I GSK 1020/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-06-17
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
składki ZUSzwolnienieCOVID-19PKDprzeważająca działalnośćpostępowanie administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiKodeks postępowania administracyjnegorozporządzenieprzychód

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję ZUS, uznając, że organ nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego w sprawie zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z powodu zmiany kodu PKD.

Sprawa dotyczyła odmowy zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne dla przedsiębiorcy prowadzącego hotel i restaurację. Organ ZUS oraz WSA uznali, że zmiana kodu PKD przeważającej działalności (z hotelarskiej na gastronomiczną) uniemożliwia porównanie przychodów z okresami referencyjnymi. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję, wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych przez organ i sąd pierwszej instancji, które nie wyjaśniły należycie stanu faktycznego dotyczącego faktycznie prowadzonej działalności i wysokości przychodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę G. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres marzec-kwiecień 2021 r. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie spełniła warunków do zwolnienia, ponieważ zmieniła kod PKD przeważającej działalności z 55.10Z (hotele) na 56.10A (restauracje) w grudniu 2020 r., co uniemożliwiło porównanie przychodów z września 2020 r. (gdy obowiązywał poprzedni kod) do marca 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzję ZUS, uznając skargę kasacyjną za zasadną. NSA stwierdził, że organ ZUS oraz WSA naruszyły przepisy postępowania (art. 7 i 77 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a.), nie wyjaśniając należycie stanu faktycznego sprawy. W szczególności, organ nie zbadał dokładnie zakresu działalności skarżącej, sposobu jej prowadzenia oraz wysokości przychodów z usług hotelarskich i gastronomicznych. NSA podkreślił, że organ powinien był poinformować stronę o możliwości wykazania przychodów w podziale na poszczególne usługi i wyjaśnić przyczyny zmiany kodu PKD. Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu organ musi ustalić faktycznie prowadzoną przeważającą działalność gospodarczą i porównać przychody, aby ocenić spełnienie warunków do zwolnienia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli organ nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego i nie zbadał faktycznie prowadzonej działalności oraz wysokości przychodów z poszczególnych usług.

Uzasadnienie

NSA uznał, że organ ZUS i WSA naruszyły przepisy proceduralne, nie wyjaśniając stanu faktycznego dotyczącego faktycznie prowadzonej działalności i wysokości przychodów. Strona powinna być poinformowana o możliwości wykazania przychodów w podziale na usługi i o przyczynach zmiany kodu PKD.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA może uchylić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy lub uchylić wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 art. 10 § ust. 2a

Określa warunki zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, w tym wymóg prowadzenia przeważającej działalności określonym kodem PKD i spadek przychodów.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy zobowiązane są do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawą skargi kasacyjnej jest naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawą skargi kasacyjnej jest naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

k.p.a. art. 7a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji publicznej obowiązane są do działania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów i przedmiotów opodatkowania, stawek podatkowych, a także zasadniczych cech obciążeń podatkowych regulowane jest w drodze ustawy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez organ i sąd pierwszej instancji przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 9 k.p.a.) poprzez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ nie poinformował strony o możliwości wykazania przychodów w podziale na usługi hotelarskie i gastronomiczne. Organ nie wyjaśnił przyczyn zmiany kodu PKD.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. bez powiązania z konkretnymi przepisami. Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego bez wskazania postaci naruszenia (wykładnia/zastosowanie). Zarzuty dotyczące błędnej interpretacji § 10 ust. 2a rozporządzenia COVID-19 bez precyzyjnego wskazania jednostek redakcyjnych przepisu.

Godne uwagi sformułowania

Sąd nie zanegował, że zarówno poprzednio zgłoszona przed przez skarżącą w CEDiG podstawowa działalność, tj. określona kodem 55.10Z (hotele i podobne obiekty zakwaterowania), jak też ta, która obecnie figuruje w CEDiG jako przeważająca, tj. o symbolu o symbolu 56.10.A (restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne) - objęte były zakresem przedmiotowym zwolnienia Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku, ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej.

Skład orzekający

Dariusz Dudra

przewodniczący sprawozdawca

Paweł Janusz Lewkowicz

członek

Tomasz Smoleń

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów proceduralnych dotyczących obowiązku wyjaśniania stanu faktycznego przez organy administracji, zwłaszcza w sprawach o charakterze finansowym i w kontekście wsparcia pandemicznego. Znaczenie należytej staranności strony i organu w procesie ustalania przesłanek do zwolnień."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów rozporządzenia COVID-19 i procedury administracyjnej, ale zasady dotyczące obowiązku wyjaśniania stanu faktycznego i informowania stron są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak drobne zmiany formalne (zmiana kodu PKD) mogą mieć istotne konsekwencje finansowe, a także podkreśla znaczenie prawidłowego prowadzenia postępowania przez organy administracji i rolę sądów w kontroli tego procesu. Jest to przykład walki przedsiębiorcy o należne wsparcie.

Zmiana kodu PKD kosztowała firmę zwolnienie ze składek ZUS – NSA wyjaśnia, dlaczego organ popełnił błąd.

Sektor

gastronomia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I GSK 1020/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Dudra /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Janusz Lewkowicz
Tomasz Smoleń
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Op 422/21 - Wyrok WSA w Opolu z 2022-02-02
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 371
§ 10 ust. 2a
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek  pandemii COVID-19
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia del. WSA Paweł Janusz Lewkowicz Protokolant asystent sędziego Tomasz Sasak po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Op 422/21 w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 czerwca 2021 r. nr 240000/71/199045/2021 w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz G. W. 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 2 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Op 422/21 oddalił skargę G. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od marca do kwietnia 2021 r.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Skarżąca w dniu 8 maja 2021 r. złożyła na formularzu wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2021 r. do 31 kwietnia 2021 r. We wniosku wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą, której przeważający rodzaj na dzień 31 marca 2021 r. określa kod PKD 5610A. Oświadczyła również, że przychód z tej działalności uzyskany w marcu 2021 r. był niższy o co najmniej 40 % w stosunku do przychodu uzyskanego we wrześniu 2020 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzja z 28 maja 2021 r. odmówił stronie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za wskazany okres.
W uzasadnieniu organ przytoczył treść § 10 ust. 2a pkt 1, § 11 pkt 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych w skutek pandemii COVlD-19 (Dz.U. z 2021 r., poz. 371 - dalej jako: rozporządzenie COVlD-19). Następnie stwierdził, że według danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiDG) strona dokonała 2 listopada 2020 r. zmiany branży działalności w sekcji Polskiej Klasyfikacji (PKD) z symbolu 55.10Z (hotele i podobne obiekty zakwaterowania) na symbol 56.10.A (restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne). Tymczasem jednym z warunków uzyskania zwolnienia w opłacaniu składek jest to, aby przychód z przeważającej działalności w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego, lub w lutym 2020 r. lub we wrześniu 2020 r. Skoro więc podany we wniosku numer PKD nie został potwierdzony w otrzymanym z GUS wykazie według stanu na ostatni dzień miesiąca, w porównaniu do którego nastąpił spadek przychodu lub na ostatni dzień miesiąca go poprzedzającego (we wrześniu 2020 r. obowiązywał numer przeważającej działalności PKD 55.10.Z.) - stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia.
