I GSK 117/26

Naczelny Sąd Administracyjny2026-02-18
NSAAdministracyjneŚredniansa
sądy administracyjnewłaściwość sąduumowa o dofinansowanieNCBRskarga kasacyjnaetap cywilnoprawnyetap administracyjnyocena raportufinansowanie projektu

NSA oddalił skargę kasacyjną od postanowienia WSA odrzucającego skargę na pismo NCBR dotyczące oceny raportu i wstrzymania finansowania projektu, uznając sprawę za cywilnoprawną, a nie sądowoadministracyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę na pismo Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) dotyczące negatywnej oceny raportu i wstrzymania finansowania projektu, uznając, że spór ma charakter cywilnoprawny i powinien być rozstrzygnięty przez sąd powszechny. Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał to postanowienie w mocy, oddalając skargę kasacyjną. NSA podkreślił, że po zawarciu umowy o dofinansowanie projektu, wszelkie spory dotyczące jej realizacji lub interpretacji należą do właściwości sądów powszechnych, a nie sądów administracyjnych.

Sprawa dotyczyła skargi W. M. i S. G. H. na pismo Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) z dnia [...] sierpnia 2024 r., w którym organ podtrzymał negatywną ocenę raportu z realizacji projektu i wstrzymał dalsze finansowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA) odrzucił tę skargę, uznając, że umowa o dofinansowanie projektu ma charakter cywilnoprawny, a spory z nią związane powinny być rozstrzygane przez sąd powszechny, zgodnie z § 21 ust. 2 umowy. Sąd I instancji wskazał, że etap administracyjny kończy się z chwilą zawarcia umowy o dofinansowanie, a dalsze kwestie należą do etapu cywilnoprawnego. Skarżący wnieśli skargę kasacyjną, zarzucając WSA naruszenie przepisów postępowania, w tym błędne uznanie braku właściwości sądu administracyjnego oraz wadliwość uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) oddalił skargę kasacyjną. NSA potwierdził stanowisko WSA, że po zawarciu umowy o dofinansowanie, spory dotyczące jej realizacji lub interpretacji, w tym ocena raportu i wstrzymanie finansowania, mają charakter cywilnoprawny i należą do właściwości sądów powszechnych. NSA podkreślił, że art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczy czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, ale nie obejmuje sporów wynikających z umów cywilnoprawnych. Sąd kasacyjny uznał również, że uzasadnienie WSA było wystarczające i nie zawierało wad uzasadniających uchylenie postanowienia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, takie pismo nie stanowi czynności podlegającej kontroli sądu administracyjnego, ponieważ spór ma charakter cywilnoprawny i wynika z umowy, a właściwy do jego rozstrzygnięcia jest sąd powszechny.

Uzasadnienie

Po zawarciu umowy o dofinansowanie projektu, wszelkie spory dotyczące jej realizacji lub interpretacji, w tym ocena raportu i wstrzymanie finansowania, należą do właściwości sądów powszechnych, a nie sądów administracyjnych. Etap administracyjny kończy się z chwilą zawarcia umowy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

p.p.s.a. art. 3 § par. 2 pkt 1, 2, 3, 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne sprawują kontrolę nad aktami i czynnościami z zakresu administracji publicznej, ale art. 3 § 2 pkt 4 dotyczy innych czynności niż decyzje czy postanowienia, które dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a nie sporów cywilnoprawnych wynikających z umów.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § par. 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego lub uniemożliwia kontrolę instancyjną.

p.p.s.a. art. 58 § par. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga podlega odrzuceniu, w szczególności w przypadku, gdy przedmiot zaskarżenia nie nadaje się do rozpoznania przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 166

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 146 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o NCBR art. 35 § ust. 1 pkt 5

Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju

ustawa o NCBR art. 40 § ust. 1

Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju

ustawa o NCBR art. 42 § ust. 1 i ust. 3

Ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju

Dz.U. 2024 poz 935

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spór wynikający z umowy o dofinansowanie projektu, w tym ocena raportu i wstrzymanie finansowania, ma charakter cywilnoprawny i należy do właściwości sądów powszechnych.

Odrzucone argumenty

Pismo NCBR dotyczące oceny raportu i wstrzymania finansowania jest czynnością z zakresu administracji publicznej podlegającą kontroli sądu administracyjnego. Uzasadnienie postanowienia WSA jest wadliwe i narusza art. 141 § 4 p.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

Po podpisaniu umowy o dofinansowanie projektu, etap postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego jest definitywnie zamknięty. Przedmiotem skargi są postanowienia umowy cywilnoprawnej, zgodnie z którymi właściwym sądem do rozstrzygania spraw z nią związanych jest sąd powszechny. Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia nie oznacza wadliwości uzasadnienia orzeczenia.

Skład orzekający

Henryk Wach

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości sądu w sprawach dotyczących umów o dofinansowanie projektów, zwłaszcza gdy NCBR wstrzymuje finansowanie na podstawie oceny raportu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji po zawarciu umowy o dofinansowanie i ocenie raportu przez NCBR. Interpretacja art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w kontekście umów cywilnoprawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważną granicę między jurysdykcją sądów administracyjnych a sądów powszechnych w kontekście umów o dofinansowanie projektów, co jest istotne dla prawników zajmujących się tymi zagadnieniami.

Kiedy sąd administracyjny odsyła Cię do sądu cywilnego: spór o finansowanie projektu NCBR.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 117/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Właściwość sądu
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 2 pkt 1, 2, 3, 4, art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 2953/24 w sprawie ze skargi W. M. (l. k.) oraz S. G. H. w W. na pismo Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie negatywnej oceny raportu postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 9 czerwca 2025 r., V SA/Wa 2953/24 w pkt 1 odrzucił skargę W. M. (l. k.) oraz S. G. H. w W. na pismo Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie negatywnej oceny raportu i wstrzymania dalszego finansowania projektu. W pkt 2 zwrócił stronom skarżącym 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W. M. oraz S. G. H. w W. (dalej: "skarżący" lub "strona") wnieśli skargę na pismo Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (dalej: "NCBR" lub "organ") z [...] sierpnia 2024 r., w przedmiocie negatywnej oceny raportu i wstrzymania dalszego finansowania projektu.
NCBR pismem z [...] października 2021 r. zawarło z k., w którego skład weszły: W. M. (l. k.), S. G. H. w W. oraz G. P. W. w W. S.A. w W., umowę o dofinansowanie projektu (dalej: "umowa") pn. "M. A. G. P." (dalej: "projekt"). Projekt został wybrany w ramach III konkursu [...] przeprowadzonego przez NCBR.
Organ pismem z 12 sierpnia 2024 r. poinformował l. k., że w związku z zakończeniem ponownej oceny merytorycznej raportu z realizacji fazy badawczej projektu podtrzymuje stanowisko zawarte w piśmie z 20 maja 2024 r. o negatywnej ocenie raportu i wstrzymaniu dalszego finansowania projektu, na podstawie § 9 ust. 19 umowy.
Uzasadniając odrzucenie skargi strony na powyższe rozstrzygnięcie WSA w Warszawie podkreślił, że w § 2 ust. 1 umowy, wskazano, że umowa określa zasady udzielania przez NCBR dofinansowania realizacji projektu oraz prawa i obowiązki stron, związane z realizacją projektu. Zgodnie z § 21 ust. 1 umowy, wszelkie wątpliwości powstałe w trakcie realizacji projektu oraz wiązane z interpretacją umowy będą rozstrzygane w pierwszej kolejności w drodze negocjacji pomiędzy stronami. W przypadku wystąpienia przesłanek rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym, można odstąpić od przeprowadzenia negocjacji. Z kolei zgodnie z § 21 ust. 2 umowy, jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, spory będą poddane rozstrzygnięciu przez sąd powszechny, właściwy miejscowo dla siedziby NCBR.
Sąd I instancji podkreślił, że postępowanie dotyczące uzyskania dofinansowania dla realizacji określonego projektu można podzielić na dwa etapy. Pierwszy etap – administracyjny, zostaje wszczęty poprzez złożenie wniosku o przyznanie pomocy, a jego finalizacją jest pozytywne lub odmowne rozstrzygnięcie organu w tym zakresie. W przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku wnioskodawca może zawrzeć umowę o dofinansowanie. Podpisanie takiej umowy powoduje definitywne zamknięcie etapu postępowania administracyjnego, w którym służyła skarga do sądu administracyjnego i otwiera drugi etap – cywilnoprawny. Umowa o dofinansowanie realizacji projektu ma bowiem charakter cywilny i zgodnie z obowiązującą zasadą swobody umów strony zawierające umowę mogą ją podpisać na ustalonych warunkach, bądź też od takiego podpisania odstąpić.
