I GSK 1101/23

III SA/Łd 195/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-06-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Małgorzata Kowalska
Monika Krzyżaniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 1101/23 - Wyrok NSA z 2024-08-28
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust. 5d, art. 28 ust. 2, ust. 3 i ut. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Dnia 15 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Asesor WSA Anna Dębowska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Krystyna Adamczewska-Reguła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2023 roku nr UP-132/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 16 lutego 2023 r., UP-132/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 6 grudnia 2022 r., nr 2620/2022 o odmowie umorzenia J.K. należności:
I. z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 268 890,54 zł wynikających z decyzji nr 346/ZS/S/2019 z 5 sierpnia 2019 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym I.K., w tym:
1. należności za okres do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie 232 577,14 zł;
a. w tym konto osobiste – w łącznej kwocie 115 495,96 zł z tytułu składek za okres lipiec – wrzesień 1993 r., maj 1994 r., sierpień 1994 r. – sierpień 1995 r., październik 1995 r. – styczeń 1998 r. w kwocie 22 267,06 zł;
- odsetek naliczonych na dzień przedawnienia i 5 sierpnia 2022 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 93 227,50 zł;
- kosztów egzekucyjnych – 1,40 zł;
b. konto pracownicze w łącznej kwocie 117 081,18 zł z tytułu:
- składek za okres lipiec 1994 r. – sierpień 1995 r., październik 1995 r. – styczeń 1998 r., lipiec 1998 r., wrzesień – grudzień 1998 r. w kwocie 23 418,18 zł;
- odsetek naliczonych na 5 sierpnia 2022 r. przypadających od wymienionych składek w kwocie 93 663,00 zł;
2. należności za okres od stycznia 1999 r. w łącznej kwocie 36 313,40 zł, w tym:
a. ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 28 974,76 zł z tytułu:
- składek za okres lipiec 2000 r. – czerwiec 2001 r. w kwocie 6 475,96 zł;
- odsetek za zwłokę naliczonych na 5 sierpnia 2022 r. przypadających do wymienionych składek w kwocie 17 590,00 zł;
- odsetek za zwłokę naliczonych na 5 sierpnia 2022 r. w kwocie 4 900,00 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres lipiec 2000 r. – czerwiec 2001 r.;
- kosztów upomnienia w kwocie 8,80 zł;
b. ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 5 578,67 zł z tytułu:
- składek za okres lipiec 2000 r. – czerwiec 2001 r. w kwocie 1 061,87 zł;
- odsetek za zwłokę naliczonych na 5 sierpnia 2022 r. przypadających od wskazanych składek 2 883,00 zł;
- odsetek za zwłokę naliczonych na 5 sierpnia 2022 r. w kwocie 1 625,00 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres lipiec 2000 r. – czerwiec 2001 r.;
- kosztów upomnienia 8,80 zł;
c. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1 759,97 zł;
II. należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 138 137,24 zł, wynikających z decyzji nr 346/ZS/S/2019 z 5 sierpnia 2019 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym I.K., w tym:
1. należności za okres do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie 115 495,96 zł, w tym: konto osobiste w łącznej kwocie 115 495,96 zł z tytułu:
- składek za okres lipiec – wrzesień 1993 r., maj 1994 r., sierpień 1994 r. – sierpień 1995 r., październik 1995 r. – styczeń 1998 r., październik – grudzień 1998 r. w kwocie 22 267,06 zł;
- odsetek naliczonych na dzień przedawnienia i 5 sierpnia 2022 r. przypadających od wskazanych składek w kwocie 93 227,50 zł;
- kosztów egzekucyjnych 1,40 zł;
2. należności za okres od stycznia 1999 r. w łącznej kwocie 22 641,28 zł, w tym:
a. ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 17 665,68 zł z tytułu:
- składek za okres lipiec 2000 r. – czerwiec 2001 r. w kwocie 4 752,88 zł;
- odsetek za zwłokę naliczonych na 5 sierpnia 2022 r. przypadających od wskazanych składek w kwocie 12 904,00 zł;
- kosztów upomnienia w kwocie 8,80 zł;
b. ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 3 953,67 zł z tytułu:
- składek za okres lipiec 2000 r. – czerwiec 2001 r. w kwocie 1 061,87 zł;
- odsetek za zwłokę naliczonych na 5 sierpnia 2022 r. przypadających od wskazanych składek w kwocie 2 883,00 zł;
- kosztów upomnienia 8,80 zł;
c. Fundusz Pracy w łącznej kwocie 1 021,93 zł z tytułu:
- składek za okres lipiec 2000 r. – kwiecień 2001 r. w kwocie 270,13 zł;
- odsetek naliczonych na 5 sierpnia 2022 r. przypadających od wskazanych składek w kwocie 743,00 zł;
- kosztów upomnienia w kwocie 8,80 zł.
W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że decyzją nr 346/ZS/S/2019 z 5 sierpnia 2019 r. przeniósł na J.K. odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym I.K. Decyzje zostały również wydane C.K. oraz M.A.
5 sierpnia 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J.K. o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzonym postępowaniu decyzją z 6 grudnia 2022 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.
Organ administracji stwierdził, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1009), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.". Skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego. Nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący powołał się na pozytywne relacje ze zmarłym ojcem I.K. Wskazał, że był on człowiekiem sumiennym i pracowitym, zawsze dbającym o rodzinę. W pracy zawodowej kierował się uczciwością i lojalnością wobec pracowników. Działalność na rynku budowlanym prowadził w sposób nieprzerwany około 30 lat. Skarżący nie wiedział o skali problemów i wielkości długu. Kwota zadłużenia wykracza poza aktualne możliwości finansowe skarżącego. Miesięczne obciążenia skarżącego wynoszą wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych około 4 000 zł, z tytułu leasingu 1 300,00 zł, kredytów gotówkowych 1 000,00 zł, kosztów utrzymania gospodarstwa domowego około 3 000,00 zł (prąd, woda, opał, podatki od nieruchomości, ubezpieczenia od nieruchomości i komunikacyjne, abonament RTV, Internet, telefon i inne). Poza zadłużoną częścią spadkowej nieruchomości, skarżący jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego. Zadłużona nieruchomość należy w 1/3 do emerytowanej matki skarżącego, która tam mieszka i ma problemy zdrowotne. Od 2001 r. skarżący prowadzi działalność gospodarczą, tj. nieprzerwanie przez 21 lat. Przez cały ten okres nie korzystał ze zwolnień lekarskich i innych świadczeń, które mogłyby obciążać Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W trudnych okresach dla branży budowlanej (okres zimowy, brak zleceń) nie zawiesił prowadzenia działalności i nie zwolnił pracownika.
Pismem z 11 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił skarżącego, że zostało zakończone postępowanie wyjaśniające. Skarżący został poinformowany o przysługującym prawie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma.
Zawiadomienie zostało doręczone skarżącemu 16 stycznia 2023 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując w mocy decyzję własną z własną z 6 grudnia 2022 r. stwierdził, że prawidłowo ustalił, że bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności objętych wnioskiem, wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącego jako spadkobiercę nie uległ przedawnieniu i należności są wymagalne.
W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
Na ich podstawie organ ustalił, że 20 lipca 2001 r. skarżący rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej z zakresu robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. Skarżący jest właścicielem: samochodu Opel Insignia z 2011 r., przyczepy lekkiej Syland z 2006 r., przyczepy lekkiej Zastaw z 2021 r., samochodu Audi A6 z 2003 r., samochodu Nissan Vara z 2008 r. Skarżący jest współwłaścicielem: 1/3 części nieruchomości gruntowej położonej w P. o powierzchni 0,0892 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], 1/4 części nieruchomości gruntowej położonej w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,0375 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], 2/8 części nieruchomości gruntowej położonej w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,0259 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], współwłaścicielem na prawach wspólnoty ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej położonej w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,0815 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], współwłaścicielem na prawach wspólnoty ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej położonej w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,1105 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał wpisu do hipoteki na kwotę 176 903,79 zł celem zabezpieczenia należności z tytułu składek, współwłaścicielem na prawach wspólnoty ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej położonej w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,1039 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...]. M.K. od 6 listopada 2018 r. jest zatrudniona w A. S.A. J.K.1. od 1 czerwca 2021 r. jest zatrudniony w firmie skarżącego jako pracownik na 1/8 etatu.
W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Zadłużenie nie powstało z tytułu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – nie zachodzi. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która nie jest kontynuacją działalności zmarłego ojca. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi. Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Aktualnie postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone. Skarżący posiada liczne nieruchomości, na których Zakład Ubezpieczeń Społecznych może dokonać wpisu do hipoteki celem zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący jest właścicielem samochodów oraz przyczep, których wartość pozwala na dokonanie zastawu skarbowego. Prowadzi działalność gospodarczą, z której dochody mogą stanowić źródło spłaty długu. W związku z powyższym brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Organ administracji rozważając możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.", podniósł, że 18 sierpnia 2022 r. zwrócił się do skarżącego o szczegółowe wypełnienie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, zgodnie ze wzorem określonym w formularzu RON. 24 sierpnia 2022 r. korespondencja została odebrana. Skarżący nie przedłożył dokumentu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że 1 lipca 1995 r. skarżący zawarł związek małżeński z M.B. (nr aktu [...]). Skarżący nie oświadczył oraz nie udokumentował, że jest z żoną w separacji. Organ administracji wskazał na konieczność wzięcia pod uwagę przy ustalaniu dochodu gospodarstwa domowego skarżącego osób pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśnił, że analiza zaistnienia tej okoliczności, jako podstawy umorzenia, musi zatem odnosić się do rodziny, w której skarżący żyje. Musi uwzględniać dochody oraz wydatki skarżącego, żony i syna. Przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie określonych osób, ale związane z tym wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną ścisłą współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi.
We wniosku skarżący oświadczył, że posiada miesięczne zobowiązania pieniężne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i wykazał ryczałt jako formę opodatkowania. W 2022 r. wskazał sumę przychodów w wysokości 25 229,00 zł, tj. 2 102,42 zł miesięcznie. Żona skarżącego M.K. jest zatrudniona od 6 listopada 2018 r. w A. S.A i z tego tytułu osiąga dochód. Syn J.K.1. (25 lat) od 1 czerwca 2021 r. jest zatrudniony w firmie skarżącego jako pracownik na 1/8 etatu i z tego tytułu osiąga dochód.
Z uwagi na realizację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zadań mających na celu wypełnienie obowiązków administratora wynikających z unijnego ogólnego rozporządzenia o ochronie danych – RODO nie ma możliwości przekazywania informacji o wysokości dochodów innych osób – osobom postronnym.
Minimum socjalne ustalone 5 grudnia 2022 r. w III kwartale 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło 4 144,07 zł i jest niższe od dochodu wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego.
Skarżący przedstawił comiesięczny zestaw wydatków, których łączna kwota wynosi 9 300,00 zł. Jednocześnie nie udokumentował, że brakuje środków finansowych na wskazane wydatki. Deklarowane dochody są znacznie niższe od wykazanych wydatków. Konieczność ponoszenia zwyczajnych wydatków związanych z utrzymaniem nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. Stałe wydatki związane z utrzymaniem są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa i nie są wydatkami nadzwyczajnymi, a ich wysokość uzależniona jest od indywidualnych potrzeb i możliwości finansowych. Posiadanie zobowiązania pieniężnego z tytułu leasingu i kredytu bankowego nie jest podstawą do umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący nie udokumentował, że zalega ze spłatą rat zaciągniętych kredytów.
W ocenie organu administracji podjęcie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Skarżący posiada środki, które pozwalają jemu i rodzinie na utrzymanie się i zaspokojenie niezbędnych i podstawowych potrzeb związanych z egzystencją. Sytuacja skarżącego nie nosi znamion ubóstwa. Nie ma charakteru trwałego i pogłębiającego się. Pomimo deklarowania trudnej sytuacji materialnej skarżący nie korzysta z pomocy państwa. Korzystanie z form wsparcia, jakie oferuje pomoc społeczna nie jest obowiązkowe. Jednak stanowi dodatkowe potwierdzenie, że wnioskodawca znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jego dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, czego nie można stwierdzić w niniejszej sprawie. Skarżący ma 54 lata, jest aktywnym przedsiębiorcą i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu 11 lat aktywności zawodowej. Nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy. Istnieje realna szansa na spłatę zadłużenia np. w układzie ratalnym z wysokością rat dostosowana do możliwości finansowych. Skarżący posiada liczne nieruchomości gruntowe, które w przypadku sprzedaży lub dzierżawy mogą stać się potencjalnym źródłem dochodu. Badania przeprowadzone przez NBP dowodzą, że gospodarstwa domowe przedsiębiorców gromadzą dużo większy majątek niż osób zatrudnionych na etacie. Instytucja umorzenia nie może być wykorzystywana do poprawy sytuacji ekonomicznej oraz zabezpieczenia interesów. Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Za takie zdarzenie nie może być uznane powstanie odpowiedzialności za długi spadkowe, jak również określenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakresu odpowiedzialności, gdyż takie działanie organu wynika z przepisów prawa (art. 100 oraz art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 o.p. oraz art. 31 i art. 32 u.s.u.s.). W przypadku skarżącego nie ma zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. W przypadku skarżącego przesłanka umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., nie zachodzi. Skarżący nie udokumentował swojej sytuacji zdrowotnej i nie powołał się na swój stan zdrowia. Nie udokumentował, że opiekuje się przewlekle chorym członkiem rodziny. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia bądź ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Skarżący jako spadkobierca jest zobowiązany do uregulowania zadłużenia z tytułu składek. Ponosi odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego I.K., który prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowi opłacania składek. Na jego koncie, jako płatnika składek, powstały zaległości, ponieważ nie wywiązywał się z tego obowiązku.
W skardze na powyższą decyzję J.K. wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez dowolne rozstrzygnięcie z pominięciem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zaniechanie wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, albowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych w szczególności zaniechał przedstawienia odpowiednich dowodów na potwierdzenie analizowanej w decyzji kwestii przedawnienia zobowiązań z tytułu składek (w tym w szczególności aprioryczne przyjęcie, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dacie wystawienia tytułów wykonawczych oraz zaniechanie szczegółowego wskazania przez organ czynności egzekucyjnych, jakie były podejmowane w postępowaniu), co implikowało niewykazanie, że bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności objętych wnioskiem nie uległ przedawnieniu i są one wymagalne, ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaniechał porównania spodziewanych kosztów egzekucji, arbitralnie stwierdzając, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, czego konsekwencję stanowiło błędnie rozstrzygnięcie sprawy;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 28 ust. 2 w związku z art. 28 ust. 3 pkt 6 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji odmowę umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy ich opłacanie pobawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych i usprawiedliwionych potrzeb życiowych, zaś składniki majątku skarżącego nie mogą zostać spieniężone, albowiem nieruchomość w P. (KW [...]), stanowiąca przedmiot współwłasności skarżącego jest zamieszkiwana przez jego emerytowaną, kardiologicznie chorą matkę, zaś pozostałe wskazane przez organ nieruchomości, których współwłasność przysługuje skarżącemu, pomimo formalnej odrębności, w istocie stanowią całość, co wynika już z ich usytuowania, tj. ul. [...] i [...] w P. i także są zamieszkiwane, zaś składniki majątku w postaci samochodów i przyczep służą skarżącemu do prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, wobec niniejszego należy uznać, że włączenie ich do postępowania egzekucyjnego spowodowałoby "ruinę finansową i życiową zobowiązanego oraz jego rodziny". Okoliczności sprawy wskazują, że umorzenie należności J.K. z tytułu składek jest uzasadnione także względu na nienaganną postawę na płaszczyźnie zawodowej zarówno spadkodawcy I.K., jak i aktualnie zobowiązanego J.K. oraz fakt, że dalsze utrzymywanie zadłużenia wywiera negatywny wpływ na stan zdrowia kardiologicznie chorej matki skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie 15 czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że popiera skargę, lecz cofa zarzut skargi wskazany w pkt 1 dotyczący przedawnienia, albowiem był on przedmiotem badania przez sąd powszechny. Wniosek skarżącego o umorzenie należności dotyczył należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa, o jakim stanowi powołany art. 145 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a., uzasadniającego uwzględnienie skargi.
W kontrolowanej sprawie skarga dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, za które odpowiedzialność zgodnie z ostateczną i prawomocną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 sierpnia 2019 r., nr 346/ZS/S/2019 solidarnie ponoszą następcy prawni zmarłego [...] r. I.K. – skarżący, C.K. i M.A. Jak wynika z akt sprawy prawomocnym wyrokiem z 21 kwietnia 2019 r., sygn. akt VIII U 4220/19 Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie skarżącego, C.K. i M.A. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 sierpnia 2019 r., nr 346/ZS/S/2019. Prawomocnym wyrokiem z 20 maja 2022 r., sygn. akt III AUa 785/21 Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację skarżącego, C.K. i M.A. od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 21 kwietnia 2019 r., sygn. akt VIII U 4220/19.
Jeśli chodzi o wysuwającą się na plan pierwszy kwestię przedawnienia, to stwierdzić należy, że skutki prawne wynikające ze wskazanej prawomocnej i ostatecznej decyzji z 5 sierpnia 2019 r. o odpowiedzialności następców prawnych za ciążące na zmarłym I.K. należności z tytułu składek są wiążące. Tym samym sąd orzekający w tej sprawie, a wcześniej także organ, był związany stanem prawnym, jaki ona ukształtowała. Trzeba bowiem wskazać, że taka decyzja ma charakter konstytutywny, a więc z chwilą jej doręczenia kształtuje się sytuacja prawna polegająca na tym, że spadkobiercy ponoszą solidarnie odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy. Wynika to z zawartego w art. 31 u.s.u.s. odesłania do odpowiedniego stosowania m.in. art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 7, art. 100, art. 101 o.p. Natomiast zarówno terminy przedawnienia, w tym co do osób trzecich, jak i zdarzenia wpływające na ich bieg, zostały w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ukształtowane samodzielnie (art. 24 ust. 5-6 u.s.u.s.). Istnienie w obrocie prawnym takiej decyzji wskazuje i rozstrzyga nie tylko o kręgu osób trzecich, na które została przeniesiona odpowiedzialność, ale także, że to na zmarłym I.K. ciążyły określone należności z tytułu składek, które nie zostały przez niego zapłacone. Z tych względów przeniesienie tej odpowiedzialności na skarżącego oraz pozostałych spadkobierców I.K. rodzi konsekwencje tego rodzaju, że zarówno organ jak i sąd są związani tą decyzją w znaczeniu wyżej określonym, a zatem, że po pierwsze, na zmarłym I.K. ciążyły zobowiązania z tytułu składek, które w określonej w decyzji wysokości nie zostały przez niego uiszczone oraz po drugie, że odpowiedzialność za te należności solidarnie z pozostałymi spadkobiercami, na mocy wskazanej decyzji, ponosi skarżący.
Podkreślić zatem trzeba, że dopóki w obrocie prawnym istnieje prawomocna i ostateczna decyzja z 5 sierpnia 2019 r. o odpowiedzialności następców prawnych za należności z tytułu składek zmarłego zobowiązanego I.K., dopóty określone powyżej konsekwencje z niej wynikające są prawnie wiążące.
Sąd wskazuje, że odpowiedzialność następcy prawnego ma charakter odpowiedzialności subsydiarnej. Jest akcesoryjna względem odpowiedzialności płatnika składek jako tzw. dłużnika głównego. Celem wydania decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego jest zapewnienie skuteczności realizacji roszczeń przysługujących wierzycielom publicznoprawnym (Skarbowi Państwa lub Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych).
Jak wskazał pełnomocnik skarżącego na rozprawie 15 czerwca 2023 r. kwestia przedawnienie należności określonych w decyzji z 5 sierpnia 2019 r. ciążących na zmarłym I.K. była już przedmiotem oceny i rozstrzygnięcia w postępowaniu przed sądami powszechnymi w sprawie z odwołania skarżącego, C.K. i M.A. od tej decyzji. Jak już wyżej wskazano prawomocnym wyrokiem z 21 kwietnia 2019 r., sygn. akt VIII U 4220/19 Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie skarżącego oraz C.K. i M.A. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 sierpnia 2019 r., a prawomocnym wyrokiem z 20 maja 2022 r., sygn. akt III AUa 785/21 Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację skarżącego, C.K. i M.A. od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 21 kwietnia 2019 r., sygn. akt VIII U 4220/19.
Jeżeli chodzi natomiast o kwestię przedawnienia ciążącego na skarżącym, jako następcy prawnym, zobowiązania do zapłaty zaległych składek ukształtowanego decyzją z 5 sierpnia 2019 r., to wskazać należy, że art. 24 ust. 5d u.s.u.s. jednoznacznie stanowi, że przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Zatem na podstawie art. 24 ust. 5d u.s.u.s. mogłoby dojść do przedawnienia należności ciążących na skarżącym jako na osobie trzeciej dopiero z dniem 31 grudnia 2024 r.
W świetle powyższego zasadne jest stanowisko organu administracji zajęte w zaskarżonej decyzji, że należności wynikające z decyzji z 5 sierpnia 2019 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.
Odnosząc się z kolei do kwestii samej zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu składek wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. sformułowana została zasada, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca zdefiniował sytuacje, w których organ może uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wskazanych w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Równocześnie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego miał określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie "biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych".
Przepis § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Ustawodawca określając przesłanki umorzenia należności określonych w tych przepisach nie odwołał się do okoliczności takich jak wiedza o istnieniu należności, czy cechy osobiste zobowiązanego, jego postawa życiowa, dotychczasowe wywiązywanie się z zobowiązań publicznoprawnych.
Użycie przez ustawodawcę zarówno w art. 28 ust. 2, jak i w ust. 3a u.s.u.s. zwrotu "mogą być umarzane" oznacza dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu składek, przy zaistnieniu okoliczności wskazanych w tym akcie prawnym. Dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu należności nie oznacza jednak, że wystąpienie okoliczności mogących stanowić przesłankę orzeczenia o umorzeniu należności obliguje organ do wydania decyzji orzekającej umorzenie zaległych, należnych składek. Przez użycie sformułowania "mogą być umarzane" ustawodawca usankcjonował możliwość wydawania decyzji tzw. "uznaniowych". Oznacza to, że pomimo zaistnienia przesłanek, które pozwoliłyby na ewentualne umorzenie zaległości, organ nie musi tych zaległości umorzyć. Jest natomiast zobligowany do wykazania, dlaczego orzekł o odmowie umorzenia zaległych należności, co wymaga należytego ustalenia wszystkich okoliczności sprawy.
Z uwagi na uwarunkowania prowadzące do możliwości orzeczenia o umorzeniu należności wymienione w powołanych wyżej aktach prawnych ocenić należało, czy organ przeprowadził postępowanie w sposób pozwalający na dokonanie poprawnych ustaleń faktycznych i czy te ustalenia faktyczne zostały prawidłowo ocenione.
Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek są bowiem – jak wskazano wyżej – podejmowane na zasadzie uznania administracyjnego. Podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma ograniczony zakres. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505).
Z akt administracyjnych wynika, że skarżący do wniosku o umorzenie należności nie załączył żadnych dokumentów, które mogłyby potwierdzać zawartą w uzasadnieniu argumentację.
Organ administracji podjął działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W wezwaniu z 18 sierpnia 2022 r. organ administracji zwrócił się do skarżącego o doprecyzowanie wniosku, pouczył o przesłankach umorzenia należności z tytułu składek, zwrócił uwagę, że rozstrzygnięcie, czy w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem uzależnione jest od udowodnienia przez skarżącego, że ze względu na sytuację materialną i rodzinną uregulowanie zaległości spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ administracji wskazał też jakiego rodzaju oświadczenia i dokumenty należy złożyć. Z uwagi na to, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów mogących świadczyć o jego sytuacji materialnej i rodzinnej, organ administracji wydając decyzje oparł się na oświadczeniach skarżącego zawartych we wniosku o umorzenie należności wszczynającym postępowanie i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz zgromadzonym we własnym zakresie materiale dowodowym – danych wygenerowanych z systemu informatycznego, rejestrów centralnych – Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
Organ administracji analizował szczegółowo deklarowane dochody i wydatki skarżącego, jego sytuację rodzinną, możliwości zarobkowe.
Informacje uzyskane odnośnie stanu majątkowego skarżącego i składu jego rodziny legły u podstaw dokonania przez organ ustaleń faktycznych, a stan majątkowy był przedmiotem szczegółowych rozważań organu. W uzasadnieniach decyzji wskazano podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia.
W takim stanie rzeczy stwierdzić należało, że postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie sądu, organ działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a przyjęte stanowisko zostało właściwie uzasadnione (zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.).
Sąd nie stwierdził także, by zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.
Dokonanej przez organ administracji sytuacji skarżącego nie można postawić w świetle poczynionych ustaleń zarzutu dowolności. Organ rozważając sytuację majątkową i rodzinną skarżącego miał podstawy do uznania, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby przedwczesne i nieuzasadnione, a sytuacja finansowa skarżącego, nie nosi znamion ubóstwa.
Zakład w pierwszej kolejności rozważył przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który daje możliwość umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W tym zakresie organ słusznie wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Zadłużenie nie powstało z tytułu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – nie zachodzi. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która nie jest kontynuacją działalności zmarłego ojca. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi. Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, skoro aktualnie postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone, a skarżący posiada 6 nieruchomości (tj. nieruchomość gruntową położoną w P. o powierzchni 0,0892 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], nieruchomość gruntową położoną w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,0375 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], nieruchomość gruntową położoną w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,0259 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], nieruchomość gruntową położoną w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,0815 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], nieruchomość gruntową położoną w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,1105 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...], nieruchomość gruntową położoną w P. przy ul. [...] o powierzchni 0,1039 ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą [...]), na których Zakład Ubezpieczeń Społecznych może dokonać wpisu do hipoteki celem zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący jest właścicielem 3 samochodów (Opel Insignia z 2011 r., Audi A6 z 2003 r., Nissan Vara z 2008 r.) oraz 2 przyczep lekkich (Syland z 2006 r. i Zastaw z 2021 r.), których wartość pozwala na dokonanie zastawu skarbowego. Prowadzi działalność gospodarczą, z której dochody mogą stanowić źródło spłaty długu.
Zakład był zatem w pełni uprawniony do odmowy umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i co za tym idzie rozważenia przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.
Również na gruncie tych przepisów organ zasadnie nie dopatrzył się okoliczności, które byłyby przesłanką wystarczającą do orzeczenia o umorzeniu należności.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko organu, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Norma § 3 ust. 1 wymaga od dłużnika wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Ciężar wykazania zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa więc na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną zapaść bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy osoba zobowiązana wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie należności, czy brak w chwili obecnej stałego wynagrodzenia. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Trzeba mieć w takim przypadku na uwadze całokształt okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej i zdrowotnej ubiegającego się o umorzenie zaległych należności. Aktualnie trudna sytuacja osoby zobowiązanej nie wyklucza możliwości jej poprawy w przyszłości. Natomiast umorzenie należności zwalnia ostatecznie osobę zobowiązaną z obowiązku spłaty zadłużenia. Uwzględnienie wniosku o umorzenie należności w zasadzie powinno być możliwe dopiero wówczas, gdy polepszenie sytuacji umożliwiające spłatę nawet części zobowiązań będzie mało prawdopodobne. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.
W rozpoznawanej sprawie prawidłowo organ administracji porównał wysokość deklarowanych dochodów (w 2022 r. łącznie 25 229,00 zł, tj. 2 102,42 zł) i wydatków (łącznie 9 300 zł). W następstwie czego zasadnie stwierdził, że deklarowane dochody są znacznie niższe niż wykazane wydatki, a skarżący nie udokumentował, że brakuje mu na nie środków finansowych. Nie wiadomo zatem jakie jest źródło ich finansowania i rzeczywiste możliwości finansowe skarżącego. Zasadnie organ administracji podniósł fakt braku udokumentowania bieżącego regulowania przez skarżącego rat zaciągniętego kredytu. Nie został też udokumentowany brak opłacania rat leasingu. Oznacza to, że w istocie skarżący dysponuje możliwościami finansowymi w ramach swojego budżetu domowego, pozwalającymi na takie obciążenie. Spłata rat kredytów i rat leasingu nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych tym bardziej, że niniejsza sprawa dotyczy nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, fundusz pracy i gwarantowanych świadczeń pracowniczych, także na koncie pracowniczym. Zauważyć poza tym należy, że po zakończeniu spłaty kredytów i leasingu kwota regulowanych rat pozostanie do dyspozycji skarżącego zwiększając jego możliwości finansowe, które będzie mógł przeznaczyć na spłatę zobowiązań wynikających z decyzji wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ administracji dostrzegł też, że skarżący nie udokumentował, że pozostaje z żoną w separacji. Wskazał na brak informacji ze strony skarżącego o dochodach żony, która jest zatrudniona w spółce A. i o dochodach syna, którego zatrudnia na 1/8 etatu. Prawidłowo organ administracji zwrócił uwagę, że skarżący jest współwłaścicielem 6 nieruchomości gruntowych. Jak trafnie zwrócił uwagę organ administracji, nieruchomości te mogą stanowić źródło dochodu skarżącego w wypadku ich dzierżawy lub sprzedaży. Mogą także stanowić zabezpieczenie środków pozyskanych przez skarżącego na spłatę należności wynikających z decyzji z 5 sierpnia 2019 r. Posiadanie przez skarżącego 3 samochodów oraz dwóch przyczep również nie potwierdza twierdzeń skarżącego o jego złej sytuacji materialnej. Skarżący pomimo deklarowania trudnej sytuacji materialnej nie korzysta z pomocy państwa. Organ administracji zasadnie zwrócił uwagę, że skarżący ma 54 lata i jest aktywnym przedsiębiorcą, a do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu 11 lat aktywności zawodowej. Nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy. Prawidłowo organ administracji dostrzegł możliwość spłaty zadłużenia, np. w układzie ratalnym, co jednak wymaga złożenia stosownego wniosku.
Sąd podziela także stanowisko organu administracji, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Skarżący nie wskazał bowiem na straty materialne wywołane klęską żywiołową lub wskutek innego nadzwyczajnego zdarzenia, których efektem byłby brak funduszy na opłacenie należności. Nie powoływał się też we wniosku o umorzenie ze względu na nadzwyczajne zdarzenia losowe wywołane przez czynniki zewnętrzne.
Zasadnie organ administracji wykluczył możliwość zastosowania przesłanek umorzenia zaległości określonych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Norma ta stanowi o możliwości umorzenia należności w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, że sytuacja taka jest spowodowana przewlekłą chorobą zobowiązanego lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ prawidłowo wskazał, że skarżący nie udokumentował swojej sytuacji zdrowotnej i nie powołał się na swój stan zdrowia. Skarżący nie udokumentował też, że opiekuje się przewlekle chorym członkiem rodziny, a opieka ta pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu. Poza sporem jest, że skarżący jest aktywnym przedsiębiorcą. Co więcej, wskazywał, że nie korzysta ze zwolnień lekarskich.
Mając zatem na względzie fakt, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jest decyzją o charakterze uznaniowym, sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ wydając obie decyzje rozważył sytuację rodzinną i majątkową skarżącego wynikającą z zebranego w sprawie materiału, w tym informacji przedstawionych przez samego skarżącego i ocenił ją w aspekcie art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W ocenie sądu organ administracji właściwie wyważył słuszny interes strony i interes społeczny, dając w okolicznościach rozpatrywanej sprawy pierwszeństwo temu drugiemu. Zdaniem sądu brak jest uzasadnionych podstaw do kwestionowania zgodności z prawem tej oceny, wyrażonej w zaskarżonej decyzji.
Zaskarżona decyzja nie zamyka skarżącemu drogi do złożenia nowego wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek w przypadku zmiany okoliczności faktycznych (np. niemożności wykonywania pracy, stwierdzenia konieczności stałej opieki nad członkiem rodziny), czy też możliwości wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie zaległych należności na raty. W wypadku wystąpienia z kolejnym wnioskiem skarżący będzie miał możliwość przedstawić organowi administracji dokumenty potwierdzające sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną.
Z tych względów sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
is