Następnie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 29 czerwca 2021 r. odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za wskazany okres, podtrzymując stanowisko, że nie spełniała ona warunków do przyznania zwolnienia. Jak bowiem ustalono, wskazany we wniosku kod PKD 56.10.A został dodany 21 grudnia 2020 r., wobec czego brak jest możliwości porównania przychodu z działalności oznaczonej kodem PKD 56.10.A do poprzedniego roku, ponieważ kod PKD obowiązujący we wrześniu 2020 r. to 55.10.Z. W konsekwencji należało uznać, że stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na powyższą decyzję wskazał, że w stanie faktycznym sprawy bezspornym było, iż skarżąca we wniosku z 8 maja 2021 r. o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek wskazała, że na dzień 31 marca 2021 r. prowadzi przeważającą działalność określoną kodem PKD 56.10A oraz że jako punkt odniesienia dla wykazania spadku przychodów wskazała okres września 2020 r. Natomiast z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że skarżąca 21 grudnia 2020 r. dokonała zmiany kodu przeważającej działalności na PKD 56.10.A i że według stanu na 30 września 2020 r. przeważającą działalnością skarżącej według zapisów w rejestrach była działalność wg PKD 55.10Z.
Okoliczności te znajdują pełne potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy i nie kwestionuje ich również skarżąca.
Wobec tak poczynionych ustaleń faktycznych, odnoszonych do stanu prawnego sprawy, Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania zwolnienia z opłacania składek, albowiem z uwagi na zmianę profilu przeważającej działalności niemożliwym stało się porównanie spadku przychodów między wrześniem 2020 r. a marcem 2021 r. w tym sektorze działalności skarżącej, który stanowił przeważającą sferę jej przedsiębiorstwa.
Sąd nie zanegował, że zarówno poprzednio zgłoszona przed przez skarżącą w CEDiG podstawowa działalność, tj. określona kodem 55.10Z (hotele i podobne obiekty zakwaterowania), jak też ta, która obecnie figuruje w CEDiG jako przeważająca, tj. o symbolu o symbolu 56.10.A (restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne) - objęte były zakresem przedmiotowym zwolnienia, o którym mowa w § 10 ust. 2a rozporządzenia COVlD-19. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że porównanie przychodu i stwierdzenie jego spadku, przeprowadza się dla tego samego rodzaju działalności, klasyfikowanego jako przeważający. Oczywistym jest zatem, że zmiana kodu przeważającej działalności na PKD 56.10.A wyklucza możliwość porównania osiągniętego przychodu w ramach klasyfikowanej ściśle działalności w marcu 2021 r. z wrześniem 2020 r., a co za tym idzie, powoduje utratę prawa do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w tym przepisie.
Ubiegając się zatem o zwolnienie z opłacania składek za wnioskowany okres, skarżąca zobowiązania była wykazać, że na dzień 31 marca 2021 r., prowadziła działalność oznaczoną kodem PKD 56.10.A jako rodzaj przeważającej działalności i że przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w marcu 2021 r. był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego z tej samej działalności we wrześniu 2020 r. Wymogom tym skarżąca nie sprostała. Jak bowiem słusznie stwierdził organ, brak jest możliwości porównania przychodu z działalności oznaczonej kodem PKD 56.10.A do poprzedniego roku, ponieważ kod PKD obowiązujący we wrześniu 2020 r. to 55.10.Z.
WSA zauważył, że skarżąca w złożonym do organu wniosku sama podała kod PKD przeważającej działalności określając go na kod PKD 56.10A, jak też wskazała referencyjny okres porównawczy (wrzesień 2020 r.). Jednocześnie na żadnym etapie postępowania nie podnosiła, że podany kod PKD jest nieprawidłowy. Co ważne, jak wynika z akt sprawy, pismem z 9 czerwca 2021 r. organ poinformował skarżącą o możliwości czynnego udziału w każdym stadium prowadzonego postępowania wyjaśniającego, podając dodatkowo numer kontaktowy do pracownika organu w razie ewentualnych pytań lub wątpliwości strony. Skarżąca z uprawnień tych nie skorzystała, nie przedstawiła również jakichkolwiek dowodów, czy informacji, które wskazywałyby, że stan faktyczny objęty wpisem w rejestrze REGON jest wątpliwy. Wobec zatem braku kontrdowodów strony w tym zakresie uznać należało, że organ przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe dla oceny spełnienia warunku, o którym mowa w § 10 ust. 2a, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007.
W ocenie Sądu I instancji bez wpływu na wynik sprawy pozostają również argumenty skargi, że obie sfery działalności skarżącej, tj. hotel i restauracja są ze sobą ściśle związane i stanowią główny/jedyny przychód z tej działalności. Po pierwsze, to skarżąca podejmowała decyzje związane ze zmianą kodu PKD przeważającej działalności i chociaż istnieje niewątpliwie funkcjonalny związek między dwoma profilami działalności skarżącej, jednak nie sposób zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącej, że nie ma możliwości ich rozgraniczenia. Nawet jeśli część klientów kupowało jednocześnie zarówno usługi hotelowe, jak i gastronomiczne, dla profesjonalnego przedsiębiorcy nie powinno nastręczać żadnych trudności wyliczenie przychodu dla każdej z tych usług odrębnie. Warunkiem skorzystania z prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek jest udokumentowanie spadku przychodów z przeważającej działalności. Jeśli zatem płatnik składek ubiega się o pomoc Państwa w tym zakresie, to do niego należy podjęcie starań w celu sprostania warunkom zwolnienia, co w tym przypadku sprowadzało się do dochowania należytej staranności w dokumentowaniu zdarzeń mających wpływ na powstanie przychodu. WSA wskazał, że nie ma racji skarżąca, że skoro w stosunku do całej (traktowanej jednolicie) działalności strony we wnioskowanym okresie wystąpił spadek przychodów o ponad 40 % wobec przychodów notowanych we wrześniu 2020 r., okoliczność ta uprawniała skarżącą do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Brzmienie § 10 ust. 2a rozporządzenia COVlD-19 wyraźnie bowiem wskazuje, że zwolnienie z opłacania składek może być przyznane wyłącznie wówczas jeśli płatnik prowadził na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności (podkreślenie Sądu), określonymi w tym przepisie kodami. Brak jest zatem podstaw prawnych do przyjęcia, by punktem odniesienia dla oceny spadku przychodów była łączna suma przychodów z dwu lub więcej branż, składających się na działalność gospodarczą.
Skarżąca wniosła skargę kasacyjna od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez brak zastosowania tego przepisu pomimo podstaw od uwzględnienia skargi,
- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaakceptowanie biernej postawy organu i nie wyjaśnienie stanu faktycznego co do zakresu działalności skarżącej, sposobu prowadzenia tej działalności oraz wysokości obrotów z usług noclegowych i usług gastronomicznych, co doprowadziło do nieuwzględnieniu słusznego interesu strony a w konsekwencji także interesu publicznego,
- art. 7a § 1 k.p.a. poprzez akceptację nieuwzględnienia tego przepisu przez organ przy wydawaniu decyzji, a także przy rozstrzyganiu sprawy przez Sąd pierwszej instancji, w szczególności co do ustalenia interpretacji przepisu § 10 ust. 2a rozporządzenia COVID-19 w zakresie porównania przychodów wyłącznie z działalności objętej działalnością oznaczoną według PKD jako rodzaj przeważającej działalności, czy też całości przychodów z prowadzonej działalności,
- art. 9 k.p.a. poprzez zaakceptowanie braku wyjaśnienia stronie przez organ, co do możliwości wykazania przez nią wysokości przychodów w rozbiciu na przychody z usług gastronomicznych i usług hotelarskich, złożenia jako dowodu dokumentacji podatkowej i nie wskazaniu na możliwość ewentualnych wyjaśnień, co do przyczyn zmiany kodu PKD działalności przeważającej dokonanej przez stronę w dniu 2.11.2020 r. i uznanie przez Sąd, że wystarczające było poinformowanie strony przez ZUS pismem z 9.06.2021 r. o możliwości czynnego udziału w każdym stadium prowadzonego postępowania wyjaśniającego i podanie numeru kontaktowego do pracownika organu.
II. przepisów prawa materialnego art. 174 punkt 1 p.p.s.a., tj.:
- art. 2, art. 32 i art. 217 Konstytucji RP poprzez brak uwzględnienia przy rozpatrywaniu sprawy tych przepisów, z których wynikają dla strony pozytywne skutki, i które chroniłyby ją przed skutkami wynikającymi z przepisów wydanych z naruszeniem norm konstytucyjnych, takich jak stanowienie o obowiązku ponoszenia danin publicznych i stosowania zwolnień w drodze ustawy oraz równym traktowaniu wszystkich podmiotów,
- art. 31zy w związku z art. 31zq ustawy COV1D-19 poprzez akceptację przepisów wydanych na jego podstawie z naruszeniem zasad tworzenia prawa,
- § 10 ust. 2a rozporządzenia COVID-19 poprzez jego błędną interpretacji polegającą na przyjęciu, że dla ustalenia prawa do zwolnienia ze składek porównuje się wyłącznie przychody z części działalności objętej kodem PKD dla rodzaju działalności przeważającej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
W wyniku uznania za skuteczne zarzutów procesowych skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzutu 2 i 4 należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony wyrok i decyzję wydaną przez organ rozpatrujący ponownie sprawę.
W ramach wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca kasacyjnie występując w postępowaniu administracyjnym bez profesjonalnego pełnomocnika wskazała, że prowadzony przez nią hotel aktualnie posiada kod PKD - 56.10A, a wcześniej posiadał kod PKD 55.10Z. Oba kody są wskazane w § 10 ust. 2a rozporządzenia COVID-19 wykazie działalności, które odniosły najwięcej strat oraz są uprawnione do otrzymania zwolnień z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych.
Ze stanu faktycznego sprawy bezsprzecznie wynika, że skarżąca kasacyjnie prowadziła i nadal prowadzi hotel. Prowadziła go we wrześniu 2020 r. i w marcu 2021 r. Organ ustalając, że skarżąca kasacyjnie wskazała dwa różne kody PKD oraz, że powołuje się na prowadzenie w tym czasie hotelu, czyli na świadczenie usług hotelarskich, powinien przeprowadzić stosowane postępowanie wyjaśniające. Tym bardziej, że zwolnienie z opłacania składek na ZUS dotyczy rzeczywistej przeważającej działalności gospodarczej, tj. działalności przeważającej faktycznie prowadzonej (wykonywanej).
Za zasadne należało uznać zatem zarzuty procesowe dotyczące naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji biernej postawy organu i nie wyjaśnienie stanu faktycznego, co do zakresu działalności skarżącej, sposobu prowadzenia tej działalności oraz wysokości obrotów z usług noclegowych i usług gastronomicznych oraz naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji braku wyjaśnienia skarżącej przez organ możliwości wykazania przez nią wysokości przychodów w rozbiciu na przychody z usług gastronomicznych i usług hotelarskich, nie wskazaniu na możliwość ewentualnych wyjaśnień, co do przyczyn zmiany kodu PKD działalności przeważającej dokonanej przez skarżącą i uznanie, że wystarczające było poinformowanie strony przez organ o możliwości czynnego udziału w każdym stadium prowadzonego postępowania wyjaśniającego.
Należy przyznać rację skarżącej, że organ powinien ustalić w prowadzonym postępowaniu jakiego rodzaju przychody skarżąca osiągnęła we wrześniu 2020 r. i w marcu 2021 r. Słusznie też podnosi, że z treści art. 9 k.p.a. wynika nie tylko obowiązek poinformowania strony o jej uprawnieniach, lecz także wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, i trafnie wskazuje, że z art. 7 k.p.a. wynika, że organy zobowiązane są do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, tym bardziej, że strona działała na tym etapie sprawy bez profesjonalnego pełnomocnika.
Skarżąca zasadnie także wskazała, że organ powinien był poinformować ją, że we wrześniu 2020 r. nie miała zgłoszonej przeważającej działalności gospodarczej z kodem PKD 56.10A i zobowiązać ją do wskazania przyczyn zmiany kodu PKD w grudniu 2020 r. z kodu PKD 55.10Z na PKD 56.10A.
Zauważyć należy, że myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ten słuszny przepis prawa mający charakter gwarancyjny i zapewniający poszanowanie interesu strony poprzez to, że nie odniesie ona szkody wskutek swej oczywistej i widocznej niewiedzy, musi być przestrzegany przez organy bezwzględnie.
Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przywołany wyżej art. 9 k.p.a. (zasada informowania), znajdzie zastosowanie dopiero w razie zaistnienia wątpliwości w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego sprawy. Wówczas organ powinien wezwać stronę do wyraźnego i jednoznacznego sprecyzowania swojego stanowiska w sprawie, gdyż sam nie może podejmować za nią takiej decyzji. W rozpoznawanej sprawie zaistniały wątpliwości, które uzasadniały działanie organu w ramach obu przywołanych wyżej przepisów, co jednak nie nastąpiło.
W świetle przedstawionej argumentacji w ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego, zgromadzenia niezbędnego dla sprawy materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego w zakresie faktycznie prowadzonej przez skarżącą przeważającej działalności gospodarczej w miesiącach wrześniu 2020 r. i marcu 2021 r. W konsekwencji powyższego dokona wyliczenia, czy w rzeczywistości w zakresie przeważającej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą nastąpił spadek przechodów o 40 %, o którym mowa w § 10 ust. 2a rozporządzenia COVID-19.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów stwierdzić należy, że są one nieskuteczne, bądź nieusprawiedliwione.
Pierwszy z zarzutów dotyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak jego zastosowania pomimo istnienia podstaw od uwzględnienia skargi. Przywołany przepis jest tzw. przepisem wynikowym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że ma on charakter ogólny (blankietowy) i określa kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Tego typu przepisy nie mogą zatem stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zobowiązana jest więc bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie tego przepisu jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom procesowym (por. wyroki NSA: z 30 kwietnia 2015 r., I OSK 1701/14, z 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1595/14, z 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1596/14, z 24 kwietnia 2015 r., I OSK 1088/14, z 8 kwietnia 2015 r., I OSK 71/15, z 9 stycznia 2015 r., I OSK 638/14). Takiego powiązania w rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie dokonano w ogóle.
W zakresie zarzutów 1 i 2 naruszenia przepisów prawa materialnego stwierdzić należy, że skarżąca nie wskazała postaci naruszenia przepisów wymienionych w tych zarzutach skargi kasacyjnej, tj. błędnej wykładni czy niewłaściwego zostawania, zatem nie wypełniają one dyspozycji z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. i z tego względu usuwają się spod kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Z kolei zarzuty skargi kasacyjnej z pkt 3 zarzutów procesowych i z pkt 3 zarzutów materialnych dotyczące w istocie błędnej interpretacji § 10 ust. 2a rozporządzenia COVID-19 nie mogły zostać uznane za skuteczne z uwagi na brak precyzji w ich konstruowaniu. Przede wszystkim nie wskazano, o którą jednostkę redakcyjną tego przepisu chodzi. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku, ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Niezbędne jest zatem wskazanie w niej konkretnych przepisów, które zdaniem skarżącej zostały naruszone przez sąd I instancji. Powyższe wskazanie powinno obejmować numer artykułu, paragrafu, ustępu, punktu, podpunktu i innych jednostek redakcyjnych aktu prawnego. Powołanie się na całość przepisu, który został podzielony na mniejsze jednostki redakcyjne, nie pozwala bowiem na prawidłowe ustalenie granic zaskarżenia, gdyż nie wyznacza kierunku, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny powinien dokonać kontroli zaskarżonego orzeczenia" (wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 3460/21, LEX nr 3672711).
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji.
O kosztach postępowania sądowego NSA postanowił na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI