I GSK 102/24

I GSK 102/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Dudra
Joanna Wegner /przewodniczący/
Piotr Piszczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 188, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1972/22 w sprawie ze skargi T.C. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 22 czerwca 2022 r. nr DZF-XII.025.5.2022.EK.4 w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej na rzecz T.C. 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej – Sąd I instancji) wyrokiem z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1972/22 oddalił skargę T.C. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej (dalej: organ I instancji) z 22 czerwca 2022 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w zapłacie należności z tytułu zwrotu dofinansowania.
Z akt sprawy wynika, że decyzją Dyrektora Ośrodka Rozwoju Edukacji z 30 listopada 2021 r., nr 3/2021 orzeczono – w myśl art. 207 ust. 1 i 2 oraz art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U.2021.305 ze zm., dalej: u.f.p.) oraz art. 116a ust. 1 w zw. z art. 116 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2021.1540 ze zm., dalej: o.p.) – o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu Fundacji X (poprzednio Fundacja Z) za zobowiązania, których termin zwrotu upływał w czasie pełnienia przez niego obowiązków osoby zarządzającej wraz z pozostałymi osobami zarządzającymi ww. Fundacją, czyli D. D. i K.P., za zaległości w spłacie zobowiązań finansowych ww. Fundacji, wynikających z decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z 12 lipca 2018 r. co stanowi kwotę należności głównej 139 018,02 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych od ww. należności głównej w kwocie na dzień wydania decyzji 63 118,00 zł oraz koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie 11,60 zł.
Organ II instancji decyzją z 22 czerwca 2022 r. utrzymał powyższy akt administracyjny w mocy.
W efekcie wniesionej skargi – o czym była mowa na wstępie niniejszego uzasadnienia – WSA w Warszawie oddalił skargę strony (wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny pod adresem internetowym www.orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1, art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – wniósł skarżący, a zaskarżając wyrok w całości zażądał jego uchylenia i – alternatywnie – przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji lub rozpoznania skargi z jednoczesnym uchyleniem decyzji organów obu instancji. Wreszcie zażądano "rozpoznania – w myśl art. 191 p.p.s.a. – postanowień Sądu I instancji wydanych na rozprawie 7 czerwca 2023 r. w przedmiocie oddalenia wniosków dowodowych z dokumentów.
In fine zażądano zasądzenia od organu II instancji na rzecz strony kosztów postępowania – w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Wyrokowi zarzucono, że został wydany z naruszeniem przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 106 § 3 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie i oddalenie:
a) wniosku dowodowego skarżącego przedstawionego w skardze o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu oświadczenia T. C. z 1 lipca 2015 r. o rezygnacji z pełnienia funkcji członka zarządu Fundacji X (poprzednio Fundacja Z) dalej: Fundacja,
b) wniosku dowodowego złożonego na rozprawie o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów – odpisów kart akt rejestrowych ww. Fundacji prowadzonych przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, tj. wniosku o zmianę danych podmiotu w Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej: KRS) złożonego do akt 28 sierpnia 2015 r. i zarejestrowanego pod sygnaturę WA XII Ns-Rej.KRS 61380/15/000, potwierdzających, iż oświadczenie o rezygnacji skarżącego z funkcji członka zarządu ww. Fundacji zostało złożone do akt rejestrowych 28 sierpnia 2015 r., a tym samym na wykazanie, iż skarżący pełnił funkcję członka zarządu Fundacji do 1 lipca 2015 r., a nie do 3 marca 2016 r.;
2. art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i niedostrzeżenie przez Sąd I instancji w toku kontroli legalności zaskarżonych decyzji, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonych decyzjach organów narusza co najmniej następujące przepisy postępowania:
a) art. 7 w zw. z art. 75 w zw. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w związku z art. 116 § 1 pkt 1 pkt b) w zw. z art. 116a § 1 o.p. w związku z art. 11 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i w konsekwencji zaniechanie przez organy ustalenia czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Fundacji, w tym poprzez brak powołania dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i finansów celem ustalenia, kiedy zaistniał stan niewypłacalności Fundacji;
b) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 116a § 1 o.p. poprzez sprzeczne z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i doświadczenia zawodowego przyjęcie, iż skarżący pełnił funkcję członka zarządu Fundacji do 3 marca 2016 r., czyli do dnia dokonania zmian w rejestrze KRS, w sytuacji gdy wpisy w rejestrze są jedynie deklaratoryjne;
c) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 116a § 1 o.p. poprzez sprzeczne z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i doświadczenia zawodowego przyjęcie, iż skarżący ponosi winę w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Fundacji, mimo że wszystkie czynności zmierzające do stwierdzenia, że dofinansowanie otrzymane przez Fundację zostało w części wykorzystane z naruszeniem procedur, przeprowadzone zostały po tym gdy Skarżący zaprzestał pełnienia funkcji członka zarządu Fundacji;
d) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 116a § 1 o.p. poprzez sprzeczne z zasadami logiki, doświadczenia życiowego o doświadczenia zawodowego przyjęcie, że skarżący ponosi winę w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Fundacji w sytuacji gdy organ dokonał wcześniej ustalenia, że w dacie powstania stanu niewypłacalności skarżący nie pełnił funkcji członka zarządu Fundacji co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w następstwie powielenia powyższej oceny Sąd a limine uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka egzoneracyjna, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 116a § 1 o.p. podczas gdy dostrzeżenie ww. błędów organów przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie spowodowałoby uchylenie zaskarżonych decyzji w całości z uwagi, iż nie przewidywał i nie mógł w żaden sposób przewidzieć, iż w dacie w jakiej sprawował funkcje członka zarządu Fundacji sytuacja finansowa tego podmiotu wymagała zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego.
3. art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 i 2 w zw. z art. 116a § 1 o.p. przez brak uchylenia zaskarżonych decyzji organów w sytuacji braku wykazania przesłanek odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania Fundacji.
W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r.; sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15).
W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/14 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej; do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich form. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować, uzupełniać lub poprawiać skargę kasacyjną, której sporządzenie ustawodawca w p.p.s.a. powierzył specjalistom.
W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia norm prawa procesowego gdyż stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.
Na wstępie – co istotne – zaznaczyć należy, że ocenę zarzutów kasacyjnych uniemożliwia brak pełnych akt administracyjnych, w których zawarto dokumenty wskazane w motywach decyzji organów obu instancji, jak też Sądu I instancji. Ich brak sprawia, że trudno ocenić np. kwestię stanu niewypłacalności Fundacji, zwłaszcza w kontekście zarzutów kierowanych co do nieprawidłowości w zakresie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Już ta kwestia – w zakresie zgłaszanej potrzeby dopuszczenia dowodu z opinii biegłego – wymaga oceny tego żądania przez pryzmat zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Ten zaś – z nieznanych przyczyn – nie został dołączony do akt sądowych, kiedy strona złożyła skargę.
Te braki – stosownie do treści pkt 2 skargi kasacyjnej – winien konwalidować organ II instancji, gdyż tego warunku nie spełnia dokumentacja załączona do akt sądowych (składająca się z postanowienia o wszczęciu w sprawie ustalenia odpowiedzialności osoby trzeciej, informacji z KRS, dziesięciu zawiadomień formalnych skierowanych do strony, jej wyjaśnień, a także decyzji organu I i II instancji, a także złożonego odwołania oraz postanowienia o odmowie wstrzymania decyzji Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej) wobec czego należy do niej dołączyć chociażby te dokumenty, o których mowa w uzasadnieniach decyzji, jak też Sądu I instancji.
Minister Funduszy i Polityki Regionalnej winien również przeprowadzić dowód z dokumentów wskazanych w pkt 1 skargi kasacyjnej i ocenić je w świetle pozostałego materiału dowodowego.
Za przedwczesną Sąd II instancji uznaje potrzebę oceny zarzutu pkt 3 skargi kasacyjnej. Ta bowiem zależy od treści dokonanych (przez pryzmat doręczonych dokumentów) ustaleń faktycznych.
Mając na względzie treść art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.