I GSK 1131/22

I GSK 1131/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /przewodniczący/
Joanna Wegner
Małgorzata Bejgerowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Op 432/21 - Wyrok WSA w Opolu z 2021-10-27
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 153, art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 24 ust. 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt I SA/Op 432/21 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2021 r. nr 1510/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 27 października 2021 r., o sygn. akt I SA/Op 432/21, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), oddalił skargę H. K. (dalej jako: "Strona" lub "Skarżąca") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2021 r., nr 1510/2021, w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy wpływu i skuteczności wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18, na wynik niniejszej sprawy.
2.1. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Strona, reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła opisany powyżej wyrok w całości zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, a mianowicie:
1) art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 P.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na dokonaniu przez Sąd niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej i wydanie zaskarżonej decyzji, oddalającej skargę, bez zapoznania się przez WSA w Opolu ze źródłowym materiałem dowodowym, albowiem akta sprawy udostępnione w całości pełnomocnikowi Skarżącej nie zawierają jakichkolwiek dokumentów źródłowych potwierdzających zawieszenie terminu przedawnienia należności, w tym dokumentów źródłowych w postaci tytułów wykonawczych będących podstawą wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej nieruchomości, stanowiącej współwłasność Skarżącej, dokumentów źródłowych potwierdzających fakt prowadzenia przez organ administracji postępowania egzekucyjnego wobec Strony, dokumentów źródłowych potwierdzających fakt prowadzenia postępowania restrukturyzacyjnego oraz dokumentów źródłowych potwierdzających fakt prowadzenia wobec Skarżącej postępowania w sprawie umorzenia należności na podstawie ustawy abolicyjnej, co w konsekwencji uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie koniecznego do
wydania rzetelnego i sprawiedliwego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie oraz ponadto uniemożliwiło Stronie weryfikację powyższych okoliczności i odniesienie się do prawidłowości poczynionych ustaleń faktycznych przez WSA w Opolu, co stanowi również naruszenie prawa Skarżącej do informacji o podstawach wyrokowania zaskarżonego orzeczenia;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 P.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu prawa poprzez błędną wykładnię art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm. - dalej w skrócie: "u.s.u.s.") i tym samym przyjęcie nieprawidłowej oceny prawnej, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18, art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zgodny z Konstytucją RP, dlatego też uznać należy, że należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem nie ulegają przedawnieniu, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia, podczas gdy wskazany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma mocy wynikającej z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i nie wiąże organów, albowiem wyrok ten został wydany przez nienależycie obsadzony skład orzekający Trybunału, bowiem w składzie orzekającym zasiadał sędzia Justyn Piskorski, który został powołany na urząd sędziego Trybunału Konstytucyjnego z naruszeniem przepisów prawa, natomiast prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do odmiennego wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinien zostać poddany ustaleniom prawnym z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12, który wskazuje, że powyższy przepis jest niezgodny z Konstytucją w jakim przewiduje, że należność zabezpieczona hipoteką nie ulega przedawnieniu;
3) art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niezastosowaniu się do wiążącej oceny wyrażonej w poprzednich wyrokach wydanych w niniejszej sprawie przez WSA w Opolu, polegającej na dokonaniu wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przez pryzmat zawartych w wyroku z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12, zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.;
4) art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione uznanie, że ustanowienie zabezpieczeń hipotecznych w stosunku do przedmiotowych należności wyklucza przedawnienia tych należności, dokonaną z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12, a przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18, który nie wiąże organów, albowiem nie ma on mocy nadanej przez art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Wobec powyższych zarzutów Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Opolu oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego i przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz ustanowionego pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Stronie urzędu.
2.2. Organ nie wniósł odpowiedzi na powyższą skargę kasacyjną Strony.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
3. Skarga kasacyjna z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny sporządził uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., przedstawiając jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta ma charakter szczególny, gdyż wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Sądem odwoławczym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny sprowadził swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz żadna z przesłanek przewidziana w art. 189 P.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę jedynie zakres wyznaczony podstawami skargi kasacyjnej.
3.1. Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym, służącym wzruszeniu rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, a zatem musi spełniać wymogi ustawowe, określone w art. 176 P.p.s.a. w związku z art. 174 P.p.s.a. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane jako naruszone. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny zakreślają zarzuty skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd związany jest wskazanymi w niej podstawami i odniesie się wyłącznie do regulacji prawnych powołanych w zarzutach kasacyjnych.
3.2. Kluczowy w realiach niniejszej sprawy jest przepis art. 153 P.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., o sygn. akt I GSK 534/12 i wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., o sygn. akt II FSK 1404/13). Zasadą jest zatem, że po uprawomocnieniu orzeczenia zawierającego określoną "ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania" będą wiążące nie tylko wobec organów wymienionych w art. 153 P.p.s.a., lecz również wobec organów wymienionych w art. 170 P.p.s.a. Ten ostatni przepis explicite wskazuje, iż orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Słusznie jednak Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że ocena prawna, o której mowa w art. 153 P.p.s.a., wyjątkowo traci moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku. Z taką sytuacją mamy bowiem do czynienia w niniejszej sprawie. Mianowicie w prawomocnym wyroku z dnia 13 grudnia 2019 r., o sygn. akt I SA/Op 437/19, zawarto określone zalecenia co do wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., z powołaniem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12, w którym uznano za niezgodny z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Uwzględniono fakt, że przepis ten całkowicie wyłączał przedawnienie należności publicznoprawnej i czynił to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). WSA w Opolu w powyższym orzeczeniu przyjął, że skoro uznano niekonstytucyjność art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, którego treść jest tożsama z treścią art. 24 ust. 5 u.s.u.s., to istnieją wątpliwości co do konstytucyjności tego ostatniego przepisu, a w konsekwencji podstawy do odmowy jego stosowania. Jednakże po wydaniu powyższego orzeczenia przez WSA w Opolu został wydany kolejny wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18 (Dz. U. z 2020 r., poz. 976), w którym wprost zbadano zgodność art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z normami konstytucyjnymi i w orzeczeniu tym stwierdzono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w zakresie w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Stosownie zatem do obowiązującego art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Co istotne, w powołanym orzeczeniu z dnia 20 maja 2020 r. Trybunał odniósł się także do poprzedniego wyroku z dnia 8 października 2013 r., którego stosowania w niniejszej sprawie oczekuje Skarżąca kasacyjnie i który rozstrzyga o niekonstytucyjności art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. I tak w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. Trybunał zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Podkreślono, że składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy w ogóle ich nie posiadają, jest taka sama. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności. Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wyjaśniono, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki, wynikającego z art. 67 Konstytucji RP, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek na ubezpieczenie społeczne przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 u.s.u.s.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał Konstytucyjny wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości i może z niej korzystać, pobierać pożytki oraz może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Z powyższych powodów Trybunał Konstytucyjny uznał, że analizowany przepis u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Mając na względzie omówione orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczące wprost art. 24 ust. 5 u.s.u.s., Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych z powołaniem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12. W tym stanie rzeczy ocena prawna zawarta w wyroku WSA w Opolu, o sygn. akt 437/19, utraciła moc wiążącą i istniały podstawy do uwzględnienia aktualnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18. Wobec powyższego zarzuty dotyczące naruszenia art. 153 P.p.s.a. uznać należy za bezzasadne.
3.3. Sąd pierwszej instancji nie naruszył także wymienionego w zarzutach skargi kasacyjnej przepisu rangi konstytucyjnej. Stanowisko autora skargi kasacyjnej o naruszeniu art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i braku obowiązku związania wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18, z uwagi na nienależycie obsadzony skład orzekający Trybunału, nie może zostać uwzględnione. W polskim systemie prawa ustawodawca nie przewidział trybu, w którym organy administracji publicznej i sądy administracyjne mogłyby odmówić stosowania określonego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w sytuacji uzasadnionych wątpliwości co do prawidłowości składu w nim orzekającego. Naczelny Sąd Administracyjny nie posiada zatem kompetencji do badania statusu sędziego powołanego do składu orzekającego Trybunału Konstytucyjnego w kontekście konkretnego wyroku. Co więcej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sposób jednolity uwzględniane są konkluzje wynikające z powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12 i okoliczność, że orzeczenie to nie jest zgodne z oczekiwaniami Skarżącej kasacyjnie nie wyklucza możliwości powołania się na nie przez Sąd pierwszej instancji. W niniejszej sprawie kluczowym jest, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12, dotyczy bezpośrednio przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s., będącego materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji, a nie art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, co do którego wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12. W tym stanie rzeczy twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że "art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinien zostać poddany ustaleniom prawnym z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12" jest nieuzasadnione. Wbrew oczekiwaniom autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji, pomimo tożsamego brzmienia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. i art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, nie miał podstaw do odmowy uwzględnienia w zaskarżonym wyroku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18.
3.4. Odnosząc się do akcentowanej w sprawie instytucji przedawnienia, należy przywołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r., o sygn. akt P 26/10 (Dz. U. z 2011 r., nr 140, poz. 825), w którym wyjaśniono, że na gruncie prawa publicznego i wynikających zeń ciężarów i świadczeń publicznych, do których stosuje się art. 84 Konstytucji RP, nie ma konstytucyjnych przeszkód, by ustawodawca modyfikował zasady przedawniania zobowiązań, a nawet wydłużał pierwotnie ustalone terminy, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie może to odnosić się do zobowiązań już wygasłych na podstawie przepisów dotychczas obowiązujących. Innymi słowy, dopóki zobowiązanie skutecznie nie wygasło, dopóty prawodawca władny jest określić nową, nawet dłuższą, barierę czasową wymagalności świadczenia. Taka modyfikacja nie stanowi niedopuszczalnej ingerencji w prawa nabyte, chronione przez art. 2 Konstytucji RP. Stanowisko to, co do zasady zostało podtrzymane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 lipca 2012 r., o sygn. akt P 30/11 (Dz. U. z 2012 r., poz. 848), w którym podkreślono z powołaniem się na dotychczasowe orzecznictwo, że z treści przepisów dotyczących przedawnienia nie można wyprowadzać konstytucyjnego prawa do przedawnienia, czy choćby ekspektatywy takiego prawa, gdyż przedawnienie nie jest podmiotowym prawem konstytucyjnym (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., o sygn. akt II FSK 3031/12). Konkludując, Skarżącej kasacyjnie nie udało się skutecznie podważyć prawidłowych wywodów Sądu pierwszej instancji opartych na orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., o sygn. akt P 2/18, wyrażających wprost stanowisko o zgodności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z Konstytucją RP.
3.5. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji miał obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia również z punktu widzenia aspektów, na które Strona nie zwróciła uwagi w skardze, a które mają istotne znaczenie dla dokonania takiej oceny. Co jednak istotne, wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w takim zakresie tylko w granicach sprawy, a autor skargi kasacyjnej nie wykazał, aby WSA uczynił przedmiotem rozpoznania inną sprawę niż ta, w której wniesiono skargę. Kontroli została poddana zaskarżona decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w możliwie szerokim aspekcie. Wobec powyższego nie sposób przypisać Sądowi pierwszej instancji uchybienia art. 134 § 1 P.p.s.a.
W skardze kasacyjnej nie wykazano także, aby w sprawie doszło do uchybienia art. 133 § 1 P.p.s.a., czyli aby WSA nie wydał wyroku po zamknięciu rozprawy lub nie bez oparcia na aktach sprawy. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej istota sprawy nie wymagała kontroli przez WSA w Opolu "dokumentów źródłowych potwierdzających zawieszenie terminu przedawnienia należności, w tym dokumentów źródłowych w postaci tytułów wykonawczych będących podstawą wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej nieruchomości, stanowiącej współwłasność Skarżącej, dokumentów źródłowych potwierdzających fakt prowadzenia przez organ administracji postępowania egzekucyjnego wobec Strony, dokumentów źródłowych potwierdzających fakt prowadzenia postępowania restrukturyzacyjnego oraz dokumentów źródłowych potwierdzających fakt prowadzenia wobec Skarżącej postępowania w sprawie umorzenia należności na podstawie ustawy abolicyjnej". Kluczowym było jedynie rozstrzygnięcie zasady dotyczącej instytucji nieprzedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, w świetle art. 24 ust. 5 u.s.u.s. uznanego za zgodnego z Konstytucją RP.
Sąd pierwszej instancji nie mógł uchybić art. 146 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Z powyższej regulacji wynika jednoznacznie, że dotyczy ona ściśle określonego aktu lub czynności, tymczasem w niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia była decyzja, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy powyższy zarzut uznać należy za chybiony.
3.6. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 P.p.s.a., które jako przepisy wynikowe stanowią jedynie prawną podstawę orzeczenia odpowiednio uchylającego decyzję lub oddalającego skargę. W art. 151 P.p.s.a., zastosowanym przez WSA w Opolu, ustawodawca uregulował treść rozstrzygnięcia sądu w przypadku, gdy nie zostały potwierdzone zarzuty naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym. Skuteczność zarzutu naruszenia obu przepisów P.p.s.a. w skardze kasacyjnej zależy od wykazania zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Orzeczenie nie uwzględniające skargę przez WSA nie jest jedynie skutkiem niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., lecz następstwem wykładni i ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów nakazujących sądowi takie ustalenia poczynić. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał uchybień, których w powyższym zakresie miałby się dopuścić Sąd pierwszej instancji. Wobec powyższego zarzuty z powołaniem na treść powyższych przepisów P.p.s.a. uznano za bezskuteczne.
3.7. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 in fine P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną Strony jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a.
Wniosek w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego, o przyznanie pełnomocnikowi Strony wynagrodzenia za zastępstwo prawne, wykonane na zasadzie prawa pomocy, zostanie przekazany do rozpoznania przez referendarza sądowego WSA w Opolu, na podstawie art. 258 § 1 pkt 8 P.p.s.a.
M. Bejgerowska B. Sobocha-Holc J. Wegner