I GSK 1144/21

I GSK 1144/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący/
Izabella Janson /sprawozdawca/
Piotr Pietrasz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Po 25/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-05-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 300
art. 24 ust. 5b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 18 , art. 59 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 §1 w związku z art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Po 25/21 w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 27 maja 2021r., sygn. akt III SA/Po 25/21 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm. obecnie Dz.U. z 2024r., poz. 935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę E. K. (dalej też: "strona", "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej też: "DIAS", "Dyrektor") z [...] października 2020r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Ze względu na bardzo trudną sytuację materialną skarżąca w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej wniosła o odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego ti.:
1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 5b ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ((Dz.U. z 2019r., poz. 300, dalej też: "u.s.u.s.") w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020r.,poz. 1427 ze zm., dalej też: u.p.e.a") poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek ZUS, a skutkującą zawieszeniem terminu przedawnienia, jest doręczenie upomnienia pomimo, że przyjęcie takiej argumentacji doprowadziłoby do sytuacji, w której organ rentowy wystawiałby upomnienie zaraz po upływie terminu płatności składki, a następnie mógłby nie dokonywać żadnej czynności egzekucyjnej, co tworzyłoby sytuacje niepewności prawnej zobowiązanego, a jednocześnie umożliwiałoby prowadzenie egzekucji w każdym czasie, bez ograniczeń czasowych, co zdaniem strony skarżącej naruszyłoby zasadę pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego, w tym zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, którą to zasadę należy wywodzić z zawartej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego;
2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., poprzez błędną jego wykładnię i uznanie przez organ rentowy, że wystarczającą czynnością skutkująca zawieszeniem biegu terminu przedawnienia jest jednorazowe zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia w dniu 16 lipca 2008r. rachunku bankowego skarżącej E. K. w B., podczas gdy organ przez kolejne 10 lat nie próbował zastosować jakiegokolwiek środka egzekucyjnego skierowanego do majątku skarżącej (w tym przeprowadzić egzekucję z ustanowionego zastawu doprowadzając do sytuacji, że samochód obecnie nie przedstawia żadnej wartości i nie można go wyrejestrować), która w tym okresie prowadziła rentowną działalność gospodarczą, posiadała znaczne środki na rachunkach bankowych, nieruchomości, ruchomości, co doprowadzić powinno do stwierdzenia, że prowadzone postępowanie egzekucyjne po 16 lipca 2008r. było w rzeczywistości działaniem pozornym, nie nastawionym na wyegzekwowanie jakiejkolwiek zaległości składkowej, w którym organ nawet nie próbował zaspokoić się z jakiejkolwiek części posiadanego majątku zobowiązanej w tym z uzasadnionego zastawu), był przez 10 lat bezczynny. Skutkuje to pozornością prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a w następstwie prowadzić powinno do stwierdzenia, że nie został zawieszony bieg terminu przedawnienia zobowiązań składkowych i uległy one przedawnieniu, co w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. skutkować powinno umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego;
3. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust 5b u.s.u.s. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie przez organy obu instancji i Sąd orzekający w sprawie, iż pozornie prowadzone postępowanie egzekucyjne bez zastosowania jakiegokolwiek środka egzekucyjnego w latach 2008-2018 powoduje zawieszenie okresu przedawnienia do czasu formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy organ rentowy zobowiązany był z urzędu do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, a tym samym do zakończenia postępowania egzekucyjnego wiele lat temu, skutkiem czego zaległości składkowe należy uznać za przedawnione;
4. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczonych zastawem, przy czym przedmiotowa regulacja jest niezgodna z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12.
II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj:
1. art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz w związku z art. 134 §1 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszenia przez organ rentowy art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu przez organy obu instancji, że upomnienia wystawione przed tytułami wykonawczymi zostały skutecznie doręczone stronie skarżącej oraz błędną wykładnię art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w związku z art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a, polegające na przyjęciu, że brak inicjatywy w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym przez organ rentowy (ustanowiony zastaw) prowadzi do bezterminowego zawieszenia przedawnienia zobowiązań składkowych;
2. art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz w związku z art. 134 §1 w związku z art 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niekompletne, niedostateczne, wybiórcze, lakoniczne uzasadnienie skarżonego wyroku, brak dokonania oceny zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego ze wszystkimi przepisami wchodzącymi w grę w danej sprawie, tj. brak wnikliwego i pełnego rozpoznania wszystkich zarzutów skargi, w szczególności braku merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu wpływu pozornego prowadzenia postępowania egzekucyjnego na bieg terminu zawieszenia należności składkowych;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niedostrzeżenie przez WSA w Poznaniu naruszenia przez organy II instancji art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o środkach egzekucyjnych skutecznie podejmowanych w latach 2008-2018 w trakcie pozornego zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań składkowych skarżącej a także nierozpatrzenie przed wydaniem skarżonego postanowienia wniosku pełnomocnika z 14 października 2020r. (data wpływu do Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 19 października 2020r.), a więc 2 tygodnie przed wydaniem postanowienia, w którym pełnomocnik zażądał przesłania żądanych dokumentów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż pozbawiono pełnomocnika wglądu do pełnego i kompletnego materiału dowodowego.
Wniosła ponadto o skierowanie przedmiotowej sprawy do poszerzonego składu NSA celem podjęcia uchwały mającej na celu rozstrzygnięcie istotnego, prawnie i wiążącego się z olbrzymimi negatywnymi społecznie skutkami zagadnienia prawnego.
Zagadnieniem tym jest niedokonanie przez organ rentowy oraz podatkowy , a także Sąd I instancji w przedmiotowej sprawie oceny skutków pozornie prowadzonego przez wiele lat postępowania egzekucyjnego dla bezterminowego zawieszenia przedawnienia zobowiązań składkowych. Podobnym zagadnieniem i skutkami pozornie prowadzonego postępowania karnoskarbowego w sprawach podatkowych zajął się NSA w uchwale z 24 maja 2021r., sygn. I FPS 1/21.
Tym samym wniosła o rozstrzygniecie następującej wątpliwości prawnej:
"Czy w świetle art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U z 2017r., poz. 2188 ze zm.) oraz art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.) ocena wszczęcia i pozornego prowadzenia postępowania egzekucyjnego z punktu widzenia wywołania wyłącznie skutku w postaci bezterminowego zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania składkowego w rozumieniu art. 24 ust. 5b ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych mieści się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Sąd I instancji oddalając skargę nie naruszył wskazanych w jej zarzutach przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
W orzecznictwie przyjmuje się, że co do zasady, w razie powołania w skardze kasacyjnej zarówno zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i prawa procesowego, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają ostatnie z wymienionych, ponieważ ich uwzględnienie mogłoby uczynić przedwczesnym albo bezprzedmiotowym odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Do kontroli subsumcji stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można co do zasady przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. wyroki NSA z 27 czerwca 2012r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz z 26 marca 2010r., sygn. akt II FSK 1842/08, tamże).
Zdaniem skarżącej kasacyjnie nieprawidłowe jest stanowisko, że wystarczającą czynnością skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia jest jednorazowe zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia w dniu 16 lipca 2008r. rachunku bankowego w B., podczas gdy organ przez kolejne 10 lat nie próbował zastosować jakiegokolwiek środka egzekucyjnego skierowanego do majątku skarżącej (w tym przeprowadzić egzekucję z ustanowionego zastawu doprowadzając do sytuacji, że samochód obecnie nie przedstawia żadnej wartości i nie można go wyrejestrować), która w tym okresie prowadziła rentowną działalność gospodarczą, posiadała znaczne środki na rachunkach bankowych, nieruchomości, ruchomości, co doprowadzić powinno do stwierdzenia, że prowadzone postępowanie egzekucyjne po 16 lipca 2008r. było w rzeczywistości działaniem pozornym, nie nastawionym na wyegzekwowanie jakiejkolwiek zaległości składkowej, w którym organ nawet nie próbował zaspokoić się z jakiejkolwiek części posiadanego majątku zobowiązanej w tym z uzasadnionego zastawu), był przez 10 lat bezczynny. Skutkuje to pozornością prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a w następstwie prowadzić powinno do stwierdzenia, że nie został zawieszony bieg terminu przedawnienia zobowiązań składkowych i uległy one przedawnieniu, co w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.u.e. skutkować powinno umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Należności objęte wszystkimi wyżej wskazanymi tytułami wykonawczymi istnieją i są wymagalne, a podjęte w sprawie ustalenia nie dają podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego wymaga spełnienia enumeratywnie wymienionych w art. 59 u.p.e.a. przesłanek, a taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż nie wystąpiła przesłanka wygaśnięcia obowiązku wskutek jego przedawnienia, stanowiąca podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z regulacji art. 24 ust. 4-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Od dnia 1 stycznia 2003r. do dnia 31 grudnia 2011r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, przy czym określone ustawowo okoliczności mogły wpłynąć na bieg terminu przedawnienia. Od dnia 1 stycznia 2012r. weszły w życie przepisy ustawy z poprzedzającego go postanowienia od dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011r. Nr 232, poz. 1378) zmieniające brzmienie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem zgodnie z art. 24 ust. 4 ww. ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. Należy jednak podkreślić, iż zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (5 letni okres przedawnienia), z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r.
Wskazać należy, że w toku prowadzonej egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny na podstawie:
1. tytułów wykonawczych zawiadomieniami z 16 lipca 2008r. dokonał zajęcia rachunku bankowego strony w B. S.A. (dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o braku środków na rachunku bankowym i zbiegu egzekucji),
2. tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...] zawiadomieniami z 15 października 2018r. dłużnik zajętej wierzytelności dokonał zajęcia zasiłku z ubezpieczenia społecznego należnego stronie i poinformował, że nie otrzymuje ona świadczenia zasiłkowego z ubezpieczenia społecznego,
3. tytułów wykonawczych o nr [...], [...] zawiadomieniami o zajęciu z 15 października 2018r. dokonał zajęcia rachunku bankowego strony w A. S.A. (dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o przyjęciu do realizacji zajęć).
W nawiązaniu zaś do wielokrotnie wypłacanego stronie wynagrodzenia w ostatnich latach, z których nie dokonano żadnych potrąceń, co mogło świadczyć o braku zaległości, wskazano, że dokonanie potrącenia ze świadczenia należnego stronie może nastąpić tylko w przypadku zajęcia przez organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny podjął próbę dokonania zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego strony zawiadomieniami z 15 października 2018r., jednakże dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że zobowiązana nie otrzymuje świadczenia zasiłkowego z ubezpieczenia społecznego. W związku z niezastosowaniem środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego ZUS wypłacał stronie należne jej świadczenie w pełnej wysokości, co nie oznaczało braku zaległości z tytułu nieopłaconych składek.
W rozpoznawanej sprawie nie doszło do zakończenia postępowania egzekucyjnego, zatem zawieszony bieg terminu przedawnienia nie został reaktywowany i w konsekwencji nie upłynął, co uniemożliwiało organowi egzekucyjnemu umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Wskazać też należy, że dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia kwestia rozpatrzenia wniosku skarżącego z 14 października 2020r. o udostępnienie dokumentów (jak wynika z pisma organu z 16 lipca 2020r. przesłano stronie płytę CD ze skanami całości akt sprawy) oraz doręczenie zawiadomień o zajęciu z 15 października 2008r. zobowiązanej zamiast jej pełnomocnikowi, gdyż udzielone mu pełnomocnictwo dotyczyło jedynie pisma organu egzekucyjnego z 5 października 2017r. dotyczącego wszczęcia postępowania związanego z zabezpieczeniem należności na nieruchomości strony, które umorzono po uzyskaniu informacji o braku posiadania nieruchomości przez stronę.
Podnieść należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 maja 2020r., sygn. akt P 2/18 (Dz.U. z 2020r., poz. 976) odpowiedział na pytanie, czy art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w myśl którego nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia) jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W wyniku tej oceny TK uznał, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Stosownie zatem do obowiązującego art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Trybunał zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Podkreślono, że składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy w ogóle ich nie posiadają, jest taka sama. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności. Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wyjaśniono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki, wynikającego z art. 67 Konstytucji RP, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek na ubezpieczenie społeczne przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 u.s.u.s.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników (...).
Poza sporem jest natomiast, że przepis art. 70 § 6 pkt 1 O.p. nie ma zastosowania do należności z tytułu składek (art. 31 u.s.u.s.).
Mając na względzie omówione orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczące wprost art. 24 ust. 5 u.s.u.s. oraz stan faktyczny sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie znalazł podstaw odnośnie do potrzeby skierowania przez skład orzekający w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 264 § 2 p.p.s.a. wniosku o podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały na podstawie art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zawierającej rozstrzygnięcie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości "[...]". Przypomnienia wymaga, że zgodnie art. 187 § 1 p.p.s.a. skład orzekający NSA przedstawia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. Skład przedstawiający takie zagadnienie ma obowiązek wykazania, że w sprawie wystąpiło "zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości" w rozumieniu art. 187 § 1 p.p.s.a. oraz że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty i wnioski uzasadniały jego sformułowanie. W orzecznictwie przyjmuje się, że "zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości" to takie kwestie prawne, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych. Podstawą do przyjęcia, że wystąpiła przesłanka, określona w art. 187 § 1 p.p.s.a., będzie przede wszystkim pojawienie się w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (uchwała NSA z 15 grudnia 2004r., sygn. akt FPS 2/04). Jak wynika z art. 15 § 1 pkt 3 i art. 187 § 1 p.p.s.a. przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powinno pozostawać w bezpośrednim związku merytorycznym i logicznym z rozpatrywaną sprawą sądowoadministracyjną. Tym samym skład orzekający NSA, przedstawiający do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które wyłoniło się na tle konkretnego stanu faktycznego, powinien powiązać je z okolicznościami faktycznymi sprawy oraz z przepisami prawa, które w kontekście tych okoliczności stanowią źródło wątpliwości prawnych. Wątpliwości te muszą być "poważne", a za takie uważa się wątpliwości obiektywne, dotyczące kwestii prawnych o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy, w której powstały. Należy dodatkowo podkreślić, że skład orzekający powinien kierować pytanie prawne tylko wtedy, gdy sam nie potrafi usunąć wątpliwości prawnych w inny sposób niż przez skierowanie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez skład poszerzony (A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2004, s. 108 oraz powoływane tam orzecznictwo), a także A. Skoczylas, Glosa do uchwały NSA z 15 grudnia 2004r., (sygn. akt FPS 2/04).
W relacji do treści wniosku skarżącego kasacyjnie oraz istoty stawianej na jego gruncie kwestii, poważnych wątpliwości wymagających zainicjowania postępowania uchwałodawczego skład Sądu orzekający w rozpatrywanej sprawie nie powziął. Skoro w rozpoznawanej sprawie brak było takich wątpliwości, to nie ziściła się przesłanka uzasadniająca potrzebę wystąpienie o wydanie stosownej uchwały.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023r., poz. 1935).