I GSK 1138/09

Naczelny Sąd Administracyjny2010-09-21
NSApodatkoweWysokansa
podatek akcyzowynielegalne przepompowywanie paliwawyłączenie sędziegonieważność postępowaniabezstronność sąduprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymikontrola decyzjioszacowanie podstawy opodatkowania

NSA uchylił wyrok WSA z powodu naruszenia przepisów o wyłączeniu sędziego, który orzekał w tej samej sprawie w poprzednim postępowaniu.

NSA uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, uznając nieważność postępowania z powodu naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sędzia, który brał udział w wydaniu poprzedniego wyroku w tej samej sprawie, orzekał ponownie, co narusza zasadę bezstronności. Sprawa dotyczyła podatku akcyzowego od paliwa.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Lublinie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Powodem uchylenia była nieważność postępowania, stwierdzona na podstawie art. 183 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). NSA uznał, że w składzie orzekającym WSA brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co narusza zasadę bezstronności sądu. Sędzia ten orzekał już w poprzednim wyroku WSA w tej samej sprawie, który został uchylony. NSA podkreślił, że zasada bezstronności, gwarantowana przez Konstytucję RP i Europejską Konwencję Praw Człowieka, wymaga eliminowania sytuacji, które mogą budzić wątpliwości co do obiektywizmu sądu. Sąd odwołał się również do nowelizacji P.p.s.a. z 2010 roku, która rozszerzyła katalog wyłączeń sędziów, obejmując sytuacje, gdy sędzia orzekał w poprzednim postępowaniu w tej samej sprawie. Sprawa dotyczyła podatku akcyzowego, a konkretnie nielegalnego przepompowywania gazu z butli przeznaczonych do celów domowych do zbiorników paliwa samochodowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, udział sędziego, który orzekał w poprzednim wyroku w tej samej sprawie, narusza art. 18 § 1 pkt 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i skutkuje nieważnością postępowania.

Uzasadnienie

Sędzia wyłączony z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, musi być eliminowany z postępowania, aby zapewnić zgodność z konstytucyjną zasadą bezstronności sądu. Dotyczy to również sytuacji, gdy sędzia orzeka w kolejnym postępowaniu dotyczącym tej samej sprawy na tym samym poziomie instancyjnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 18 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 18 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 18 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.a. art. 6 § 1

Ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 207 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

EKPC art. 6 § 1

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

Konstytucja RP art. 45 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 180 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 23 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 23 § 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 199

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. przez orzekanie w tej samej sprawie przez sędziego, który brał udział w wydaniu poprzedniego wyroku WSA.

Godne uwagi sformułowania

Sędzia wyłączony z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Naruszenie zasady bezstronności sądu. Obiektywizm i bezstronność mogą być zakwestionowane, gdy sędzia orzeka dwukrotnie w sprawie, biorąc udział w wydaniu wyroku w sprawie z kolejnej skargi na decyzję podjętą na skutek wcześniejszego wyroku, w którego wydaniu także brał udział.

Skład orzekający

Marzenna Zielińska

przewodniczący

Urszula Raczkiewicz

sprawozdawca

Dorota Pędziwilk-Moskal

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zwłaszcza w kontekście powtarzających się spraw i zasady bezstronności."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji orzekania przez tego samego sędziego w tej samej sprawie na tym samym poziomie instancyjnym po uchyleniu poprzedniego wyroku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z bezstronnością sądu, która ma znaczenie dla zaufania do wymiaru sprawiedliwości. Dodatkowo, kontekst podatkowy czyni ją interesującą dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.

Sędzia orzekał w tej samej sprawie dwa razy? NSA stwierdza nieważność postępowania!

Dane finansowe

WPS: 154 978 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 1138/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-12-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Pędziwilk - Moskal
Marzenna Zielińska /przewodniczący/
Urszula Raczkiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Sygn. powiązane
I SA/Lu 575/08 - Wyrok WSA w Lublinie z 2009-05-06
I FZ 24/09 - Postanowienie NSA z 2009-02-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 183 par. 1, 2 pkt 4,  art. 18 par. 1 pkt 6, art. 207 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
art. 6 ust. 1
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędziowie NSA Urszula Raczkiewicz (spr.) del. WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 21 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 6 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Lu 575/08 w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L., 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 575/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego oddalił skargę.
Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd przyjął następujący stan sprawy:
Naczelnik Urzędu Celnego w Z. określił skarżącej zobowiązanie w podatku akcyzowym za miesiące od kwietnia do października 2005 r. w kwocie łącznej 154.978 zł.
Po rozpatrzeniu odwołania B. J. Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia 5 stycznia 2007 r., nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wyrokiem z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 312/07 uchylił zaskarżoną decyzję, a w jego uzasadnieniu zawarł wskazania co do dalszego postępowania.
Dyrektor Izby Celnej w B. ponownie rozpatrując odwołanie, w wykonaniu wytycznych Sądu, zlecił Naczelnikowi Urzędu Celnego w Z. przesłuchanie świadków Z. G., B. J. , K. H. , D. C., R. J. , W. Ż. oraz H. P.
Organ odwoławczy, po ponownym rozpatrzeniu materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie podał, że B. J. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie detalicznej sprzedaży paliw, w tym gazu propan-butan luzem służącego do napędu pojazdów samochodowych oraz sprzedaży butli z gazem na stacjach paliw LPG w miejscowościach H. oraz K.
W trakcie wszczętej wspólnie z funkcjonariuszami Komendy Miejskiej Policji w C. kontroli podatkowej dokonano ustaleń dotyczących prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Na stacji LPG w miejscowości H. 28B w wyniku przeprowadzonych oględzin, w pomieszczeniu gospodarczym ujawniono zainstalowane urządzenia do przepompowywania gazu z butli do zbiornika gazu za pośrednictwem przewodu umieszczonego pod ziemią, do którego przyłączonych było dziesięć butli z gazem po 11 kg, częściowo opróżnionych. W trakcie oględzin trwało opróżnianie butli za pośrednictwem urządzenia połączonego bezpośrednio z zbiornikiem służącym do detalicznej sprzedaży gazu jako paliwa do napędu pojazdów samochodowych. Podczas tych czynności zabezpieczono dokumenty oraz ewidencje znajdujące się na terenie stacji. Wśród zabezpieczonej dokumentacji znajdowało się 5 zeszytów z napisem "żółty" lub literą "ż’, w których odnotowywano sprzedaż gazu według liczników na dystrybutorach oraz zdarzenia występujące podczas pracy poszczególnych zmian. W wyniku przeprowadzonych tego samego dnia oględzin na terenie stacji LPG w miejscowości K., również stwierdzono umieszczony pod ziemią przewód gumowy, którego jeden koniec znajdował się w pomieszczeniu gospodarczym, natomiast drugi przy zbiornikach z gazem i dokonano zabezpieczenia dokumentów oraz ewidencji.
Organ odwoławczy stwierdził, że w firmie prowadzonej przez B. J. dochodziło do czynności naruszających przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257z póź. zm), a mianowicie przelewano gaz płynny znajdujący się w butlach 11 kg do zbiorników służących do tankowania pojazdów samochodowych, w sytuacji, gdy ten wyrób akcyzowy znajdujący się w butlach, przeznaczony jest na cele gospodarstwa domowego i tym samym zwolniony został z ciężaru publicznoprawnego.
Na podstawie zebranego materiału dowodowego, organ odwoławczy stwierdził, że fakt przepompowywania gazu z butli 11 kg bezpośrednio do zbiorników służących do sprzedaży gazu do celów napędowych miał miejsce zarówno na stacji paliw w H. jak i w K., dodając, iż z zeznań D. C. wynika, iż na stacji paliw w K. i H. przelewano podobne ilości gazu.
Według dokumentów wystawionych przez firmę P. G. miał miejsce fakt zakupu butli z gazem bez faktur VAT bezpośrednio na stacji paliw w K. W dniu wszczęcia kontroli na terenie stacji paliw w K. kontrolujący nie znaleźli ewidencji, które pozwoliłyby na dokładne, zgodne ze stanem faktycznym wyliczenie przyjętych na stan butli, z których przepompowywano gaz do zbiorników służących do sprzedaży gazu na cele napędowe.
Ustalony na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego stan faktyczny pozwolił - w ocenie organu odwoławczego - na stwierdzenie, iż prowadzona przez stronę podatkowa księga przychodu i rozchodu była nierzetelna, albowiem zapisy dotyczące obrotu butlami z gazem 11 kg i gazem płynnym luzem na stacjach paliw w K. i H. nie odzwierciedlały rzeczywistości.
Wobec braku danych niezbędnych do określenia podstawy opodatkowania w odniesieniu do gazu przepompowywanego na stacji w K. organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji odnośnie do potrzeby określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania ( art. 23 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalając skargę stwierdził, że zalecenia Sądu zawarte w wyroku z 5 września 2007 r. I SA/Lu 312/07 zostały wykonane i nie zaszły takie zmiany okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby odstąpienie od wyrażonej w nim oceny, którymi z mocy art. 153 p.p.s.a jest związany.
Jeśli chodzi o kwestię związaną z oszacowaniem podstawy opodatkowania, Sąd I instancji wskazał, że Naczelnik Urzędu Celnego w Z. prawidłowo uzasadnił, dlaczego nie mógł zastosować żadnej z metod wskazanych w art. 23 § 3 Ordynacji podatkowej, jak również bez naruszenia przepisu zawartego w § 5 podał argumenty dla zastosowanej przez siebie metody. Polegała ona na ustaleniu udziału procentowego gazu przelanego z butli w stosunku do sprzedaży zaewidencjonowanej na stacji paliw w H., a następnie zastosowaniu tego wskaźnika procentowego do ilości zaewidencjonowanej sprzedaży w K.
Według WSA analiza zeznań przesłuchanych świadków, w kontekście stwierdzonych urządzeń służących do przepompowywania gazu na obu stacjach, a także tzw. "żółtych zeszytów" doprowadziła organy podatkowe do słusznego wniosku, że zarówno na stacji paliw w K., jak i H. dochodziło do przelewania gazu z butli 11 kg do zbiornika, w którym znajdował się gaz propan-butan, a następnie do tankowania samochodów. W tej sytuacji, Sąd I instancji zaakceptował pogląd Dyrektora Izby Celnej w B., że przepompowywania gazu dokonywano zarówno na stacji w H., jak i w K. Ustalenia, które legły u podstaw jego sformułowania zostały dokonane z poszanowaniem zasad postępowania, w tym w szczególności zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 191 Ordynacji podatkowej.
Zdaniem Sądu I instancji, dokonując oceny prawnej, organ odwoławczy prawidłowo powołał się na przepisy ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257z póź. zm.) oraz przepisy wykonawcze jej dotyczące. W świetle tych przepisów organ II instancji zajął prawidłowe stanowisko, że w firmie prowadzonej przez B. J. dochodziło do czynności naruszających przepisy ustawy o podatku akcyzowym, polegających na przelewaniu gazu płynnego znajdującego się w butlach do zbiorników służących do tankowania pojazdów samochodowych, podczas, gdy ten wyrób akcyzowy w butlach przeznaczony jest na cele gospodarstwa domowego i jako taki korzystał ze zwolnienia od podatku akcyzowego. Tym samym Sąd nie znalazł podstaw do podzielenia zarzutu naruszenia przez organy podatkowe art. 180, 187 § 1 oraz 191 Ordynacji podatkowej.
WSA nie podzielił również zarzutu naruszenia przepisu art. 199 Ordynacji podatkowej sformułowanego w kontekście zaniechania przeprowadzenia dowodów z konfrontacji świadków oraz przesłuchania świadka i wskazał, że organ odwoławczy nie odniósł się wprawdzie w sposób formalny poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodów, to jednak nie jest to uchybienie, które samo w sobie mogłoby doprowadzić do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Odnosząc się do zarzutu, iż w stosunku do strony skarżącej organ zaniechał jej przesłuchania na okoliczność "treści zapisów odnośnych w zabezpieczonych zeszytach", Sąd podkreślił, iż stwierdzenie to nie odpowiada prawdzie, albowiem analiza protokołu z przesłuchania B. J. z dnia [...] kwietnia 2008 r. prowadzi do zgoła odmiennych wniosków, w sytuacji, gdy wynika z nich, że wiedziała zarówno o zamontowaniu urządzeń do przepompowywania gazu, jak i dokonywaniu czynności z tym związanych.
B. J. zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 123 § 1, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 oraz art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej: Ordynacja podatkowa przez zaniechanie uchylenia decyzji, mimo iż narusza ona przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy;
2. art. 153 p.p.s.a. przez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazań zawartych w poprzednim wyroku Sądu Administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżąca w pierwszej kolejności wskazała, że organ bezpodstawnie powołuje się w zaskarżonej decyzji na dowód z zeznań świadka – D. C. pracownika stacji w K. Zdaniem skarżącej dowód taki nie został przeprowadzony, bowiem świadek ten w zasadzie odmówił zeznań, a jedynie potwierdził wcześniejsze zeznania złożone w toku kontroli celnej, bez udziału strony. Poza tym oprócz D. C. na stacji w K. był zatrudniony m.in. R. J. Skarżąca zarzuciła, że zeznania tych świadków są diametralnie odmienne i dlatego złożyła wniosek o konfrontację. Zaniechanie przeprowadzenia tego dowodu narusza art. 187 § 1 oraz art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej. Skarżąca wskazała, że wbrew stanowisku WSA nie można odmówić przeprowadzenia takiego dowodu twierdząc, że okoliczność, którą dowód ma wykazać została udowodniona innymi dowodami.
Kasator wskazał również, że organ celny przyjął za dowód zeszyty prowadzone dla własnych potrzeb przez podatnika i na tej podstawie dokonał najistotniejszych ustaleń faktycznych, jednocześnie odstępując od przesłuchania strony - głównego autora zapisów na okoliczność treści tych zapisów. Zdaniem skarżącej niezasadnie jako dowód w sprawie przyjęto fakturę wystawioną przez firmę B. P. nr [...] z dnia [...] września 2005 r. w sytuacji gdy podatnik zaprzeczał, aby towar objęty tą fakturą otrzymał. Także dowody z dokumentów WZ wystawionych przez P. G. Sp z o.o. Oddział w D. nie stanowią dowodu dostarczenia gazu do podatnika.
Skarżąca dalej podniosła, że wbrew stanowisku Sadu I instancji organ celny w sposób zupełnie dowolny oszacował wysokość sprzedaży przepompowanego gazu. Nie można zdaniem kasatora bez przeprowadzania wszechstronnego postępowania dowodowego opierając się wyłącznie na wyrywkowych zeznaniach dwóch świadków przyjmować, iż ilość przepompowanego gazu na obu stacjach była taka sama. Poza tym wskazania licznika na stacji w K. są zbieżne ze wskazaniami kas rejestrujących.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej niezbędna jest zatem ocena prowadzonego przez sąd pierwszej instancji postępowania pod kątem przesłanek nieważności, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W razie stwierdzenia wystąpienia jednej z nich, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, niezależnie od podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, które w takiej sytuacji uchylają się spod oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., albowiem w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważnością tego postępowania, a to Naczelny Sąd Administracyjny, jak już wyżej zauważono, ma obowiązek brać pod rozwagę z urzędu.
W rozpoznawanej sprawie, pierwotnie wydany został wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dn. 5 września 2007 r. sygn. akt. I SA/Lu 312/07 uchylający zaskarżoną przez B. J. decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] stycznia 2007 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące kwiecień – październik 2005 r., a w składzie orzekającym Sądu znajdowała się sędzia Krystyna Czajecka – Szpringer.
Następnie, skarga B. J. od ponownie wydanej w tej sprawie decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] sierpnia 2008 r. została oddalona, będącym przedmiotem skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dn. 6 maja 2009 r., a w składzie orzekającym tego Sądu znajdowała się również sędzia Krystyna Czajecka – Szpringer.
Art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stanowi, iż sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości teza, że wyłączenie z mocy ustawy sędziego następuje zarówno wtedy, gdy orzekał w niższej jak i wyższej instancji, jednak w rozpoznawanej sprawie sytuacja jest procesowo inna, gdyż chodzi o orzekanie na tym samym poziomie instancyjnym, jakkolwiek w tej samej sprawie i przez tego samego sędziego. Wydaje się jednak, że zagadnienie różnic procesowych nie jest tu prawnie relewantne, a istotną okoliczność stanowi to, że chodzi o sprawę tożsamą w sensie materialnoprawnym.
Dokonując wykładni omawianego przepisu zauważyć należy, że art. 18 p.p.s.a. zamieszczony jest w rozdziale 5 poświęconym instytucji wyłączenia sędziego. Instytucja ta ma gwarantować realizację konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, ustanawiającej prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W tym miejscu trzeba dodać, że przywołany zapis Konstytucji RP stanowi odzwierciedlenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm., dalej: Konwencja). Już sama ranga powołanych przepisów świadczy o tym, że bezstronność sędziowska jest wartością, której ochrona i realizacja są szczególnie ważne w demokratycznym państwie prawa.
Zasada obiektywizmu i bezstronności orzekania na gruncie prawa do sprawiedliwego procesu administracyjnego, jest rozumiana m.in. w ten sposób, że na treść rozstrzygnięcia sądowego nie mogą wpływać zapatrywania, uprzedzenia i interesy osoby biorącej udział w podejmowaniu rozstrzygnięcia, a osoba ta nie powinna uczestniczyć w kontroli wydanego przez siebie aktu (Z. Kmieciak, Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego - Warszawa 2000, s. 119).
Uznać więc należy, że obiektywizm i bezstronność mogą być zakwestionowane, gdy sędzia orzeka dwukrotnie w sprawie, biorąc udział w wydaniu wyroku w sprawie z kolejnej skargi na decyzję podjętą na skutek wcześniejszego wyroku, w którego wydaniu także brał udział. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 5 maja 2009 r., II OSK 683/08, z dnia 8 lipca 2009 r., II OSK 1110/08, z dnia 23 marca 2010 r. II GSK490/09, z dnia 27 lipca 2010 r. I GSK 1020/09.
Wskazać należy także, że w myśl koncepcji obiektywnej bezstronności sędziowskiej wypracowanej w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Konstytucyjnego, na co zwrócił uwagę NSA między innymi w wyrokach sygn. akt II OSK 1110/08 i I GSK 1020/09, istotne znaczenie dla oceny obiektywizmu sądu ma także zewnętrzny społeczny odbiór. Chodzi także o to by nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów niezawisłości sędziowskiej.
To co powiedziano wyżej skłania do przekonania, że dopuszczalna jest taka wykładnia art. 18 pkt. 6 p.p.s.a. która pozwala, by na jego podstawie można byłoby eliminować orzeczenia w sytuacji takiej jak w rozpoznawanej sprawie, która może stwarzać wrażenie lekceważenia konstytucyjnych zasad obiektywizmu i bezstronności.
Wskazać także należy, że w dniu 8 stycznia 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która rozszerzyła określony w art. 18 § 1 p.p.s.a. katalog wyłączeń sędziego z mocy ustawy, dodając w nim pkt 6a, zgodnie z którym sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Co prawda przepis ten nie obowiązywał w dacie wydania zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, niemniej jego dodanie miało na celu wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r. o sygn. akt SK 6/07. W uzasadnieniu projektu wspomnianej ustawy zmieniającej Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Sejm VI kadencji, druk sejmowy nr 2251), porównując postępowanie w sprawie legalności decyzji i postępowanie w sprawie kontroli decyzji o odmowie uchylenia tej decyzji po wznowieniu postępowania, stwierdzono, że wprawdzie postępowania te są odrębne z procesowego punktu widzenia, to jednak mają źródło w tym samym stanie faktycznym, wymagają oceny tych samych okoliczności i dowodów, a niekiedy nawet ustosunkowania się do tych samych zarzutów. "Wobec tego sędzia, orzekając w drugim postępowaniu, mógłby czuć się związany swoimi poglądami, wyrażonymi podczas pierwszego postępowania. Taka sytuacja budzi uzasadnione wątpliwości co do obiektywizmu sędziego i nie odpowiada konstytucyjnemu standardowi prawa do bezstronnego sądu".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podniesione wyżej argumenty można odnieść także do sytuacji, w której ten sam sędzia orzeka najpierw w składzie sądu kontrolującego legalność decyzji administracyjnej wydanej w zwykłym trybie postępowania administracyjnego, a następnie orzeka w składzie sądu, który kontroluje legalność decyzji administracyjnej – podjętej w tym samym trybie postępowania – na skutek uchylenia poprzednio wydanej w sprawie decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy interpretować tak, aby wyeliminować z obrotu prawnego orzeczenie wydane w okolicznościach mogących budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu, który je wydał.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., bowiem w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt. 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości, mając na względzie to, że organ nie przyczynił się do podjęcia wadliwego orzeczenia przez Sąd I instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI