskazując w konstrukcji tej wyłączającej przesłanki na czas właściwy do złożenia wniosku posłużył się określeniem nieostrym, którego treść ustala się przez zastosowanie odpowiednich regulacji ustawy Prawo upadłościowe. Ustalenie, czy dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań, opiera się na analizie faktów, w szczególności liczb, rodzaju i czasu niewykonywania wymagalnych zobowiązań, a nie na złożonej ocenie ekonomicznej wymagającej wiadomości specjalnych. Skarżący powołując się na okoliczności art. 116 § 1 pkt 1 lit a i b o.p. nie wykazał, że zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Warto tutaj wskazać, że przesłanki uwolnienia się przez członków zarządu spółki od odpowiedzialności za zobowiązania sprowadzają się do wykazania należytej staranności w działaniach zmierzających do wszczęcia postępowania upadłościowego. Skarżący tych działań nie podjął. Obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie oznacza skuteczności tego wniosku i ogłoszenia tej upadłości przez sąd upadłościowy. Dłużnik ma jedynie obowiązek dokonania oceny, czy wykonuje swoje wymagalne zobowiązania, natomiast oceny, czy faktycznie zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości władny jest dokonać wyłącznie sąd właściwy w sprawach upadłości (por. wyrok SN z 7 listopada 2016 r. III UK 13/16, tamże). To do sądu upadłościowego należy zatem ocena, czy faktycznie zobowiązania nie są wykonywane i czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania upadłościowego. Nawet zatem niewykonywanie wymagalnych zobowiązań wobec jednego wierzyciela nie zwalnia członka zarządu od zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły, że po stronie spółki istnieją zobowiązania, a prowadzone względem niej postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne.
Przeprowadzenia zatem dowodów z opinii biegłego na ustalenie czasu właściwego do złożenia wniosku o upadłość nie ma uzasadnienia, albowiem wnioski takowej opinii i tak w żaden sposób nie mogłyby wpłynąć na ewentualną ekskulpację skarżącego. Rację ma Sąd I instancji, który za organem stwierdził, że w sprawie niniejszej ten ostatni nie miał obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego celem ustalenia czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o upadłość. Przesłanką powołania biegłego jest niezbędność uzyskania przez organ specjalnych wiadomości z zakresu określonej dziedziny. Tymczasem ustalenie czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego nie należy do kategorii wiadomości specjalnych i w związku z tym nie jest konieczne powołanie w tym celu biegłego w trybie art. 197 § 1 o.p. Ustaleń tych samodzielnie powinny dokonać organy i z reguły nie wymaga to wiadomości specjalnych. Również badanie sprawozdań finansowych nie zawsze wymaga posiadania wiadomości specjalnych, zwłaszcza w zakresie analizy bilansu oraz rachunku zysków i strat za poszczególne okresy sprawozdawcze. Organy mogą samodzielnie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocenić, który moment był właściwy dla zgłoszenia przez członka zarządu wniosku o upadłość lub wszczęcia postępowania układowego spółki (wyrok NSA z 2 grudnia 2021 r.; sygn. akt III FSK 4335/21, tamże). Co istotne, Sąd I instancji za organem wskazał, że Sąd Rejonowy Katowice Wschód w Katowicach Wydział X Gospodarczy postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016r. sygn. akt [...] oddalił wniosek wierzyciela o ogłoszenie upadłości spółki M. Sp. z o.o. Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach uznał wniosek inicjujący to postępowanie o ogłoszenie upadłości za co najmniej "spóźniony" bowiem dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, co najmniej od III kwartału 2013 r. Sąd upadłościowy odwołał się do opinii biegłego sądowego z zakresu finansów, z której wynikało, że spółka stała się niewypłacalna w III kwartale 2013 r. Pierwszy wniosek wierzyciela nosi datę 27 stycznia 2014 r. i okazał się nieskuteczny. Kolejne wpływały w lutym, kwietniu 2014 r. Dlatego też, w sytuacji gdy skarżący innych dokumentów nie przedłożył, bazowanie na orzeczeniu sądu upadłościowego było zasadne (poza wskazanym o sygn. akt [...] , postanowienia z dnia [...] maja 2015 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] lipca 2017 r. sygn. akt [...]). Zwrócić należy także uwagę na to, że sąd upadłościowy wniosek o braku majątku na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego oparł, w szczególności, na dokumentach złożonych przez dłużnika, wykazie majątku z szacunkową wyceną, oświadczeniu o spłatach wierzytelności w okresie 6 miesięcy przed dniem złożenia wniosku, wykazie tytułów egzekucyjnych i wykonawczych, a wiec dokumentach, do których spółka miała dostęp. Dostęp do nich miał również biegły sądowy z zakresu rachunkowości sporządzający opinie czy tymczasowy nadzorca sądowy sporządzający sprawozdania dla sądu upadłościowego. Wobec powyższego, wbrew stanowisku skarżącego, organ a za nim Sąd I instancji mógł więc zasadnie również uznać, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w trybie art. 197 § 1 o.p. było zbędne, skoro zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na jednoznaczne ustalenie faktów. Stanowisko organów zaakceptowane przez Sąd I instancji było takie, że w spółce zaistniała przesłanka określona w art. 11 ust. 1 w zw. z ust. 1a Prawa upadłościowego i to ustalenie nie zostało w żaden sposób podważone.
Nie można także podzielić twierdzenia skarżącego, jakoby organ naruszył art. 122 i 187 § 1 o.p. przez odmowę przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów. Unormowana w art. 122 o.p. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale nie oznacza obowiązku uwzględnienia każdego wniosku dowodowego strony, niezależnie od jego znaczenia dla sprawy. Organ podatkowy ma prawo odmówić przeprowadzenia dowodu, jeżeli uzna, że okoliczność, której dowód dotyczy, została już dostatecznie wykazana innymi środkami dowodowymi lub nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Taki sposób działania nie stanowi naruszenia art. 187 § 1 o.p., lecz jest przejawem uprawnienia organu do kierowania postępowaniem dowodowym w sposób zmierzający do realizacji zasady szybkości i prostoty postępowania podatkowego (art. 125 o.p.). Organy podatkowe mają wprawdzie obowiązek gromadzenia i uzupełniania materiału dowodowego, ale jedynie do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy, tj. stwierdzenia, że stan ten podpada pod hipotezę określonej normy prawnej o charakterze materialnoprawnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lutego 2025 r., sygn. akt I FSK 1525/21, tamże). W niniejszej sprawie organy oparły swoje ustalenia na licznych dokumentach źródłowych.
Prowadzone postępowanie zostało oparte na wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, którego ocena odpowiada regułom wynikającym z Ordynacji podatkowej. Przekonanie strony, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne powinny prowadzić do odmiennych wniosków nie oznacza, że organy naruszyły obowiązek rzetelnego gromadzenia materiału dowodowego i dokonania jego prawidłowej oceny. Strona ma oczywiście prawo do kwestionowania ustaleń i wniosków organów, niemniej jednak dla skutecznego postawienia zarzutu naruszenia przepisów o.p. konieczne jest wykazanie, jakich organ dopuścił się zaniedbań w zakresie gromadzenia materiału dowodowego, które mogły mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy i jakim uchybił regułom przy ocenie zebranych dowodów. W ocenie Sądu, strona skarżąca nie przedstawiła przekonywującej argumentacji w tym zakresie.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Oznacza to, że Sąd I instancji miał obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia również z punktu widzenia aspektów, na które strona nie zwróciła uwagi w skardze, a które mają istotne znaczenie dla dokonania takiej oceny. Co jednak istotne, wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w takim zakresie tylko w granicach sprawy, a autor skargi kasacyjnej nie wykazał, aby Sąd I instancji uczynił przedmiotem rozpoznania inną sprawę niż ta, w której wniesiono skargę w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej osób trzecich, w możliwie szerokim aspekcie, rozważając uprawnienie organów do wydania zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego nie sposób przypisać Sądowi pierwszej instancyjnej uchybienia art. 134 § 1 p.p.s.a.
Za bezpodstawny Naczelny Sąd Administracyjny uznał również zarzut autora skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia art. 133 w związku z art. 153 p.p.s.a. Po pierwsze należy wyjaśnić, że zarzut ten został w sposób niewłaściwy skonstruowany i nie odpowiada wymogom stawianym przez art. 176 w związku z art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest co do zasady związany granicami skargi kasacyjnej, niezbędne jest zatem wskazanie w niej konkretnych przepisów, które zdaniem skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji. Powyższe wskazanie powinno obejmować numer artykułu, paragrafu, ustępu, punktu i innych jednostek redakcyjnych ustawy. Powołanie się na całość przepisu, który został podzielony na mniejsze jednostki redakcyjne, nie pozwala bowiem na prawidłowe ustalenie granic zaskarżenia, gdyż nie wyznacza kierunku, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny powinien dokonać kontroli zaskarżonego orzeczenia. Taka sama sytuacja ma miejsce, gdy skarżący wskazuje jako podstawę skargi kasacyjnej cały akt prawny lub tylko jego tytuł (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016 s. 472; H. Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V, Warszawa 2021, art. 176.). B. Dauter stwierdza zaś, że przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu (ewentualnie innych jednostek redakcyjnych), oraz tego, na czym to naruszenie polegało. Dopełnienie tych wymogów jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi związany jest Naczelny Sąd Administracyjny - art. 183 § 1 p.p.s.a. (por. B. Dauter, Komentarz do art. 176 p.p.s.a. [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, stan prawny 1 sierpnia 2021 r., LEX).
Po wtóre, autor skargi kasacyjnej stoi na stanowisku zgodnie z którym, Sąd nie jest związany oceną prawną co do istnienia przesłanek pozytywnych odpowiedzialności skarżących za zobowiązania spółki zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2020 sygn. akt III SA/Gl 24/21. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że powołany przez autora skargi kasacyjnej wyrok co prawda istnieje, ale został wydany z udziałem innych stron i nie był wydany w jego sprawie. Co prawda w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołany został prawidłowy wyrok WSA w Gliwicach z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 240/20, jednakże nie zmienia to faktu, że autor skargi kasacyjnej nie wykazał przesłanek ustawowych wykluczających związaniem sądów i organu uprzednio wydanym prawomocnym wyrokiem. Nie ulega wątpliwości, że autor skargi kasacyjnej nieudolnie próbuje bowiem na tym etapie podważyć wyrok, który jest niekorzystny dla niego.
Również zarzut odnoszący się konieczności dopuszczenia jako dowodu opinii biegłego ds. finansów jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bezpodstawny. Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona powyższymi wnioskami dowodowymi zmierzała w istocie do poczynienia nowych ustaleń faktycznych, do czego Sąd I instancji nie jest uprawniony. Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego uznać należy za chybiony.
Reasumując stwierdzić należy, że zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący kasacyjnie nie wykazał istnienia przesłanek egzoneracyjnych uwalniających od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, natomiast zarzuty naruszenia przepisów postępowania są albo niezasadne, albo uchylają się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego (o czym powyżej).
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a, w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).