I GSK 1009/23

I GSK 1009/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Wegner /przewodniczący/
Piotr Kraczowski
Piotr Piszczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Lu 380/22 - Wyrok WSA w Lublinie z 2022-12-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 54 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7a § 1, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Lu 380/22 w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 9 maja 2022 r. nr 0601-IEE.711.103.2022.2 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 21 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Lu 380/22, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę B. B. (dalej zwanej: skarżącą) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej zwanego: organem lub DIAS) z 9 maja 2022 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
Skargę kasacyjną od powołanego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania za obie instancje a także orzeczenie o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Reprezentujący stronę pełnomocnik wniósł również o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. na podstawie w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj. naruszenia przepisów postępowania przez poprzez naruszenie:
1. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. poprzez skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne pomimo zawnioskowania przez skarżącą o przeprowadzenie rozprawy, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zgodnie z brzmieniem wskazanego przepisu strona zgłosiła wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a skarżąca w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku zażądała przeprowadzenia rozprawy to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zdecydował o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, wbrew przepisom i woli skarżącej, co skutkowało brakiem możliwości obrony swoich praw. Nawet zgodnie z poglądem doktryny wyrażonym przez autorów komentarza do art. 119 p.p.s.a. (R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 7, Warszawa 2021) "Sprawa sądowoadministracyjna może być rozpatrzona w trybie uproszczonym również wówczas, gdy zawnioskuje o to strona, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od złożenia tego wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Prawo do złożenia wniosku służy stronie-należy więc przyjąć, że może to uczynić każdy uczestnik postępowania przed WSA, a więc skarżący, organ, uczestnik postępowania, a także podmioty, o których mowa wart. 33 § 2 p.p.s.a. Artykuł 119 pkt 2 p.p.s.a. nie zawiera ograniczenia przedmiotowego spraw, które mogą być rozpatrzone w trybie uproszczonym - oznacza to, że na wniosek strony rozpatrzeniu w tym trybie mogą podlegać nie tylko skargi na postanowienia i decyzje administracyjne, ale również pozostałe sprawy podlegające zaskarżeniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego";
2. art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako: K.p.a.) w zw. z art. 7a § 1 oraz art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego oraz wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych, zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony; ponadto organ i Sąd w sposób nieuzasadniony ocenił zgromadzony materiał dowodowy dając wiarę wyłącznie twierdzeniom organu, nie uwzględniając twierdzeń skarżącej;
II. na podstawie w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj. naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie poprzez błędną wykładnię art. 54 § 1 ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji co skutkowało jego naruszeniem poprzez wskazanie że organ zastosował jedyny skuteczny środek egzekucyjny przewidziany w u.p.e.a. podczas gdy organ winien podjąć wszelkie czynności celem ustalenia innej możliwości przeprowadzenia egzekucji, nie zaś prowadzenie egzekucji ze świadczeń, dzięki którym Skarżąca ma możliwość przeżycia miesiąca, mając szczególnie na względzie inflację i coraz droższe kwoty życia.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację przemawiającą za jej zasadnością.
Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r. sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r. sygn. akt. I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a, skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ma za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach powołanej podstawy. Uzasadnienie szczątkowe, błędne lub nie na temat podlega ocenie przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku prawidłowego formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Do autora skargi kasacyjnej – będącego przecież profesjonalistą – należy zatem ścisłe wskazanie określonych przepisów prawa, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym to naruszenie polegało.
Oceniając w pierwszej kolejności zarzuty o charakterze procesowym wskazać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie.
Przede wszystkim – po pierwsze – autor skargi kasacyjnej, wbrew dyspozycji art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., nie wykazał, że naruszenie przepisów o charakterze procesowym miało "istotny" wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym jest mowa w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., należy rozumieć – w myśl wyroku NSA z 26 marca 2025 r., sygn. akt II GSK 2509/21 - istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutów skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu I instancji, który to związek przyczynowy jakkolwiek nie musi być realny, to jednak winien uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok Sądu I instancji byłby (mógłby być) inny. Innymi słowy – stosownie do treści wyroku NSA z 12 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 619/23 – wskazać należy, że wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia istotnego wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony i w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić wykazując, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy.
Po drugie, Sąd I instancji nie naruszył treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. (vide zarzut nr I.1. skargi kasacyjnej) gdyż kierując sprawę w zakresie merytorycznego rozpoznania na posiedzenie w trybie uproszczonym miał na uwadze pkt 3 tego przepisu (vide str. 6 motywów Sądu). Trafna jest zatem konstatacja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, że nie był on związany wnioskami tak strony, jak i organu o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Art. 119 pkt 2 p.p.s.a. stanowi bowiem lex specialis w odniesieniu do innych regulacji, w tym i tych powołanych w zarzucie skargi kasacyjnej.
Po trzecie, zupełnie niezrozumiałe jest powołanie w zarzucie nr 1 skargi kasacyjnej obrazy treści art. 33 § 2 p.p.s.a. gdyż powołany przepis odnosi się do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym innej osoby w charakterze uczestnika; skarżąca jest zaś stroną tego postępowania i powołana regulacja nie ma wobec niej jakiegokolwiek zastosowania.
Po czwarte, przechodząc do zarzutu nr I.2. wskazać trzeba, że nie posiada on jakiegokolwiek uzasadnienia gdyż na stronie 7 skargi kasacyjnej – korzystając z metody "kopiuj wklej" – powtórzono raz jeszcze zarzut, co zwalnia Sąd II instancji z jego merytorycznej oceny; między innymi – z tego tytułu – wyżej poczyniono obszerne rozważania.
Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – aktualnie Dz.U.2025.132 ze zm. (w skardze kasacyjnej nie podano ani daty uchwalenia ustawy, ani miejsca jej publikacji, a także istotnie zniekształcając jej nazwę), albowiem i tym razem – korzystając z metody "kopiuj wklej" – powtórzono raz jeszcze treść zarzutu, nie podejmując jakiejkolwiek próby właściwej wykładni tego przepisu, co zwalnia Sąd II instancji z jego merytorycznej oceny. Dostrzec także wypada, że z powyższego przepisu wynika, iż osobie zobowiązanej przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą jest zaś 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Ogólnikowość sformułowań zawartych w zarzucie – przy braku rzeczowego uzasadnienia – uniemożliwia podjęcie próby skutecznego sprecyzowania naruszonego prawa, bowiem autor skargi kasacyjnej np. nie wskazuje przepisów ustawy, które naruszono (arg. ex art. 54 § 1ust. 1 ustawy), jak też nie wskazuje mniej uciążliwego środka egzekucyjnego aniżeli ten, który został zastosowany (vide art. 54 § 1 ust. 2 ustawy).
Odnosząc się do wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia wskazać należy, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w swojej treści co do zasady nie dopuszczają możliwości zgłoszenia wniosku o wstrzymanie wykonania wyroku. Znajdujące się w niej wyjątki – zawarte w art. 89 p.p.s.a. oraz art. 284 p.p.s.a. – nie mają natomiast zastosowania w niniejszej sprawie. Przepis art. 89 p.p.s.a. dotyczy bowiem możliwości wstrzymania wykonania orzeczenia sądowego w toku postępowania o przywrócenie uchybionego terminu. Natomiast art. 284 p.p.s.a. przewiduje możliwość wstrzymania wykonania prawomocnego orzeczenia sądu. Mając powyższe na względzie należy wyjaśnić, że wskutek wniesienia środka zaskarżenia jakim jest skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zaskarżony wyrok pozostaje wyrokiem nieprawomocnym, a co za tym idzie – nie wywołuje on skutków prawnych związanych z przedmiotem rozstrzygnięcia. Dopiero prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 170 p.p.s.a.).
Reasumując, wobec powyższego skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
O kosztach nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu orzeknie Sąd I instancji.
Mając powyższe na względzie należało – stosownie do treści art. 184 p.p.s.a. – orzec jak w sentencji.