W ocenie WSA skarżąca zawarła z organem umowę o dofinansowanie projektu. Z postanowień umowy jednoznacznie wynika, że przedmiotem umowy były zasady udzielania przez NCBR dofinansowania realizacji projektu oraz prawa i obowiązki stron związane z jego realizacją. Z kolei zgodnie z postanowieniami umowy, wszelkie wątpliwości powstałe w trakcie realizacji projektu oraz związane z interpretacją umowy będą rozstrzygane w pierwszej kolejności w drodze negocjacji pomiędzy stronami (§ 21 ust. 1 umowy) lub będą poddane rozstrzygnięciu przez sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby NCBR (§ 21 ust. 2 umowy). Na podstawie zaskarżonego pisma organ poinformował stronę o podtrzymaniu stanowiska w przedmiocie negatywnej oceny raportu oraz wstrzymaniu dalszego finansowania projektu na podstawie § 9 ust. 11 umowy. Zatem pismo to dotyczyło postanowień umowy, o których mowa w § 9 ust. 11 umowy: "W przypadku, gdy Centrum stwierdzi, że dotychczasowa realizacja Projektu wskazuje na brak możliwości osiągnięcia zakładanych wyników i celów Projektu, w szczególności na skutek wystąpienia siły wyższej, ryzyka naukowego lub znacznej i niemożliwej do przewidzenia zmiany stosunków społeczno-gospodarczych, przez co realizacja Projektu stała się niemożliwa lub z punktu widzenia interesu publicznego – niecelowa, Centrum może podjąć decyzję o zaprzestaniu dalszej realizacji Projektu. W przypadku, o którym mowa w zdaniu poprzedzającym, L. k. oraz konsorcjantom nie przysługuje odszkodowanie – L. k. oraz konsorcjanci zrzekają się wszelkich roszczeń finansowych z tytułu podjęcia przez Centrum decyzji o zaprzestaniu dalszej realizacji Projektu."
Sąd I instancji podkreślił, że przedmiotem skargi są postanowienia umowy cywilnoprawnej, zgodnie z którymi właściwym sądem do rozstrzygania spraw z nią związanych jest sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby NCBR (§ 21 ust. 2 umowy). Co za tym idzie zaskarżone pismo nie stanowi rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").
W. M. wniosło skargę kasacyjną na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Autor skargi kasacyjnej wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu postanowieniu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi jako nienależącej do właściwości sądów administracyjnych z powodu błędnego przyjęcia, że zaskarżone pismo Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z [...] sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie negatywnej oceny raportu i wstrzymania dalszego finansowania projektu nie stanowi rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a. podczas gdy wyżej wymienione pismo NCBR jest wyrazem woli decyzyjnej Organu i należy do spraw objętych kontrolą sądowoadministracyjną, o których mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a.;
2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia WSA, które:
- nie odnosi się do zarzutów podniesionych w skardze,
- pomija wnikliwą i merytoryczną argumentację W. M. przedstawioną w skardze przemawiającą za uwzględnieniem skargi;
- nie odnosi się rzetelnie do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy;
- niezasadnie powołuje się na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 9 marca 2012 r., III SA/Wr 672/11, które jest nieadekwatne do stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy;
- niezasadnie z całkowitym pominięciem argumentacji W. M. przedstawionej w skardze stwierdza, że przedmiotem skargi są postanowienia umowy cywilnoprawnej, zgodnie z którymi właściwym sądem do rozstrzygnięcia spraw z nią związanych jest sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby NCBR (§ 21 ust. 2 umowy), w sytuacji gdy zaskarżone pismo Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z [...] sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie negatywnej oceny raportu i wstrzymania dalszego finansowania projektu stanowi rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., to jest: inny niż określony w pkt 1-3 akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, podlegającą kontroli sądu administracyjnego.
WSA w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia błędnie powołał się na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 9 marca 2012 r., III SA/Wr 672/11. Wyżej wymienione orzeczenie sądu administracyjnego jest nieadekwatne do stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy, w którym nie występuje problem dofinansowania projektu ze środków pochodzących z budżetu UE w oparciu o przepisy ustawy wdrożeniowej (ustawa z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 (Dz.U. z 2020 r. poz. 818), ustawa z 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027 (Dz.U. z 2022 r. poz. 1079).
3) art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., art. 133 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny (wadliwe zwięzłe przedstawienie stanu sprawy), pominięcie okoliczności wynikających z akt sprawy oraz przyjęcie za podstawę orzekania stanu faktycznego niewynikającego z akt sprawy czego skutkiem było niezasadne odrzucenie skargi, w sytuacji gdy skarga powinna zostać merytorycznie rozpatrzona i uwzględniona;
4) art. 3 § 2 pkt 4, art. 133 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 146 § 1 p.p.s.a. wskutek tego, że WSA w Warszawie w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie rozpatrzył merytorycznie i nie uwzględnił skargi lecz ją niezasadnie odrzucił. W szczególności WSA w Warszawie pominął okoliczności wynikające z akt sprawy oraz przyjął za podstawę orzekania stan faktyczny niewynikający z akt sprawy. WSA odrzucił skargę, nie przyjmując i nie odnosząc się do zasadnych argumentów W. M. podniesionych w skardze, w tym nie odnosząc się w sposób wystarczający do materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy a przyjmując i akceptując stanowisko strony skarżącej zaprezentowane w odpowiedzi NCBR na skargę z 14 października 2024 r. w sytuacji gdy WSA w Warszawie winien był, sprawując kontrolę legalności, zastosować środek określony w art. 146 § 1 p.p.s.a. i powinien uchylić rozstrzygnięcie wynikające z treści pisma Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z [...] sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie negatywnej oceny raportu i wstrzymania dalszego finansowania projektu. W szczególności zgodnie z art. 146 § 1 i 2 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4-4b, uchyla ten akt. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: art. 35 ust. 1 pkt 5, art. 40 ust. 1, art. 42 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1170, dalej: "ustawa o NCBR") poprzez zaniechanie ich zastosowania w związku z zarzutami podniesionymi w skardze a w konsekwencji przyjęcie, że zaskarżone pismo Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z [...] sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie negatywnej oceny raportu i wstrzymania dalszego finansowania projektu nie stanowi rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a. a jest skutkiem rzekomego niewykonania przez W. M. zobowiązań wynikających z warunków (§ 9 ust. 11) umowy o dofinansowanie projektu.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie.
Przede wszystkim zauważyć należy, że w odróżnieniu od wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 – 3 p.p.s.a. aktów stosowania prawa, te wymienione w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. obejmują czynności i akty podejmowane przez administrację na podstawie bezpośrednio działającej normy prawnej. W tym przypadku nie dochodzi do konkretyzacji uprawnienia bądź obowiązku w drodze decyzji, postanowienia czy nawet inaczej nazwanego aktu stosowania prawa, lecz do wykonania ustawy polegającego na realizacji sprecyzowanego w przepisach prawa uprawnienia lub obowiązku jednostki (zob. Z. Kmieciak, Glosa do uchwały NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 3/07, OSP 2008/5/51, tenże Glosa do wyroku WSA z 19 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Gd 440/06, OSP 2007/10/115).
Konstruowanie przez ustawodawcę różnorodnych form działania podmiotów funkcjonujących w sferze prawa publicznego mieści się niewątpliwie w ramach przysługującej ustawodawcy swobody kreowania systemu prawnego. Panująca współcześnie różnorodność prawnych form działania administracji zdecydowanie wykracza poza enumerację zawartą w poszczególnych punktach art. 3 § 2 p.p.s.a. Wskazany zabieg legislacyjny jest nie tylko dopuszczalny, ale i powszechnie stosowany także w innych państwach demokratycznych, w celu uelastycznienia coraz bardziej obciążonej administracji (zob. np. E. Schmidt-Assmann, Verwaltungsrechtliche Dogmatik. Eine Zwischenbilanz zu Entwicklung, Reform und künftigen Aufgaben, Tübingen 2013, s. 87).
Pamiętać także trzeba, że dopuszczalność drogi sądowej jako takiej nie zależy od tego, w jakiej formie administracja działa, lecz od tego czy mamy do czynienia ze sprawą indywidualną w sporze o prawo w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. W przypadku jednostek samorządu terytorialnego występujących w roli podmiotu realizującego zadanie publiczne ów spór powinien wyczerpywać się w formule ochrony samodzielnego, zgodnego z prawem wykonywania zadań publicznych, gwarantowanego przez art. 165 ust. 1 Konstytucji i adekwatnego przydziału środków na ten cel, zabezpieczonego z kolei przez art. 167 ust. 1 Konstytucji. Dopiero przesądzenie tej kwestii otwiera pole do rozważań na temat tego, czy ustawodawca zwykły to konstytucyjnie gwarantowane prawo zapewnił, a jeżeli tak, przed jakim sądem i w jakiego rodzaju procedurze. Nie jest przecież tak, że wszystkie spory z administracją rozpoznają sądy administracyjne, bo do tego potrzebny jest – w myśl art. 184 Konstytucji – wyraźny przepis ustawy.
W świetle art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę poprzez orzekanie w sprawach innych niż określone w pkt 1-3 czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach wskazanych w tym przepisie kategorii postępowań administracyjnych. W uchwale z 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że o akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4, na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Podobnie w postanowieniu z 26 maja 2020 r., II OSK 3330/19. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że kategoria ta, chociaż trudna do zdefiniowania, to charakteryzuje się określonymi cechami. Zalicza się do niej akty i czynności, które: 1) nie są decyzją ani postanowieniem; 2) mają charakter zewnętrzny, to jest: są skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi; 3) są skierowane do indywidualnego podmiotu, a więc nie mają charakteru generalnego; 4) mają charakter publicznoprawny (należą do materii z zakresu administracji publicznej i mają charakter władczy); 5) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 6) podejmowane są przez podmiot wykonujący administrację publiczną.
Przede wszystkim wypada podkreślić, że art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wprawdzie zaczyna się od słowa "innych", ale nawiązuje jednak do rodzaju uregulowań zawartych w poprzedzających punktach art. 3 § 2 powołanej ustawy. Określenie "innych" odnosić należy wyłącznie do zapewnienia kontroli sądu administracyjnego (i wiążących się z nią gwarancji procesowych) również w stosunku do odmiennych od wcześniej wskazanych, ale także form konkretyzacji prawa w relacji organ administracji publicznej – obywatel. Art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. jest tak tylko pojmowanym uzupełnieniem uregulowań zawartych w art. 3 § 2 pkt 1-3 analizowanej ustawy.
Zakres kognicji sądów administracyjnych w stosunku do aktów o charakterze generalnym (normatywnym) został uregulowany dopiero w dalszej części art. 3 § 2 p.p.s.a. (pkt 5 i 6). Nie jest to zatem tak jak wywodzi skarga kasacyjna, że można z punktu widzenia systematyki rozpatrywać art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zestawieniu z art. 3 § 2 pkt 5 i 6 omawianej ustawy.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że zaskarżona czynność w postaci negatywnej oceny raportu i wstrzymania dalszego finansowania projektu nie jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Poza sporem pozostaje, że czynność ta nie jest decyzją ani postanowieniem, jak też nie budzi wątpliwości jej publicznoprawny charakter oraz podjęcie przez podmiot wykonujący administrację publiczną. Uznać ponadto należy, że dotyczy ona uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
W postępowaniu można wyróżnić dwa etapy. Pierwszy związany jest z dofinansowaniem projektu i zostaje wszczęty w chwili złożenia przez stronę wniosku o dofinansowanie projektu. Na skutek tego wniosku Dyrektor NCBR decyzją z [...] czerwca 2021 r., przyznał wnioskodawcy dofinansowanie projektu w kwocie [...] złotych. W związku z tym zawarto umowę o dofinansowanie projektu. Etap ten ma charakter quasi administracyjny. Finalizacją jego jest natomiast rozstrzygnięcie w przedmiocie dofinansowania - pozytywne lub odmowne. Ten etap ma charakter bądź administracyjny (sądowoadministracyjny) bądź cywilnoprawny. Charakter cywilnoprawny ma umowa o dofinansowanie, natomiast administracyjnoprawny będą miały wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a następnie skarga do sądu administracyjnego. Tryby postępowania (administracyjnoprawny i cywilnoprawny) nigdy się ze sobą nie łączą i w związku z tym albo korzysta się z trybu cywilnoprawnego podpisując umowę o dofinansowanie, albo z administracyjnoprawnego składając wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.
W przypadku rozstrzygnięcia pozytywnego wnioskodawca może zawrzeć umowę o dofinansowanie, która ma charakter cywilnoprawny i tak jak do każdej umowy zastosowanie ma zasada swobody umów, wyrażająca się w tym konkretnym przypadku poprzez możliwość jej podpisania na wskazanych warunkach, bądź w przypadku nieakceptowania warunków na jakich ma być zawarta, przysługuje uprawnienie do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa i następnie skarga do sądu administracyjnego. Niedopuszczalne jest natomiast podpisanie umowy, a więc zaakceptowanie jej warunków i złożenie administracyjnego środka odwoławczego. Podpisanie umowy o dofinansowanie w całości konsumuje wniosek o dofinansowanie projektu i brak jest w związku z tym przedmiotu postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Powyższe oznacza, że w sprawie definitywnie w momencie zawarcia umowy o dofinansowanie projektu pomiędzy organem a stroną zamknięto etap postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego.
Ponadto wymaga podkreślenia, że przedmiotem umowy były zasady udzielania przez NCBR dofinansowania realizacji projektu oraz prawa i obowiązki stron związane z jego realizacją. Z kolei zgodnie z postanowieniami umowy, wszelkie wątpliwości powstałe w trakcie realizacji projektu oraz związane z interpretacją umowy będą rozstrzygane w pierwszej kolejności w drodze negocjacji pomiędzy stronami (§ 21 ust. 1 umowy) lub będą poddane rozstrzygnięciu przez sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby NCBR (§ 21 ust. 2 umowy). Przy tym źródłem sprawy jest umowa cywilnoprawna zawarta w związku z realizacją projektu, wszelkie spory dotyczące m.in. tego, czy istnieją podstawy do zwrotu określonej kwoty dofinansowania, podlegają rozpoznaniu przed sądem powszechnym. W § 2 ust. 1 umowy, wskazano, że umowa określa zasady udzielania przez NCBR dofinansowania realizacji projektu oraz prawa i obowiązki stron, związane z realizacją projektu. Zgodnie z § 21 ust. 1 umowy, wszelkie wątpliwości powstałe w trakcie realizacji projektu oraz wiązane z interpretacją umowy będą rozstrzygane w pierwszej kolejności w drodze negocjacji pomiędzy stronami. W przypadku wystąpienia przesłanek rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym, można odstąpić od przeprowadzenia negocjacji. Z kolei zgodnie z § 21 ust. 2 umowy, jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, spory będą poddane rozstrzygnięciu przez sąd powszechny, właściwy miejscowo dla siedziby NCBR.
Niezależnie od powyższego podnieść należy, że wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn., akt II FPS 8/09) lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia, albowiem funkcja uzasadnienia orzeczenia wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej.
Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób sformułowany w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazać należy, że brak przekonania strony, czy też skarżącego kasacyjnie o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza wadliwości uzasadnienia orzeczenia, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, że uzasadnienie orzeczenia zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut jego naruszenia nie można bowiem skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z dnia: 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie do takiego uchybienia, które musiałoby skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, nie doszło. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odpowiada wzorcowi formalnemu nakreślonemu w art. 141 § 4 p.p.s.a., pozwalając na odtworzenie toku myślowego sądu i kontrolę instancyjną orzeczenia. Przede wszystkim Sąd I instancji, w treści uzasadnienia, przedstawił stan faktyczny sprawy, odwołał się do mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Wyjaśnił także podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując jednoznacznie na brak kognicji sądów administracyjnych w tej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego motywy przyjęcia takiego stanowiska były na tyle dokładne, że pozwoliły na polemikę z nimi w skardze kasacyjnej, a sądowi kasacyjnemu na ocenę ich prawidłowości. Nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, niemniej jednak ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie. Zastrzeżenia wnoszącego skargę kasacyjną na tle art. 141 § 4 p.p.s.a. w istocie nawiązywały do braku wyrażenia przez Sąd I instancji oceny co do charakteru prawnego dotacji celowej, co w realiach rozpoznawanej sprawy nie było kwestionowane. Tego rodzaju argumentacja nie przystaje do treści art. 141 § 4 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI