I GSK 1152/20

I GSK 1152/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo /sprawozdawca/
Bogdan Fischer
Piotr Pietrasz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1210/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-01-07
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1312
art. 3 ust. 2 pkt 2 i ust. 3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 9 ust. 2
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. NSA Anna Apollo (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Cudna po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1210/19 w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 7 maja 2019 r. nr OB/288/2019 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 stycznia 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1210/19 w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie z dnia 7 maja 2019 r. nr OB/288/2019 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2016 rok uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie na rzecz C. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu:
I. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej określanej skrótem P.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego t.j.:
1) błędną wykładnię art. 9 ust.2 akapit pierwszy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. L 347/608 z 20 grudnia 2013 r.) poprzez wskazanie, że zaklasyfikowanie przedmiotu działalności wykluczonej powinno następować wyłącznie na podstawie ustalenia rzeczywiście prowadzonej działalności a wpisy w rejestrach urzędowych (KRS)powyższego nie przesądzają i nie powinny być podstawą do ustaleń w tym kierunku podczas gdy taka wykładnia prowadzi do podważania wpisów w rejestrach urzędowych i w ocenie organu bezpodstawnie przyjmuje z założenia że wpisy w rejestrach urzędowych są niezgodne z rzeczywistością, podczas gdy podstawą do dokonywania ustaleń w tym kierunku w pierwszej kolejności są rejestry dostępne organom ARiMR z urzędu, których określony wpis rodzi domniemanie prawdziwości danym tam zawartych.
2) niezastosowanie i pominięcie w sprawie art. 17 ust. 1 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 700 ze zm.) z którego wynika wprost, że domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe a tym samym to co jest wpisane w rejestrze jest zgodne ze stanem faktycznym,
3) niezastosowanie i pominięcie w sprawie art. 13 ust. 1(akapit 1-3) i art. 13 ust 3 akapit 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 48) wskazującego, że wszelkie dokumenty świadczące o uprawnieniu do płatności można było składać najpóźniej tylko w ostatecznym terminie na składanie wniosków, co oznacza, że organy po terminie na składanie wniosków nie mogą uwzględniać dokumentów składanych do organu.
II. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie O zarzucam naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 2019, poz. 1312 ze zm. dalej ustawa o płatnościach) poprzez uznanie, że w sytuacji gdy z wpisów urzędowych wynikają określone stany faktyczne organy ARiMR zobowiązane są do dalszego aktywnego ustalania czy taka wykluczona działalność jest prowadzona i występowania do urzędów ( urzędu skarbowego) o informacje o rzeczywiście prowadzonej działalności podczas gdy prawidłowym działaniem organów w takich sytuacjach jest uznanie stosownie do rejestru urzędowego domniemania, że strona prowadzi działalność wykluczoną i to na stronie ciąży w takiej sytuacji wykazanie (udowodnienie) odmiennego stanu faktycznego t.j., że nie prowadzi takiej działalności, gdyż to na wnioskodawcę został nałożony obowiązek przedstawienia dowodów na poparcie uprawnienia do otrzymania płatności, co zasadniczo wpływa na odmienną treść rozstrzygnięcia,
2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w związku z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach poprzez uznanie, że w sytuacji gdy organy Agencji dokonują ustaleń stanu faktycznego na podstawie rejestru urzędowego zobowiązane są pomimo to do dalszego aktywnego poszukiwania dowodów na potwierdzenia uprawnienia strony do płatności, podczas gdy organy są jedynie zobowiązane do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o całokształt akt sprawy a zasada prawdy materialnej wynikająca z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, 77) w powyższym postępowaniu została wyłączona.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi Spółki poprzez jej oddalenie w całości. Ewentualnie w razie uznania, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 188 P.p.s.a. do rozpoznania skargi, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,
Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Spółka nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Dalej należy zaznaczyć, że stosownie do normy art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną winno zawierać ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt. I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 P.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Z kolei zarzuty skargi kasacyjnej należy oprzeć, zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo formułując zarzuty, skarżący kasacyjnie powinien więc jasno wskazać, na której podstawie kasacyjnej opiera zarzuty, czy podnosi naruszenie przepisów prawa materialnego, czy postępowania. Jeżeli zarzuty są postawione w oparciu o pierwszą podstawę kasacyjną, należy również precyzyjnie określić, czy naruszenie nastąpiło poprzez błędną wykładnię przepisu czy jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku należy wykazać, jaką interpretację (rozumienie) przepisu przyjął sąd w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka jest, zdaniem skarżącego kasacyjnie, prawidłowa. Naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w obowiązującej normie prawnej. Strona zobowiązana jest więc do wskazania, dlaczego przyjęty przez sąd pierwszej instancji przepis nie "przystaje" do przepisu, stanowiącego podstawę orzekania. Opierając zarzuty na drugiej podstawie kasacyjnej, strona zobowiązana jest nie tylko wykazać, na czym polegało to naruszenie lecz również, jaki mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.
W przypadku skargi kasacyjnej - będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia - czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia tego pisma (jak w przypadku skargi czy zażalenia), ale także z jego treścią. Określenie podstaw zaskarżenia, wymienionych w art. 174 P.p.s.a., sprecyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie w drodze racjonalnej argumentacji prawniczej, determinuje bowiem zakres zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym, co w konsekwencji wpływa na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 P.p.s.a. W takiej sytuacji NSA zasadniczo w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty procesowe. Konieczność zachowania tej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowe odniesienie się do zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości albo, że nie został skutecznie zakwestionowany w skardze kasacyjnej. Tak określony porządek oceny zarzutów kasacyjnych nie może być zachowany wówczas, gdy między zarzutami procesowymi i materialnymi zachodzi taki związek, że zarzuty podnoszące naruszenie prawa materialnego są nierozerwalnie złączone z zarzutami procesowymi, bo te drugie są pochodną lub konsekwencją pierwszych.
W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zarzuciła naruszenia zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego. Zważywszy, że kwestia prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego determinuje prawidłowość i zakres prowadzonego postępowania dowodowego zasadne w pierwszej kolejności jest przedstawienie przepisów prawa i odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowanych w pkt. I.1 petitum skargi kasacyjnej a dotyczących wykładni i zastosowania art. 9 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013.
Przepis art. 9 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 stanowi, że nie przyznaje się płatności bezpośrednich osobom fizycznym lub prawnym ani grupom osób fizycznych i prawnych, które administrują portami lotniczymi, wodociągami, stałymi terenami sportowymi i rekreacyjnymi, jak również świadczą usługi przewozu kolejowego lub usługi w zakresie obrotu nieruchomościami. W stosownych przypadkach państwa członkowskie mogą na podstawie obiektywnych i nie dyskryminujących kryteriów zadecydować o dodaniu do listy w akapicie pierwszym wszelkich innych podobnych nierolnicznych przedsiębiorstw lub rodzajów działalności, a następnie mogą zadecydować o usunięciu tych dodatków. Osobę lub grupę osób objętych akapitem pierwszym art. 9 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 uważa się jednak za rolnika aktywnego zawodowo, jeżeli za pomocą możliwych do zweryfikowania dowodów, w formie wymaganej przez państwa członkowskie, udokumentuje, że:
– roczna kwota płatności bezpośrednich wynosi co najmniej 5% całości przychodów uzyskanych przez na z działalności pozarolniczej w ostatnim roku obrotowych, za który dowody są dostępne:
- jej działalność rolnicza nie ma charakteru marginalnego : lub
- jej główną działalnością gospodarczą lub przedmiot działalności stanowi wykonywanie działalności rolniczej.
W ust. 3 art. 9 powołanego rozporządzenia nr 1307/2013 określono dalsze sytuacje w których państwo członkowskie może zadecydować o nieprzyznawaniu płatności bezpośrednich.
Przytoczona regulacja znalazła odzwierciedlenie w art. 7 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym płatność przysługuje rolnikowi jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz
2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.
2. Pomimo niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli:
1) rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych do zwierząt i złożył wniosek o przyznanie tych płatności oraz
2) łączna kwota płatności bezpośrednich, przed zastosowaniem art. 63 rozporządzenia nr 1306/2013, wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro.
Zgodnie zaś z ust. 3 art. 7 ustawy o płatnościach kwota płatności bezpośrednich, o której mowa w art. 9 ust. 4 rozporządzenia nr 1307/2013, do której wysokości nie stosuje się art. 9 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia, wynosi równowartość w złotych kwoty 5000 euro.
Wreszcie w oparciu o ust. 4 art. 7 minister właściwy do spraw rozwoju wsi może określić, w drodze rozporządzenia, wykaz rodzajów działalności nierolniczej, które są uznawane za podobne do rodzajów działalności wymienionych w art. 9 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1307/2013, uwzględniając kryteria określone w art. 9 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1307/2013 oraz mając na względzie założenia Wspólnej Polityki Rolnej w zakresie ukierunkowania wsparcia i zabezpieczenie przed jego nieuzasadnionym przyznawaniem.
Wskazania co do uznania podmiotu za rolnika aktywnego zawodowo są zawarte w rozporządzeniu z dnia 12 marca 2015 r., które w § 4 ust. 1 – 3 stanowi, że dowodami potwierdzającymi wystąpienie okoliczności, pozwalających uznać dany podmiot za rolnika aktywnego, o których mowa w art. 9 ust. 2 akapit trzeci lit. a) rozporządzenia nr 1307/2013, są: 1) zaświadczenie o przychodach z działalności pozarolniczej wydane przez właściwy organ podatkowy; 2) dokumenty zawierające informacje o wysokości rocznej kwoty płatności bezpośrednich (...), pochodzące z zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli (...), (ust. 1). Dowodami potwierdzającymi wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 2 akapit trzeci lit. b) rozporządzenia nr 1307/2013, są: 1) zaświadczenie o przychodach z działalności pozarolniczej wydane przez właściwy organ podatkowy; 2) faktury w rozumieniu art. 2 pkt 31 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (...), w tym faktury VAT RR, o których mowa w art. 116 ust. 2 tej ustawy, lub inne równoważne dowody potwierdzające sprzedaż produktów rolnych; 3) dokumenty zawierające informacje o wysokości uzyskanego wsparcia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 639/2014, pochodzące z zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli (...); 4) zaświadczenie o wysokości uzyskanego wsparcia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 639/2014, wydane przez organ lub podmiot, który wypłacił takie wsparcie (ust. 2), natomiast dowodami potwierdzającymi wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 2 akapit trzeci lit. c) rozporządzenia nr 1307/2013, są: 1) dokumenty zawierające informacje o rodzaju lub rodzajach prowadzonej działalności, pochodzące z zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, o którym mowa w tytule V rozdział II rozporządzenia nr 1306/2013; 2) zaświadczenie o wpisie w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) prowadzonej na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (...), zawierające informacje o rodzaju lub rodzajach prowadzonej działalności; 3) odpisy, wyciągi, zaświadczenia oraz informacje z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (...), zawierające informacje o rodzaju lub rodzajach prowadzonej działalności; 4) dokumenty zawierające informacje o rodzaju lub rodzajach prowadzonej działalności, pochodzące z krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON) prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (...), (ust. 3).
Z brzmienia powołanego art. 9 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 wynika, że płatność nie jest przyznawana osobom fizycznym lub prawnym ani grupom osób fizycznych lub prawnych które m.in. świadczą usługi w zakresie obrotu nieruchomościami. Jak zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji prowadzenie działalności gospodarczej, działalności związanej z świadczeniem usług w zakresie obrotu nieruchomościami należy oceniać na podstawie konkretnych okoliczności faktycznych. Przyjąć zatem należy, że wszelkie działanie cechujące się fachowością, stałym nieokazjonalnym charakterem, podporządkowaniem regułom opłacalności i zysku lub zasadzie racjonalnego gospodarowania, działaniem na własny rachunek, powtarzalnością działań, uczestnictwem w obrocie gospodarczym, wypełniają znamiona prowadzenia działalności gospodarczej w danej dziedzinie np. świadczenie usług w zakresie handlu artykułami spożywczymi, w zakresie usług obrotu nieruchomościami. Należy wskazać, że przepisy prawa nie narzucają ani stopnia zorganizowania, ani formy organizacyjnej wykonywanej działalności. O wykonywaniu działalności gospodarczej w sposób zorganizowany świadczy w szczególności aktywne działanie osoby fizycznej lub prawnej, zmierzające do osiągnięcia celu tej działalności. O ile za prowadzenie działalności gospodarczej nie można uznać przedsięwzięć jednorazowych, o tyle nie można tej działalności utożsamiać też z koniecznością wykonywania jej bez przerwy. Istotny jest zamiar powtarzalności określonych czynności, celem osiągnięcia dochodu.
W świetle wyżej przedstawionej normy art. 9 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 zarzut jej błędnej wykładni poprzez uznanie, że zaklasyfikowanie przedmiotu działalności wykluczonej powinno następować wyłącznie na podstawie ustalenia rzeczywiście prowadzonej działalności a wpisy w rejestrach urzędowych (KRS) powyższego nie przesądzają i nie powinny być podstawą do ustaleń w tym kierunku Naczelny Sąd Administracyjny uznał za wadliwie skonstruowany, a w konsekwencji niezasadny. Kwestia wykazania rodzaju prowadzonej przez rolnika działalności gospodarczej, dowodów, za pomocą których można tego dokonać dotyczy sfery ustaleń faktycznych. Nie można zaś ustaleń faktycznych, kwestii dowodowych zwalczać zarzutem naruszenia prawa materialnego.
W pkt. II.1 petitum skargi kasacyjnej, skarżący organ zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego tj. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach polegające na uznaniu, że w sytuacji gdy z wpisów urzędowych wynikają określone stany faktyczne organy ARiMR zobowiązane są do dalszego aktywnego ustalania czy taka wykluczona działalność jest prowadzona i występowania do urzędów (urzędu skarbowego) o informacje o rzeczywiście prowadzonej działalności podczas gdy prawidłowym działaniem organów w takich sytuacjach jest uznanie stosownie do rejestru urzędowego domniemania, że strona prowadzi działalność wykluczoną i to na stronie ciąży w takiej sytuacji wykazanie (udowodnienie) odmiennego stanu faktycznego t.j., że nie prowadzi takiej działalności.
Z tym zarzutem koresponduje zarzut z pkt I.2 petitum skargi kasacyjnej. Skarżący kasacyjnie organ zarzucił w naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o KRS poprzez jego niezastosowanie. W myśl tego przepisu domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący organ stwierdził, że przerzucanie na niego aktywnego poszukiwania dowodów na potwierdzenie uprawnienia do płatności (np. występował do urzędu skarbowego na okoliczność potwierdzenia uprawnienia wnioskodawcy do płatności) jest nie tylko naruszeniem w/w art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach ale też art. 3 ust. 2 pkt. 2 ustawy o płatnościach, stosownie do którego organ zobowiązany jest jedynie do rozpatrzenia całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższy zarzut nie jest zarzutem naruszenia przepisu prawa materialnego. Dotyczy on sfery dowodzenia określanych elementów stanu faktycznego określających, w rozpatrywanej sprawie, dane ujawnionej w rejestrze Spółki a dotyczące jej działalności gospodarczej.
Sąd Najwyższy w wyroku z 12 stycznia 2022 r. sygn. akt II CSKP 212/22 (publ. OSNC- ZD 2023/1/14) zauważył że, Krajowy Rejestr Sądowy służy porządkowaniu obrotu prawnego oraz stwarza zasadniczy fundament dla kształtowania bezpieczeństwa obrotu prawnego z udziałem podmiotów ujawnionych w rejestrze. Wyraża się to w preferencji dla danych ujawnionych w rejestrze w przypadku ich ewentualnej kolizji z rzeczywistym stanem rzeczy dotyczącym podmiotu ujawnionego w rejestrze. Temu celowi służy domniemanie prawne wiarygodności (prawdziwości) danych zawartych w rejestrze (art. 17 ust. 1 ustawy o KRS). To domniemanie ma charakter domniemania formalnego, na podstawie którego przyjmuje się istnienie określonego stanu rzeczy (wpis odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy), ale jest jednocześnie domniemaniem wzruszalnym (usuwalnym), które dopuszcza dowód na przeciwieństwo. Innymi słowo, osoba trzecia powołująca się na dane z KRS korzysta z fikcji prawnej, że są one prawdziwe, nie musi tych danych weryfikować, a ciężar dowodu spoczywa na podmiocie, który kwestionuje zgodność danych wpisanych do rejestru z rzeczywistym stanem rzeczy. Służy to ochronie osób trzecich wywodzących swoją wiedzę o podmiocie wpisanym do KRS właśnie z tego rejestru. Dotyczy to także danych dotyczących przedmiotu działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) - nie więcej niż dziesięć pozycji, w tym jednego przedmiotu przeważającej działalności na poziomie podklasy – art. 40 ust. 1 ustawy o KRS.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niewypełnienie przez Spółkę rubryki nr 08 nie miało charakteru oczywistego. To pole jest wypełniane tylko w sytuacji gdy beneficjent wykonuje działalność wykluczoną i jest rolnikiem aktywnym zawodowo. Tym samym niewypełnienie tego pola wniosku nie świadczy o braku wniosku w przypadku gdy organ na danym etapie postępowania nie posiada informacji o prowadzeniu takiej działalności przez beneficjenta. Nie jest bowiem możliwe stwierdzenie takiego braku na etapie kontroli formalnej wniosku sprowadzającej się do sprawdzenia czy wszystkie konieczne rubryki zostały wypełnione.
Ocena poprawności wypełnienia tej pozycji jest możliwa dopiero po podjęciu przez organ działań, nie tyle sprawdzających formalną poprawność wniosku, co weryfikujących prawdziwość zapisów. Racje ma przy tym skarżący kasacyjnie organ, że weryfikacji poprawności wypełnienia tej pozycji wniosku można dokonać również z wykorzystaniem dostępnych urzędowych rejestrów, w tym Krajowego Rejestru Sądowego. Nie wyklucza to, co do zasady, możliwości podważenia domniemania wynikającego z tego wpisu.
Częściowo zasadny okazał się zarzut zawarty w pkt II ppkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej kwestionujący zalecenia Sądu I instancji co do sposobu prowadzenia postępowania i uzyskiwania materiału dowodowego. Skarżący organ zarzucił w pierwszym z tych zarzutów naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach przez uznanie, że w sytuacji gdy z wpisów urzędowych wynikają określone stany faktyczne organy ARiMR zobowiązane są do dalszego aktywnego ustalania czy taka wykluczona działalność jest prowadzona i występowania do urzędów ( urzędu skarbowego) o informacje o rzeczywiście prowadzonej działalności podczas gdy prawidłowym działaniem organów w takich sytuacjach jest uznanie stosownie do rejestru urzędowego domniemania, że strona prowadzi działalność wykluczoną i to na stronie ciąży w takiej sytuacji wykazanie (udowodnienie) odmiennego stanu faktycznego t.j., że nie prowadzi takiej działalności, gdyż to na wnioskodawcę został nałożony obowiązek przedstawienia dowodów na poparcie uprawnienia do otrzymania płatności, co zasadniczo wpływa na odmienną treść rozstrzygnięcia.
W drugim, bezpośrednio powiązanym z pierwszym, zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w związku z art. 3 ust.2 pkt 2 ustawy o płatnościach poprzez uznanie, że w sytuacji gdy organy Agencji dokonują ustaleń stanu faktycznego na podstawie rejestru urzędowego zobowiązane są pomimo to do dalszego aktywnego poszukiwania dowodów na potwierdzenia uprawnienia strony do płatności, podczas gdy organy są jedynie zobowiązane do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o całokształt akt sprawy a zasada prawdy materialnej wynikająca z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, 77) w powyższym postępowaniu została wyłączona.
Wskazać w tym zakresie należy, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 3 powołanej ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z powyższych unormowań wynika, że organ jest zobowiązany rozpatrzyć, ale nie zbierać materiał dowodowy. Jednocześnie ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W realiach rozpatrywanej sprawy organ przyjął, że Spółka prowadzi działalność z tzw. listy negatywnej, a tym samym, że był zobowiązana do zaznaczenia we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 pola nr 08 oraz załączenia dokumentów potwierdzających, że spełnia warunki do uznania go za rolnika aktywnego zawodowo. Podstawą do zajęcia tego stanowiska było stwierdzenie przez organ rozbieżności między treścią wniosku a treścią wypisu z KRS. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej, sytuacja ta zobowiązywała organ do wyjaśnienia tej kwestii (z udziałem Spółki), a nie w sposób arbitralny – odmówienia przyznania wnioskowanej płatności i przyjęcia, że wnioskodawca (Spółka) prowadzi tzw. działalność wykluczoną, a co za tym idzie, że wniosek został wypełniony nieprawidłowo. Wniosek o przyznanie płatności stanowi bowiem wyraz wiedzy i woli wnioskodawcy. W związku z tym należy wstępnie założyć, że wnioskodawca prawidłowo wypełnił wniosek, świadomy tego, że odpowiada za prawidłowość i rzetelność informacji podanych we wniosku. Jeśli takiej działalności nie wykonuje, to nie ma potrzeby zakreślenia pola 08 wniosku oraz dołączania odpowiednich dokumentów potwierdzających spełnianie warunków do przyznania płatności, skoro nie odpowiada to rzeczywistości i nie wynika z norm prawnych. Problem powstaje wówczas, gdy organ stwierdzi (w ramach czynności sprawdzających) rozbieżność między treścią wniosku o przyznanie płatności a np. treścią wypisu z KRS. Wówczas powinno być przeprowadzone postępowanie wyjaśniające na tę okoliczność. Powinno ono odbyć się z udziałem wnioskodawcy (Spółki) i powinno zmierzać do ustalenia stanu rzeczywistego sprawy, a nie ograniczać się do pozyskania danych z sądowych czy urzędowych rejestrów przedsiębiorstw (tj. CEIDG, REGON czy KRS). Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, w tym wypadku podmiotem, na którym ciąży inicjatywa dowodowa jest organ a nie wnioskodawca. Bowiem w tym przypadku mamy do czynienia z odwróconą sytuacją, a mianowicie, to organ chce dowieść, że strona złożyła wadliwie sporządzony wniosek, co jednak wiąże się z obowiązkiem podjęcia odpowiednich czynności procesowych już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.
Wprowadzona art. 3 ust. 2 ustawy modyfikacja postępowania w sprawie płatności nie pozbawia bowiem działań organu władczego charakteru oraz nie zwalnia z obowiązku stania na straży praworządności (art. art. 3 ust. 2 pkt 1 tej ustawa). Strona ma natomiast obwiązek aktywnego uczestniczenia w tym postępowaniu, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, który stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z powyższych względów nie można więc zgodzić się w pełni z poglądem organu, że strona, niejako sama z siebie, powinna wykazać, iż nie prowadzi tzw. działalności wykluczonej. Jeśli jednak organ kwestionuje prawidłowość wypełnienia wniosku, to powinien poinformować stronę, jakie elementy wniosku kwestionuje i w związku z tym, w jakim zakresie oczekuje od strony wyjaśnień (popartych stosownymi dokumentami).
Przy czym Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje prawa organu do sięgnięcia po dane zawarte w rejestrach urzędowych. Natomiast wykazanie przez organ prowadzenia przez Spółkę działalności gospodarczej wykluczającej może być, w świetle wyżej wskazanych uwag do art. 17 ustawy o KRS, kwestionowane przez Spółkę. W takim przypadku to na Spółce spoczywał ciężar wykazania materiału dowodowego zwalczającego zasadność przyjętego przez organ stanowiska. Spółka złożyła stosowne oświadczenie, do treści którego, co zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji, a czego zarzutem skargi kasacyjnej nie zakwestionowano, Dyrektor ARiMR nie rozważył. Ewentualnie nie zwrócił się do rolnika o przedstawienie dowodów na poparcie twierdzeń zawartych w oświadczeniu
W kwestii stanowiska Sądu pierwszej instancji wskazującego na to, że organ mógł się zwrócić do właściwego dla rolnika urzędu skarbowego o udzielenie informacji o charakterze prowadzonej przez niego działalności zauważyć należy, że w sytuacji gdy organ sięgnął po dane z KRS i na ich podstawie ustalił przedmiot działalności Spółki objęty dyspozycja art. 9 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 ciężar obalenia domniemania, jak już wskazano obciąża Spółkę. Nie zmienia to faktu, że taki dowód z danych pochodzących z urzędu skarbowego może być także dowodem na poparcie stanowiska Dyrektora ARiMR. Dlatego tylko w części zarzut ten należy uznać za zasadny.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomimo częściowej zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania, skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Zgodnie bowiem z art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, nie tylko wtedy, gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdyż zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Bez wątpienia orzeczenie odpowiada prawu mimo częściowo błędnego uzasadnienia, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja nie uległaby zmianie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2004 r., FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, Nr 5, poz. 101; B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009). Niewątpliwie taka sytuacja zaszła w niniejszej sprawie. Jedynym zatem skutkiem uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej wniesionej przez stronę skarżącą od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uchylającego zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, pomimo jej oddalenia na podstawie art. 184 P.p.s.a., będzie wyeliminowanie tej części uzasadnienia Sądu I instancji. Oznacza to, że organ ponownie rozpoznając sprawę oraz sąd, nie są związani w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oceną prawną, zawartą w tym fragmencie uzasadnienia. W to miejsce bowiem wiążąca jest ocena prawna zawarta w niniejszym wyroku.
Podnosząc zarzut naruszenia prawa procesowego skarżący kasacyjnie winien wykazać wpływ tych naruszeń na wynik postępowania. W rozpoznawanej sprawie zasadniczym argumentem Sądu pierwszej instancji przemawiającym za uchyleniem decyzji było nierozważenie w uzasadnieniu decyzji argumentów Spółki zawartych jej oświadczeniu, a dotyczących przedmiotu jej działalności. Sąd zwrócił uwagę na istniejące w tej kwestii rozbieżności. Uwzględnienie w części zarzutów skargi kasacyjnej nie wpływa jednak na finalny wynik postępowania. Odmienna ocena kwestii ciężaru dowodowego dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny nie podważa ostatecznego stanowiska Sądu pierwszej instancji o nierozważeniu przez organ, wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności oświadczenia Spółki.
Wobec powyższego na podstawie art. 184 P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.