I GSK 1182/19

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-11
NSAAdministracyjneWysokansa
dofinansowaniepracownicy niepełnosprawniPFRONskładkiubezpieczenia społeczneFundusz Pracyzwrot środkówpostępowanie administracyjneskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki domagającej się zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, uznając, że nieterminowe opłacanie składek społecznych i funduszowych skutkuje obowiązkiem zwrotu środków.

Spółka L. Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję o zwrocie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, argumentując m.in. chorobą prezesa uniemożliwiającą udział w rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że nieterminowe opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne i fundusze celowe stanowi podstawę do żądania zwrotu dofinansowania, a choroba prezesa nie była przeszkodą nie do przezwyciężenia uniemożliwiającą obronę praw strony.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną L. Sp. z o.o. od wyroku WSA w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nakazującą zwrot dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Spółka zarzucała m.in. pozbawienie możliwości obrony praw z powodu nieodroczenia rozprawy ze względu na chorobę prezesa zarządu. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że nieterminowe opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest podstawą do zwrotu dofinansowania, zgodnie z art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Sąd uznał, że choroba prezesa nie stanowiła przeszkody nie do przezwyciężenia, a spółka miała możliwość obrony swoich praw poprzez inne formy reprezentacji lub pisma procesowe. Ponadto, NSA odrzucił zarzut nieważności decyzji administracyjnej, wskazując, że wypłata dofinansowania następowała na podstawie wniosków, a nie indywidualnych decyzji, a późniejsze ustalenie nieprawidłowości obliguje do zwrotu środków.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, nieterminowe opłacanie składek stanowi podstawę do żądania zwrotu dofinansowania.

Uzasadnienie

Zgodnie z art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, dofinansowanie nie przysługuje, a już wypłacone podlega zwrotowi, jeśli pracodawca nie opłacał w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.r.z.o.n. art. 26a § ust. 1a1 pkt 3

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Nieterminowe opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP skutkuje obowiązkiem zwrotu wypłaconego dofinansowania.

Pomocnicze

u.r.z.o.n. art. 2 § pkt 4a

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

p.p.s.a. art. 183 § § 2 pkt 5

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Definicja pozbawienia możności obrony praw.

p.p.s.a. art. 109

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki odroczenia rozprawy.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c)

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uwzględnienia skargi.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

k.p.a. art. 16 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 110

Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

p.p.s.a. art. 6

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek szybkiego załatwienia sprawy.

p.p.s.a. art. 7

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dążenie do rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieterminowe opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne i fundusze celowe stanowi podstawę do zwrotu dofinansowania. Choroba prezesa zarządu nie była przeszkodą nie do przezwyciężenia uniemożliwiającą obronę praw strony. Wypłata dofinansowania na podstawie wniosków, a nie decyzji, nie wyklucza obowiązku zwrotu w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i nieważność postępowania z powodu pozbawienia strony możliwości obrony praw i prawa do sądu poprzez nierozpoznanie sprawy pod nieobecność skarżącego i nieodroczenie rozprawy z powodu choroby prezesa. Naruszenie przepisów k.p.a. i p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo zarzutu nieważności decyzji organu opartego na związaniu organów jednostkowymi prawomocnymi decyzjami przyznającymi dofinansowanie.

Godne uwagi sformułowania

pozbawienie możności obrony swych praw należy rozumieć jako pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej. choroba, na którą powołuje się strona, musi być nie tylko 'znaną sądowi przeszkodą', ale i przeszkodą 'której nie można przezwyciężyć'. nie ma w p.p.s.a. przepisu, który stawiałby znak równości między nieuwzględnieniem wniosku strony o odroczenie rozprawy i pozbawieniem jej możliwości obrony swoich praw. wypłata dofinansowania następuje po weryfikacji wniosku Wn-D, która to weryfikacja ma charakter wyłącznie formalny.

Skład orzekający

Bogdan Fischer

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Salachna

sędzia

Anna Apollo

sędzia del.

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek do zwrotu dofinansowania dla niepełnosprawnych, zasady odraczania rozpraw i obrony praw strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nieterminowego opłacania składek i interpretacji przepisów ustawy o rehabilitacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu wsparcia dla osób niepełnosprawnych i pokazuje, jak drobne uchybienia formalne (nieterminowe opłacanie składek) mogą prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych dla firm. Pokazuje też, jak sądy podchodzą do kwestii proceduralnych i obrony praw strony.

Nieterminowe składki ZUS kosztowały firmę tysiące złotych zwrotu dofinansowania dla niepełnosprawnych pracowników.

Dane finansowe

WPS: 6997,46 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 1182/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-06-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Salachna
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 2246/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-07-04
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 2046
art. 26a ust. 1a1 pkt 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. NSA Anna Apollo Protokolant Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2246/17 w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w G. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od L. Sp. z o.o. w G. na rzecz Ministra Rodziny i Polityki Społecznej kwotę 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 lipca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2246/17 oddalił skargę L. Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej "skarżąca", spółka") na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
W dniu 13 października 2014 r. Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes PFRON") uzyskał informację, z kompleksowego systemu informatycznego ZUS, że skarżąca w miesiącach: luty 2013 r., czerwiec 2013 r., lipiec 2013 r. oraz sierpień 2013 r. opłaciła nieterminowo lub nie opłaciła składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Powyższe informacje potwierdził Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który stwierdził, że skarżąca posiada zaległości we wpłatach na ubezpieczenia społeczne za okresy: lipiec, sierpień, wrzesień 2013 r. Ponadto ZUS poinformował o nieterminowej wpłacie składek na ubezpieczenia społeczne za okres: marzec 2013 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: sierpień, wrzesień 2013 r. Składki za okres marzec 2013 r. opłacone zostały po terminie ostatecznie w dniu 16 maja 2013 r.
Wobec powyższego strona pismem z 7 maja 2015 r. została wezwana do zwrotu środków PFRON wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okres: luty 2013 r. oraz od czerwca do sierpnia 2013 r. wraz z odsetkami naliczonymi jak dla zaległości podatkowych w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania. Z uwagi na brak wpłaty w określonym w wezwaniu terminie Prezes PFRON poinformował spółkę o wszczęciu postępowania w przedmiocie zwrotu kwoty nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za ww. okresy. Skarżąca nie przesłała wymaganych dokumentów natomiast kilkoma pismami wnosiła o przedłużenia terminu do złożenia wymienionych dokumentów z uwagi na chorobę prezesa jednoosobowego zarządu spółki, załączając do pism m.in. zaświadczenia lekarskie.
Decyzją z [...] stycznia 2016r. Prezes PFRON nakazał stronie zwrot środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w łącznej kwocie: 6.997,46 zł wraz z odsetkami za okresy sprawozdawcze r. luty 2013 r. oraz od czerwca do sierpnia 2013 r.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołalnie. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z [...] października 2017 r., znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa PFRON z [...] stycznia 2016 r., znak: [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał m.in. na treść art. 26a ust. 1a1 pkt 3 oraz art. 2 pkt 4a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 2046 ze zm.), dalej "ustawa o rehabilitacji" oraz na ustalony w sprawie stan faktyczny i podkreślił, że miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych ze środków PFRON może być wypłacone pracodawcy jedynie pod warunkiem spełnienia wszystkich wymogów określonych ustawą. Jednym z nich jest fakt terminowego ponoszenia przez beneficjentów wszystkich kosztów płacy, przez które należy rozumieć także wpłaty na poczet obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne i FP oraz FGŚP. W przypadku ustalenia, że którykolwiek z wymogów ustawowych nie został przez pracodawcę spełniony wówczas dofinansowanie mu nie przysługuje, a już wypłacone musi zostać zwrócone. Wobec ustalenia przez organ I instancji, że skarżąca opłaciła nieterminowo i nie w pełnej wysokości lub nie opłaciła w ogóle ww. składek, w jego ocenie, należało orzec o zwrocie wypłaconego dofinansowania jako nienależnego.
Nie zgadzając się z powyższym skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, który wyrokiem z dnia 4 lipca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2246/17 ją oddalił. Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, że uzyskanie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych nie jest możliwe, a wypłacone dofinansowanie podlega zwrotowi, gdy nie zostały opłacone w terminie składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe naliczone od wynagrodzenia brutto i obowiązkowe składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, co wprost wynika z powołanego na wstępie przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Tym samym sąd w pełni podzielił stanowisko organów obydwu instancji, że w sprawie zaistniała sytuacja określona w art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Dlatego też, w ocenie Sądu I instancji, Prezes PFRON zasadnie zażądał od skarżącej zwrotu środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiące: luty, czerwiec, lipiec oraz sierpień 2013 r. Sąd I instancji wyjaśnił że nie ma żadnego znaczenia fakt wykorzystania przez skarżącą zgodnie z przeznaczeniem udzielonego dofinansowania na wynagrodzenia osób niepełnosprawnych. Co więcej skarżąca zdaje się nie zauważać, że wydana w sprawie decyzja nie jest decyzją uznaniową, a decyzją zapadającą w okolicznościach ściśle określonych przepisami ustawy o rehabilitacji. Wystąpienie powyższej ustawowej przesłanki zobligowało organy do wydania decyzji nakazującej zwrot uzyskanych środków.
Sąd I instancji w pełni zgodził się ze stanowiskiem organu, w ocenie którego bezzasadny był zarzut dotyczący pozbawienia skarżącej czynnego udziału w postępowaniu. Zasadnie organ zwrócił uwagę, że skoro prezes zarządu ze względu na swoją chorobę nie mógł uczestniczyć w postępowaniu, to mógł i powinien upoważnić osobą do reprezentowania spółkę w tych czynnościach. Choroba prezesa zarządu spółki nie stanowi podstawy do zaniechania przez organ prowadzący postępowania określonych czynności do czasu ustania choroby. Ponadto mimo choroby prezesa zarządu, spółka działała wnosząc odwołanie podpisane przez osobę uprawnioną do reprezentacji skarżącej, będąc również reprezentowaną przez Ł. K., działającego z upoważnienia prezesa zarządu, więc nic nie stało na przeszkodzie aby np. ta lub inna osoba reprezentowała spółkę w tej sprawie. W ocenie Sądu I instancji, co do zasady, kwestie organizacyjne w spółce w żaden sposób nie mogą tamować prowadzonych postępowań administracyjnych. To rolą zarządu i ewentualnie innych organów spółki jest takie ułożenie spraw spółki, aby mogła ona działać w sposób sprawny.
Sad I instancji nie zgodził się również z wnioskiem prezesa zarządu spółki o odroczenie rozprawy. Sąd I instancja podkreślił, że w sprawie niniejszej przepis art. 109 p.p.s.a. nie znajdzie zastosowania, gdyż to tylko wskazana we wniosku choroba prezesa zarządu ma być podstawą do odroczenia, a więc okoliczność ta nie dotyczy samej spółki, tylko osoby jej reprezentującej. Tym samym nic nie stoi na przeszkodzie, aby w rozprawie uczestniczył inny podmiot właściwie umocowany do reprezentowania spółki, np. pełnomocnik.
Skarżąca w skardze kasacyjnej zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu na podstawie określonej w art. 173 § 1, art. 174 pkt. 1 i 2 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej "p.p.s.a.":
1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i nieważność postępowania z powodu naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., w zw. z art. 109 p.p.s.a. poprzez pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw i pozbawienie prawa do sądu, polegające na rozpoznaniu sprawy pod nieobecność skarżącego, bez umożliwienia mu przedstawienia stanowiska w sprawie, pomimo istnienia uzasadnionych przesłanek do odroczenia rozprawy w dniu 4 lipca 2018 r. ze względu na chorobę prezesa jednoosobowego zarządu skarżącego, potwierdzoną zaświadczeniem lekarskim.
2. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) w związku z art. 151 p.p.s.a. w zw. 156 § 1 oraz art. 16 ust. 1 oraz art. 110 k.p.a. poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi skarżącej pomimo podniesionego w skardze zarzutu nieważności decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opartego na zarzucie związania organów szeregiem jednostkowych prawomocnych decyzji wydanych po rozpatrzeniu składanych co miesiąc, za pośrednictwem platformy internetowej, wniosków spółki o przyznanie środków na dofinasowanie wynagrodzeń; dla osób niepełnosprawnych, które do dnia dzisiejszego nie zostały uchylone albo nie stwierdzono ich nieważności.
Mając na uwadze postaciowe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 20111 r. sygn. akt: V SA/WA 2246/17 i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego celem jej ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jednocześnie wniosła o zwolnienie jej w całości od ponoszenia kosztów sądowych a to opłaty od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację wniesionych zarzutów.
Organ odpowiadając na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych. W pełni poparł stanowisko Sądu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił, że w sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania sądowego, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., tzn. że strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Ustawodawca nie sprecyzował użytego w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. pojęcia "pozbawienie możności obrony swych praw". Pod tym pojęciem należy rozumieć pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej. Zważyć należy, iż utrwalone poglądy doktryny i orzecznictwa wskazują na konieczność ścisłego, a nie rozszerzającego rozumienia użytego w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. terminu "pozbawienie możności obrony swych praw". Pozbawienie strony możności obrony swych praw wystąpi, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu i stawiać pod znakiem zapytania spełnienie jego celu w konkretnym przypadku. Przyjąć zatem wypada dopuszczalność jego stwierdzenia jedynie w razie kardynalnych uchybień dotyczących udziału strony w postępowaniu sądowym (np. wydania wyroku bez zawiadomienia strony o rozprawie go poprzedzającej), a nie jakichkolwiek usterek, czy utrudnień w tym zakresie (patrz: np. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05, LEX nr 193342; a także m.in. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, W-wa 2004, s. 261; T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, W-wa 2005, s. 570 i powołane w tych publikacjach orzecznictwo).
Skarżący kasacyjnie podniósł zarzut pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw i pozbawienie prawa do sądu, który polegał na rozpoznaniu sprawy pod nieobecność skarżącego, bez umożliwienia mu przedstawienia stanowiska w sprawie, pomimo istnienia uzasadnionych przesłanek do odroczenia rozprawy w dniu 4 lipca 2018 r. ze względu na chorobę prezesa jednoosobowego zarządu skarżącego, potwierdzoną zaświadczeniem lekarskim. Zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W konsekwencji w orzecznictwie sądowym powszechnie uznaje się, że wykazana zaświadczeniem lekarskim choroba strony, uniemożliwiająca stawienie się w sądzie jest "znaną sądowi przeszkodą" w rozumieniu przytoczonego przepisu. Podkreślić jednak należy, że choroba, na którą powołuje się strona, musi być nie tylko "znaną sądowi przeszkodą", ale i przeszkodą "której nie można przezwyciężyć". Dopiero przy spełnieniu obu tych warunków stanowi ona podstawę odroczenia rozprawy.
Wymaga jednocześnie uwagi, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się na obowiązek sądu podjęcia próby przezwyciężenia znanej mu przeszkody do przeprowadzenia rozprawy i stosownie do art. 6 p.p.s.a. udzielenia stronie informacji, w jaki sposób może przedstawić swoje stanowisko w sprawie, skoro stan zdrowia nie pozwala mu uczestniczyć w rozprawie. Ma zatem świadomość, w jaki sposób może bronić swoich praw, jeśli stan zdrowia nie pozwala mu na wzięcie udziału w kolejnej rozprawie, o terminie której został odpowiednio wcześnie zawiadomiony. Może ustanowić sobie fachowego pełnomocnika, może wystąpić o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, w postaci ustanowienia takiego pełnomocnika z urzędu, może wreszcie przedstawić swoje stanowisko w sprawie w osobnym piśmie procesowym (patrz wyroki NSA: z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt I OSK 1367/05; z dnia 9 lipca 2010 r. sygn. akt I FSK 550/08; z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt II FSK 2080/08; z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I OSK 1606/10; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Skoro odmowa uwzględnienia przez Sąd I instancji wniosku skarżącego uznana została za uzasadnioną, to mimo że rozprawa została przeprowadzona bez udziału strony – nie można mówić o nieważności postępowania z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (patrz wyroki NSA: z dnia 27 maja 2008 r. II FSK 471/07; z dnia 17 maja 2011 r. II OSK 403/11). Jakkolwiek udział w rozprawie jest podstawową formą wysłuchania strony przez sąd, to strona może też bronić swoich interesów składając wyjaśnienia na piśmie. Jak słusznie zauważył J.P. Tarno (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. 3, 2008, s. 285) nie ma w p.p.s.a. przepisu, który stawiałby znak równości między nieuwzględnieniem wniosku strony o odroczenie rozprawy i pozbawieniem jej możliwości obrony swoich praw.
Odnosząc przedstawione wyjaśnienia do okoliczności faktycznych sprawy, należy przywołać wskazywany przez Sąd I instancji przebieg postępowania administracyjnego w trakcie którego skarżący wielokrotnie (23 razy) zwracał się o przesunięcie terminu zakończenia sprawy, ze względu na swoją chorobę, co wskazuje na długotrwały charakter choroby skarżącego. Jednocześnie z wniosku o odroczenie nie wynika, że w okresie w którym został wyznaczony termin rozprawy nastąpiło nagłe i niespodziewane pogorszenie stanu zdrowia skarżącego. Ponadto należy zauważyć, że w zwolnieniu lekarskim wskazano, iż skarżący może chodzić, a więc choroba nie jest przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, a innych okoliczności na potwierdzenie tezy przeciwnej skarżący nie przedstawił. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz: np. wyrok NSA z 3 marca 2023 r. sygn. akt. I FSK 2215/18 ) wskazuje się, że przedłożenie Sądowi I instancji na rozprawie zaświadczenia lekarskiego, w którym w rubryce "15. wskazania lekarskie" wpisano cyfrę "2", oznaczającą, że "chory może chodzić" to - uznając chorobę jako "przeszkodę" w rozumieniu art. 109 p.p.s.a. - nie można przyjąć, aby była to przeszkoda, "której nie można przezwyciężyć", skoro chory zgodnie ze wskazaniami lekarza może chodzić, a właśnie ta przesłanka stanowi jeden z warunków sine qua non odroczenia rozprawy na podstawie art. 109 p.p.s.a. Powyższe okoliczności nie dają zatem podstaw do twierdzenia, że choroba skarżącego była przeszkodą, której nie można było przezwyciężyć. W okolicznościach, jakie wystąpiły w sprawie, w której Sąd I instancji rozpoznawał skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2017 nie można czynić powyższego zarzutu, bowiem Sąd przeciwdziałał przewlekaniu rozpoznania sprawy.
Trzeba zauważyć, iż Sąd jest zobowiązany do przestrzegania, oprócz regulacji, których celem jest ochrona praw stron w postępowaniu sądowym, również unormowań mających na celu przeciwdziałanie przewlekłości postępowania sądowoadministracyjnego. Konieczność sprawnego przeprowadzenia postępowania sądowego wynika zarówno z przepisów prawa krajowego, jak i międzynarodowego. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Podobnie, zgodnie z art. 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) każdy ma prawo do rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd. Zawarty w tych przepisach nakaz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki znajduje realizację w art. 7 p.p.s.a., w myśl którego sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Powyższe wskazuje zatem, iż Sąd jest zobowiązany do przeciwdziałania takiemu zachowaniu stron postępowania sądowego, które mogłoby uniemożliwić rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy.
W rezultacie nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nieważności, poprzez pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw i pozbawienie prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do drugiego zarzutu stwierdza, że jest również niezasadny. Sąd I instancji trafnie nie dopatrzył się uchybień w prowadzonym przez organ administracji postępowaniu w którym nie naruszono art. 16 § 1 i art. 110 k.p.a. Jak wyjaśnił to organ, a następnie prawidłowo zaakceptował Sąd I instancji, wypłata dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych nie nastąpiła na podstawie wydanych decyzji dotyczących wskazanych okresów sprawozdawczych. Prezes PFRON wypłacił skarżącej środki, w sposób bezdecyzyjny, na podstawie złożonych przez stronę wniosków Wn-D. Nie dochodziło więc jak twierdzi autor skargi kasacyjnej do wydawania indywidualnych decyzji, które nie zostały uchylone. Przekazanie dofinasowania następuje po weryfikacji wniosku Wn-D, która to weryfikacja ma charakter wyłącznie formalny. W wypadku, gdy organ weryfikuje wniosek i stwierdzi, że dofinansowanie nie przysługuje, to wydaje decyzję odmawiającą przyznania pomocy. Natomiast, w wypadku gdy opierając się w całości na oświadczeniu strony wypłaci dofinansowanie, a następnie uzyska w toku kontroli informacje o nieprawidłowościach (nie spełnieniu przesłanek do udzielenia pomocy publicznej) dotyczących udzielonej pomocy, to organ ma obowiązek nakazać zwrot wypłaconego dofinansowania. W związku z powyższym Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że wszystkie działania organów orzekających w sprawie miały oparcie w obowiązujących przepisach i za niezasadny uznał zarzut nieważności decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, który zdaniem kasatora został oparty o związanie organów szeregiem jednostkowych prawomocnych decyzji. Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. jest konsekwencją nie stwierdzenia przez Sąd I instancji istnienia przesłanek, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkujących uwzględnieniem skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 25 lutego 2019 r., sygn. akt VSA/Wa 2246/17 pozostawiono wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów wniesienia skargi kasacyjnej został rozpoznany, a skarżąca po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, uiściła go w terminie i w prawidłowej wysokości.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a, skargę kasacyjną oddalił. O zasądzeniu kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI