I GSK 1193/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu nierozpoznania przez WSA wszystkich przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, w tym kwestii przedawnienia należności.
NSA uchylił wyrok WSA w Bydgoszczy, który oddalił skargę na odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżąca kwestionowała zasadność dochodzenia zaległości ZUS sprzed lat, podnosząc m.in. kwestię przedawnienia i wadliwość doręczeń. WSA skupił się jedynie na prawidłowości doręczeń, nie badając innych przesłanek umorzenia wskazanych w art. 59 u.p.e.a., w tym przedawnienia. NSA uznał to za naruszenie art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., nakazując ponowne rozpoznanie sprawy przez WSA z uwzględnieniem wszystkich aspektów.
Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Bydgoszczy i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej K. D. od wyroku WSA, który oddalił jej skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości składkowych z lat 2005-2010, podnosząc, że zaprzestała działalności gospodarczej z końcem 2004 r. i otrzymała zawiadomienia o zaległościach po wielu latach, co spowodowało szok i depresję. Kwestionowała również prawidłowość doręczeń decyzji i tytułów wykonawczych. WSA w Bydgoszczy oddalił skargę, uznając, że decyzja z 27 marca 2015 r. określająca należności została prawidłowo doręczona, a korespondencja organów była skutecznie doręczana przez dorosłego domownika. Sąd skupił się na kwestii istnienia obowiązku i prawidłowości doręczeń, nie badając innych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazanych w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). NSA uznał, że WSA naruszył przepisy procesowe, w szczególności art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w pełnym zakresie. Sąd I instancji nie zbadał, czy organy administracji prawidłowo oceniły ziszczenie się w sprawie innych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, na które wskazywała skarżąca, w tym kwestii przedawnienia należności. NSA podkreślił, że WSA powinien był zbadać wszystkie przesłanki umorzenia, w tym zasadność rozważenia przedawnienia, co było przedmiotem zarzutów skargi kasacyjnej. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA, który ma dokonać pełnej oceny legalności zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego, uwzględniając wszystkie podniesione przez skarżącą argumenty i przesłanki umorzenia postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji nie rozpoznał sprawy w pełnym zakresie, ograniczając się do kwestii prawidłowości doręczeń i nie badając innych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, w tym przedawnienia należności.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że WSA nie zbadał wszystkich przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w art. 59 u.p.e.a., na które wskazywała skarżąca, w tym kwestii przedawnienia. Uzasadnienie wyroku WSA nie pozwalało na pełną kontrolę instancyjną.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (21)
Główne
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Określa przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego.
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Wskazane przez skarżącą przesłanki umorzenia, m.in. pkt 2 (obowiązek nie istniał lub wygasł), pkt 3 (obowiązek określony niezgodnie z decyzją), pkt 5 (niewykonalność obowiązku niepieniężnego), pkt 7 (niedopuszczalność egzekucji lub brak upomnienia), pkt 8 (zawieszenie postępowania i brak podjęcia), pkt 10 (inne przypadki przewidziane w ustawach).
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
k.p.a. art. 43
Kodeks postępowania administracyjnego
Skuteczność doręczenia pisma dorosłemu domownikowi.
u.p.e.a. art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Stosowanie przepisów k.p.a. do doręczeń w postępowaniu egzekucyjnym.
u.s.u.s. art. 24 § 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy przedawnienia składek.
u.s.u.s. art. 24 § 5b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy przedawnienia składek.
u.s.u.s. art. 24 § 5f
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy przedawnienia składek.
u.s.u.s. art. 31
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dotyczy przedawnienia składek.
Ord.pod. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy przedawnienia zobowiązań podatkowych (choć sprawa dotyczy składek ZUS, analogiczne przepisy lub zasady mogą być stosowane).
ustawa nowelizująca art. 27 § 1
Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców
Przepisy przejściowe dotyczące przedawnienia składek.
ustawa nowelizująca art. 27 § 2
Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców
Przepisy przejściowe dotyczące przedawnienia składek.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
pkt 2 - dotyczy przedawnienia lub wygaśnięcia obowiązku.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
pkt 3 - dotyczy obowiązku określonego niezgodnie z decyzją.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
pkt 5 - dotyczy niewykonalności obowiązku niepieniężnego.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
pkt 7 - dotyczy niedopuszczalności egzekucji lub braku doręczenia upomnienia.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
pkt 8 - dotyczy zawieszenia postępowania i braku jego podjęcia.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
pkt 10 - dotyczy innych przypadków przewidzianych w ustawach.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez WSA art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w pełnym zakresie i niebadanie wszystkich przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, w tym przedawnienia należności.
Godne uwagi sformułowania
Sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (...), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia Sąd administracyjny nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Sąd I instancji ograniczył się do rozpoznania sprawy w przedmiocie istnienia obowiązku w kontekście jedynie prawidłowości doręczeń decyzji określającej wysokość należności na rzecz ZUS oraz doręczenia tytułów wykonawczych.
Skład orzekający
Joanna Wegner
przewodniczący
Joanna Salachna
sprawozdawca
Grzegorz Dudar
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Należy cytować w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego, gdzie skarżący kwestionują zasadność egzekucji z powodu przedawnienia lub wadliwości doręczeń, a sąd pierwszej instancji nie bada wszystkich przesłanek umorzenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki kontroli sądów administracyjnych nad postępowaniem egzekucyjnym i obowiązku badania wszystkich przesłanek umorzenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia należności ZUS i wadliwości procedury egzekucyjnej, co jest częstym problemem dla wielu osób. Pokazuje, jak istotne jest pełne rozpoznanie sprawy przez sąd.
“Czy ZUS może ścigać dług sprzed 15 lat? NSA przypomina o obowiązku badania przedawnienia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 1193/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-10-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-06-07 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Grzegorz Dudar Joanna Salachna /sprawozdawca/ Joanna Wegner /przewodniczący/ Symbol z opisem 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3 ustawy o f Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Sygn. powiązane I SA/Bd 522/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2021-11-03 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 134 § 1, art. 141 § 4 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2025 poz 132 art. 59 § 1 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 29 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 522/21 w sprawie ze skargi K. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2021 r. nr 0401-IEE.711.116.2021.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 522/21 oddalił skargę K. D. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: organ lub DIAS) z dnia 14 lipca 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu (dalej: ZUS lub organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] maja 2015 r., obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za lata od 2005 do 2010. Na podstawie tytułów wykonawczych organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] maja 2015 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w zakładzie pracy, w którym skarżąca była zatrudniona. W dniu [...] maja 2015 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu pod adres zamieszkania skarżącej doręczono odpisy tytułów wykonawczych. W toku prowadzonego dalszego postępowania egzekucyjnego ZUS zawiadomieniami z dnia [...] stycznia 2021 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w S. S.A. w W. Zawiadomienia te zostały doręczone w dniu [...] stycznia 2021 r. Pismem z [...] stycznia 2021 r. skarżąca wniosła o umorzenie postępowania i wnikliwe zbadanie sprawy. W uzasadnieniu podniosła, że dochodzone zobowiązanie jest niesłuszne, gdyż zaprzestała działalności gospodarczej z końcem 2004 r. Po 10 latach od zaprzestania prowadzenia swojej działalności gospodarczej otrzymała zawiadomienie o ogromnej zaległości wobec ZUS. Informacje te spowodowały szok i depresję leczoną u lekarza psychiatry. Przez lata skarżąca opiekowała się babcią, a po jej śmierci podjęła pracę zarobkową za najniższą stawkę wynagrodzenia. W związku z tym, że choruje i jest osobą samotną, zwróciła się z prośbą o zrozumienie dla swojej sytuacji i umorzenie sprawy z [...] maja 2015 r. ZUS pismem z 28 stycznia 2021 r. wezwał skarżącą do sprecyzowania złożonego pisma, informując jednocześnie, że w przypadku braku odpowiedzi na wezwanie sprawa zostanie potraktowana jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Na wezwanie to skarżąca nie zareagowała, nie sprecyzowała swojego żądania zawartego w piśmie z [...] stycznia 2021 r. W związku z tym organ egzekucyjny rozpatrzył wniosek jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego. ZUS postanowieniem z 1 marca 2021 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazano na brak przesłanek ustawowych do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, DIAS postanowieniem z 20 kwietnia 2021 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego ze względów proceduralnych, gdyż sprawa wymagała ponownego rozpatrzenia przez pryzmat przepisów mających zastosowanie w sprawie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej z [...] stycznia 2021 r. organ egzekucyjny postanowieniem z 19 maja 2021 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując, że należności są wymagalne i nie zaszła żadna z przesłanek umożliwiających zakończenie postępowania. DIAS, po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, postanowieniem z 14 lipca 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie ZUS z 19 maja 2021 r. W uzasadnieniu organ podał, że wbrew twierdzeniom skarżącej, decyzja z dnia 27 marca 2015 r. została doręczona dorosłemu domownikowi w dniu [...] kwietnia 2015 r. (dowód doręczenia znajduje się w aktach sprawy). Nie można zatem twierdzić, że obowiązek nie istnieje. Decyzja ta stanowi podstawę dochodzonych należności wskazaną w tytułach wykonawczych, a kwoty ujęte w tytułach wykonawczych również wynikają z tej decyzji. Oznacza to, że egzekwowany obowiązek został określony zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego. Dalej organ podał, że powołana przez skarżącą przesłanka z art. 59 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) nie może być wzięta pod uwagę, ponieważ dotyczy ona egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym i w niniejszej sprawie nie ma zastosowania, ponieważ egzekucji w tym postępowaniu podlegają należności pieniężne. Odnosząc się do zawartej w art. 59 pkt 7 u.p.e.a. w przypadku, jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu, organ wyjaśnił, że egzekucja jest dopuszczalna a wierzyciel nie miał obowiązku doręczania upomnienia, ponieważ dochodzona należność została określona w orzeczeniu, tj. w decyzji z 27 marca 2015 r. W takim przypadku egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, bowiem w decyzji wskazano wysokość należności oraz pouczono, że w przypadku nieuregulowania należności zostanie wszczęte postępowanie w celu przymusowego ściągnięcia należności w trybie egzekucji administracyjnej. Natomiast rozwijając kwestię dopuszczalności egzekucji wyjaśnić należy, że egzekucja jest dopuszczalna zarówno ze względów podmiotowych (skarżąca nie korzysta z immunitetu), jak i przedmiotowych (należność podlega egzekucji administracyjnej, nie jest dochodzona ze składników majątkowych wyłączonych spod egzekucji). Organ przywołał też art. 59 pkt 8 u.p.e.a. stwierdzając, że niniejszej sprawie nie wystąpiła taka okoliczność. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zawieszone na żądanie wierzyciela, gdyż nie wydano w tej sprawie postanowienia. Istotnie przez kilka lat administracyjny organ egzekucyjny nie podejmował środków egzekucyjnych, gdyż nie ustalono majątku, z którego egzekucja byłaby możliwa. Nie świadczy to jednak o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego na żądanie wierzyciela. W skardze do Sądu I instancji skarżąca podniosła m.in., że tytuły wykonawcze nie zostały pocztą doręczone [...] maja 2015 r. dorosłemu domownikowi. Oddalając skargę WSA w Bydgoszczy wskazał, że decyzja z 27 marca 2015 r. istnieje w obrocie prawnym i jako ostateczna podlega wykonaniu. Stanowi ona podstawę dochodzonych należności wskazaną w tytułach wykonawczych, a kwoty w nich ujęte również wynikają z tej decyzji. Oznacza to, że egzekwowany obowiązek został określony zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego. W kwestii niedoręczania skarżącej korespondencji, w tym odpisów tytułów wykonawczych, Sąd I instancji stwierdził, że argumenty te nie znajdują odzwierciedlenia w zebranej dokumentacji. Kierowana do skarżącej, na jej adres wskazany w postępowaniu, korespondencja organów odbierana jest każdorazowo przez dorosłego domownika - L. M. W aktach sprawy znajduje się szereg pism odebranych w ten właśnie sposób. Składając podpis na zwrotnym potwierdzeniu osoba odbierająca pismo podejmuje się oddania pisma adresatowi, którym jest skarżąca. Dlatego, w świetle art. 43 k.p.a. mającego zastosowanie w sprawie w związku z art. 18 u.p.e.a., pisma te uważa się za skutecznie doręczone. Nie można przyjąć, że skarżąca nie miała wiedzy o adresowanej do niej korespondencji, skoro wskutek otrzymania tak doręczonych w dniu [...] stycznia 2021 r. zawiadomień z dnia [...] stycznia 2021 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w S. S.A. w W., złożyła pismem z [...] stycznia 2021 r. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, w której zaskarżyła orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono: 1. naruszenie art. 24 ust. 4 w zw. z art. 24 ust. 5b w zw. z art. 24 ust. 5f w zw. z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) w zw. z art. 59 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez niezastosowanie w sytuacji, gdy skarga dotyczyła odmowy umorzenia przez organ postępowania egzekucyjnego dotyczącego przedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; 2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 4 w zw. z art. 24 ust. 5b w zw. z art. 24 ust. 5f w zw. z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez oddalenie skargi mimo tego, że skarga dotyczyła odmowy umorzenia przez organ postępowania egzekucyjnego dotyczącego przedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, czego zbadanie było w zakresie kognicji Sądu; 3. naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 4 w zw. z art. 24 ust. 5b w zw. z art. 24 ust. 5f w zw. z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez niezawarcie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie wszystkich przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, w szczególności w zakresie wygaśnięcia podlegających egzekucji należności składkowych. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie z uwagi na trafność zarzutu zawartego w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego wskazano pierwszoplanowo na naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 134 p.p.s.a. i podniesiono, że Sąd I instancji nie odniósł się do innych - niż istnienie obowiązku podlegającego egzekucji - przesłanek mających wpływ na umorzenie postępowania egzekucyjnego, podczas gdy kwestia ta powinna podlegać badaniu w związku z zakresem kognicji Sądu (v. powołany zarzut oraz jego uzasadnienie na s. 6 skargi kasacyjnej). Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naruszenie zatem art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera wskazanych w tym przepisie elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. m.in. wyroki NSA: z 18 września 2014 r., II GSK 1096/13; 27 listopada 2014 r., II GSK 584/13, 12 lutego 2015 r., II OSK 200/15; 3 marca 2015 r., II GSK 56/14; 11 marca 2015 r., II GSK 810/14, 27 sierpnia 2021 r., II GSK 1417/18; dostępne na: www.nsa.gov.pl). Sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Z uwagi na to, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej wedle kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych) umotywowanie stanowiska Sądu I instancji musi uwzględniać mające zastosowanie w danej sprawie przepisy prawa materialnego i/lub przepisy postępowania. Z kolei przywołany w ramach rozpoznawanego zarzutu art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzyganie "w granicach danej sprawy", o jakim mowa w przywołanym przepisie oznacza jedynie to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Uwzględniając powyższe uwagi co do kierunku wykładni i konsekwencji obowiązywania art. 141 § 4 p.p.s.a., a także przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji nie dokonał w rozpoznawanej sprawie badania jej zgodności z prawem w pełnym zakresie, a uzasadnienie wyroku obarczone jest wadami, które nie pozwalają na pełną kontrolę instancyjną orzeczenia. W zaskarżonym kasacyjnie orzeczeniu WSA stwierdził, że "W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest ocena prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego, dotyczącego odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] maja 2015 r." o wskazanych numerach. (s. 6 uzasadnienia). Następnie, po wskazaniu, że "Zdaniem strony skarżącej postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone ze względu na brak doręczenia tytułów wykonawczych będących podstawą prowadzenia egzekucji." (s. jw.), Sąd I instancji przetoczył dyspozycję art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., zgodnie z którą postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Następnie stwierdzono, że wbrew twierdzeniom skarżącej dochodzony w drodze egzekucji obowiązek istnieje i podlega wykonaniu. Bowiem decyzja z dnia 27 marca 2015 r. określająca wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od lutego 2005 r. do września 2010 r. została prawidłowo doręczona. Po czym WSA poczynił wyjaśnienia (powołując się na zaistniałe w sprawie okoliczności) w odniesieniu do doręczeń skarżącej korespondencji, w tym odpisów tytułów wykonawczych i skonkludował, że korespondencja kierowana na adres skarżącej była doręczana prawidłowo. Stąd też "W tej sytuacji żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ prawidłowo uznał za nieuzasadnione. Zaskarżone postanowienie nie narusza zatem prawa." (s. 8 uzasadnienia zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji ograniczył się do rozpoznania sprawy w przedmiocie istnienia obowiązku w kontekście jedynie prawidłowości doręczeń decyzji określającej wysokość należności na rzecz ZUS oraz doręczenia tytułów wykonawczych, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia. Nie zbadał natomiast czy organy dokonały oceny ziszczenia się w sprawie innych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w przywołanym przez WSA art. 59 § 1 u.p.e.a. Zauważyć należy, że skarżąca w zażaleniu na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazała na przesłanki określone w art. 59 § 1 pkt 2, 3, 5, 7, 8 i 10 u.p.e.a. W skardze zaś do WSA, obok kwestii prawidłowości doręczeń decyzji oraz tytułów wykonawczych, podniosła także, iż "Niezrozumiałe dla mnie jest obciążenie pieniężne zobowiązaniem ZUS w Toruniu od roku 2005 do 2010" (s. 2 skargi do WSA). W kontekście powyższych ustaleń zasadne było uznanie, że Sąd I instancji nie rozpoznał sprawy (zgodności z prawem zaskarżonego aktu) w pełnym zakresie. W takim stanie Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł odnieść się do zarzutów zgłoszonych w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, w ramach których podniesiono kwestię przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w związku ze zmianą dyspozycji art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wprowadzonej na mocy art. 11 (pkt 1) ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (ustawa nowelizująca), z uwzględnieniem przepisów zawartych w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając sprawę ponownie dokona pełnej oceny legalności zaskarżonego postanowienia, tj. zbada czy organ odniósł się - adekwatnie do realiów tej sprawy - do przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. W tym ustosunkuje się do zasadności rozważenia w sprawie kwestii przedawnienia należności. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącej nie orzeczono, ponieważ według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI