I GSK 1022/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Prezesa ARiMR, uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych środków finansowych, mimo częściowo błędnego uzasadnienia wyroku WSA.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy dostosowawczej dla producentów mleka. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że choć uzasadnienie wyroku WSA było częściowo błędne, to samo rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Sąd podkreślił, że organ nie wykazał w sposób wystarczający istnienia sztucznych warunków do uzyskania pomocy, zarówno w aspekcie obiektywnym, jak i subiektywnym.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Prezesa ARiMR w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów mleka. Skarga kasacyjna zarzucała WSA naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną interpretację przepisów dotyczących pomocy unijnej oraz stworzenia sztucznych warunków do jej uzyskania. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że choć uzasadnienie wyroku WSA było częściowo wadliwe, to samo rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Sąd wskazał, że organ nie wykazał w sposób przekonujący istnienia mechanizmu sztucznych płatności, zarówno w aspekcie obiektywnym (transakcje krzyżowe), jak i subiektywnym (intencja beneficjentki). NSA podkreślił, że WSA prawidłowo zakwestionował brak wystarczających dowodów na stworzenie sztucznych warunków, a zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w okresie pandemii, nie znalazły uzasadnienia. Sąd zasądził od Prezesa ARiMR na rzecz beneficjentki zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ nie wykazał w sposób wystarczający istnienia sztucznych warunków, zarówno w aspekcie obiektywnym (transakcje krzyżowe), jak i subiektywnym (intencja beneficjentki).
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ opierał się na uogólnieniach i domniemaniach, nie wykazując jednoznacznie, że wszystkie transakcje były sztuczne lub że beneficjentka działała w złej wierze. Podkreślono, że nie wszystkie sztuki bydła były przedmiotem transakcji krzyżowych, a ocena intencji beneficjentki wymagała uwzględnienia jej indywidualnej sytuacji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Umożliwiała rozpoznawanie spraw na posiedzeniu niejawnym.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1) lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji przez WSA.
Rozporządzenie Komisji (UE) 2016/1613 art. 1 § ust. 1 lit. f
Dotyczy nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej.
Rozporządzenie (UE) nr 1306/2013 art. 60
Dotyczy środków finansowych w ramach WPR.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku.
P.p.s.a. art. 106 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy przeprowadzania postępowania dowodowego.
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
P.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej.
K.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i oceny materiału dowodowego.
K.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nie wykazał w sposób wystarczający istnienia sztucznych warunków do uzyskania pomocy (aspekt obiektywny i subiektywny). WSA prawidłowo uchylił decyzję organu, mimo częściowo błędnego uzasadnienia. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w okresie pandemii było zgodne z prawem.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez WSA (np. brak zebrania dowodów, błędne uzasadnienie, przeprowadzenie dowodów poza rozprawą). Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów UE o pomocy rolnej.
Godne uwagi sformułowania
organ nie wykazał wystąpienia obiektywnego i subiektywnego aspektu tego rodzaju mechanizmu stanowisko rozstrzygających sprawę organów, zarówno jeżeli chodzi o stronę obiektywną, jak i subiektywną ocenianego mechanizmu sztucznych płatności jest niespójne i niekonsekwentne, a przy tym oparte na uogólnieniach i swoistego rodzaju domniemaniach przepisy ustawy z 2 marca 2020 r. o zwalczaniu COVID, które mają charakter lex specialis w stosunku do przepisów P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu
Skład orzekający
Beata Sobocha-Holc
przewodniczący
Jacek Boratyn
sprawozdawca
Piotr Piszczek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących pomocy unijnej w rolnictwie, wymogów proceduralnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym w okresie pandemii."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji beneficjentki i konkretnych przepisów dotyczących pomocy dostosowawczej dla producentów mleka.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z wykorzystaniem środków unijnych w rolnictwie i potencjalnymi nadużyciami, a także procedur sądowych w czasie pandemii.
“Czy pomoc unijna dla rolników była legalna? NSA rozstrzyga sprawę o nienależnie pobrane środki.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 1022/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-02-12 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-08-13 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Beata Sobocha-Holc /przewodniczący/ Jacek Boratyn /sprawozdawca/ Piotr Piszczek Symbol z opisem 6559 Hasła tematyczne Środki unijne Sygn. powiązane V SA/Wa 1089/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-11-25 Skarżony organ Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 374 art. 15zzs4 Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych Dz.U. 2024 poz 935 art. 10 i art. 90 § 1, art. 106, art. 113, art. 141 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 31 ust. 3 , art. 45 ust. 1 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1089/20 w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 13 maja 2020 r. nr 82/PRKM-ODK/CE/2019/ARiMR w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów mleka 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz E. M. 5 400 (pięć tysięcy czterysta) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie), wyrokiem z 25 listopada 2021 r., sygn. V SA/Wa 1089/20, po rozpoznaniu skargi E.M. (dalej zwanej beneficjentką lub skarżącą) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 13 maja 2020 r., nr 82/PRKM-ODK/CE/2019/ARiMR, w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych, uchylił zaskarżoną decyzję. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie wniósł Prezes ARiMR, zaskarżając go w całości. Wyrokowi WSA w Warszawie zarzucił: A. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. (ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, z późn. zm.) naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 78 K.p.a. poprzez przyjęcie, że organ nie wykonał zgodnie z ww. przepisami K.p.a. obowiązku zebrania i oceny materiału dowodowego w zakresie wykazania zaistnienia w sprawie elementów obiektywnego i subiektywnego składających się na stworzenie sztucznych warunków dla uzyskania nienależnej pomocy, 2. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) w zw. z art. 45 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 90 § 1 P.p.s.a., poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i brak jawnego ogłoszenia wyroku, 3. art. 145 § 1 pkt) 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 113 § 1 P.p.s.a. przez przeprowadzenie postępowania dowodowego poza rozprawą, 4. art. 145 § 1 pkt) 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. gdyż w uzasadnieniu wyroku nie przedstawiono przebiegu i wyników postępowania dowodowego, 5. art. 145 § 1 pkt) 1 lit. c P.p.s.a. w zw. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez przyjęcie, że organ nie wykonał, zgodnie z przepisem K.p.a., obowiązku uzasadnienia zaskarżonej decyzji, 6. art. 145 § 1 pkt) 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 15 K.p.a., art. 136 § 1 K.p.a. i art. 76 § 1 K.p.a. poprzez nałożenie na organ II instancji obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego bez rozważenia zakresu, w jakim to postępowanie dowodowe miałoby być przeprowadzone, B. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności: 1. art. 145 § 1 pkt) 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1 lit. f rozporządzenia Komisji (UE) 2016/1613 przez błędną interpretację, według której pomoc powinna być udzielona niezależnie od spełnienia ogólnych celów udzielenia tej pomocy, podczas gdy według prawidłowej interpretacji udzielenie przedmiotowej pomocy było dopuszczalne tylko w przypadku spełnienia ogólnych celów udzielenia tej pomocy, a w szczególności stabilizacji rynku mleka przez zmniejszenie przez beneficjenta wolumenu produkcji mleka surowego, 2. art. 145 § 1 pkt) 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 przez błędną interpretację, według której przesłanką zastosowania ww. przepisu prawa materialnego jest opublikowanie szczegółowego celu określonego przez państwo członkowskie i zaakceptowanego przez Komisje UE, podczas gdy ww. przepis prawa materialnego powinien być interpretowany w sposób przedstawiony w orzeczeniach zebranych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2020 r. (sygn. akt I GSK 1752/19), czyli że znajduje on zastosowanie w każdym przypadku, gdy w świetle całokształtu okoliczności faktycznych, transakcja nie znajduje rzeczywistego uzasadnienia ekonomicznego, lecz została przeprowadzona tylko dla pozoru przez osoby powiązane prawnie, ekonomicznie lub personalnie (ewentualnie koordynujące swoje działania) w celu uzyskania nienależnej pomocy ze środków UE. Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także zasądzenie na swoja rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji nie wskazał przepisu z którego wynikałaby konieczność opisu podśrodka, o celach którego mowa w okolicznościach niniejszej sprawy. Organ dodał, że z odpowiedzi na interpelację nr 7145 z 23 listopada 2016 r. wynika, że w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi prace nad kształtem pomocy trwały co najmniej od opublikowania rozporządzenia Komisji 2016/1613. Ponadto z art. 3 lit a tego aktu wynika, że termin końcowy na przekazanie Komisji opisu konkretnych środków, jakie należy wprowadzić, został wyznaczony na 30 listopada 2016 r. Tak więc ograniczenia badania koordynacji działań skarżącego z innymi osobami nie może być ograniczony do okresu rozpoczynającego się od opublikowania rozporządzenia Rady Ministrów z 6 listopada 2018 r. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu powiązania pomiędzy podmiotami dokonującymi obrotu jałówkami zostały ustalone i wykazane w sposób bezsporny. Beneficjentka, w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania . Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 193 zd. 2 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu możliwość, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, ograniczenia się w uzasadnieniu wyroku, jedynie do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, korzystając z tego rodzaju możliwości, wobec oddalenia skargi kasacyjnej organu, w uzasadnieniu swojego wyroku ograniczył się do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, w kontekście wyżej przedstawionych wymogów wskazać należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia konkretnej regulacji (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany. Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji. W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. W niniejszym przypadku, w którym brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., skarżący kasacyjnie organ podniósł zarzuty zarówno oparte na twierdzeniach odnośnie naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych stwierdzić należy, że jeżeli chodzi o pierwszy zarzut z tej kategorii, oznaczony w skardze kasacyjnej numerem 1, to nie daje on podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, choć część jego twierdzeń ma uzasadnione podstawy. Główną przyczyną uchylenia przez WSA w Warszawie zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR było stwierdzenie, że zarzucając beneficjentce stworzenie sztucznych warunków do uzyskania wsparcia na zakup jałówek organ nie wykazał wystąpienia obiektywnego i subiektywnego aspektu tego rodzaju mechanizmu. Oprócz tego, w tym właśnie kontekście, Sąd I instancji zwrócił szczególną uwagę na datę wydania przepisów krajowych, które stanowiły podstawę przyznania beneficjentce refundacji - tj. przepisów rozporządzenia z dnia 29 czerwca 2017 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2017 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie realizacji przez Agencję Rynku Rolnego zadań związanych z ustanowieniem nadzwyczajnej pomocy dostosowawczej dla producentów mleka i rolników w innych sektorach hodowlanych - Dz. U. poz. 1328). W tym aspekcie bowiem stwierdził, że jakiekolwiek działania mające miejsce przed tą datą nie mogą mieć znaczenia z punktu widzenia kwestii sztucznych warunków do uzyskania płatności. Oprócz tego WSA w Warszawie podkreślił, że nie wszystkie sztuki bydła, o których mowa w okolicznościach przedmiotowej sprawy, były przedmiotem transakcji krzyżowych, a więc wzajemnej odsprzedaży pomiędzy producentami. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, iż z uwagi na okoliczności faktyczne sprawy, jej zindywidualizowane uwarunkowania, ocena zebranego materiału dowodowego sprawy niewątpliwe wymaga powtórnego przeprowadzenia, a poszczególne wynikające z niego kwestie faktyczne przeanalizowania, w kontekście regulacji dotyczących stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności. Zgodzić należy się bowiem z Sądem I instancji, że stanowisko rozstrzygających sprawę organów, zarówno jeżeli chodzi o stronę obiektywną, jak i subiektywną ocenianego mechanizmu sztucznych płatności jest niespójne i niekonsekwentne, a przy tym oparte na uogólnieniach i swoistego rodzaju domniemaniach. W tym względzie nie sposób bowiem pominąć, że przedmiotem transakcji krzyżowych nie były wszystkie sztuki bydła, na które beneficjentka otrzymała płatność, a co było głównym argumentem organu dążącgo do wykazania zaistnienia mechanizmu sztucznych płatności. Tak samo w zakresie intencji przyświecających realizowanemu przez nią przedsięwzięciu (element subiektywny sztucznych płatności) bazowanie jedynie na argumentach wynikających z regulacji prawa unijnego nie jest wystarczające, jako że pomija ono w znacznej mierze ten aspekt sprawy, jaki jest związany stricte z osobą beneficjentki, a ściślej jej zindywidualizowaną sytuacją i przyjętymi sposobami działania oraz ich motywami. Niezależnie jednak od powyższego, w tym miejscu kategorycznie należy stwierdzić, iż na tym etapie sprawy nie można zgodzić się ze stanowiskiem WSA w Warszawie, że nie wykazano po stronie beneficjentki jakichkolwiek elementów sztucznych płatności. I tak, w zakresie elementu obiektywnego zauważyć należy, że w sprawie, co prawda nie w pełnym zakresie obejmującym 29 jałówek, ale mamy jednak do czynienia z transakcjami krzyżowymi, które to niewątpliwie mogą stanowić element mechanizmu sztucznych płatności. Wpisują się one bowiem w typowy model tego rodzaju działań. Wystąpienie tego rodzaju transakcji, w odniesieniu do części jałówek, zauważył Sąd I instancji, stąd jego generalna konkluzja odnośnie niewykazania przez organy obiektywnego elementu sztucznych płatności, w przypadku wszystkich sztuk bydła, na jakie zostało przyznane dofinansowanie, jest niezrozumiała. W tym miejscu dodać również należy, że ustalenie przez organy kwoty nienależnie pobranych przez beneficjentkę płatności było efektem zakwestionowania konkretnych transakcji z jej udziałem, dotyczących nabycia jałówek, na które przyznana została refundacja. Wcześniejsze działania, związane z zakupem jałówek przez sprzedającego jej bydło brata, stanowiły tło (kontekst) analizowanych czynności. Tak więc choć miały one niewątpliwie istotne znaczenie, nie były jednak w tym wypadku decydujące. Wystąpienie elementu subiektywnego odnosić należy bowiem przede wszystkim do tych czynności, z którymi związana była płatność. Data wydania krajowych regulacji, stanowiących podstawę przyznania refundacji, stanowi niewątpliwie istotny czynnik oceny zaistnienia elementu subiektywnego, niemniej jednak nie może stanowić wyłącznego kryterium w tym względzie. W kwestii stwierdzenia zamiaru stworzenia sztucznych warunków istotne jest bowiem ustalenie czy rzeczywiście beneficjentka w dacie podejmowania konkretnych działań, uznanych następnie za realizację sztucznego mechanizmu, miała wiedzę odnośnie planowanych w tym zakresie form wsparcia i dążyła do zrealizowania jego warunków, tworząc sztuczny mechanizm do tego prowadzący. Dlatego ważne w tym wypadku jest również ustalenie czy w tym względzie była wcześniej prowadzona chociażby jakaś kampania informacyjna kierowana pod adresem producentów mleka, bądź też czy w jakikolwiek inny sposób informacje o tym były rozpowszechniane tak, aby mogły dotrzeć do beneficjenta. Dodać także należy, że chociaż Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2016/1613 z dnia 8 września 2016 r. przewidujące nadzwyczajną pomoc dostosowawczą dla producentów mleka i rolników w innych sektorach hodowlanych (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 242, str. 10 z późn. zm.) rzeczywiście było bardzo ogólnikowe, w kwestiach możliwych do uzyskania form wsparcia, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, to jednak należy wziąć pod uwagę także to, że prace legislacyjne, zmierzające wprowadzenia do krajowego porządku prawnego odpowiednich rozwiązań w tym zakresie, podejmowane były z odpowiednim wyprzedzeniem, a samo rozporządzenie nowelizujące nosi datę 29 czerwca 2017 r. W związku z tym zaistnienie elementu subiektywnego należy rozpatrzyć również w tym aspekcie, mając na względzie także to czy beneficjentka mogła mieć wiedzę o wprowadzanych - planowanych do wproawdznia formach wsparcia. Tak więc choć pierwszy z procesowych zarzutów skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie, to stanowisko WSA w Warszawie nie jest do końca prawidłowe. Zaskarżony wyrok bowiem, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Jeżeli chodzi o zarzut dotyczący rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji na posiedzeniu niejawnym, to w tym zakresie stwierdzić należy, że nie znajduje on uzasadnionych podstaw. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o zwalczaniu COVID, uprawnienie do rozpoznawania na posiedzeniu niejawnym spraw, które zgodnie z P.p.s.a. winny być załatwiane na rozprawie, wbrew sugestiom skarżącej kasacyjnie, przysługiwało zarówno Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jak i wojewódzkim sądom administracyjnym. Wynika to sposób jednoznaczny z treści wskazanych wyżej regulacji ustawy z 2 marca 2020 r. o zwalczaniu COVID, które mają charakter lex specialis w stosunku do przepisów P.p.s.a. W tym aspekcie dodać również należy, że przyjęta w art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. zasada jawności posiedzeń sądowych i rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych na rozprawie znajduje swoje ograniczenia, gdy przewiduje to przepis szczególny. Takim przepisem szczególnym był art. 15zzs4 ustawy COVID-19. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi natomiast o tym, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Przewidziane w art. 15zzs4 prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi natomiast o tym, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Przewidziane w art. 15zzs4 ustawy COVID-19 ograniczenie prawa do jawnego rozpoznania sprawy jest dopuszczalne ze względu na art. 45 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, odnosi się bowiem do sytuacji wyjątkowej - stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a więc służy tym samym ochronie zdrowia publicznego, porządku publicznego, wolności i praw jednostek, a także realizacji zadań władzy publicznej, wynikających z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, równoważąc wartości indywidualne i publiczne w stanach wyjątkowych. Jeżeli chodzi o zarzut nr 3, to w tym wypadku stwierdzić należy, że nie został on oparty na uzasadnionych podstawach. W jego ramach zarzucono bowiem Sądowi I instancji naruszenie art. 106 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 113 § 1 P.p.s.a. przez przeprowadzenie postępowania dowodowego poza rozprawą. WSA w Warszawie, w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego, dopuścił dowody z dokumentów, na posiedzeniu niejawnym. Skoro zaś mógł rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, o czym wyżej mowa, to nie sposób jest upatrywać naruszenia prawa, w samym tylko dopuszczeniu na tym posiedzeniu dowodów. Podkreślić bowiem należy, że art. 106 § 3 P.p.s.a. generalnie odnosi się do kompetencji sądu administracyjnego do przeprowadzenia dowodów, bez ograniczenia jej jedynie do czynności realizowanych wyłącznie na rozprawie. Za pozbawiony podstaw uznać należy zarzut oznaczony w skardze kasacyjnej numerem 4. Nie można zgodzić się bowiem ze stwierdzeniem, że WSA w Warszawie dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., gdyż uzasadnienie wydanego przez niego wyroku spełnia wymogi, jaki w tym zakresie wynikają z przedmiotowej regulacji. W szczególności Sąd uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, jego podstawę prawną, a także wskazał motywy, jakie przyświecały mu w tym zakresie. Nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie również co do tego, że WSA w Warszawie uchybił art. 107 § 3 K.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób konkretny i jednoznaczny nie wskazano na uchybienie tego rodzaju regulacji. Co zaś się tyczy zaistnienia mechanizmu sztucznych płatności, znajdujących uzasadnienie i rozwinięcie w uzasadnieniu decyzji, to WSA w Warszawie wskazał na niedostatki i braki w tym zakresie, które w znacznej mierze okazały się zasadne. W zakresie argumentów ostatniego z procesowych zarzutów stwierdzić należy, że również w tym wypadku nie sposób zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie organem. Za pozbawione podstaw uznać bowiem należy jego stwierdzenia, że Sąd nie rozważył zakresu postepowania dowodowego, zleconego do przeprowadzenia organowi. W tym względzie Sąd zaakcentował to, że w tym wypadku ciężar dowodu spoczywa na organie, tak więc zmierzając do wykazania mechanizmu sztucznych płatności, winien się on wykazać własną inicjatywą w tym zakresie. Sąd nie mógł więc zasugerować wprost czynności, które organ winien podjąć w tym względzie. WSA w Warszawie zasadnie ograniczył się do wskazania organowi okoliczności i uwag, jakie w ramach mechanizmu sztucznych płatności winien mieć na względzie, a w związku z tym nie można mu zarzucić naruszenia art. 145 § 1 pkt) 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 15 K.p.a., art. 136 § 1 K.p.a. i art. 76 § 1 K.p.a. Za nieuzasadnione uznać należy również oba zarzuty oparte na twierdzeniach związanych z sugerowanym przez organ naruszeniem prawa materialnego. W tym wypadku skarżący kasacyjnie organ upatruje uchybienia przez WSA w Warszawie art. 1 ust. 1 lit. f rozporządzenia Komisji (UE) 2016/1613 i art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 poprzez ich wadliwą wykładnię, z czym nie można się zgodzić, bowiem Sąd nie dokonał interpretacji przedmiotowych regulacji w sposób wskazywany przez organ. I tak WSA w Warszawie nie przyjął, że z art. 1 ust. 1 lit. f rozporządzenia Komisji (UE) 2016/1613 wynika, iż pomoc powinna być udzielona niezależnie od spełnienia ogólnych celów udzielenia tej pomocy. Uznał jedynie, ze na gruncie przedmiotowej sprawy nie można stwierdzić realizacji przez beneficjentkę znamion sztucznego mechanizmu prowadzącego do uzyskania w sposób nieuprawniony płatności. Tak więc w tym wypadku możemy mieć do czynienia ewentualnie z wadliwym zastosowaniem przedmiotowej regulacji, a nie jej błędną wykładnią. Podobne uwagi można odnieść również jeżeli chodzi o art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. W tym wypadku również WSA w Warszawie nie wywiódł z przedmiotowej regulacji, że przesłanką jej zastosowania jest opublikowanie szczegółowego celu określonego przez państwo członkowskie i zaakceptowanego przez Komisje UE. Rozważania związane z celem wsparcia na zakup jałówek, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, mogły by być analizowane w ramach badania prawidłowości zastosowania wyżej wymienionego przepisu, a nie jego wykładni. Tak więc oba zarzuty naruszenia prawa materialnego, z uwagi na wadliwy sposób ich sformułowania, nie mogły być podstawą uchylenia zaskarżonego wyroku. Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., in fine, oddalił skargę kasacyjną. Zaskarżony bowiem wyrok WSA w Warszawie, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od skarżącego kasacyjnie organu na rzecz beneficjentki kwotę 5 400 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Kwota ta obejmuje zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który w jej imieniu sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną, a także reprezentował ją na rozprawie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI