I GSK 1150/24

I GSK 1150/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /przewodniczący/
Małgorzata Grzelak /sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Oświata
Sygn. powiązane
III SA/Wr 269/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-04-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 60, art. 64, art. 67 ust. 1, art. 252 ust. 1 pkt 2, art. 252 ust. 3, 4, 5 i 6 pkt 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 21 § 1 pkt 1, art. 21 § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 269/23 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 14 czerwca 2023 r. nr SKO.FP/41/2/23 w przedmiocie określenia kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu miasta 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 5 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 269/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w P. (dalej: skarżący, spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z 14 czerwca 2023 r., nr SKO.FP/41/2/23, w przedmiocie określenia kwoty dotacji pobranej w nadmiernej wysokości podlegającej zwrotowi do budżetu miasta uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Jeleniej Góry z 16 marca 2023 r., nr EZ.4424.2.2023, oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze na rzecz strony skarżącej 397 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.
Prezydent Miasta decyzją z 16 marca 2023 r. ustalił kwotę dotacji 9922,65 zł przypadającą do zwrotu przez stronę prowadzącą B. w J. przy ul. [...], udzielonej w okresie od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. z budżetu Miasta Jeleniej Góry, jako pobranej w nadmiernej wysokości oraz określił termin naliczania odsetek w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczony od dnia 12 sierpnia 2022 r., tj. od dnia dostarczenia do B. pierwszego wezwania do zapłaty z dnia 27 lipca 2022 r.
Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji wskazał, że za grudzień 2021 r. wypłacił stronie dotację w wysokości 661,51 zł za ucznia. Jednak strona złożyła korektę frekwencji, z której wynika, iż 15 uczniów w grudniu 2021 r. nie uczestniczyło co najmniej w 50% zajęć edukacyjnych, stąd wystąpiła potrzeba rozliczenia dotacji za ten miesiąc. Z tego rozliczenia wynikło, iż kwota 9922,65 zł dotacji została pobrana w nadmiernej wysokości, która podlega zwrotowi.
Po rozpatrzeniu odwołania spółki od powyższej decyzji, Kolegium zaskarżoną decyzją z 14 czerwca 2023 r. utrzymało w mocy ww. rozstrzygnięcie organu I instancji.
W ocenie organu odwoławczego bezsporne w sprawie było to, że strona otrzymała za grudzień 2021 r. dotację na wykonywanie zadań oświatowych w wysokości 55 566,84 zł wyliczoną jako iloczyn liczby 84 słuchaczy i stawki za jednego słuchacza w kwocie 661,51 zł. Jednakże w styczniu 2022 r. złożyła korektę, z której wynika, że 15 słuchaczy w grudniu 2021 r. nie uczestniczyło w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych. Tym samym, kwota 9922,65 zł jest kwotą dotacji pobraną w nadmiernej wysokości, która podlega zwrotowi. Dalej Kolegium wskazało, że istota sporu w sprawie sprowadza się do tego, iż strona w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 30 września 2021 r. otrzymała dotację na 1042 słuchaczy w łącznej kwocie 1 024 400,62 zł, a organ dotujący w październiku 2021 r. doszedł do przekonania, iż kwota dotacji była błędnie ustalona z uwagi na zawyżoną stawkę na jednego słuchacza (powinna wynosić nie 983,11 zł a 661,51 zł). Wskutek takiego ustalenia organ dotujący dokonał ponownego przeliczenia kwoty dotacji.
Dalej Kolegium wskazało, że strona odnośnie do okresu od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 30 września 2021 r. z budżetu Miasta Jelenia Góra pobrała dotację w kwocie 335 107,20 zł w nadmiernej wysokości i zobowiązaniu do zwrotu tej dotacji wraz z odsetkami naliczanymi w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy decyzją Kolegium z 27 września 2022 r. (nr SKO/41/FP-10/2022). Jednak w ocenie strony stawka dotacji na jednego słuchacza mogła być obniżona przez organ pierwszej instancji jedynie do kwoty 737,33 zł i stąd – w jej ocenie – dokonując za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 30 września 2021 r. zwrotu kwoty 252 223,11 zł rozliczyła się z dotacji pobranej w nadmiernej wysokości także za grudzień 2021 r. Niemniej – zdaniem organu odwoławczego – kwestia, czy prawidłowo została rozliczona dotacja za okres od stycznia 2021 r. do września 2021 r. nie dotyczy sprawy dotacji za grudzień 2021 r. i tym samym nie jest to przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Stąd zarzuty, co do stosowanej stawki dotacji za słuchacza pozostają poza rozpoznaniem organu odwoławczego, skoro w grudniu 2021 r. dotacja co do zasady została wypłacona w prawidłowej wysokości, a zwrot dotyczy sytuacji braku frekwencji słuchaczy.
Zdaniem organu odwoławczego z zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustalonego stanu faktycznego wynika, że dotacja w spornej kwocie została pobrana w nadmiernej wysokości i zgodnie z art. 252 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej u.f.p.) podlega zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego. W przypadku gdy beneficjent dobrowolnie nie zwróci dotacji organ ma obowiązek wydać decyzję, w której określi obowiązki beneficjenta. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska odwołującej się, że w tej sprawie zastosowanie miały przepisy art. 43 u.f.z.o. Stwierdzony przypadek błędu organu dotującego w obliczeniu kwoty wypłaconej dotacji nie mieści się w normie art. 43 tej ustawy. Zatem za prawidłowe uznał stanowisko organu pierwszej instancji, że suma części dotacji wypłaconej na skutek błędu organu ulega proporcjonalnemu obniżeniu zgodnie z zastosowaniem prawidłowego współczynnika o kwotę stanowiącą "nadwyżkę" wypłaconych środków.
Po rozpoznaniu skargi spółki, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, podniósł, że sporny był w sprawie stan rozliczeń pomiędzy stroną a organem dotującym na rok 2021. W ocenie strony skarżącej brak frekwencji 15 uczniów na zajęciach w miesiącu grudniu 2021 r. został uwzględniony w związku ze zwrotem 12 stycznia 2022 r. na rachunek organu dotującego kwoty 252 223,11 zł tytułem aktualizacji dotacji dokonanej w 2021 r., tj. do stawki 737,33 zł za ucznia.
Przy tym wedle stanowiska strony skarżącej dokonała zwrotu wszystkich środków finansowych, jakich mógł żądać organ dotujący w wyniku aktualizacji kwot dotacji (dokonanej pismem z 27 października 2021), która to aktualizacja mogła wywołać skutki prawne wyłącznie w zakresie roku 2021.
Z kolei w ocenie Kolegium, które utrzymało mocy decyzję Prezydenta Miasta, prawidłowość rozliczenia dotacji za rok 2021 nie dotyczy niniejszej sprawy.
WSA podniósł, że swoje stanowisko organ odwoławczy opiera na założeniach oraz skutku powołanej wyżej decyzji organu I instancji z 1 lipca 2022 r. (nr 1/2022) którą dokonano "ponownego przeliczenia kwoty dotacji" za m.in. 2021 rok wg prawidłowej stawki za słuchacza (661,51 zł zamiast 983,11 zł). Z kolei Kolegium utrzymało w mocy to rozstrzygnięcie decyzją z 27 września 2022 r. (nr SKO/41/FP-10/2022). Stąd – jak wynikało z jego konsekwentnego stanowiska – organ odwoławczy w niniejszej sprawie przyjął, że zwrócona przez stronę dotacja w kwocie 252 223,11 zł dotyczyła rozliczenia okresu od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 30 września 2021 r.
Jednakże, jak podaje dalej WSA we Wrocławiu, wyrokiem z 20 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 926/22, WSA uchylił wspomnianą decyzję Kolegium z 27 września 2022 r. i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z 1 lipca 2022 r. oraz umorzył postępowanie administracyjne.
W motywach powyższego wyroku odniesiono się przede wszystkim do kwestii możliwości "ponownego przeliczenia kwoty dotacji". Stwierdzono m.in., że w myśl art. 43 ust. 2 pkt 3 u.f.z.o, aktualizacji kwoty dotacji, o której mowa w art. 15-21, art. 25 ust. 1-4 i 8, art. 26 ust. 1, 2 i 8, art. 28-30, art. 31 ust. 1, art. 40 i art. 41, dokonuje się w dowolnym miesiącu roku budżetowego – w przypadku aktualizacji, o której mowa w ust. 1 pkt 4. Z kolei art. 43 ust. 5 u.f.z.o., wprowadza granice procentowe dla zmiany kwoty dotacji poprzez wprowadzenie ograniczenia w zakresie zmniejszenia kwoty dotacji maksymalnie o 25% lub jej zwiększenia maksymalnie o 50%. Przyjęto zatem, że roszczenie organu I instancji o zwrot dotacji mogło wywołać skutek wyłącznie w zakresie dotacji otrzymanej w roku 2021. Co jednak najważniejsze, dotacja ta mogła zostać obniżona o 25% w stosunku do uprzednio obowiązującej dotacji oświatowej i strona za ten okres zwróciła kwotę 252 223,11 zł na rachunek Urzędu Miasta.
Tym samym, podkreślił WSA, konkluzje Kolegium z zaskarżonej aktualnie decyzji z 14 czerwca 2023 r., którą utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu dotującego z 16 marca 2023 r. opierały się na zasadniczo błędnych założeniach.
Należy bowiem dostrzec, wywodzi dalej Sąd I instancji, że – po pierwsze – dokonany przez stronę skarżącą zwrot kwoty 252 223,11 zł obejmował rozliczenie dotacji za wszystkie miesiące 2021 roku (a nie tylko za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 30 września 2021 r.), co wynikało jednoznacznie z treści skierowanego do SKO pisma z 24 maja 2023 r. A zatem rozliczenie – w zamiarze strony – uwzględniło także grudzień 2021 r. w kontekście wspomnianej absencji 15 uczniów.
Co jednak najistotniejsze, dokonując wspomnianego rozliczenia strona skarżąca – jak wynika z jej stanowiska – zastosowała stawkę 737,33 zł za ucznia wynikającą z obniżenia o 25% w stosunku do uprzednio obowiązującej dotacji oświatowej (na podstawie art. 43 ust. 5 u.f.z.o.), co było z kolei zgodne z modelem przyjętym we wspomnianym wyroku WSA we Wrocławiu z 20 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 926/22.
W tym stanie rzeczy WSA uznał za uzasadnione przyjęcie na gruncie niniejszej sprawy, że zarówno organ odwoławczy, przy wydaniu zaskarżonej decyzji, jak i organ I instancji naruszyły normy procesowe art. 7, art. 77 § 1, 107 § 1 pkt 6 oraz § 3 k.p.a., w związku z art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.p. oraz art. 26 ust. 2 u.f.z.o., ponieważ przedwcześnie pominęły w swoich rozważaniach potencjalny skutek zwrotu przez stronę kwoty 252 223,11 zł na stan rozliczeń dotacji za cały 2021 r., w tym także miesiąc grudzień oraz możliwość zastosowania w sprawie dyspozycji art. 43 ust. 5 u.f.z.o.
Z tego też powodu WSA uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcia są przedwczesne – a przez to ich uzasadnienia nie poddają się kontroli sądu administracyjnego. W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia opisanych wyżej norm postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w zw. z art. 135 p.p.s.a. uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji SKO jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: skarżący kasacyjnie) wniosło skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając Sądowi I instancji:
a) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 170 i art. 171 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. polegające na powołaniu się przez Sąd I instancji na model rozliczeń dotacji oświatowej udzielonej z budżetu Miasta Jeleniej Góry skarżącej przyjęty w wyroku wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu z 20 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 926/22, i przyjęciu tego modelu za podstawę orzeczenia, a przez to przyjęcie iż, organy administracyjne naruszyły normy procesowe z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § pkt 6 – oraz § 3 k.p.a. w związku z art. 252 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych oraz art. 26 ust. 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, ponieważ przedwcześnie pominęły potencjalny skutek zwrotu przez stronę kwoty 252 223,11 zł na stan rozliczeń dotacji za cały 2021 r. oraz możliwość zastosowania w sprawie dyspozycji art. 43 ust. 5 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, w sytuacji takie postępowanie Sądu I instancji należy uznać za wadliwe, ponieważ powołany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu jest orzeczeniem nieprawomocnym z uwagi na jego zaskarżenie skargą kasacyjną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze, a zatem nie mającym powagi rzeczy osądzonej; przedmiotowe naruszenie mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, albowiem w razie pełnej analizy stanu faktycznego i prawnego Sąd I instancji mógłby dojść do odmiennego przekonania oraz rozstrzygnięcia niż wyrażone w skarżonym orzeczeniu;
b) naruszenie prawa materialnego. tj. art. 252 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych w zw. z art. 43 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w niniejszej sprawie instytucja aktualizacji dotacji, o której mowa w art. 43 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, nie pozwala na dokonanie weryfikacji błędnie udzielonej dotacji oświatowej, podczas gdy w tej sprawie nie chodziło o aktualizację dotacji, ale o usunięcie błędu w ustaleniu kwoty dotacji i zastosowanie właściwej/prawidłowej stawki, a przez to uruchomienie procedury mającej na celu zwrot nienależnej dotacji.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oraz o zasądzenie na rzecz organu od skarżącego wszystkich kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie organ oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, gdyż skarżący kasacyjnie organ i strona przeciwna zrzekli się przeprowadzenia rozprawy.
Należy dodać, że na tym samym posiedzeniu w dniu 1 sierpnia 2025 r. została również rozpoznana skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 20 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 926/22.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Prawidłowe sformułowanie skargi kasacyjnej opierającej się na podstawie z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie – musi polegać na wskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu, mylne odczytanie dyspozycji lub sankcji. Kasator winien wskazać, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia. Błędna wykładnia prawa materialnego przejawia się w nieprawidłowym zrekonstruowaniu normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) polegającym na mylnym zrozumieniu jej treści lub znaczenia albo na niezrozumieniu intencji prawodawcy bądź też zastosowaniu normy nieobowiązującej. Naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie polega na błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. Stawiając w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie kasator ma obowiązek wyjaśnić, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd pierwszej instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego (w formie pozytywnej) wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, albo (w formie negatywnej) z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego.
W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. kasator zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego: "art. 252 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o finansach publicznych w związku z art. 43 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w niniejszej sprawie instytucja aktualizacji dotacji, o której mowa w art. 43 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych, nie pozwala na dokonanie weryfikacji błędnie udzielonej dotacji oświatowej, podczas gdy w tej sprawie nie chodziło o aktualizację dotacji, ale o usunięcie błędu w ustaleniu kwoty dotacji i zastosowanie właściwej/prawidłowej stawki, a przez to uruchomienie procedury mającej na celu zwrot nienależnej dotacji".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, kasator wskazał, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia: "(...) istota sporu dotyczy kwalifikacji prawnej okoliczności w postaci ustalenia i wypłacenia dotacji według innego współczynnika niż właściwy. Okoliczność obliczenia i wypłaty dotacji według stawki innej niż należna musi być zakwalifikowana, zgodnie z dyspozycją art. 252 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 3 ustawy o finansach publicznych, jako dotacja pobrana w nadmiernej wysokości. W konsekwencji organ dotujący, zweryfikowawszy zaistniały stan, miał podstawy do stwierdzenia, że nastąpiło nienależne pobranie dotacji. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu administracyjnego w tak ustalonym stanie faktycznym nie mogła znaleźć zastosowania instytucja aktualizacji kwoty dotacji. (...) Nie chodziło w tej sprawie bowiem o aktualizację/zmianę danej (właściwej) stawki, ale o zastosowanie zupełnie innej stawki. W świetle powyższego ustalenia, okoliczność obliczenia i wypłaty dotacji według stawki innej niż należna musiała być zakwalifikowana, zgodnie z dyspozycją art. 252 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 4 ustawy o finansach publicznych, jako dotacja nienależna. Pobrana ona została bowiem bez podstawy prawnej. Organ dotujący bowiem, w przypadku stwierdzenia, że dotacja została pobrana nienależnie obowiązany był zastosować procedurę mającą na celu zwrot nienależnej dotacji – zgodnie z dyspozycjami wynikającymi z art. 252 ustawy o finansach publicznych. Nie ma przy tym znaczenia, że stwierdzenie nienależnego pobrania dotacji nastąpiło po zakończeniu roku budżetowego (a zatem okresu, za który dotacja została naliczona i wypłacona). Z art. 252 ust. 1 ustawy o finansach publicznych wynika bowiem, że decydującym momentem jest "stwierdzenie okoliczności" nienależnego pobrania dotacji. I nie ma znaczenia, czy owo stwierdzenie nienależnego pobrania dotacji nastąpiło w związku czy bez związku z zachowaniem dotowanego. Na gruncie treści art. 252 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 ustawy o finansach publicznych okoliczność stwierdzenia nienależnego pobrania dotacji ma charakter zobiektywizowany, tj. nie jest zależna od zaistnienia czynników subiektywnych, takich jak np. przyczynienie się dotowanego do wypłacenia mu dotacji bez podstawy prawnej, czy też nieprawidłowości w ustaleniu stawki dotacji przez organ. Dokonanie przez organ błędnego ustalenia stawki dotacji, a następnie weryfikację tego ustalenia (w ramach autokontroli) należy rozpatrywać w kategorii obowiązku gospodarowania środkami publicznymi, w tym dochodzenia w określonych przypadkach ich zwrotu".
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych zawiera regulacje dotyczące należności, o których mowa w art. 60. Zgodnie z art. 60 pkt 1) tej ustawy, środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych: kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie. Według art. 61 ust. 1 pkt 4) tej ustawy, organami pierwszej instancji właściwymi do wydawania decyzji w odniesieniu do należności, o których mowa w art. 60, o ile odrębne ustawy nie stanowią inaczej, są: w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego – wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa.
Zgodnie z art. 252 ust. 1 pkt 2) u.f.p., dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości – podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2. Zgodnie z art. 252 ust. 3, 5 i 6 pkt 2) u.f.p., dotacjami pobranymi w nadmiernej wysokości są dotacje otrzymane z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach, umowie lub wyższej niż niezbędna na dofinansowanie lub finansowanie dotowanego zadania. Zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości. Odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego nalicza się począwszy od dnia następującego po upływie terminów zwrotu określonych w ust. 1 i 2 w odniesieniu do dotacji pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości.
Organy administracji publicznej przyjęły, że dotacje udzielone skarżącej prowadzącej B. udzielonej w okresie 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. z budżetu Miasta Jelenia Góra zostały pobrane w nadmiernej wysokości, czyli zostały otrzymane z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach. W tym wypadku chodzi o przepisu ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Kasator nie kwestionuje stanu faktycznego sprawy.
Na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Przedmiotem tej sprawy sądowoadministracyjnej wszczętej z urzędu jest określenie kwoty zwrotu dotacji wraz z odsetkami udzielonej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego pobranej w nadmiernej wysokości.
Według art. 67 ust. 1 u.f.p., do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760 oraz z 2024 r. poz. 879).
Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1) O.p., zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem: zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Zobowiązanie zwrotu dotacji udzielonej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego pobranej w nadmiernej wysokości powstaje z mocy prawa w dniu zaistnienia okoliczności w postaci pobrania (wypłacenia) tych środków w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach (...). Powstania tego zobowiązania nie kreuje decyzja administracyjna, obowiązek zwrotu powstaje niezależnie od tego, czy w sprawie została wydana czy też nie decyzja nakazująca zwrot. Ten obowiązek powstaje w czasie (w chwili) dopuszczenia się nieprawidłowości w postaci pobrania (wypłacenia) tych środków w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach. Decyzja zwrotowa potwierdza jedynie istnienie zobowiązania powstałego z mocy prawa. Według art. 21 § 3 O.p., jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, albo powstałego zobowiązania nie wykazano, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Zobowiązanie podatkowe powstaje z chwilą zaistnienia określonego stanu faktycznego wynikającego z ustawy, bez dokonywania jakichkolwiek czynności dodatkowych przez strony stosunku prawnopodatkowego. Zobowiązanie to powstaje automatycznie, bez względu na wolę i zamiar podatnika. Jedyną przesłanką decydującą o jego powstaniu jest zaistnienie stanu faktycznego, z którym ustawodawca łączy powstanie zobowiązania. Zobowiązanie powstaje na mocy ustawy i jeżeli zostanie prawidłowo obliczone i zapłacone przez podatnika, organ nie jest zobowiązany do podejmowania jakichkolwiek działań związanych z jego realizacją. Podatnik jest zobowiązany do samodzielnego obliczenia wysokości podatku (samoobliczenie), podatek wykazany w deklaracji jest podatkiem do zapłaty. Dopiero ujawnienie nieprawidłowości w postępowaniu podatnika, nierealizującego wynikających z ustawy obowiązków obliguje organy podatkowe do podejmowania określonych przepisami prawa działań zmierzających do określenia zgodnej z prawem wysokości zobowiązania. W tym wypadku chodzi o zwrot środków publicznych otrzymanych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach. Dotacja podlega zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, że została pobrana w nadmiernej wysokości. W takim wypadku, odsetki od dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego nalicza się począwszy od dnia następującego po upływie 15 dniowego terminu zwrotu.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych nie zawiera regulacji, takiej jak np. art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009; art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004: Obowiązek zwrotu, (...) nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.
Umarzanie, odraczanie i rozkładanie na raty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym reguluje art. 64 u.f.p. Należności właściwy organ może umarzać w całości – w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym; umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.
Uwzględniając powyższe należy uznać, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę z art. 174 pkt 1) p.p.s.a.
Wobec tego, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, ponieważ zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony.