I GSK 101/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną Z.P. od wyroku WSA w Opolu, uznając brak podstaw do umorzenia składek ZUS ze względu na nieosiągnięcie przesłanki całkowitej nieściągalności.
Skarżący Z.P. złożył skargę kasacyjną na wyrok WSA w Opolu, który oddalił jego skargę na decyzję ZUS odmawiającą umorzenia należności składkowych. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczyły naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 28 ust. 3 pkt 3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) oraz przepisów postępowania (art. 7 k.p.a.). Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną, wskazując, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności należności, a skarżący posiada majątek i otrzymuje świadczenia, z których można prowadzić egzekucję.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Z.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazując na zakończenie działalności gospodarczej i brak majątku. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że zaprzestanie działalności gospodarczej nie jest jedyną przesłanką do umorzenia składek; kluczowa jest całkowita nieściągalność. W ocenie NSA, skarżący nie wykazał całkowitej nieściągalności, ponieważ pobiera świadczenie emerytalne, z którego prowadzona jest egzekucja, posiada współwłasność nieruchomości oraz następców prawnych. Sąd odrzucił również zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., wskazując, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, a zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do umorzenia należności. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie przepisów dotyczących opłat za czynności radców prawnych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, zaprzestanie działalności nie jest jedyną przesłanką. Kluczowe jest wykazanie całkowitej nieściągalności, co obejmuje również brak majątku, z którego można egzekwować należności, a także posiadanie następców prawnych lub możliwość przeniesienia odpowiedzialności. W niniejszej sprawie skarżący posiadał majątek (emerytura, współwłasność nieruchomości) i następców prawnych, co wykluczało całkowitą nieściągalność.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wymaga łącznego spełnienia przesłanek: zaprzestania działalności ORAZ braku majątku, małżonka, następców prawnych i możliwości przeniesienia odpowiedzialności. W przypadku skarżącego, mimo zaprzestania działalności, istniały inne źródła, z których można było egzekwować należności (emerytura, współwłasność nieruchomości), a także posiadał następców prawnych, co wykluczało zastosowanie przepisu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (22)
Główne
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3 pkt 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 28 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 176 § § 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 175 § § 1–3
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 184
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych § § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c)
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne § § 3 ust. 1
Ordynacja podatkowa
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że nie zachodzą przesłanki zastosowania dyspozycji tego przepisu, w sytuacji, gdy działalność gospodarcza skarżącego została zakończona, a skarżący nie posiada majątku pozwalającego na egzekucję należności. Naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że nie zachodzą przesłanki do jego zastosowania, w sytuacji, gdy stan majątkowy skarżącego jest krytyczny. Naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez brak wzięcia pod uwagę treści księgi wieczystej nr OP10/00063767/8 i uznanie, iż skarżący posiada majątek pozwalający mu na spłatę należności względem ZUS podczas gdy suma obciążeń hipotecznych na tejże nieruchomości przekracza jej cenę rynkową.
Godne uwagi sformułowania
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim. Zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego nie jest jedyną przesłanką do uznania, że nastąpiła całkowita nieściągalność należności umożliwiająca ich umorzenie. Ciężar dowodu w zakresie wykazania spełnienia przesłanek będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek spoczywa na nim jako wnioskodawcy.
Skład orzekający
Piotr Piszczek
przewodniczący
Joanna Wegner
sędzia
Grzegorz Dudar
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek umorzenia należności składkowych ZUS, w szczególności zasady całkowitej nieściągalności oraz rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniu o umorzenie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z u.s.u.s. i rozporządzeniem wykonawczym. Wartość praktyczna może być ograniczona do spraw o podobnym charakterze faktycznym i prawnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla wielu osób fizycznych i przedsiębiorców – możliwości umorzenia składek ZUS. Wyjaśnia kluczowe przesłanki i rozkład ciężaru dowodu, co jest istotne dla prawników i osób zadłużonych wobec ZUS.
“Kiedy ZUS może umorzyć Twoje składki? Kluczowe zasady i pułapki prawne.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 101/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-02-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-01-24 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Grzegorz Dudar /sprawozdawca/ Joanna Wegner Piotr Piszczek /przewodniczący/ Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Sygn. powiązane I SA/Op 176/22 - Wyrok WSA w Opolu z 2022-10-05 Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 1009 art. 28 ust. 2 i 3 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 października 2022 r. sygn. akt I SA/Op 176/22 w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2022 r. nr UP-91/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z. P. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 5 października 2022 r., sygn. akt I SA/Op 176/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Z.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącego, zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. obecnie Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. zwana dalej p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 3) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie zachodzą przesłanki zastosowania dyspozycji tegoż przepisu, w sytuacji, gdy działalność gospodarcza skarżącego została zakończona w dniu 30 września 2014 r. co potwierdza informacja z CEiDG a skarżący nie posiada majątku pozwalającego na egzekucję należności; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że nie zachodzą przesłanki do jego zastosowania, w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, iż stan majątkowy skarżącego jest na tyle krytyczny, że nie może w żadnym razie ponieść kosztów związanych ze spłatą należności względem ZUS i tym samym powinien skorzystać z dobrodziejstwa ww. przepisu; 3) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niedostrzeżeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, że naruszono normy art. 7 k.p.a., poprzez brak wzięcia pod uwagę treści księgi wieczystej nr OP10/00063767/8 i uznanie, iż skarżący posiada majątek pozwalający mu na spłatę należności względem ZUS podczas gdy suma obciążeń hipotecznych na tejże nieruchomości przekracza jej cenę rynkową. Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania sądowego. W piśmie z dnia 23 grudnia 2022 r., będącym uzupełnieniem braków formalnych skargi kasacyjnej, pełnomocnik skarżącego oświadczył, że zrzeka się rozprawy w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w terminie wynikającym z tego przepisu nie zażądał jej przeprowadzenia. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. Przystępując z kolei do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy ją poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a.). Wypada dalej przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne lub też ich uzasadnienie. Należy przy tym raz jeszcze podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia: 4 sierpnia 2010 r. sygn. akt I FSK 1353/09; 30 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1961/08; 29 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 2048/08; wszystkie orzeczenia dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Artykuł 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (vide postanowienia NSA: z 8 marca 2004 r. sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r. sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r. sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Tak więc zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uwzględniając powyższe, w zakresie zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie zachodzą przesłanki zastosowania dyspozycji tegoż przepisu, w sytuacji, gdy działalność gospodarcza skarżącego została zakończona w dniu 30 września 2014 r. a skarżący nie posiada majątku pozwalającego na egzekucję należności. Niewątpliwie tak sformułowany zarzut jest nieprawidłowy. Wskazać przede wszystkim należy, że wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego nie zostało powiązane z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. (lub także z innymi przepisami p.p.s.a.), a co było konieczne, bowiem sąd pierwszej instancji samodzielnie nie stosuje przepisów prawa materialnego, a wyłącznie ogranicza się do oceny wykładni bądź zastosowania tych przepisów przez organy. Wyłączną podstawę działań i rozstrzygnięć podejmowanych przez sąd administracyjny stanowią przepisy postępowania sądowoadministracyjnego. Abstrahując od powyższego błędu, wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (przepisem, którego naruszenie zarzucono w skardze kasacyjnej), całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Z powyższego przepisu wynika, czego najwyraźniej nie dostrzega skarżący, że zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego (czego w niniejszej sprawie nie kwestionowały ani organy ani sąd pierwszej instancji) nie jest jedyną przesłanką do uznania, że nastąpiła całkowita nieściągalność należności umożliwiająca ich umorzenie. Z akt sprawy w sposób bezsporny wynika, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne (z którego jest prowadzona skuteczna egzekucja), posiada majątek w postaci współwłasności nieruchomości gruntowej – tereny mieszkaniowe o pow. 4780 m2 (dla której prowadzona jest księga wieczysta z ujawnieniem hipoteki m.in. na rzecz ZUS) oraz posiada następców prawnych. Słusznie zatem ustalił organ, zaś sąd pierwszej instancji to zaakceptował, że w sprawie nie zachodziła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wskazująca, że względem skarżącego wystąpiła całkowita nieściągalność należności w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Za nieskuteczny należało uznać drugi z zarzutów skargi kasacyjnej – naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s., bowiem przepis ten wskazuje na możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w sytuacji braku ich całkowitej nieściągalności, jednakże szczegółowe zasady umarzania takich należności zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), którego naruszenia autor skargi kasacyjnej nie zarzucił sądowi pierwszej instancji. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie stanowi samodzielnej podstawy do ewentualnego umorzenia należności z tytułu składek, dlatego też bez zarzutu naruszenia konkretnych przepisów powyższego rozporządzenia, nie można skutecznie zarzucać sądowi pierwszej instancji dokonanie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Jednocześnie, mając na uwadze uzasadnienie powyższego zarzutu kasacyjnego rozwinięte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazać należy, że skarżący w istocie nie tyle kwestionuje błędną wykładnię powyższego przepisu, co błędne ustalenie stanu faktycznego i nieprawidłową ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, sprowadzające się do uznania, że wbrew stanowiska organu, sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna skarżącego uzasadniała umorzenie ciążących na nim należności z tytułu składek. Tymczasem prawidłowość ustaleń faktycznych oraz ocenę tych ustaleń można zwalczać jedynie za pomocą zarzutów naruszenia przepisów postępowania, wykazując przy tym, że określone uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a nie zarzutem naruszenia przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia przepisów postępowania – 7 k.p.a. poprzez brak wzięcia pod uwagę treści księgi wieczystej nr OP10/00063767/8 i uznanie, iż skarżący posiada majątek pozwalający mu na spłatę należności względem ZUS podczas gdy suma obciążeń hipotecznych na tejże nieruchomości przekracza jej cenę rynkową. Podkreślić przede wszystkim należy, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednakże w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest co do zasady obciążony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (por. wyrok NSA z 17 lutego 2015 r. sygn. akt II GSK 2317/13). W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (wyroki NSA: z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 13 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 31/13; z 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 149/11). Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskującego o umorzenie. Kontrolując zatem stanowisko sądu pierwszej instancji pod kątem ocenienia przez niego poprawności zgromadzenia przez organ materiału dowodowego i jego rozważenia, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że skarżący tak w zarzutach skargi kasacyjnej jak i jej uzasadnieniu, skutecznie nie podważył tych ustaleń i dowodności ich oceny. Z akt sprawy wynika, że organy posiadały wiedzę, że na nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącego są ustanowione ograniczone prawa rzeczowe w postaci hipotek, również na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dlatego też istniały podstawy do przyjęcia, że skarżący posiada majątek pozwalający mu na spłatę należności względem ZUS. Z powyższego składnika majątku nie była prowadzona egzekucja. Podnoszone dopiero na etapie skargi kasacyjnej okoliczności, że wartość ograniczonych praw rzeczowych w postaci hipotek wpisanych do księgi wieczystej przewyższa wartość samej nieruchomości, w żaden sposób nie wpływa na legalność wydanych w sprawie decyzji i nie może świadczyć o naruszeniu przez organy a w konsekwencji przez sąd pierwszej instancji art. 7 k.p.a. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na swobodną jego ocenę oraz podjęcie decyzji w granicach uznania administracyjnego. Przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja wskazuje, że organ przed wydaniem decyzji dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, a tym samym wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku - wszechstronnego rozważenia przesłanek umorzenia należności. To, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez skarżącego rezultatu nie świadczy jeszcze o tym, że doszło do naruszenia przepisów prawa. Umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. jest możliwe jedynie wówczas, gdy ziści się przesłanka "całkowitej nieściągalności". Na dzień orzekania przez sąd pierwszej instancji nie wystąpiła żadna z przesłanek "całkowitej nieściągalności". Wprawdzie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej 30 września 2014 r, to jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych oraz nie zaszła przesłanka braku majątku, ponieważ otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1554,79 zł brutto, pozwalającej na skuteczne prowadzenie egzekucji, uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w postaci dopłat z ARiMR w kwocie 28 564,00 zł oraz pozostaje współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Biorąc powyższe pod uwagę należało skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) na które złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika organu w kwocie 240 zł.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI