I GSK 1109/23

I GSK 1109/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /sprawozdawca/
Jacek Boratyn
Michał Kowalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
659
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
V SAB/Wa 38/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-12-08
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 35 k.p.a. art. 36 k.p.a. oraz art. 8, art. 9, art. 10, art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2022 r. sygn. akt V SAB/Wa 38/22 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przewlekłości postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok w zakresie punktu 4; 2. w pozostałym zakresie oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi J. P. (dalej jako: "skarżący"), wyrokiem z 8 grudnia 2022 r., sygn. V SAB/Wa 38/22:
1. stwierdził przewlekłość prowadzenia postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS") w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek;
2. stwierdził, że przewlekłość, o której mowa w pkt 1, miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
3. umarzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania ZUS do wydania decyzji w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek;
4. w pozostałym zakresie skargę oddalił.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (pismo z 11 lutego 2019 r.), który wpłynął do organu w dniu 12 lutego 2019 r. Organ wielokrotnie informował skarżącego o przewidywanych terminach zakończenia postępowania. Po upływie ostatniego ze wskazanych przez organ terminów, pismem z 30 sierpnia 2021 r. skarżący ponownie wniósł ponaglenie w wyniku, którego otrzymał kolejną informację o planowanym terminie załatwienia sprawy określonym na dzień 29 października 2021 r. W dniu 29 października 2021 r. (tj. ponad 2,5 roku po wniesieniu przez skarżącego wniosku wszczynającego postępowanie) ZUS wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 238 178,06 zł oraz umorzeniu należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie 26 046,94 zł. Działając z zachowaniem terminu do zaskarżenia ww. decyzji, pismem z 22 listopada 2021 r., skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak wynika z akt sprawy decyzja ostateczna, kończąca postępowanie z wniosku strony wydana została w dniu 24 stycznia 2022 r. i doręczona w dniu 27 kwietnia 2022 r.
Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 8 grudnia 2022 r., sygn. V SAB/Wa 38/22, stwierdził, że postępowanie ZUS prowadzone w niniejszej sprawie nosi znamiona przewlekłości, naruszając zasady i terminy określone w ustawie z 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735; z późn. zm.), dalej: "k.p.a." , tj. art. 35 k.p.a. art. 36 k.p.a. oraz art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 k.p.a. a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a.
Sąd w pkt I sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Biorąc pod uwagę czas trwania postępowania, jaki upłynął od dnia złożenia wniosku do ostatecznego zakończenia postępowania (ponad 3 lata), jak również brak obiektywnych przeszkód do jego prowadzenia, Sąd w pkt II sentencji wyroku, stosownie do brzmienia art. 149 § 1a p.p.s.a., uznał, że przewlekłe prowadzenie przez ZUS postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na wydanie przez organ w dniu 24 stycznia 2022 r. decyzji kończącej postępowanie w sprawie oraz skuteczne jej doręczenie Sąd w pkt III sentencji wyroku, na postawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania ZUS do wydania aktu. Mając natomiast na uwadze kompensacyjny charakter sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd zaznaczył, że wnosząc o takie rozstrzygnięcie skarżący powinien wskazać uszczerbek, który miałby w ten sposób podlegać zrekompensowaniu, a czego nie uczynił. Sąd I instancji podkreślił, że przyznanie sumy pieniężnej nie może być rekompensowane przez sam "brak prawidłowego działania organów administracji publicznej". Dlatego też Sąd I instancji oddalił skargę w tym zakresie.
Następnie skarżący, na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a. oraz art. 176 § 1 pkt 1) p.p.s.a. i art. 177 § 1 p.p.s.a., wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Na podstawie art. 176 § 1 pkt 1) p.p.s.a. zaskarżył powyższy wyrok w części, a mianowicie w pkt. 3 (co do umorzenia postępowania sądowego w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji) i w pkt. 4 (w zakresie w jakim oddalono skargę).
Skargę kasacyjną oparł na podstawie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., tj. naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszeniu przepisów:
1) art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 8) i pkt 9) p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., poprzez brak zastosowania środka określonego w ustawie, tj. nieprzyznanie od organu na rzecz skarżącego żądanej przez niego sumy pieniężnej w kwocie 10.000 zł w związku ze stwierdzoną przewlekłością postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, co w okolicznościach sprawy stanowiłoby właściwy środek nadzorczy wobec oczywistej krzywdy, którą organ wyrządził skarżącemu przewlekłością postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym niedostateczną kontrolę organu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 11, art. 35 k.p.a. i art. 36 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób wadliwy w tej części, w której Sąd I instancji oddalił skargę i przyjął, jakoby skarżący nie wskazał uszczerbku, który miałby podlegać zrekompensowaniu i nie wykazał krzywdy spowodowanej przewlekłością postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy skarżący swoją krzywdę wykazał dobitnie w jedyny sposób, który jest możliwy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. przez opisanie swojej krzywdy w skardze do Sądu I instancji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
3) art. 149 § 1 pkt 1) p.p.s.a., poprzez umorzenie postępowania sądowego w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji w sprawie z wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 8 grudnia 2022, sygn. akt V SA/Wa 1436/22 uchylił decyzję organu nr UP-62/2022 z 24 stycznia 2022, a tym samym sprawa z wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek nadal nie została merytorycznie rozstrzygnięta i posiadając tą wiedzę z urzędu Sąd I instancji powinien zakreślić organowi termin do wydania decyzji w związku ze stwierdzoną przewlekłością, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
4) art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., poprzez nieprzyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 10.000 zł, która nie przekracza połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., chociaż organ naruszył szereg przepisów postępowania, przewlekłość prowadzenia postępowania przez organ miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a skarżącemu została wyrządzona znaczna krzywda (silne zdenerwowanie, brak snu i narażenie na duży stres w trakcie leczenia onkologicznego, pogorszenie stanu zdrowia psychicznego skarżącego) i w istotny sposób podważone zostało jego zaufanie do organu.
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., mając na uwadze, iż zdaniem Sądu I instancji skarżący nie wykazał uszczerbku z powodu przewlekłych działań organu (chociaż w ocenie skarżącego taki uszczerbek został wykazany), wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci: zaświadczenia lekarskiego z 21.02.2023, na fakty, że w związku z toczącym się postępowaniem u skarżącego wystąpiło pogorszenia stanu zdrowia psychicznego.
W oparciu o art. 176 § 1 pkt 3) p.p.s.a. wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, rozpoznanie skargi kasacyjnej w trybie art. 188 p.p.s.a. uchylenie wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części i w związku z tym zobowiązanie organu do wydania decyzji w przedmiocie wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek nie później niż w ciągu 2 miesięcy od zwrotu akt, oraz przyznanie skarżącemu od organu odpowiedniej sumy pieniężnej za przewlekłość, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie skarżącego suma ta powinna wynosić 10.000 zł, gdyż mieści się w przedziale wskazanym w art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., tj. nie przekracza kwoty 28.312,65 zł (połowy 10-krotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów, które wedle Komunikatu Prezesa GUS z 09.02.2022 w 2021 roku wyniosło 5.662,53 zł, tj. 1/2 x 10 x 5.662,53 zł - 28.312,65 zł). W oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na częściowe uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.
Na wstępie należy podkreślić, że skarga kasacyjna obejmuje swym zakresem punkt 3 i 4 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 grudnia 2022 r., sygn. akt V SAB/Wa 38/22. Wobec nie objęcia skargą kasacyjną punktu 1 i 2 wskazanego wyżej wyroku, stał się on prawomocny.
Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna skarżącego oparta została na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj. naruszeniu przepisów postępowania.
Jeśli chodzi o zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a, należy uznać go za niezasadny. Przepis ten stanowi normatywny wzorzec kontroli wyroków, a w związku z tym do jego naruszenia dochodzi jedynie wówczas, gdy Sąd I instancji uchybi zasadom sporządzania uzasadnienia w sposób wykluczający kontrolę instancyjną. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08; www.orzeczenia.nsa.gov.pl; tamże inne orzeczenia). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA: z 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; 13 października 2010 r., II FSK 1479/09). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie posiada takich wad, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi kasacyjnej. Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji, skutkujące częściowym oddaleniem skargi oraz przyjęciem, że skarżący nie wskazał uszczerbku, który miałby podlegać zrekompensowaniu i nie wykazał krzywdy spowodowanej przewlekłością postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W ramach analizowanego zarzutu skarżący kasacyjnie wytyka również naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i § 2, art. 9, art. 11, art. 35 k.p.a. W uzasadnieniu zarzutu nie wyjaśniono jednak na czym polegało naruszenie powołanych przepisów, stąd brak możliwości dokonania jego merytorycznej oceny.
Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 8) i pkt 9) p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. Sąd, w przypadku stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (tj. połowy dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego). W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie żądał zasądzenia sumy pieniężnej ze wskazanego ustawowo przedziału kwotowego. Sąd I instancji stwierdził przewlekłość prowadzenia postępowania przez ZUS. Ustawodawca uznał, że przewlekłość prowadzenia postępowania przez organ winna być stopniowalna zależnie od okoliczności konkretnej sprawy i może być zwykła albo tak jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie kwalifikowana, czyli rażąca. Musi być to naruszenie prawa, które wyraźnie odróżnia się wśród innych naruszeń prawa, stanowiąc pewien przypadek wyjątkowy na ich tle. Chodzi o wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym takim jak drastyczne przekroczenie ustawowego terminu do załatwienia sprawy.
W świetle art. 149 § 2 p.p.s.a. jedyną przesłanką warunkującą przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, jest uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Nie zawiera więc żadnych przesłanek, którymi miałby kierować się sąd ustalając wysokość sumy pieniężnej. Kryteria, które powinny zostać uwzględnione przy orzekaniu w powyższym zakresie, zostały wypracowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie sumy pieniężnej oparte jest na instytucji uznania sędziowskiego i należy do sfery dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca jednak uwagę, że brak jest podstaw do uzależnienia możliwości przyznania sumy pieniężnej od przytoczenia przez stronę okoliczności uzasadniających to przyznanie i to jeszcze w konkretny sposób, a mianowicie przez wykazanie uszczerbku. Ustawodawca w ogóle nie wskazał, że suma pieniężna z art. 149 § 2 p.p.s.a. ma być przyznawana celem naprawienia poniesionej przez stronę szkody majątkowej bądź niemajątkowej, wprowadzając instytucję "sumy pieniężnej" jako całkowicie odrębną od występujących w kodeksie cywilnym "odszkodowania" i "zadośćuczynienia".
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie stronie "swoistego zadośćuczynienia" za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy (zob. wyrok NSA z 22 listopada 2017 r., I OSK 1905/16). Ma być swego rodzaju rekompensatą za krzywdę moralną spowodowaną bezczynnością organu i za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich strona doznała na skutek opieszałego sposobu rozpoznawania jej sprawy przez organ (zob. wyroki NSA: z 11 maja 2018 r., I OSK 2230/17; z 1 sierpnia 2018 r., II OSK 1216/18; z 4 grudnia 2018 r., II GSK 1551/18). Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów strony postępowania. Pełni funkcję prewencyjno-represyjną gdyż z uwagi na groźbę konieczności wydatkowania określonej kwoty ze środków publicznych na rzecz strony, wzmacnia gwarancję terminowego załatwiania spraw. Jednak przede wszystkim pełni funkcję kompensacyjną. Sąd nie jest związany wnioskiem ani zakresem żądania strony, ale oceniając przesłanki do przyznania sumy pieniężnej bierze pod uwagę indywidualne okoliczności sprawy, zarówno leżące po stronie organu, jak i samej strony, takie jak np. czas trwania postępowania, stopień bezczynności, jej okoliczności indywidualne i dolegliwości, jakich w związku z tym mogła doświadczyć strona, rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność (przewlekłość) oraz jej znaczenie dla strony skarżącej.
Nie może budzić wątpliwości, że negatywne odczucia strony związane z przewlekłym prowadzeniem postępowania są dotkliwe w sytuacji, gdy przewlekłość jest długotrwała, jak to miało miejsce w niniejszym przypadku (od dnia złożenia wniosku do ostatecznego zakończenia postępowania upłynęło ponad 3 lata). Pogląd ten koreluje z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który wskazuje na istnienie silnego domniemania, iż nadmierna długość postępowania powoduje "szkodę moralną" (por. np. sprawa Scordino przeciwko Włochom, 36813/97 wyrok z 29 marca 2006 r.). Jest to domniemanie, możliwe do obalenia, jednak to nie skarżący ma wykazywać fakt poniesienia określonego uszczerbku i jego rozmiarów, lecz ciężar wykazania, że uszczerbek taki nie powstał, obciąża podmiot wykonujący władztwo publiczne, jeśli kwestionuje on zasadność roszczeń skarżącego w tym zakresie (por. wyrok NSA z 6 lipca 2021 r. sygn. akt. I OSK 259/19).
Na gruncie niniejszej sprawy, za przyznaniem skarżącemu sumy pieniężnej przemawiało zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przede wszystkim to, że Sąd I instancji trafnie przyjął, iż w stanie faktycznym sprawy przewlekłość organu wypełniała znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że sąd administracyjny, który stwierdził w wyroku, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, może odstąpić od przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, jeżeli strona wystąpiła z takim wnioskiem, tylko w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach. Oznacza to, że sąd administracyjny odstępując od przyznania skarżącemu sumy pieniężnej obowiązany jest wyjaśnić, jaki to wyjątkowo uzasadniony przypadek zaistniał, żeby uznać za uzasadnione odstąpienie od zastosowania tego środka (tak: J. P. Tarno, M. A. Król: Przyznanie sumy pieniężnej jako środek dyscyplinowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 1/2019 s. 21-22, a także wyroki NSA z: 11 maja 2018, sygn. akt I OSK 2230/17, z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III OSK 651/21).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji powinien wziąć pod uwagę "krzywdę" czy też uciążliwość dla skarżącego sprowadzoną zachowaniem organu, a nie oczekiwać wskazania uszczerbku, który miałby podlegać zrekompensowaniu. Powinien podjąć czynności wyjaśniające odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1313/16 i z 16 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 798/17).
Zgodnie z powyższym przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji powinien mieć na względzie, że kwota otrzymywana na tej podstawie ma zrekompensować negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania oraz z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Kompensacja dla strony, za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania jurysdykcyjnego, powinna nastąpić w wysokości proporcjonalnej do wielkości zwłoki, przyczyn, rodzaju sprawy i jej znaczenia oraz dotkliwości dla skarżącego kasacyjnie.
W pozostałym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną z uwagi na wydanie przez organ w dniu 24 stycznia 2022 r. decyzji kończącej postępowanie w sprawie oraz skuteczne jej doręczenie. W konsekwencji bezprzedmiotowym stało się zobowiązywanie organu do wydania w określonym terminie decyzji (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sąd I instancji prawidłowo umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania ZUS do wydania aktu i uznał zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za niezasadny. Dla niniejszego postępowania nie ma znaczenia uchylenie ww. decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w innym postępowaniu.
Odnosząc się do wniosku dowodowego, wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie nie występują wątpliwości wymagające wyjaśnienia, dlatego też oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na częściowe uwzględnienie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w zakresie punktu 4 oraz przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (punkt pierwszy wyroku). W pozostałym zakresie na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił (punkt drugi wyroku).