I GSK 1241/24

I GSK 1241/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Henryk Wach
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Lu 28/24 - Wyrok WSA w Lublinie z 2024-04-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 18, art. 54 § 1, art. 62 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Lu 28/24 w sprawie ze skargi T. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 6 listopada 2023 r. nr 0601-IEE.7192.199.2023.2 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Lu 28/24, oddalił skargę T. T. (dalej: "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: "organ odwoławczy", "DIAS") z 6 listopada 2023 r., nr 0601-IEE.7192.199.2023.2 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
W dniu 10 stycznia 2023 r. Dyrektor ZUS Oddział w Biłgoraju - działając jako organ egzekucyjny - na podstawie tytułów wykonawczych z 9 stycznia 2023 r. o numerach: TW4030123000292, TW4030123000293, TW4030123000294 wszczął postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego. W tym samym dniu zawiadomił bank o zajęciu wierzytelności na rachunku bankowym. Zawiadomienia o zajęciu rachunku i tytuły wykonawcze zostały doręczone skarżącemu w dniu 12 stycznia 2023 r. W dniu 21 lutego 2023 r. bank poinformował organ ZUS o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do wskazanego rachunku bankowego.
Pismami z 19 stycznia 2023 r. (uzupełnionymi 17 lutego 2023 r.) skarżący wniósł skargi na czynności egzekucyjne zajęcia rachunku bankowego nr ZAR030123000286, ZAR030123000287, ZAR030123000288 oraz zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych nr TW4030123000292, TW4030123000293, TW4030123000294, z wnioskiem o uchylenie wszystkich dotychczas podjętych czynności egzekucyjnych.
Postanowieniem z 8 marca 2023 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju oddalił skargę na czynności egzekucyjne. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z 15 maja 2023 r. organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu, Dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju wydał postanowienie z 12 czerwca 2023 r., którym oddalił skargę. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z 8 sierpnia 2023 r. organ odwoławczy ponownie uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Postanowieniem z 11 września 2023 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju ponownie oddalił skargę na czynności egzekucyjne. Zaskarżonym postanowieniem z 6 listopada 2023 r. DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Organ odwoławczy wskazał, że skarga z art. 54 u.p.e.a. nie przysługuje w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (m.in. zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. W postępowaniu w trybie art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm. dalej: "u.p.e.a.") , nie orzeka się też o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani jego prowadzenia. Konsekwencją ewentualnego uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną nie jest umorzenie postępowania egzekucyjnego, a ewentualnie uchylenie kwestionowanej czynności lub usunięcie stwierdzonej wady tej czynności.
W niniejszej sprawie, zgodnie z art. 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne przewidziane w ustawie (art. 1a pkt 12 lit a) u.p.e.a.), które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zawiadomienia o zajęciu spełniają wymogi zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Spełniają one również wymogi art. 67 § 2a u.p.e.a. Zostały one sporządzone zgodnie ze wzorem stanowiącym załącznik nr 3 do Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 26). W ocenie organu, czynności zajęcia wierzytelności przeprowadzono zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 80 - 87 u.p.e.a.
W odniesieniu do zawartego w skardze i zażaleniu zarzutu naruszenia przez organ egzekucyjny art. 62 § 1 u.p.e.a., DIAS wskazał, że w sprawie, stosownie do art. 62b § 1 u.p.e.a., po zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, administracyjny organ egzekucyjny tj. Dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju przekazał sądowemu organowi egzekucyjnemu - komornikowi sądowemu przy Sądzie Rejonowym w Zamościu adnotację z 22 lutego 2023 r. do tytułów wykonawczych o numerach: TW4030123000292, TW4030123000293, TW4030123000294 w celu dalszego łącznego prowadzenia egzekucji z wierzytelności z zajętego rachunku bankowego. Pismem z 28 lutego 2023 r. komornik zawiadomił Dyrektora Oddziału ZUS w Biłgoraju o przyjęciu sprawy. Sądowy organ egzekucyjny jest jednak właściwy jedynie do prowadzenia łącznej egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A., gdyż to do tego prawa majątkowego zobowiązanego nastąpił zbieg. Dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju nadal pozostaje organem egzekucyjnym właściwym do prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych nr: TW4030123000292, TW4030123000293, TW4030123000294.
Wskazanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę skarżącego, podzielił stanowisko zaprezentowane przez organ w zaskarżonym postanowieniu.
Wskazując na treść art. 54 § 1 i 2 u.p.e.a. sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w u.p.e.a. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienie, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu powszechnego. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia, a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne.
Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że postępowanie wszczęte skargą na czynności egzekucyjne stanowi jedynie fragment postępowania egzekucyjnego i nie prowadzi do kontroli całego postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Dlatego też skarżący w niniejszej sprawie nie może skutecznie podnosić tych zarzutów, które są nakierowane na podważenie zasadności wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 749/13).
Wskazując na przepisy u.p.e.a. regulujące zasady zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, sąd pierwszej instancji przyjął, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w u.p.e.a., a zatem organ egzekucyjny nie naruszył przepisów tejże ustawy. Skierowane do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienie zawiera wszystkie wymagane i wskazane powyżej elementy. Wskazano w nim zarówno PESEL i NIP skarżącego, jak też organ egzekucyjny (Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) i wierzyciela (Zakład Ubezpieczeń Społecznych). Ponadto, skierowane do dłużnika zajętej wierzytelności i do skarżącego zawiadomienia sporządzone zostały według wzoru określonego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
W ocenie sądu pierwszej instancji, organ słusznie stwierdził, że środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie był dla skarżącego zbyt uciążliwy. Nade wszystko, skarżący nie wskazał żadnego innego składnika majątku, z którego organ egzekucyjny mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 62 § 1 u.p.e.a. sąd pierwszej instancji podkreślił, że do zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej dochodzi wówczas, gdy organ egzekucyjny prowadzący egzekucję administracyjną oraz organ prowadzący egzekucję sądową wobec tego samego zobowiązanego, dokonały zajęcia tej samej nieruchomości, rzeczy ruchomej lub prawa majątkowego (art. 62 u.p.e.a.). W konsekwencji organy te konkurują ze sobą o to, kto zrealizuje zajęcie egzekucyjne. Zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej nie wstrzymuje jednak czynności egzekucyjnych (art. 62a u.p.e.a.). Jeżeli zajęte kwoty w dniu realizacji zajęcia nie wystarczają na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych, to dłużnik zajętej wierzytelności postępuje w sposób określony w art. 69a § 1 u.p.e.a. Równocześnie dłużnik zajętej wierzytelności pod rygorem odpowiedzialności za szkodę, niezwłocznie zawiadamia o zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazując datę doręczenia zawiadomień o zajęciach dokonanych przez te organy i wysokość należności, na poczet których zajęcia zostały dokonane. Jeżeli doszło do zbiegu egzekucji i zajęte kwoty nie wystarczają na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych, to zobowiązany w przypadku zbiegu egzekucji do ruchomości albo prawa majątkowego, którego warunkiem wykonywania jest posiadanie dokumentu, pod rygorem odpowiedzialności za szkodę, niezwłocznie zawiadamia o zbiegu egzekucji właściwe organy egzekucyjne, wskazując datę doręczenia zawiadomień o zajęciach dokonanych przez te organy i wysokość należności, na poczet których zajęcia zostały dokonane (art. 69a § 2 u.p.e.a.).
W niniejszej sprawie administracyjny organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji z toczącą się już egzekucją sądową dowiedział się po dokonaniu czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (pismo banku z dnia 21 lutego 2023 r.). Komornik sądowy powiadomił o przejęciu sprawy zarówno dłużnika zajętej wierzytelności (bank), jak i zobowiązanego w dniu 28 lutego 2023 r. Jak natomiast wynika z dokonanego przez komornika sądowego planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego (postanowienie komornika z dnia 2 marca 2023 r.), wierzyciel w niniejszej sprawie otrzymał kwotę 2.666,26 zł dopiero w wyniku tego podziału. Nie naruszono zatem w żadnym razie zasad prowadzenia postępowania, o których mowa w art. 62 i nast. u.p.e.a. W szczególności, jak zasadnie podniósł organ, zbieg egzekucji do określonej rzeczy lub prawa majątkowego nie powoduje co do zasady, że całość egzekucji przejmuje organ wskazany w zbiegu, a postępowanie tylko z powodu zaistnienia zbiegu egzekucji winno zostać umorzone.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 62 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące prowadzeniem egzekucji przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Biłgoraju w sytuacji, gdy z uwagi na zbieg egzekucji winna być ona prowadzona przez sądowy organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia wierzytelności;
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji, gdy skarga złożona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w oparciu o dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a - zasługiwała na uwzględnienie;
III. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak skontrolowania zaskarżonego postanowienia poza granice zakreślone w skardze;
IV. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 § 2 p.p.s.a., polegające na wydaniu orzeczenia na niekorzyść skarżącego, w sytuacji, gdy zaistniały przesłanki za uchyleniem zaskarżonego postanowienia w całości z uwagi na naruszenie prawa;
V. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na całkowitym pominięciu wielu istotnych argumentów w opisie przebiegu sprawy, co niewątpliwie nie mogło pozostać bez wpływu na wynik sprawy, albowiem poprawne rozważenie tych kwestii nie pozwoliłoby utrzymać wadliwego postanowienia w obrocie prawnym;
VI. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 3 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia sprawy w sposób wnikliwy i wyczerpujący, a w konsekwencji poczynienie ustaleń i interpretacji błędnych i sprzecznych z obowiązującym prawem, w tym poprzez podzielenie przez Sąd ustaleń organu opartych na niepełnej i pobieżnej ocenie stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący zarzekł się rozprawy celem rozpozna skargi kasacyjnej.
DIAS nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
W myśl z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska sądu pierwszej instancji, który kontrolując legalność postanowienia DIAS w przedmiocie oddalenia skargi skarżącego na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego, uznał że postanowienie to jest zgodne z prawem. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - najogólniej rzecz ujmując - wynika, że w ocenie sądu pierwszej instancji organ prawidłowo przyjął, że zgłoszona przez skarżącego skarga na zajęcie rachunku bankowego (czynność egzekucyjną) była niezasadna, bowiem dokonanie spornej czynności egzekucyjnej nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zaś zastosowany środek egzekucyjny nie był zbyt uciążliwy dla skarżącego. Z kolei w ocenie skarżącego, fakt zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej skutkuje tym, że zaskarżone postanowienie narusza prawo, bowiem egzekucja powinna być prowadzona wyłącznie przez sądowy organ egzekucyjny.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zasadniczo w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe. Konieczność zachowania tej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowe odniesienie się do zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości albo, że nie został skutecznie zakwestionowany w skardze kasacyjnej.
Przechodząc do sformułowanych zarzutów dotyczących przepisów postępowania, na wstępie należy odnieść się do najdalej idącego zarzutu, naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem art. 141 § 4 p.p.s.a. może być naruszony jedynie wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku byłoby pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Zaskarżony wyrok wszystkie powyższe elementy zawiera. Wbrew stanowisku skarżącego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, którą jest z jednej strony art. 151 p.p.s.a., z drugiej zaś art. 54 § 1 u.p.e.a. będący materialnoprawną podstawą zaskarżonego do sądu pierwszej instancji postanowienia DIAS. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego sprawy, wykładni prawa materialnego dokonanej przez sąd czy też zastosowania (niezastosowania) określonych przepisów do stanu faktycznego sprawy.
Za niezasadny a częściowo za nieskuteczny należało uznać zarzut wskazany w pkt II petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Należy przede wszystkim wskazać, że zarówno art. 151 p.p.s.a. jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. są przepisami wynikowymi, pierwszy stanowi o tym, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Natomiast drugi oznacza, że jego naruszenie jest zawsze następstwem złamania przez sąd pierwszej instancji innych przepisów regulujących postępowanie, co ma tę konsekwencję, że nie może one stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej (zob. wyroki NSA: z 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2077/10 i z 4 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2387/12, CBOSA). Strona skarżąca, chcąc powołać się na zarzut naruszenia tej regulacji powinna powiązać go z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym uchybił sąd pierwszej instancji w toku rozpatrywania sprawy. Niewątpliwie takim przepisem nie jest art. 135 p.p.s.a. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarżący w ogóle nie uzasadnił powyższego zarzutu, nie wskazał naruszenia jakich konkretnie norm prawnych nie dostrzegł sąd pierwszej instancji ani jakich środków nie podjął celem usunięcia ewentualnego naruszenia prawa. Tym samym zarzut oparty na naruszeniu art. 151 p.p.s.a. polegający na jego zastosowaniu, a w konsekwencji niezastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. należało uznać za nieusprawiedliwiony.
Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Na gruncie rozpoznawanej sprawy takiego błędu nie popełniono, a zatem przepis nie został naruszony. Z drugiej strony skarżący nie wskazał w jakim zakresie, w oparciu o jakie przepisy, sąd pierwszej instancji powinien był skontrolować zaskarżone postanowienie DIAS, a czego nie uczynił.
Podobnie należało ocenić zarzut wskazany w pkt IV petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 134 § 2 p.p.s.a. polegającego na wydaniu orzeczenia na niekorzyść skarżącego. Artykuł 134 § 2 p.p.s.a. wskazuje, że sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Przepis ten ustanawia tzw. zasadę reformationis in peius - zakaz rozstrzygania na niekorzyść skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że naruszenie ww. zakazu w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wystąpić jedynie na skutek uchylenia aktu lub czynności w części niezaskarżonej, zastosowania środka ostrzejszego od tego, o który wnosił skarżący, lub takiego sformułowania oceny prawnej, która w ponownym postępowaniu przez organem administracji zdeterminowałaby wydanie aktu pogarszającego sytuację materialnoprawną skarżącego w porównaniu z sytuacją, która wynika z zaskarżonego aktu lub czynności (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2731/19, CBOSA). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem zaskarżonym wyrokiem sąd pierwszej instancji oddalił skargę skarżącego, a zatem w żaden sposób nie mógł pogorszyć sytuacji skarżącego w stosunku do tej, jaką miał przed wniesieniem skargi do sądu.
Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 3 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia sprawy w sposób wnikliwy i wyczerpujący podkreślić należy, że przedmiotem kontroli sądu pierwszej instancji było postępowanie toczące się w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie zaś w oparciu o przepisy k.p.a. Art. 18 u.p.e.a. zawiera wprawdzie odesłanie do przepisów k.p.a., lecz w ograniczonych przypadkach. Ustawodawca nakazuje zatem stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym nie wprost, lecz odpowiednio, to jest z uwzględnieniem jego specyfiki polegającej przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków - por. R. Hauser i A. Skoczylas, Odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (System egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2004, s. 204 i nast.). Skoro zatem do u.p.e.a. wprowadzono zasady ogólne i szczególne przepisy procesowe to one powinny być stosowane w pierwszej kolejności w postępowaniu egzekucyjnym. Posiłkowe zaś stosowanie przepisów k.p.a. możliwe jest wyłącznie w sytuacji, kiedy nie stoi to w sprzeczności z celami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W związku z tym odpowiednie stosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym, musi nastąpić przy uwzględnieniu specyfiki - charakteryzującego się przymusowością - postępowania egzekucyjnego, rządzących tym postępowaniem zasad, w tym zwłaszcza zasady efektywności i skuteczności stosowania środków egzekucyjnych prowadzących do wykonania obowiązku.
Sąd kasacyjny podzielił ustalenia faktyczne sprawy dokonane przez sąd pierwszej instancji w ślad za organami egzekucyjnymi. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów w sposób jednoznaczny wynika, czego zresztą skarżący skutecznie nie zakwestionował, że czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego należącego do skarżącego została przeprowadzona zgodnie z przepisami u.p.e.a., wierzyciel a następnie organ egzekucyjny wykonał wszystkie czynności przewidziane w u.p.e.a., zaś skierowane do skarżącego zawiadomienie zostało sporządzone według wymaganego wzoru i zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. Jednocześnie zgodzić się należało z DIAS jak i sądem pierwszej instancji, że zastosowany środek egzekucyjny, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej nie był zbyt uciążliwy dla skarżącego, szczególnie że w tym zakresie skarżący nie podnosił jakichkolwiek zarzutów.
Przechodząc do zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 62 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące prowadzeniem egzekucji przez Dyrektora ZUS, w sytuacji gdy z uwagi na zbieg egzekucji powinna być ona prowadzona przez sądowy organ egzekucyjny, uznać należało go za nieskuteczny. Wskazać przede wszystkim należy, że podstawą materialnoprawną zaskarżonego do sądu postanowienia DIAS był przepis art. 54 § 1 u.p.e.a., a nie art. 62 § 1 u.p.e.a., którego to zarzutu naruszenia autor skargi kasacyjnej nie sformułował.
Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 717/12; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I GSK 934/12; wyrok NSA z dnia 15 listopada 2024 r, sygn. akt III OSK 5384/21, CBOSA). Zgodnie z utrwalonymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2747/12; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2327/11, CBOSA). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2328/11; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11, CBOSA). Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2391/11; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2024 r., sygn. akt III OSK 5182/21, CBOSA).
W realiach niniejszej sprawy skarżący nie podważył skutecznie ustalonego przez organy a przyjętego do wyrokowania przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego.
Podkreślić należy, że wbrew stanowisku skarżącego, z akt sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że egzekucja z rachunku bankowego skarżącego, z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, zgodnie z art. 62 § 1 u.p.e.a. jest prowadzona przez sądowy organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny przejmujący do łącznego prowadzenia egzekucję z danego składnika majątkowego jest właściwy do dalszego prowadzenia egzekucji tylko z tego składnika majątkowego. Przy zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do wierzytelności z rachunku bankowego organ, który przejmie łączne prowadzenie egzekucji, w takim przypadku będzie właściwy do prowadzenia egzekucji z tego składnika majątkowego odnośnie należności dochodzonych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym i sądowym postępowaniu egzekucyjnym. Powyższe nie oznacza jednak, czego oczekiwałby skarżący, że administracyjny organ egzekucyjny (w niniejszej sprawie Dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju) pozbawiony był możliwości zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym skarżącego. Bez dokonania tejże czynności egzekucyjnej nie wystąpiłby zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej z rachunku bankowego skarżącego.
Wystąpienie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej następuje wyłącznie względem tej samej rzeczy lub prawa majątkowego – w niniejszej sprawie wierzytelności ma konkretnym rachunku bankowym skarżącego. Wyznaczenie sądowego organu egzekucyjnego do łącznego prowadzenia egzekucji nie oznacza, że organ ten przejmuje wszystkie prawa i obowiązki administracyjnego organu egzekucyjnego, którego egzekucja była w zbiegu. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym wyłącznie w odniesieniu do rzeczy lub prawa, co do których doszło do zbiegu egzekucji. Oznacza to, że administracyjny organ egzekucyjny (Dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju) pozostaje organem egzekucyjnym właściwym do prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie stosownych tytułów wykonawczych, z tym że nie może jej realizować z konkretnego prawa majątkowego względem którego właściwym jest sądowy organ egzekucyjny.
Wobec powyższego Naczelny Sad Administracyjny skargę kasacyjną, jako niezasadną, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił.