I GSK 1144/23

I GSK 1144/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /sprawozdawca/
Małgorzata Bejgerowska
Michał Kowalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Gd 149/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-05-30
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 133 par. 1, art. 134 par. 1, art. 141 par. 4, art. 153, art. 207 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust. 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 479
art. 27 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 149/23 w sprawie ze skargi D. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 listopada 2022 r. nr 2551/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 30 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 149/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę D. C. (dalej: skarżąca, strona) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
z 29 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne.
Od wyroku z 30 maja 2023 r. skarżąca wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła to orzeczenie w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy
a) art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. i w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 2 p.p.s.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. art. 35 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.),
art. 36 k.p.a. oraz art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 k.p.a. a w konsekwencji art. 6 k.p.a.
i art. 7 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na braku uwzględnienia, że ocena prawna i wskazanie, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, polegające na braku zastosowania się zarówno organu, a w konsekwencji pominięcie związania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonego w treści orzeczenia NSA z dnia27 kwietnia 2022 r., I GSK 1471/21 poprzez:
- brak wskazania w treści wyroku I SA/Gd 149/23 z dnia 30 maja 2023 r. podstawy faktycznej i prawnej oddalenia skargi w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek,
- brak uwzględnienia uprzednio wadliwie ustalonego okresu przedawnienia (10 lat zamiast 5 lat),
- stwierdzenia przewlekłości postępowania przez WSA, w sprawie I SAB/Gd 3/23 z dnia 24 maja 2023 r.
b) art.141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 4 u.p.e.a. 3a u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 11 w zw. za art. 3a § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 42; 43 k.p.a. w zw.
z art. 18 u.p.e.a.; w zw. z art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 44 § 2 k.p.a. w zw.
z art. 44 § 3 k.p.a. w zw. z art. 44 § 4 k.p.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie/niezastosowanie, w konsekwencji
- brak uwzględnienia, że uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, nie zawiera rozpoznania ww. zarzutów podniesionych w skardze
- niedostrzeżenie wad procesowych postępowania administracyjnego; w tym błędne przyjęcie przez organ; że skarżącą w sprawie nie obowiązuje 5 letni okres przedawnienia a także:
- brak rozpoznania zarzutów skarżącej, co do wymogów stawianych tytułom wykonawczym, upomnieniom, doręczeniom upomnień oraz doręczeniom tytułów wykonawczych, upomnieniom, doręczeniom i brak uwzględnienia; że wadliwy, niezgodny z prawem akt administracyjny nie może powodować negatywnych dla podatnika (zobowiązanego) konsekwencji prawnych
- brak zbadania legalności wystawienia tytułów wykonawczych, upomnień, brak zbadania legalności doręczeń tytułów wykonawczych i upomnień
- brak zbadania legalności zastosowania środków egzekucyjnych lub błędne przyjęcie, że środki te były skuteczne
- uwzględnienia, że zajęcie rachunków bankowych spowodowało przerwanie/zawieszenie biegu terminu przedawnienia, podczas gdy rachunki bankowe zostały wypowiedziane przed dokonaniem zajęć albo tuż po ich dokonaniu
- błędne uwzględnienie terminu zawieszenia i przerwania biegu przedawnienia
- brak uwzględnienia, że warunkiem dopuszczalności wydania decyzji merytorycznej w sprawie z wniosku o umorzenie należności publicznoprawnych jest weryfikacja istnienia i ważnego zobowiązania, zwłaszcza gdy jednostka podnosi okoliczności mogące świadczyć o jego wygaśnięciu.
Naruszenie przepisów prawa materialnego:
c) art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.) w zw.
z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w zw. art. 15 ust. 1 u.p.e.a.
w zw. z art. 26 ust. 2 u.s.u.s. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia, jego lakoniczności oraz niezgodności przedstawionego stanowiska WSA z zasadami logiki polegające na rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zarzutów dot. nieściągalności składek, które nie były przedmiotem skargi (dotyczące m.in. sytuacji materialnej skarżącej) natomiast zaniechanie rozpoznania istoty sprawy przedawnienia składek z tytułu upływu 5 letniego okresu przedawnienia, legalności egzekwowania roszczeń
oraz
art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 26 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe niezastosowanie polegające na braku rozpoznania zarzutu skarżącej (5 letniego okresu przedawnienia) a contrario wadliwym przyjęciu, że należności z tytułu składek w przedmiotowej sprawie ulegają przedawnieniu po upływie lat 10 zamiast po upływie lat 5 (przyjęcie w ślad za organem)
oraz
art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 70 § 1 o.p. poprzez brak skontrolowania
z urzędu upływu terminu przedawnienia.
oraz
wadliwe przyjęcie, że okres przedawnienia składek wynosi 10 lat zamiast 5 lat a w konsekwencji odmowę umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych
w łącznej kwocie 45.969,71 zł w tym na: ubezpieczenia społeczne za okres od 04.2009 do 06.2010 r. w łącznej kwocie 11.650,26 zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 04.2009 do 06.2010 r.
w łącznej kwocie 3.357,03 zł
oraz
odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odmowę umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 24.577,26 zł w tym na: ubezpieczenia społeczne za okres od 04.2009 do 06.2010 r. w łącznej kwocie 14.302,16 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od 04.2009 do 06.2010 r. w łącznej kwocie 8.812,26 zł. Fundusz Pracy za okres od 04.2009 do 06.2010 r. w łącznej kwocie 1.462,84 zł,
- nieważność/brak istnienia dokumentu wystawionego przez ZUS stwierdzającego istnienie należności z tytułu składek oraz jej wysokość, będącego podstawą wpisu hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność zobowiązanej
d) art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zw. z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w zw. z art. 26 ust. 2 u.s.u.s. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 i § 2 Konstytucji w zw. z art. 64 ust 2 Konstytucji w zw. z art. 84 Konstytucji RP w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na braku rozpoznania legalności braku przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką a contrario wadliwym przyjęciu, że nie ulegają przedawnieniu należności
z tytułu składek zabezpieczonych hipotecznie, podczas gdy przedawnienie stanowi samoistną przesłankę do umorzenia postępowania niezależnie od tego czy zostało zabezpieczone hipoteką, czy też nie
oraz
poprzez niewłaściwe niezastosowanie polegające na braku uwzględnienia wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, których Sąd nie zbadał, pomimo sformułowania zarzutu przez skarżącą, a także braku uwzględnienia wadliwości doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych, wadliwym przyjęciu że w sprawie nie został przerwany bieg terminu przedawnienia, podczas gdy termin ten w ogóle nie zaczął biec albo nie został przerwany z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, wadliwości doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych a także zamknięcia rachunków bankowych przez skarżącą (dowody w aktach sprawy, brak odniesienia się przez organ i WSA do dowodów) a w konsekwencji wadliwym przyjęciu, że w sprawie nie uległy przedawnieniu należności z tytułu składek w tym zabezpieczone hipotecznie.
W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie orzeczenia w całości
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od strony przeciwnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej oraz o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych – uwzględniając wartość przedmiotu zaskarżenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16; 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16; 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16; 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
W pierwszej kolejności przypomnieć trzeba, że w sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I GSK 1471/21, uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i decyzję organu z dnia 8 grudnia 2020 r., nakazując zbadanie, czy w sprawie istnieje przedmiot prowadzonego postępowania, a zatem czy należność uległa przedawnieniu, czy też nie wymaga stwierdzenia jej wymagalności, określenia terminu przedawnienia, jego obliczenia z uwzględnieniem okoliczności skutkujących ewentualnym zawieszeniem bądź przerwaniem jego biegu.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. związanie organu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Sąd administracyjny zaś w przypadku dostrzeżenia, że organ administracyjny nie zastosował się do tej oceny uprawniony jest do konsekwentnego reagowania na takie postępowanie.
W niniejszej zaś sprawie Sąd I instancji ocenił, że organ wydał decyzję stosując się do oceny wyrażonej zgodnie z art. 153 p.p.s.a., a tej oceny skutecznie w skardze kasacyjnej nie podważono.
Wprawdzie skarżąca kasacyjnie zarzucając naruszenie przepisów postępowania w pkt 1a) powołała art. 153 p.p.s.a. w powiązaniu z innymi przepisami i podała, że został on naruszony poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez: brak wskazania w treści wyroku I SA/Gd 149/23 z 30 maja 2023 r. podstawy faktycznej i prawnej oddalenia skargi w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek; brak uwzględnienia uprzednio wadliwie ustalonego okresu przedawnienia (10 lat zamiast 5 lat); stwierdzenie przewlekłości postępowania przez WSA, w sprawie I SAB/Gd 3/23 z 24 maja 2023 r.
Jednocześnie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała, że uzasadnienie wyroku WSA z 30 maja 2023 r. oraz decyzja z 29 listopada 2022 r. są wadliwe, bowiem nie zawierają uzasadnienia faktycznego i prawnego, zgodnie z wytycznymi wyroku NSA oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się do powyższego w pierwszej kolejności wskazać należy, że sądy administracyjne nie stosują przepisów procedury administracyjnej, lecz przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) jedynie kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem Sąd I instancji nie stosował przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a jedynie kontrolował prawidłowość ich zastosowania przez organy administracji publicznej. Jeżeli zatem w ocenie skarżącej uzasadnienie wyroku Sądu I instancji jest niekompletne, to właściwym zarzutem byłby zarzut naruszenia przez ten Sąd przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Natomiast odnosząc się do przedmiotowego zarzutu w zakresie weryfikacji przez Sąd I instancji kompletności decyzji ZUS z 22 listopada 2023 r., podnieć należy, że strona skarżąca zarzuca Sądowi, iż ten nie zweryfikował podanych w decyzji ZUS numerów tytułów wykonawczych, oraz z jakich poszczególnych składowych wynika kwota 24.577,26 zł, czy też że w zaskarżonej decyzji brak wskazania należności głównej, odsetek, czy kosztów egzekucyjnych. Tymczasem NSA w wyroku z 27 kwietnia 2022 r. uznając za uzasadniony zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 107 § k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stwierdził, że Sąd I instancji nie dostrzegł wadliwości decyzji ZUS odnośnie do podnoszonego faktu zamknięcia rachunków bankowych. Zatem obecnie wskazywane kwestie w ramach zarzutu art. 153 p.p.s.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. wykraczają poza przedmiotową ocenę NSA i jako takie są niezasadne.
Pozostałe przepisy podniesione w zarzucie 1a) tj. art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. i w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 2 p.p.s.a. w żaden sposób nie zostały uzasadnione. Podnieść w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej, nie może domniemywać woli czy też intencji składającego skargę kasacyjną i domyślać się, w czym skarżący dopatruje się naruszenia prawa. Nadto w zarzucie naruszenia przepisów prawa procesowego, autor skargi kasacyjnej przywołuje art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., który określa, zakres kognicji sądów administracyjnych oraz kryterium kontroli sądowoadministracyjnej. Nie może ona zostać naruszona przez wadliwe dokonanie kontroli działania administracji publicznej, lecz poprzez przekroczenie przez sąd administracyjny kompetencji albo poprzez zastosowanie środka i/lub kryterium kontroli nieprzewidzianego w ustawie. Przepis ten mógłby zostać naruszony, gdyby Sąd I instancji w ogóle sprawy nie rozpoznał, albo rozpoznał z uwzględnieniem innego kryterium niż zgodność z prawem. Natomiast to, czy dokonana przez Sąd
I instancji ocena legalności decyzji była prawidłowa nie może być utożsamiane z naruszeniem art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. mają charakter wynikowy, co oznacza, że określają one sposób rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej przez wojewódzki sąd administracyjny w zależności od tego, czy organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia przepisów, czy też do takiego naruszenia nie doszło. Stawianie zarzutu poprzez łączenie tych dwóch wzajemnie wykluczających się sposobów rozstrzygnięć sądu I instancji jest konstrukcyjnie wadliwe.
Naruszenie natomiast art. 133 § 1 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawą kasacyjną wówczas, gdy sąd przyjął i wnioskował o jakimś fakcie na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a mianowicie wówczas, gdy wbrew zasadzie wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu prawa naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej na podstawie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym decyzją (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09; z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I GSK 67/13, źródło CBOSA). Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, aby organ wykazał zaistnienie którejkolwiek z wymienionych sytuacji, w szczególności, że Sąd I instancji wykroczył poza wyznaczone przedłożonymi mu aktami administracyjnymi granice i orzekał na podstawie całkowicie dowolnych ustaleń, które nie znajdują w ogóle w nich podstawy faktycznej. Z całą pewnością przy tym nie zachodzi pominięcie przez WSA dowodów zebranych w sprawie.
Nie jest też zasadny zgłoszony zarzut naruszenia przez art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi: "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną". Określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd I instancji. Natomiast granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu (por. wyroki NSA z: 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 610/06; 24 września 2021 r., sygn. akt I GSK 289/21; 3 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 3805/18; 8 grudnia 2022 r. sygn. akt III OSK 1961/21; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponadto, co warto podkreślić, zarzut naruszenia art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie stanu faktycznego, ani też kwestionowaniu wniosków wyprowadzanych na podstawie akt sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1888/21; z dnia 22 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 211/22; z dnia 26 stycznia 2022 r. sygn. akt I GSK 1172/21; z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1158/18, z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 1840/21, źródło CBOSA).
Z kolei art. 54 § 2 p.p.s.a. reguluje obowiązek organu przekazania akt sprawy. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że akta zostały przez organ przekazane. Z treści skargi nie wynika natomiast w czym strona upatruje naruszenia przedmiotowego przepisu.
Bezzasadny jest również podnoszony w pkt 1a) petitum skargi kasacyjnej zarzut "stwierdzenia przewlekłości postępowania przez WSA w sprawie I SAB/Gd 3/23 z 24 maja 2023 r.". Ani z petitum skargi kasacyjnej, ani z jej uzasadnienia nie wynika, w jaki sposób Sąd I instancji w wyroku poddanym obecnie kontroli NSA dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 35 i art. 36 k.p.a. oraz art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 k.p.a., a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a.
Z powyższych względów sformowany w pkt 1a) petitum skargi kasacyjnej zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.
Przechodząc do kolejnego zarzutu procesowego (pkt 1b) petitum skargi kasacyjnej), Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy wada uzasadnienia nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia.
Natomiast brak przekonania strony skarżącej o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony skarżącej, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zwłaszcza w sytuacji, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie, stanowisko to zostało umotywowane w stopniu wystarczającym, aby poddać je merytorycznej kontroli w postępowaniu wywołanym wniesioną skargą kasacyjną. Podkreślić również należy, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2021 r. I OSK 474/21 i przywołane w nim orzecznictwo). W konsekwencji zarzuty skargi kasacyjnej podnoszone w ramach art. 141 § 4 p.p.s.a., podważające ocenę w przedmiocie zawieszenia biegu terminu przedawnienia co do zobowiązań skarżącej wobec ZUS są niezasadne.
Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. formułuje wymóg zwięzłego przedstawienia zarzutów podniesionych w skardze i podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Nie nakłada natomiast na Sąd I instancji obowiązku szczegółowego odnoszenia się do wszystkich wymienionych w skardze zarzutów, a jedynie do tych, które miały znaczenie dla sprawy. Stawiając zatem w skardze kasacyjnej zarzut pominięcia określonych zarzutów, wniosków, czy pism procesowych koniecznym jest precyzyjne ich wskazanie, a następnie powiązanie ich z uchybieniem stosownym normom prawnym oraz wykazanie wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, tzn. wykazania, że gdyby Sąd ich nie pominął rozstrzygnięcie sprawy mogłoby być inne od kontrolowanego. Tymczasem skarżąca zarzucając, że Sąd I instancji nie rozpoznał jej zarzutów w przedmiocie wymogów stawianych tytułom wykonawczym, upomnieniom, doręczeniom upomnień oraz doręczeniom tytułów wykonawczych, nie wskazała konkretnie, które tytuły wykonawcze, czy upomnienia obarczone były wadami oraz jakie były to wady. W treści uzasadnienia brak jest też wykazania, które upomnienia
i tytuły wykonawcze doręczone zostały w sposób nieprawidłowy. Brak jest również uzasadnienia wpływu podnoszonych naruszeń na wynik sprawy.
Odnosząc się natomiast do tej części zarzutu, w której skarżąca podnosi, że Sąd I instancji nie uwzględnił, że zajęcie rachunków bankowych skierowane zostało do tych, co do których strona wypowiedziała umowę o ich prowadzenie, wskazać trzeba, że aby skutecznie zakwestionować ocenę Sądu w tym zakresie, należało nie tylko szczegółowo określić, których zajęć dotyczył ten problem, ale zarzut ten powiązać z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w orzecznictwie za utrwalony uchodzi pogląd, który należy podzielić, że "(...) jeżeli skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie, nakierowanego na obalenie stanowiska Sądu
I instancji o związaniu oceną prawną, to bez takiego zarzutu podważenie stanowiska Sądu I instancji nie jest możliwe. Stanowisko to nie jest bowiem pochodną własnych ocen i wykładni przyjętej przez Sąd I instancji, lecz wynika z uznania związania oceną prawną wyrażoną w innym prawomocnym wyroku. Tylko obalenie tej tezy o istnieniu takiego związania mogłoby otworzyć drogę do podważenia zaskarżonego wyroku". (wyrok NSA z 5 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 2371/21, LEX nr 3572860).
Niezasadne są również podniesione w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego, określone w pkt 1c) i 1d) petitum skargi.
W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) podniesiono uchybienie art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s.) w zw. z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w zw. art. 15 ust. 1 u.p.e.a. w zw. z art. 26 ust. 2 u.s.u.s. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., oraz art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 26 u.s.u.s., a także art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 70 § 1 o.p. przez niewłaściwe ich zastosowanie przejawiające się w zaniechaniu "rozpoznania istoty sprawy przedawnienia składek z tytułu upływu 5-letniego okresu przedawnienia, legalności egzekwowania roszczeń, (...) wadliwym przyjęciu, że należności z tytułu składek w przedmiotowej sprawie ulegają przedawnieniu po upływie lat 10 zamiast po upływie lat 5, (...) brak skontrolowania
z urzędu upływu terminu przedawnienia".
W uzasadnieniu przedmiotowego zarzutu brak jest jednak jakiekolwiek argumentacji wskazującej na niewłaściwe zastosowanie przywołanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów prawa, nie wyjaśniono nawet z jakiego względu wobec nieopłaconych przez skarżącą składek należało zastosować pięcioletni zamiast dziesięcioletniego terminu przedawnienia. W skardze kasacyjnej wyrażono jedynie po raz kolejny dezaprobatę braku zbadania przedawnienia wobec faktu zamknięcia rachunków bankowych (w tym zakresie aktualne są uwagi zawarte w akapicie 1,
str. 11 niniejszego uzasadnienia). Zarzucono organowi administracyjnemu uchybienia w postępowaniu dowodowym oraz Sądowi I instancji uchybienia co do ustaleń w zakresie stanu zadłużenia
Zgodnie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Są to dwie formy naruszenia prawa materialnego. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni związane jest z wykazaniem, że przyjęte przez Sąd
I instancji rozumienie określonego przepisu narusza uznane dyrektywy interpretacyjne. Wymaga zatem z jednej strony wskazania, na czym polega błąd Sądu w interpretacji przepisu, jakie dyrektywy zostały naruszone, zaś z drugiej strony wykazania, jakie winno być prawidłowe rozumienie przepisu. Zarzut niewłaściwego zastosowania natomiast wymaga wykazania, że w ustalonych okolicznościach faktycznych doszło do wadliwej kwalifikacji prawnej i stan faktyczny nie odpowiada hipotezie zastosowanej normy prawnej. Jak się wobec tego wskazuje, zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego może odnieść skutek w sytuacji, gdy nie jest kwestionowany stan faktyczny sprawy (por. wyrok NSA z 13 lutego 2009 r., sygn. I OSK 414/08, wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., sygn. II OSK 270/08). Jeśli podstawę kasacyjną stanowi zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, to uzasadnieniem takiego zarzutu powinno być wyjaśnienie, dlaczego przepis przyjęty jako podstawa prawna nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki przepis powinien być zastosowany.
W niniejszej sprawie zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w pkt 1c) petitum skargi kasacyjnej poddają się rozpoznaniu, w takim zakresie, jaki wynika z uzasadnienia, w którym to strona kwestionuje, że fakt doręczenia upomnienia powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Rację ma strona skarżąca, że wystawienie i doręczenie upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2022 r., sygn.
I GSK 1210/21 i z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. I GSK 1450/19, opubl. CBOSA). Dodatkowo przepis stanowi, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje wyłącznie wskutek czynności, o której dłużnik został zawiadomiony, a contrario zatem samo podjęcie czynności egzekucyjnej bez zawiadomienia o niej dłużnika, nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Istotna zatem jest data zawiadomienia dłużnika o podjęciu wobec niego pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie o podjęciu pierwszej czynności zmierzającej stricte do wyegzekwowania należności z tytułu składek, dłużnik został zawiadomiony w terminach wskazanych na stronach 12-15 decyzji ZUS z 29 listopada 2022 r. (doręczenie wystawionych tytułów wykonawczych), zatem od dnia doręczenia poszczególnych tytułów wykonawczych bieg terminu przedawnienia został zawieszony. Stan ten trwał do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego, które nastąpiło 2 sierpnia 2019 r.
Samo zaprzeczenie przez pełnomocnika skarżącej, że nie otrzymała ona poszczególnych tytułów wykonawczych, jest niewystarczające do podważenia urzędowego dowodu w postaci zwrotnego potwierdzenia odbioru.
Niezasadny jest również ostatni zarzut niewłaściwego zastosowania przepisów wymienionych w pkt 1d) petitum skargi kasacyjnej, w którym strona uznaje za wadliwe przyjęcie, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczonych hipotecznie.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20 maja 2020 r., P 2/18, orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał odpowiedział na pytanie prawne Sądu Okręgowego w Gliwicach w podobnej sprawie.
Wyrok Trybunału ma znaczenie w obecnej sprawie.
Podstawą decyzji ZUS i wyroku objętego skargą jest art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a nie przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., SK 40/12, odnosi się do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej a wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r., P 2/18, do art. 24 ust. 5 u.s.u.s.
W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji zasadnie oparł się na wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r. Sąd związany jest ustawą, a więc także wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego
o zgodności przepisu ustawy z przepisem ustawy zasadniczej. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą. Związanie odpowiedzią na pytanie prawne obejmuje pozostałe sądy (art. 188, art. 190, art. 193 Konstytucji).
Trybunał w uzasadnieniu wyroku z 20 maja 2020 r. wyjaśnił, dlaczego art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Tezy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., w sprawie o sygn. SK 40/12 nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszym postępowaniu. Sprawy nie są tożsame ze względu na przedmiot ochrony. Uzasadnienie podatków i ich przeznaczenie nie są takie same jak uzasadnienie i przeznaczenie składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Występują zasadnicze różnice między podatkami i składkami na ubezpieczenia społeczne. Państwo odpowiada za zabezpieczenie społeczne (art. 67 Konstytucji), co może uzasadniać uregulowanie odrębne w zakresie przedawnienia.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 20 maja 2020 r. miał na uwadze w szczególności to, że różnice majątkowe dłużników i możliwość zabezpieczenia wierzytelności hipoteką nie naruszają zasady równości. Uzasadnia to wyjątek, w którym po upływie przedawnienia egzekucja może być prowadzona
z nieruchomości objętej hipoteką. Takie rozwiązanie zakłada że właściciel nieruchomości wpierw – bez postępowania egzekucyjnego – sam ureguluje dług składkowy, jako że egzekucja z nieruchomości jest kosztowna dla dłużnika. Termin przedawnienia nie jest też krótki. Nie ma też uzasadnienia, aby z upływem przedawnienia wygasało zabezpieczenie hipoteką należności składkowych.
Z art. 67 ust. 1 Konstytucji wynika nakaz skierowany do ustawodawcy zorganizowania systemu zabezpieczenia stanowiącego gwarancję ochrony obywateli w razie wystąpienia określonego ryzyka ubezpieczeniowego, powodującego całkowitą lub częściową utratę możliwości samodzielnego utrzymania się albo polegającego na osiągnięciu określonego wieku emerytalnego. Obowiązkowi temu odpowiada prawo podmiotowe obywateli do zabezpieczenia społecznego. Na istotę tego zabezpieczenia składa się powinność ukształtowania przez władze publiczne systemu realizującego różnego rodzaju świadczenia, przeznaczone dla poszczególnych beneficjentów, wynikające z takich wartości państwa demokratycznego, jak godność człowieka, wolność oraz równość. Podstawowymi dla systemu ubezpieczeń społecznych są zasady solidarności ubezpieczonych, słuszności, wzajemności oraz samofinansowania się.
Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy ochronie nie tylko konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki wynikające z art. 67 Konstytucji, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek przekłada się na wysokość
i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia
z zasadą sprawiedliwości społecznej.
Trybunał wskazał, że przedawnienie nie jest konstytucyjnym prawem podmiotowym. Przedawnienie pozostaje w sferze uznania ustawodawcy. Nie ma także podstaw, aby takie prawo wywodzić z art. 64 ust. 2 Konstytucji (por. wyrok TK
z 25 maja 2004 r., SK 44/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 46). W szczególności nie można uznać, że wraz z wymagalnością roszczenia powinno powstawać również prawo do uchylenia się od jego spełnienia. Sprzeczne z zasadami państwa prawnego byłoby zatem twierdzenie o istnieniu prawa podmiotowego do niewykonania ciążącego na dłużniku zobowiązania.
Oczekiwanie na przedawnienie nie powinno wypierać obowiązku wywiązania się z zaciągniętych zobowiązań.
Z drugiej strony terminy dawności pełnią funkcję gwarancyjną, bo mobilizują wierzyciela. Dlatego też nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno być traktowane i wykorzystywane przez organy jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. Zabezpieczenie hipoteką w obecnym kształcie pozostawia organom alternatywę oceny sytuacji i podjęcia decyzji co do możliwości uzyskania spłaty należności. Jeżeli organ dojdzie do wniosku, że zobowiązany nie będzie prowadził dalej działalności i nie ma szans na spłatę należności w przyszłości, powinien jak najszybciej przeprowadzić egzekucję z nieruchomości, a także z innych składników majątkowych, jeżeli wartość nieruchomości lub kwota uzyskana z jej egzekucji nie pokrywa należności głównej wraz z odsetkami. Odwlekanie egzekucji w takiej sytuacji i doprowadzenie do jej przedawnienia uniemożliwia dochodzenie spłaty w odniesieniu do kwoty, która nie znajduje pokrycia w wartości nieruchomości. Po stronie organów oznacza to niedochowanie należytej staranności w dochodzeniu należności o charakterze publicznym. Natomiast w sytuacji, w której płatnik składek przechodzi poważne problemy z płynnością finansową, jednak istnieje możliwość ich przezwyciężenia w przyszłości, organ powinien rozważyć powstrzymanie się od przeprowadzenia egzekucji z przedmiotów zabezpieczonych hipoteką.
W związku z tym, w ocenie Trybunału, art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS.
Nie można też pominąć, iż przed wyrokiem Trybunału z 20 maja 2020 r.,
P 2/18, Sąd Najwyższy w wyroku z 28 sierpnia 2017 r., I UK 325/16, wskazał, iż nie można wprost przyjąć, że zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tylko z uwagi na argumentację uzasadniającą zakwestionowanie przez Trybunał Konstytucyjny zgodności tożsamo brzmiącego art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej z art. 64 ust. 2 ustawy zasadniczej.
Podtrzymał to Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2020 r., II UK 264/18 podkreślając, że o ile cechą właściwą podatkom jest ich nieekwiwalentność, a ich funkcją jest zabezpieczenie równowagi budżetowej państwa, to składki na ubezpieczenia społeczne są daniną publiczną o charakterze ubezpieczeniowym i – co do zasady – ekwiwalentnym, i jako takie podlegają szczególnej ochronie (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2021 r., II USKP 162/21).
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku TK z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu (pkt 1 sentencji wyroku).
Odnosząc się do zawartego we wniesionej w ustawowym terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku pełnomocnika organu – radcy prawnego o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, uznać należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Przepis art. 204 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. Z art. 209 p.p.s.a. wynika, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga m.in. w orzeczeniu, o którym mowa w art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 205 § 2 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe (...).
W świetle § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 490), przy uwzględnieniu stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12 (LEX nr 1226661), przyjmuje się, że radcy prawnemu za sporządzenie i wniesienie w terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną (art. 179 p.p.s.a.) przysługuje opłata (stawka minimalna) jak za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Przy orzekaniu o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego z tytułu wniesionej odpowiedzi na skargę kasacyjną mają także zastosowanie przepisy art. 206 i art. 207 § 2 p.p.s.a., wyrażające odpowiednio zasadę miarkowania kosztów postępowania oraz zasadę słuszności. Stosowanie tych przepisów, będących wyjątkiem od zasady finansowej odpowiedzialności za wynik postępowania, zależy od uznania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Odpowiedź na skargę kasacyjną powinna zawierać argumentację odnoszącą się do skargi kasacyjnej, a zmierzającą do wykazania braku podstaw uzasadniających jej uwzględnienie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odpowiedź na skargą kasacyjną wniesiona w rozpoznawanej sprawie, ograniczająca się do opisu przebiegu postępowania administracyjnego, powielenia argumentacji zawartej w decyzji ZUS i do wniosku o oddalenie skargi kasacyjnej, niezawierająca argumentacji odnoszącej się do skargi kasacyjnej, nie spełnia kryteriów uzasadniających przyznanie radcy prawnemu za jej sporządzenie opłaty (stawki minimalnej), jak za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. W konsekwencji oznacza to, że wniosek pełnomocnika organu o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego nie mógł zostać uwzględniony. Sąd rozpoznając skargę kasacyjną uznał, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa
w art. 207 § 2 p.p.s.a. i na podstawie tego przepisu orzekł, że odstępuje od zasądzenia od skarżącej na rzecz ZUS zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
w całości (pkt 2 sentencji wyroku).