I GSK 113/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-02-16
NSAAdministracyjneŚredniansa
środki unijnedofinansowaniezwrot środkówodsetki za zwłokęumorzenie postępowaniabezprzedmiotowośćOrdynacja podatkowapostępowanie egzekucyjnebeneficjentNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie umorzenia odsetek od nienależnie wykorzystanych środków unijnych, uznając postępowanie za bezprzedmiotowe z powodu wcześniejszej spłaty lub wyegzekwowania należności.

Sprawa dotyczyła wniosku o umorzenie odsetek od środków unijnych, które beneficjent musiał zwrócić z powodu nieprawidłowego wykorzystania. Po spłacie należności głównej i części odsetek, skarżący złożył wniosek o umorzenie pozostałych odsetek. Organy uznały postępowanie za bezprzedmiotowe, ponieważ należność została już uregulowana. Sąd pierwszej instancji i Naczelny Sąd Administracyjny podzieliły to stanowisko, oddalając skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. P. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia odsetek. Sprawa wywodziła się z umowy o dofinansowanie projektu z Regionalnego Programu Operacyjnego. Po stwierdzeniu nieprawidłowego wykorzystania środków, beneficjent został zobowiązany do ich zwrotu wraz z odsetkami. Mimo rozłożenia należności na raty i częściowej spłaty, wygasła decyzja o rozłożeniu na raty, a pozostała część należności została wyegzekwowana. Następnie skarżący złożył wniosek o umorzenie odsetek. Organy uznały postępowanie za bezprzedmiotowe, ponieważ na dzień złożenia wniosku zaległość już nie istniała – została spłacona lub wyegzekwowana. WSA oddalił skargę, a NSA utrzymał ten wyrok w mocy, uznając, że postępowanie o umorzenie odsetek nie może dotyczyć należności już spłaconej lub wyegzekwowanej. Sąd podkreślił, że podstawowym warunkiem wszczęcia postępowania na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej jest istnienie zaległości podatkowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, postępowanie w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę jest bezprzedmiotowe, jeśli należność wraz z odsetkami została już uregulowana przed złożeniem wniosku.

Uzasadnienie

Podstawowym warunkiem wszczęcia i prowadzenia postępowania na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej jest istnienie zaległości podatkowej, która jest przedmiotem wniosku. Brak zaległości czyni postępowanie bezprzedmiotowym, co uzasadnia jego umorzenie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

o.p. art. 67a § § 1 pkt 3

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy może umorzyć zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Podstawowym warunkiem wszczęcia postępowania jest istnienie zaległości.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej umarza postępowanie, gdy stało się ono z innych przyczyn bezprzedmiotowe.

k.p.a. art. 61 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, w tym zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów, stanowisk stron, podstawy prawnej i jej wyjaśnienie.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy kasacyjne w skardze kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

o.p. art. 59 § § 1 pkt 8

Ordynacja podatkowa

Umorzenie zaległości podatkowej prowadzi do jej wygaśnięcia.

o.p. art. 259 § § 1

Ordynacja podatkowa

Wygaszenie decyzji o rozłożeniu na raty w przypadku niespłacenia raty.

u.f.p. art. 64 § ust. 1 i 2

Ustawa o finansach publicznych

Przepisy, do których odniósł się skarżący w skardze kasacyjnej, ale sąd pierwszej instancji nie rozpoznał ich w uzasadnieniu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie w sprawie umorzenia odsetek jest bezprzedmiotowe, jeśli należność została już spłacona lub wyegzekwowana przed złożeniem wniosku. Uzasadnienie wyroku WSA spełniło wymogi formalne i pozwoliło na kontrolę instancyjną, mimo nieodniesienia się do wszystkich zarzutów.

Odrzucone argumenty

Możliwość umorzenia odsetek po spłacie należności głównej lub wyegzekwowaniu całej należności, nawet w związku z pandemią COVID-19. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wybiórcze odniesienie się do zarzutów, w tym art. 64 ust. 1 i 2 u.f.p.

Godne uwagi sformułowania

Podstawowym warunkiem wszczęcia na wniosek i prowadzenia postępowania na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. jest zatem istnienie zaległości obciążających podatnika, tj. przedmiotu jego żądania. Brak zaległości podatkowej czyni bowiem bezzasadnym przeprowadzenie merytorycznej oceny przesłanek umorzenia... Organy administracji publicznej działają na podstawie prawa (art. 6 k.p.a.), dlatego też mogą odnosić się merytorycznie tylko do takich wniosków strony, które znajdują podstawę w przepisach prawa.

Skład orzekający

Grzegorz Dudar

sprawozdawca

Joanna Wegner

członek

Piotr Piszczek

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących bezprzedmiotowości postępowania w sprawach o umorzenie odsetek, gdy należność została już uregulowana."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy wniosek o umorzenie odsetek złożono po uregulowaniu całości zobowiązania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę proceduralną dotyczącą bezprzedmiotowości postępowania, co jest istotne dla prawników procesowych i doradców podatkowych.

Czy można umorzyć odsetki, których już nie ma? NSA wyjaśnia, kiedy postępowanie staje się bezprzedmiotowe.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 113/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Joanna Wegner
Piotr Piszczek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Gl 1512/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-08-12
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art 67a, § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 1512/21 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 25 sierpnia 2021 r. nr 2838/RR/2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. P. na rzecz Zarządu Województwa Śląskiego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 1512/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalił skargę A. P. (dalej powoływany także jako skarżący) na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 25 sierpnia 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie prawnym i faktycznym sprawy.
W dniu 30 listopada 2017 r. pomiędzy skarżącym i Województwem Śląskim, reprezentowanym przez Śląskie Centrum Przedsiębiorczości, pełniącym funkcję Instytucji Pośredniczącej, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 została zawarta umowa na dofinansowanie projektu pod nazwą: "Poprawa jakości infrastruktury zaplecza turystycznego województwa śląskiego poprzez remont i wyposażenie C.". Przedmiotem wymienionej wyżej umowy było dofinansowanie realizowanego przez skarżącego projektu inwestycyjnego. Skarżący jako beneficjent otrzymał na realizację projektu dofinansowanie w wysokości 199 879,87 zł, z czego 169 890,23 złote stanowiły środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej, a 29 980,64 zł – z budżetu Państwa.
Decyzją z dnia 6 czerwca 2016 r. nr 12/2016, Śląskie Centrum Przedsiębiorczości stwierdziło nieprawidłowe wykorzystanie środków przez skarżącego i zobowiązało go do ich zwrotu, wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzję tę utrzymał w mocy Zarząd Województwa Śląskiego decyzją z dnia 29 listopada 2016 r., nr 3250/RR/2016. Skargę na decyzję organu odwoławczego oddalił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 69/17.
Na wniosek skarżącego organ pierwszej instancji rozłożył przypadającą do zwrotu należność na raty decyzją z dnia 7 lutego 2018 r., która została następnie zmieniona decyzją tegoż organu z 16 kwietnia 2019 r. Stosownie do wymienionych decyzji skarżący spłacił, tytułem należności głównej, kwotę 163 122,85 zł, w tym na poczet środków budżetowych Unii Europejskiej: 153 654,46 zł i 9 468,39 zł środków z budżetu Państwa. Wobec nieuregulowania dwunastej raty, decyzja z 16 kwietnia 2019 r. wygasła z mocy samego prawa, stosownie do przepisu art. 259 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej powoływana jako o.p.), w części, to jest w odniesieniu do niezapłaconej raty. W dniu 23 lipca 2020 roku organ pierwszej instancji wystawił tytuły wykonawcze i skierował je wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji do właściwego organu – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.. Należności objęte wskazanym tytułem wykonawczym zostały wyegzekwowane od skarżącego.
Pismem z dnia 24 marca 2021 r. skarżący zażądał umorzenia odsetek od zaległości objętej decyzją z dnia 6 czerwca 2016 r. nr 12/2016. Ponieważ na dzień złożenia wniosku stan zobowiązań skarżącego był równy zeru, organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku przez wskazanie należności, której umorzenia się domaga.
Skarżący pismem z dnia 15 kwietnia 2021 r. uzupełnił swój wniosek. Wskazał w nim, że zakres jego żądania obejmuje należność główną w wysokości 136 748,10 zł, odsetki w wysokości 75 425,78 zł, odsetki uiszczone w latach 2018-2021 w kwocie 17 901,84 zł, oraz opłatę prolongacyjną w łącznej wysokości 5 183 zł.
Decyzją z dnia 24 maja 2021 roku, nr 9/2021, organ pierwszej instancji umorzył w całości postępowanie dotyczące umorzenia odsetek, ze względu na bezprzedmiotowość postępowania, wynikającą z wyegzekwowania niespłaconej wcześniej części należności. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że zaległość została uregulowana w następstwie spłacanych rat w związku z czym na podstawie art. 51 § 1 pkt 1o.p. wygasło zobowiązanie skarżącego. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 25 sierpnia 2021 r.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z 12 sierpnia 2022 r., sąd pierwszej instancji oddalił skargę skarżącego, wskazując, że nie zasługuje na uwzględnienie podnoszony przez skarżącego zarzut, jakoby postępowanie merytoryczne nie było bezprzedmiotowe. Prawidłowa wykładnia przepisu art. 67a § 1 ust. 3 o.p. polega na przyjęciu, iż postępowanie w sprawie umorzenia odsetek nie może dotyczyć należności już spłaconej. Przesłanką konieczną wszczęcia i prowadzenia na wniosek podatnika postępowania opartego na podstawie tego przepisu jest istnieje zaległości obciążających podatnika, tj. przedmiotu jego żądania. W danym kontekście Naczelny Sąd Administracyjnego sformułował pogląd, podzielany w całości przez skład orzekający; w jego świetle nie byłoby dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia odsetek od zaległości podatkowej, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania (chodzi o postępowanie w sprawie umorzenia odsetek) należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji poprzez pobranie odpowiedniej kwoty z rachunku bankowego podatnika (wyrok NSA z dnia 7 marca 1997 r., SA/Bk 1132/95; podobnie orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 1995 r., ARN 50/95, OSNP 1996, nt 11, poz. 150). Wnioskując a contrario sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego co do kwestii bezprzedmiotowości postępowania, albowiem, co między stronami było zresztą bezsporne, w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o wszczęcie postępowania, zaległość już nie istniała; została wcześniej spłacona w całości.
Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył skarżący, zaskarżając go w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, obecnie z 2023 r., poz. 1634, dalej powoływana jako p.p.s.a.) zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 67a § 1 i 2 o.p. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie przez sąd, iż nie jest możliwe umorzenie odsetek po spłacie należności głównej lub wyegzekwowaniu całej należności wraz z odsetkami, podczas gdy sytuacja finansowa skarżącego uległa znacznej zmianie ze względu na pojawienie się w Polsce pandemii COVID-19, która doprowadziła do osłabienia rozwoju gospodarczego, wprowadzenia licznych ograniczeń mających wpływ na zaburzenie płynności finansowej wielu firm, a ww. przepis nie zawiera żadnego ograniczenia w tym zakresie, a skarżący złożył w tym przedmiocie stosowny wniosek do organu;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak rozpoznania istoty sprawy przez wybiórcze odniesienie się sądu w uzasadnieniu wyroku, co do zarzutów podniesionych w skardze przez skarżącego, tj. brak rozstrzygnięcia w zakresie powołanego przepisu art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o finansach publicznych przez skarżącego.
Wskazując na powyższe skarżący, na podstawie art. 176 § 1 pkt 1 oraz art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów niniejszego postępowania według norm prawem przepisanych. Jednocześnie skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, wobec zrzeczenia się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik Zarządu Województwa Śląskiego, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie organ przychylił się do wniosku o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony - w tym przypadku organ - w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał jej przeprowadzenia. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Rozpatrując sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego. Należy jednak przypomnieć, że pomimo nawet oczywistych wad, jakimi obarczona jest skarga kasacyjna, Naczelny Sąd Administracyjny - mając na uwadze tezy uchwały tego sądu z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 - ma obowiązek odnosić merytorycznie do podniesionych w niej zarzutów.
Już na tym etapie uzasadnienia podkreślić należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. został błędnie przypisany do naruszenia przepisów prawa materialnego, mimo iż reguluje on elementy jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, a zatem jest przepisem procesowym. Tym niemniej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługiwał on na uwzględnienie, bowiem mimo pewnych mankamentów uzasadnienia zaskarżonego wyroku, odpowiada on prawu.
Odnosząc się do powyższych zarzutów przypomnieć należy, że w art. 141 § 4 p.p.s.a. ustawodawca określił niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, czyli: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje w swym orzecznictwie, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, opubl. ONSAiWSA z 2010 r. Nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Zdaniem NSA, żadna z tych sytuacji nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera niezbędne elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. WSA przedstawił w nim w szczególności stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując, z jakich przyczyn - w jego ocenie - skarga skarżącego nie zasługiwała na uwzględnienie. Co prawda w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów skargi, w tym wskazanego w skardze kasacyjnej art. 64 ust. 1 i 2 u.f.p., jednakże powyższy błąd nie miał istotnego wpływu na wynik sprawy.
Zaznaczyć przy tym należy, że zgodnie z poglądem powszechnie akceptowanym w judykaturze i w doktrynie wojewódzki sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie - może je oceniać całościowo (por. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt II GSK 470/14; z 18 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 702/15; z 19 czerwca 2018 r. sygn. akt II GSK 2336/16; z 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GSK 2671/16; z 4 października 2018 r. sygn. akt II GSK 2983/16). Od prawidłowo sporządzonego uzasadnienia wymaga się odniesienia się do tych zarzutów, których zbadanie jest niezbędne do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Innymi słowy, przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem do zarzutów istotnych. Brak natomiast powołania lub zajęcia stanowiska, bądź zajęcie stanowiska w sposób marginalny przez sąd w stosunku do zarzutów, wprawdzie podniesionych w skardze, lub innym piśmie procesowym, ale nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia, nie może być traktowany jako uchybienie określone w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Najistotniejsze jest, aby z wywodów sądu wynikało, dlaczego uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze - tak, jak ma to miejsce w omawianym uzasadnieniu. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełniło swą funkcję, gdyż pozwoliło na przeprowadzenie kontroli instancyjnej, w szczególności merytoryczne odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów skargi kasacyjnej.
Przechodząc do zarzutu skargi kasacyjnej, związanego z naruszeniem art. 67a § 1 i 2 o.p., wskazać przede wszystkim należy, że został on sformułowany w sposób nieprecyzyjny, bowiem art. 67a § 2 o.p. w ogóle w sprawie nie miał zastosowania. Istota postawionego zarzutu naruszenia art. 67a § 1 o.p. sprowadza się do tego, czy dobrowolna zapłata odsetek za zwłokę bądź też przymusowe ich wyegzekwowanie, przed złożeniem na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. wniosku o ich umorzenie, skutkuje bezprzedmiotowością postępowania.
Stosownie do art. 67a § 1 pkt 3 o.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowej (w niniejszej sprawie odsetek za zwłokę) jest szczególnym rodzajem ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, które prowadzi do definitywnego zdjęcia - w całości lub w części - z podatnika ciężaru określonego świadczenia publicznoprawnego, a w rezultacie do jego wygaśnięcia (art. 59 § 1 pkt 8 o.p.). Podstawowym warunkiem wszczęcia na wniosek i prowadzenia postępowania na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. jest zatem istnienie zaległości obciążających podatnika, tj. przedmiotu jego żądania. Zasada istnienia zaległości podatkowej w dniu składania wniosku o jej umorzenie jest utrwalona w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA: z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1413/07, z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1288/10, z 30 września 2010 r., sygn. akt II FSK 784/09). Z powyższego wynika, że koniecznym warunkiem stosowania przez organ ulgi w spłacie podatku (w niniejszej sprawie odsetek za zwłokę), poprzez podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości, jest istnienie tej zaległości. Brak zaległości podatkowej czyni bowiem bezzasadnym przeprowadzenie merytorycznej oceny przesłanek umorzenia, o jakich mowa w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Jeżeli zaległość podatkowa nie istnieje organ nie ma możliwości wydania decyzji o jej umorzeniu. Organ nie może w sposób merytoryczny orzekać w przedmiocie umorzenia nieistniejącej zaległości, a w związku z tym taki stan rzeczy uzasadnia umorzenie postępowania, względnie odmowę wszczęcia postępowania jeżeli zaległość nie istniała już w dacie składana wniosku o ulgę.
Skarżący nie kwestionował stanu faktycznego ustalonego przez organy a przyjętego przez sąd pierwszej instancji, z którego wynika, że dobrowolnie (na podstawie decyzji rozkładającej na raty należność przypadającą do zwrotu) oraz w trybie postępowania egzekucyjnego (w zakresie, w którym decyzja o rozłożeniu na raty wygasła i wystawiono w tym zakresie tytuł wykonawczy) zapłacił określone kwoty, zarówno tytułem należności głównej przypadającej do zwrotu jak i odsetek za zwłokę. Wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę skarżący złożył 24 marca 2021 r., a zatem po dobrowolnym i przymusowym wyegzekwowaniu należnych organowi kwot.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że postępowanie o udzielenie ulgi na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. jest postępowaniem wszczynanym na wniosek podatnika. Zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Z tą datą zaczynają materializować się konkretne uprawnienia dla wnioskodawcy wynikające z przepisów prawa, gdyż od tej daty organ jest związany treścią wniosku co do przedmiotu i zakresu rozpoznawanej sprawy. Skoro na dzień 24 marca 2021 r. nie ciążyły na skarżącym żadne zaległości związane ze spłatą nieprawidłowo wykorzystanych środków budżetowych, w tym odsetek za zwłokę, trudno jest mówić o jakimkolwiek przedmiocie postępowania, skoro ten w istocie nie istniał.
Organy administracji publicznej działają na podstawie prawa (art. 6 k.p.a.), dlatego też mogą odnosić się merytorycznie tylko do takich wniosków strony, które znajdują podstawę w przepisach prawa. Jeżeli strona domaga się umorzenia zaległości (w przedmiotowej sprawie odsetek za zwłokę), które nie istnieją, to postępowanie w przedmiocie tego wniosku nie może się toczyć. Ocena dotycząca przedmiotowości lub bezprzedmiotowości tego postępowania musi odnosić się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wszczęcia postępowania. Będące przedmiotem postępowania w sprawie odsetki za zwłokę nie istniały, gdyż wygasły już wcześniej poprzez dobrowolną (i przymusową) zapłatę. Uiszczenie odsetek za zwłokę wraz z należnością główną przez skarżącego spowodowało, bezprzedmiotowość postępowania, a zatem zasadnie organy, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., uznały, że winno zostać ono umorzone.
Końcowo wskazać należy, że podnoszone w skardze kasacyjnej argumenty związane z zasadnością zastosowania ulgi w postaci umorzenia odsetek za zwłokę, w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego w związku z pandemią COVID-19 czy osłabienie rozwoju gospodarczego poprzez wprowadzenie licznych ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej, nie mogą być brane pod uwagę w sprawie, której organy nie oceniały merytorycznie złożonego wniosku a jedynie z przyczyn formalnych – bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania ze względu na brak przedmiotu sprawy – umorzyły toczące się postępowanie.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) na które złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika organu w kwocie 240 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI