I GSK 1146/21

I GSK 1146/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Małgorzata Grzelak
Michał Kowalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Ol 205/21 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2021-05-19
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 266
art. 24 ust. 5b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 15 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 77 § 1, art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 205/21 w sprawie ze skargi P.G. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Elblągu z dnia 17 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P.G. na rzecz Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Elblągu 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 19 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 205/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę P. G. (dalej powoływany jako skarżący, płatnik) na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływany jako organ odwoławczy) z dnia 17 grudnia 2020 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Postanowienie zostało wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżący będąc płatnikiem składek, zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dna 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266, dalej jako u.s.u.s.), zobligowany był co miesiąc do obliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący nie wywiązał się jednak z tego obowiązku, co doprowadziło do powstania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od października 2001 r. do marca 2004 r., od czerwca 2004 r. do grudnia 2005 r., od lutego 2006 r. do kwietnia 2006 r. oraz od września 2013 r. do stycznia 2014 r.
W związku z powyższym, systematycznie względem poszczególnych zaległości za lata 2001 – 2006 wystawne zostały upomnienia, które zostały wysłane na wskazany przez płatnika adres w dokumencie ZUS ZFA z 9 kwietnia 1999 r. Upomnienia z 24 października 2002 r. zostały odebrane przez skarżącego osobiście, natomiast pozostałe przez J. G.
Na podstawie ww. upomnień, wystawiono tytuły wykonawcze i wszczęto postępowanie egzekucyjne. Następnie prowadzenie egzekucji przekazano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Iławie, który w związku z ustaleniem miejsca pobytu skarżącego w Szczecinie, pismem z 30 stycznia 2008 r. prowadzenie egzekucji przekazał Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie. Postanowieniami z 6 sierpnia 2012 r., 7 sierpnia 2012 r. oraz 20 sierpnia 2013 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie umorzył postępowania egzekucyjne ze względu na ich bezskuteczność.
Po ustaleniu nowych środków egzekucyjnych, na podstawie tych samych upomnień, 27 grudnia 2016 r. wystawiono nowe tytuły wykonawcze, obejmujące składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami z 27 grudnia 2016 r. o zajęciu wierzytelności z tytułu umowy o pracę zostały wysłane do strony na adres w Iławie i doręczone 12 stycznia 2017 r. w trybie doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a.). Ze względu na nieskuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego, 23 stycznia 2017 r. dokonano zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w Urzędzie Skarbowym w Iławie. Zajęcia wysłane do strony na adres w Iławie zostały doręczone 8 lutego 2017 r., w trybie doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 k.p.a. Następnie 4 sierpnia 2020 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego w mBanku SA, wysłanymi do strony na adres w Iławie i odebrane przez stronę 6 sierpnia 2020 r.
Odnośnie zaległości za poszczególne okresy 2013 i 2014 r. upomnienia również zostały doręczone skarżącemu w trybie art. 44 k.p.a. na adres w Iławie w dniu 16 października 2014 r. Na podstawie powyższych upomnień 13 listopada 2014 r. wystawiono tytuły wykonawcze, które zostały wysłane do strony na adres w Iławie i doręczone 2 grudnia 2014 r. w trybie doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 k.p.a. Podejmowane przez organ egzekucyjny czynności nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. W dniu 23 stycznia 2017 r. dokonano zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w Urzędzie Skarbowym w Iławie. Zajęcia wysłane do strony na adres w Iławie zostały doręczone 8 lutego 2017 r. w trybie doręczenia zastępczego na podstawie art. 44 k.p.a. Następnie 4 sierpnia 2020 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego w mBanku SA, wysłanymi do strony również na adres w Iławie i odebranymi przez stronę 6 sierpnia 2020 r.
W dniu 17 sierpnia 2020 r. pełnomocnik skarżącego złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, podnosząc m.in. zarzut przedawnienia dochodzonych należności.
Postanowieniem z 15 października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Elblągu Inspektorat w Iławie uznał za zasadny zarzut w części obejmującej postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko stronie z tytułu nieopłaconych składek na: ubezpieczenie zdrowotne za październik 2001 r. z uwagi na przedawnienie należności ze względu na brak czynności zawieszających bieg terminu przedawnienia oraz ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od kwietnia 2004 r. do maja 2004 r. z uwagi na przedawnienie należności ze względu na brak skutecznie doręczonego upomnienia. W pozostałej części zarzuty zostały uznane za nieuprawnione. Powyższe rozstrzygniecie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływany jako organ odwoławczy) z dnia 17 grudnia 2020 r.
Zdaniem organu jedynie w części zarzuty skarżącego okazały się zasadne, z uwagi na niedoręczenie skarżącemu wymaganych upomnień. Natomiast większości dochodzonych należności, szczegółowo opisanych w postanowieniu organu pierwszej instancji, nie uległo przedawnieniu.
Zdaniem organu odwoławczego, prowadzone postępowanie wyjaśniające oraz zgromadzone w niniejszym postępowaniu materiały wskazują, że zaległości egzekwowane od skarżącego na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych oraz zajęć nie uległy przedawnieniu z uwagi na mające w przedmiotowej sprawie zastosowanie przepisy u.s.u.s, oraz zastosowane środki prawne, które spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia. Zatem nie została spełniona okoliczność, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), obligująca umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na wygaśnięcie zobowiązań poprzez upływ terminu do ich dochodzenia.
Wskazanym na wstępie wyrokiem, WSA w Olsztynie oddalił skargę skarżącego, podkreślając, że istota sporu dotyczy wykładni art. 24 ust. 5b u.s.u.s i odpowiedzi na zasadnicze pytanie: czy doręczenie upomnienia przerywa bieg terminu przedawnienia?
Odwołując się do mających w sprawie zastosowanie przepisów u.s.u.s., w tym przepisów temporalnych odnoszących się do przedawnienia należności, sąd pierwszej instancji wskazał, że w analizowanej sprawie, pierwszymi czynnościami poprzedzającymi doręczenie tytułów wykonawczych, zmierzającymi do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o których dłużnik został zawiadomiony były upomnienia, które zostały doręczone w terminach wynikających z potwierdzeń ich odbioru, szczegółowo przedstawionych w treści uzasadnienia postanowienia z dnia 15 października 2020 r. Przy czym wskazał, że w skardze prawidłowość dokonania tych doręczeń nie jest kwestionowana przez stronę skarżącą ani organ.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, że czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek prowadzącą do przerwania biegu przedawnienia jest doręczenie upomnienia. Za słusznością takiego stanowiska przemawia porównanie treści art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. z brzmieniem art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.). Na gruncie zobowiązań podatkowych ustawodawca wyraźnie wskazał, że bieg terminu przedawnienia przerywa dopiero zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Tymczasem na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. W ocenie sądu pierwszej instancji taką czynnością jest doręczenie upomnienia z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a. Tym samym dochodzone należności nie uległy przedawnieniu z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia. Wbrew zarzutom skargi, w niniejszym przypadku, nie została więc spełniona okoliczność, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., obligująca organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na wygaśnięcie zobowiązań poprzez upływ terminu do ich dochodzenia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając go w całości.
Wskazując na art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej powoływana jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną oparto na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego, a mianowicie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wystosowanie oraz doręczenie upomnienia jest pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek i w konsekwencji czynnością zawieszającą bieg przedawnienia, podczas gdy upomnienie odnosi się wyłącznie do relacji między wierzycielem i zobowiązanym i w ogóle nie jest czynnością organu egzekucyjnego (lecz wierzyciela), a informacyjno-perswazyjny cel upomnienia (skłonienie dłużnika do dobrowolnej zapłaty) różni się istotnie od celu postępowania egzekucyjnego zmierzającego bezpośrednio do przymusowego wyegzekwowania świadczenia;
2) naruszeniu przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i § 2 p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a., przejawiające się w tym, że WSA w Olsztynie w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działania Organu, nie dostrzegł naruszenia procedury przez Organ, co polegało na dowolnym przyjęciu iż upomnienia adresowane do Skarżącego (przedsiębiorcy - osoby fizycznej) i odebrane przez matkę Skarżącego, odnoszą skutek prawny względem Skarżącego, podczas gdy matka Skarżącego nie była osobą uprawnioną do odbioru tego rodzaju korespondencji i nie posługiwała się nigdy pieczęcią firmy Skarżącego, a Organ nie podjął żadnych czynności w kierunku wyjaśnienia tej kwestii.
Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie, zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a.; żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów.
Stosownie do art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z dyspozycji tej normy wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną. Skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas, gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (por. np. wyroki NSA z dnia 17 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 113/11; z dnia 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 344/05 i sygn. akt I OSK 345/05, te i inne orzeczenia przytoczone w niniejszym uzasadnieniu dostępna w bazie CBOSA). Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja nie uległaby zmianie, jak również w sytuacji, gdy w uzasadnieniu wyroku sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego, brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, gdy jego sentencja jest prawidłowa (wyrok NSA z dnia 3 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 221/10).
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną uznać należy, iż nie było podstaw do jej uwzględnienia, chociaż uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest częściowo błędne.
Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Pierwszeństwo w rozpoznaniu mają, co do zasady, zarzuty naruszenia przepisów o postępowaniu. W orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz wyrok z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08).
Autor skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania wskazał na naruszenie art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez sąd pierwszej instancji, że organy naruszyły procedurę polegającą na błędnym przyjęciu, że upomnienia adresowane do skarżącego a odebrane przez matkę skarżącego odnoszą skutek sprawny względem skarżącego, w sytuacji gdy był on przedsiębiorcą a matka nie była osobą uprawnioną do odbioru korespondencji i nie posługiwała się pieczęcią firmy skarżącego.
Powyższy zarzut nie mógł odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku. Wskazać przede wszystkim należy, że kwestia umocowania matki skarżącego do obioru korespondencji (upomnień) adresowanych do skarżącego nie była podnoszona przez skarżącego na wcześniejszych etapach, czy to postępowania egzekucyjnego czy też sądowoadministracyjnego, dlatego też dla skuteczności takiego zarzutu należało powiązać go z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. wskazującego na granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, czego w niniejszej skardze kasacyjnej zabrakło.
Abstrahując od powyższego mankamentu skargi kasacyjnej, podkreślić należy, że z niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą zarejestrowaną pod adresem miejsca zamieszkania, taki również adres wskazał w dokumencie ZUS ZFA z 9 kwietnia 1999 r. Przepisy k.p.a. wskazują, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (art. 42 § 1 k.p.a.), w lokalu administracji publicznej (art. 42 § 2 k.p.a.), a w razie koniecznej potrzeby, w każdym miejscu, gdzie adresata się zastanie (art. 42 § 3 k.p.a.). W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi (art. 43 k.p.a.). Skoro matka skarżącego odebrała pisma adresowane do skarżącego i zobowiązała się do ich przekazania adresatowi, przyjąć należało że nastąpiło skuteczne doręczenie przesyłki. Przepisy k.p.a. nie różnicują sposobu doręczenia korespondencji osobom fizycznym od okoliczności prowadzenia przez takie osoby działalności gospodarczej (posiadania statutu przedsiębiorcy), dlatego też korespondencja adresowana do osoby fizycznej – przedsiębiorcy może być skutecznie odbierana również przez dorosłego domownika, mimo iż ten nie jest pracownikiem przedsiębiorcy czy też osobą uprawnioną do odbioru korespondencji.
Nadmienić przy tym należy, że powyższy zarzut autor skargi kasacyjnej powiązał z naruszeniem art. 7 k.p.a. (zasady praworządności i prawdy obiektywnej) i art. 77 § 1 k.p.a. (obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego) a nie z naruszeniem konkretnych przepisów k.p.a. regulujących doręczanie pism, co również było zabiegiem nieprawidłowym, bowiem obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest wskazanie precyzyjnych norm prawnych, których ewentualnie dopuścił się naruszenia sąd pierwszej instancji a nie odwoływanie się do ogólnych zasad rządzących postępowaniem dowodowym, które w postępowaniu egzekucyjnym, z uwagi na jego specyfikę, mają ograniczone zastosowanie.
Przechodząc do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego – naruszenia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że doręczenie upomnienia stanowi pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności składkowych, a w konsekwencji czy skutkuje ona zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż jest on niezasadny, bowiem nie miał jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia (a contrario postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia ww. upomnienia). Upomnienie zatem należy uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Jest więc ono pierwszą i bezwzględnie konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, bowiem bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Z treści art. 15 § 1 u.p.e.a. wprost wynika, że doręczenie upomnienia przez wierzyciela zobowiązanemu, jest czynnością realizowaną poza postępowaniem egzekucyjnym, dopiero bowiem po upływie 7 dni od doręczenia upomnienia możliwe jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w świetle brzmienia art. 15 § 1 u.p.e.a., celem instytucji upomnienia jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. W tym kontekście samo - stanowiące istotę treści upomnienia - zagrożenie egzekucją ma doprowadzić zobowiązanego do wykonania obowiązku. Upomnienie przypomina przy tym nie o obowiązku, który znany jest zobowiązanemu co najmniej z podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego, ale o powinności jego wykonania, które - również w interesie strony - może być dobrowolne, ale zagrożone jest realizacją w drodze egzekucji administracyjnej.
Stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z dominującym poglądem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Stanowisko powyższe zostało zawarte m.in. w wyrokach NSA z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1210/21, z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. I GSK 1450/19 czy z dnia 20 sierpnia 2024 r. sygn. akt I GSK 890/23).
Nadmienić przy tym należy, że w orzecznictwie spotykany jest również pogląd odmienny, wskazujący że skoro upomnienie jest pierwszą i bezwzględnie konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, bez doręczenia którego nie jest możliwe wszczęcie postępowania egzekucyjnego, to czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego – wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2024 r., sygn. akt I GSK 561/20).
Bez względu, który z poglądów przyjmiemy w niniejszej sprawie, wskazać należy, że nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi 27 grudnia 2016 r., bowiem upomnienia odnoszące się do tychże tytułów były sukcesyjnie doręczane skarżącemu od 16 stycznia 2002 r. do 12 czerwca 2006 r., po których nastąpiło doręczenie tytułów wykonawczych i wszczęcie postępowań egzekucyjnych, początkowo przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Iławie a następnie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Iławie i Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie. Powyższe postępowania egzekucyjne odnosiły się do zaległości za lata 2001-2006, kiedy to obowiązywał 10 letni termin przedawnienia. Odnośnie zaś zaległości za poszczególne okresy 2013-2014 upomnienia zostały doręczone skarżącemu w dniu 16 października 2014 r. , zaś tytuły wykonawcze wystawione 13 listopada 2014 r. doręczono skarżącemu 2 grudnia 2014 r., a zatem również przed upływem terminu przedawnienia. Przyjąć zatem należy, że względem wszystkich zaległości nie tylko upomnienia ale również tytuły wykonawcze zostały doręczone skarżącemu przed upływem terminu przedawnienia, co skutkowało jego zawieszeniem.
Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, że sąd pierwszej instancji dokonał częściowo błędnej wykładni art. 24 ust. 5b u.s.u.s., jednakże powyższy błąd nie oznacza, że zachodziła konieczność wyeliminowania takiego orzeczenia z obrotu prawnego. Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja nie uległaby zmianie. Również w sytuacji, gdy w uzasadnieniu wyroku sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego, brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, gdy jego sentencja jest prawidłowa (zob. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 221/10).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazuje na art. 27 ustawy deregulacyjnej, z którego to, zdaniem skarżącego wynika upływ 5 letniego terminu przedawnienia w sprawie, bowiem nowy termin przedawnienia należy liczyć od 1 stycznia 2012 r., on zaś o wystawieniu tytułów wykonawczych z 27 grudnia 2016 r. został poinformowany dopiero w dniu 12 stycznia 2017 r. W powyższym zakresie wskazać należy, że autor skargi kasacyjnej nie sformułował żadnych zarzutów, w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł w pełni ustosunkować się do tejże argumentacji. Nadmienić jedynie należy, że tytuły wykonawcze z 27 grudnia 2016 r. były kolejnymi tytułami wykonawczymi, obejmującymi zaległości z tytułu składek na które już wcześniej (2002-2006 i 2014) zostały wystawione zarówno upomnienia jak i tytuły wykonawcze, a nie budzi żadnych wątpliwości że te zostały doręczone na adres skarżącego przed upływem terminów przedawnienia należności składkowych. Jednocześnie, czego najwyraźniej nie dostrzega skarżący, na podstawie uprzednio wystawionych tytułów wykonawczych prowadzone były postępowania egzekucyjne, które zostały umorzone dopiero postanowieniami Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie, odpowiednio z 6 sierpnia 2012 r., 7 sierpnia 2012 r. oraz 20 sierpnia 2013 r.
Wobec powyższego skargę kasacyjną, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił.
O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 360 zł obejmujących wynagrodzenie radcy prawnego reprezentującego organ w postępowaniu kasacyjnym na rozprawie orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).