I GSK 120/24

I GSK 120/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /sprawozdawca/
Grzegorz Dudar
Joanna Salachna /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Gl 182/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-06-20
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust.5, ust. 5a, ust 5b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 182/23 w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 20 czerwca 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 182/23 po rozpoznaniu skargi J. Z. (dalej "skarżący", "strona") uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...]) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek wraz z naliczonymi od nich odsetkami na zwłokę uzasadniając wniosek trudną sytuacją zdrowotną i materialną. Organ decyzją z dnia [...] listopada 2022r. nr [...] nie znalazł podstaw do przychylenia się do wniosku strony. Uzasadniając przywołał treść art. 24 ust.5, ust. 5a, ust 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.), dalej "u.s.u.s." stwierdzając, iż zaległości nie uległy przedawnieniu. Wskazał iż wobec zaległości podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Ponadto organ zaznaczył, iż 13.01.2015 r. strona złożyła wniosek o umorzenie na podstawie ustawy z 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551 z późn. zm.), a zgodnie z art. 1 ust 15 w/w ustawy bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust, 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji. W świetle powyższego bieg terminu przedawnienia w stosunku do należności za okres od 02/2008 r. - 12/2013 r. uległ zawieszeniu od daty wpływu wniosku tj. 13.01.2015 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji. Wobec powyższego organ stwierdził, iż nie zaistniała żadna z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek spośród wymienionych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s., a przede wszystkim nie stwierdzono całkowitej nieściągalności składek. W tym zakresie stwierdzono iż z przyczyn oczywistych nie można stwierdzić przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt 4 oraz pkt 4a powołanej ustawy. Nie stwierdzono również przesłanki z art. 28 ust 3 pkt 2 oraz ust 4b, 4c u.s.u.s. albowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby składano wniosek o ogłoszenie upadłość lub by prowadzone postępowanie upadłościowe zostało umorzone. Organ uznał, że przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego gdyż koniecznym jest stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Powyższe nie oznacza że strona nie posiada majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Ponadto organ rozważył możliwość zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm.), dalej "rozporządzenie wykonawcze". W jego ocenie, żadne z wymienionych w tym przepisie przesłanki nie zaistniały w sprawie.
Organ odwoławczy nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i decyzją z dnia 13 stycznia 2023r. utrzymał w mocy sporną decyzję, w pełni podtrzymując dokonane przez organ I instancji ustalenia.
Skarżący zaskarżył tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 20 czerwca 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 182/23 ją uchylił. Sąd I instancji wskazał, że skarga jest zasadna lecz nie z przyczyn w niej opisanych. W ocenie Sądu I instancji w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga to, których składek dotyczy wniosek, a co za tym idzie ustalenia, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 u.s.u.s. Kwestia ta jest o tyle istotna w niniejszej sprawie, że organ I instancji stwierdził, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu i przywołał na tę okoliczność argumenty w postaci m.in. okoliczności dot. prowadzonych postępowań egzekucyjnych jednak nie dołączył do akt sprawy jakichkolwiek dokumentów potwierdzających te okoliczności. Organ orzekając w sprawie poprzestał na ogólnym stwierdzeniu, iż zaległe składki nie uległy przedawnieniu, a w decyzji wydanej w I instancji prawidłowo stwierdzono, iż należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Takie działanie oznacza, iż w sprawie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określonej w art. 15 k.p.a. Organ II instancji uchybił obowiązującym przepisom prawa w tym realizacji zasad określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. gdyż nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. W aktach sprawy brak jest bowiem dokumentów źródłowych w oparciu, o które organ II jak i I instancji wydały decyzje w sprawie w zakresie umorzenia zaległych składek. Brak jest dokumentów mających potwierdzać twierdzenia organów, iż należności z tytułu składek za poszczególne okresy rozliczeniowe nie uległy przedawnienia z uwagi na konkretne czynności skutkujące zawieszeniem ich biegu. Uchybienie to uniemożliwia kontrolę legalności zaskarżonej decyzji wydanej w przedmiocie wniosku strony.
Zdaniem Sądu I instancji ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał ustalić daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczy termin przedawnienia każdej z nich, ustali, czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły i da temu wyraz w treści wydanej decyzji. Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia składek jak też pozostałe dokumenty na podstawie których podejmie decyzje. Dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności.
Następnie organ w oparciu o art. 176 § 1 pkt 2 oraz art. 174 pkt 1, 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej "p.p.s.a.", złożył skargę kasacyjną, w której zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1, art. 2, art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 83 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. poprzez przekroczenie granic właściwości sądu administracyjnego polegające na objęciu kontrolą zakresu działalności administracji publicznej, którego kontrola jest zastrzeżona dla właściwości sądów powszechnych, albowiem w istocie nie dotyczy sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 i art. 2 p.p.s.a., a sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych w znaczeniu materialnoprawnym;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 1 i art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez przekroczenie granic danej sprawy i poddanie kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej także "Zakład", "ZUS" w zakresie, w jakim nie podlega ono kontroli sądów administracyjnych, ponieważ jako sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych należy do kompetencji sądów powszechnych;
2) art. 135 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 7 p.p.s.a., art. 153 p.p.s.a., art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn uchylenia decyzji Zakładu nie dotyczących w istocie materii wystąpienia bądź braku przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, a jedynie kwestii ewentualnego przedawnienia należności z tytułu składek z jednoczesnym pominięciem oceny ustaleń faktycznych i rozważań organu dotyczących braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, a przy tym przedstawienia w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania organu, które nie doprowadzą do załatwienia sprawy, ponieważ w tym celu niezbędne jest wszczęcie odrębnego postępowania dotyczącego istnienia należności z tytułu składek, którego wynik będzie podlegał kontroli sądu powszechnego;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), dalej "k.p.a." poprzez uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS w wyniku błędnego stwierdzenia, że organ nie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych co do wysokości zaległości ciążącej na skarżącym, co z kolei ma podważać wartość dokonanej w decyzji analizy jego zdolności do spłaty zaległości i wyprowadzonych z niej wniosków, podczas gdy w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, w którym spór koncentruje się na ustawowych przesłankach umorzenia należności, organ powinien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i na podstawie takich ustaleń rozstrzygnąć o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności, co a to w sprawie zostało przez organ wykonane;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. poprzez uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS, podczas gdy brak było ku temu podstaw, albowiem organ nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego, a w tym art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumentację wniesionych zarzutów i wniósł:
1. na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 oraz art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach;
2. na postawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 ust. 2 p.p.s.a. o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego;
3. na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący w pełni poparł stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów.
Biorąc pod uwagę istotę sporu oraz uwzględniając komplementarny charakter zarzutów skargi kasacyjnej wraz z ich uzasadnieniem należało odnieść się do nich łącznie. Istota sporu dotyczy rozstrzygnięcia jaki powinien być zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne w sprawach rozpoznawanych w oparciu o art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. Skarżący kasacyjnie organ stoi na stanowisku, że istotą wadliwości zaskarżonego wyroku jest błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ rozpoznając sprawę w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, ma obowiązek zbadania w pierwszej kolejności ewentualnego przedawnienia składek.
Na wstępie zaznaczyć należy, że sprawy dotyczące analogicznego problemu prawnego były już przedmiotem analizy przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia: 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 2013/11; 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1569/20; 4 sierpnia 2024 r. , sygn. akt. I GSK 833/23; 17 stycznia 2025 r. sygn. akt. I GSK 121/24 (te orzeczenia oraz powoływane dalej dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe orzeczenia tamże), co uzasadnia posługiwanie się w niezbędnym zakresie przedstawioną tam argumentacją.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić należy w pierwszej kolejności, że nie można uznać za zasadne zarzuty dotyczące braku po stronie sądów administracyjnych kognicji, do kontroli w ramach badania decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, przedawnienia tych składek.
Wstępnie należy poczynić kilka uwag natury ogólnej, co do kognicji sądów administracyjnych w przedmiocie kontroli zgodności z prawem indywidualnych aktów administracyjnych, w ramach których dochodzi do badania kwestii przedawnienia należności z tytułu składek. Przede wszystkim należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś § 2 tego artykułu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1); postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (pkt 3).
Dodać także należy, że ZUS, na podstawie art. 83 ust. 1 u.s.u.s., wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.).
Mając na względzie treść powołanego wyżej art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., zauważyć należy, że w ramach postępowania egzekucyjnego zobowiązany ma prawo do kwestionowania tego postępowania poprzez złożenie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a także jest uprawniony do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Bazując na stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji, odnotować wypada, że zgodnie z art. 33 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Natomiast w myśl art. 59 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W orzecznictwie NSA prezentowany jest pogląd, że obowiązek przestaje "istnieć", gdy został umorzony lub wygasł z innego powodu, np. zapłaty, przedawnienia i inne (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 952/11, tamże).
Wynika zatem z przywołanych przepisów i to w sposób jednoznaczny, że sądy administracyjne są uprawnione do badania kwestii przedawnienia należności z tytułu składek na gruncie spraw rozpoznawanych w ramach postępowania egzekucyjnego. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że o tym, czy upłynął okres przedawnienia zaległych składek i na podstawie jakiego stanu prawnego, będzie mógł orzec sąd administracyjny przy skorzystaniu ze sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej obejmującej także orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Te kwestie nie budzą wątpliwości w orzecznictwie sądowym (np. wyrok WSA we Wrocławiu z 9 lutego 2006 r., sygn. akt II SA/Wr 517/2004, ONSAiWSA 2006, nr 6, poz. 169 i wyrok NSA z 14 listopada 2006 r., sygn. akt II FSK 1480/2005, ONSAiWSA 2007, nr 6, poz. 1/129 oraz wyrok NSA z 6 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 421/07, tamże).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, nie może być badanie zadłużenia a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności, przy czym w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Przypomnieć także należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić.
A zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał za wadliwość prowadzonego przez organ postępowania brak ustalenia czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyroki NSA z dnia: 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09 oraz 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2181/17, tamże).
W związku z powyższym Sąd I instancji powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09). Z tych samych względów Sąd I instancji rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącego. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to podniesiona przez Sąd I instancji kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych (por. wyrok NSA z 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1492/17, tamże).
Ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją a nie np. uległy przedawnieniu, to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności. Zatem Zakład w pierwszej kolejności winien zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia. Tak więc, Zakład posiada kompetencję do ustalenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek, czy nie doszło do przedawnienia tych należności, zaś sąd administracyjny kognicję do kontroli wydanej przez Zakład w tym przedmiocie decyzji. Za niezasadne należy uznać twierdzenie, że Zakład nie może w tym postępowaniu oceniać przedawnienia składek, skoro ma obowiązek zbadania przedmiotowości postępowania dotyczącego umorzenia składek. Ewentualna wypowiedź sądu powszechnego w wyniku złożonego doń odwołania, co do przedawnienia składek, nie stanowi zagadnienia wstępnego, bez którego Zakład nie mógłby wydać decyzji w przedmiocie umorzenia składek, wypowiadając się przy tym w przedmiocie ich przedawnienia. Poza tym to strona decyduje, na jakiej drodze chce ustalić czy składki nie uległy przedawnieniu.
W efekcie powyższych rozważań stwierdzić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł podzielić zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących niesłusznego uchylenia przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji organu i poprzedzającej ją decyzji ZUS w oparciu o naruszenie art. 7, 11, 77, 80, 107 k.p.a.;
naruszenie art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 1 i art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. a także naruszenie art. 135 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 7 p.p.s.a., art. 153 p.p.s.a., art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. Również za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zdecydowanie nie podziela stanowiska zajętego w skardze kasacyjnej, zgodnie z którym sąd administracyjny nie może czynić ustaleń w zakresie przedawnienia należności składkowych, gdyż należy to do kompetencji sądu powszechnego.
Należy również podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13, że w każdym przypadku wniesienia wniosku o umorzenie zaległych składek organ powinien ustalać wymagalność należności z tytułu składek na dzień wydania decyzji.
Reasumując, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organu, skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela pogląd, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu. Stwierdzenie przedawnienia skutkowałoby tym samym koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.