I GSK 1003/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną RIO, uznając dopuszczalność retroaktywnego stosowania uchwały Rady Powiatu w sprawie dotacji dla spółek wodnych, mimo opóźnienia w jej złożeniu.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Kolegium RIO od wyroku WSA, który uchylił uchwałę RIO stwierdzającą nieważność części uchwały Rady Powiatu Pruszkowskiego. RIO zarzucało naruszenie zakazu retroakcji przez uchwałę Rady, która miała zastosowanie do wniosków złożonych przed jej wejściem w życie. NSA uznał, że zasady demokratycznego państwa prawnego nie stały na przeszkodzie takiemu działaniu, gdyż miało ono na celu uniknięcie negatywnych skutków zaniedbań organów władzy i zapewnienie spółkom wodnym środków na ich działalność.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA uchylił uchwałę RIO, która stwierdzała nieważność części uchwały Rady Powiatu Pruszkowskiego dotyczącej udzielania dotacji celowej spółkom wodnym. Głównym zarzutem RIO było naruszenie zakazu retroakcji przez uchwałę Rady, która miała zastosowanie do wniosków o dotację złożonych przed dniem jej wejścia w życie. NSA, analizując przepisy ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych oraz Konstytucji RP, uznał, że zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją na przeszkodzie wprowadzeniu przepisów z mocą wsteczną, jeśli nie naruszają one praw obywateli i służą ważnemu interesowi społecznemu. Sąd podkreślił, że w tej konkretnej sprawie retroaktywne zastosowanie uchwały miało na celu uniknięcie negatywnych skutków zaniedbań organów władzy publicznej oraz zapewnienie spółkom wodnym środków finansowych na ich działalność, która ma wymiar społeczny. W związku z tym NSA oddalił skargę kasacyjną RIO, uznając, że zaskarżony wyrok WSA nie narusza prawa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją na przeszkodzie takiemu retroaktywnemu działaniu prawa, jeśli służy ono uniknięciu negatywnych skutków zaniedbań organów władzy i realizacji ważnego interesu społecznego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych dopuszcza wsteczne działanie prawa, o ile nie narusza to zasad demokratycznego państwa prawnego. W tej sprawie retroakcja była uzasadniona potrzebą zapewnienia środków spółkom wodnym i uniknięciem skutków zaniedbań organów, co mieści się w pojęciu lojalności państwa wobec obywateli.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (7)
Główne
ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych art. 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych
Umożliwia nadanie aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie.
ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych art. 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych
Wyjaśnia, że zasady ogłaszania aktów prawnych nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Demokratyczne państwo prawne wymaga poszanowania zasady zaufania obywatela do państwa i prawa, a także zasady lojalności państwa wobec adresata norm prawnych.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 148
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawo wodne art. 443 § 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
ustawa o samorządzie powiatowym art. 78
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zasady demokratycznego państwa prawnego nie stały na przeszkodzie retroaktywnemu zastosowaniu uchwały, gdyż miało to na celu uniknięcie negatywnych skutków zaniedbań organów i realizację interesu społecznego.
Odrzucone argumenty
Naruszenie prawa materialnego (art. 4 w zw. z art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące naruszeniem zakazu retroakcji. Naruszenie prawa materialnego (art. 443 ust. 4 Prawa wodnego) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie przepisów postępowania (art. 148 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.) przez uchylenie uchwały RIO, która była uzasadniona. Naruszenie art. 2 Konstytucji RP przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące naruszeniem zakazu retroakcji i zasady zaufania.
Godne uwagi sformułowania
zasadą demokratycznego państwa prawnego jest nieobarczanie obywateli skutkami zaniedbań organów władzy publicznej zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa określana jest w orzecznictwie Trybunału także jako zasada lojalności państwa wobec adresata norm prawnych nie można więc twierdzić, że wprowadzenie przepisu z mocą wsteczną samo w sobie jest sprzeczne z zasadami konstytucyjnymi
Skład orzekający
Beata Sobocha-Holc
sprawozdawca
Grzegorz Dudar
członek
Michał Kowalski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasad dopuszczalności retroaktywnego stosowania przepisów prawa miejscowego w kontekście zasad demokratycznego państwa prawnego i lojalności państwa wobec obywateli."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji opóźnienia organu w złożeniu uchwały i potrzeby zapewnienia środków finansowych dla spółek wodnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia retroakcji w prawie administracyjnym i pokazuje, jak sądy interpretują zasady państwa prawnego w praktyce, szczególnie w kontekście błędów organów administracji.
“Czy prawo może działać wstecz? NSA wyjaśnia, kiedy dopuszczalne jest stosowanie przepisów z mocą wsteczną.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 1003/20 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-05-24 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-07-08 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Beata Sobocha-Holc /sprawozdawca/ Grzegorz Dudar Michał Kowalski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego 6412 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące powiatu; skargi organów powiatu na czynności nadzorcze Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Regionalna Izba Obrachunkowa Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 134 § 1 w zw. z art. 148 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 2 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. Dz.U. 2019 poz 1461 art. 4 w zw. z art. 5 Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 2207/19 w sprawie ze skargi Rady Powiatu Pruszkowskiego na uchwałę Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie z dnia 1 października 2019 r., nr 21.276.2019 w przedmiocie stwierdzenia w części nieważności Uchwały Nr XII/108/2019 Rady Powiatu Pruszkowskiego z dnia 27 sierpnia 2019 r. w sprawie udzielania dotacji celowej spółkom wodnym, trybu postępowania w sprawie udzielania dotacji oraz sposobu ich rozliczania 1. sprostować oczywistą omyłkę pisarską w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 2207/19 w ten sposób, że w miejsce "Powiatu Pruszkowskiego" wpisać "Rady Powiatu Pruszkowskiego"; 2. oddala skargę kasacyjną; 3. zasądza od Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie na rzecz Rady Powiatu Pruszkowskiego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wyrokiem z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 2207/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej także "Sądem I instancji"), działając na podstawie art. 148 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej zwanej "p.p.s.a.") uchylił uchwałę Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie (dalej zwanego "RIO" lub "organem") z 1 października 2019 r., nr. 21.276.2019, w przedmiocie stwierdzenia w części nieważności uchwały w sprawie udzielenia dotacji oraz sposobu ich rozliczenia oraz zasądził od organu na rzecz Powiatu Pruszkowskiego (dalej zwanego "skarżącym") 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił organ, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 w związku z art. 5 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1461; dalej zwaną "ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych") przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przez przyjęcie, że nie doszło do naruszenia zakazu retroakcji i istotnego naruszenia prawa, które miałoby skutkować orzeczeniem o nieważności części § 9 uchwały, a w konsekwencji uznanie za dopuszczalne przez organ uchwałodawczy jednostki samorządu terytorialnego zamieszczenie zapisu w treści uchwały, że ma ona zastosowanie do wniosków o dotację złożonych przed dniem wejścia w życie uchwały; 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 443 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. 2020 r., poz. 310 ze zm.), przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez uznanie, że do wniosków o dotację, złożonych przez spółki wodne, na podstawie uchwały Nr XLVIII/417/2018 Rady Powiatu Pruszkowskiego z 28 sierpnia 2018 r. w sprawie udzielenia spółkom wodnym dotacji celowych z budżetu Powiatu Pruszkowskiego, trybu postępowania w sprawie udzielenia tych dotacji i sposobu ich rozliczenia, ma zastosowanie uchwała Nr XII/108/2019 z 27 sierpnia 2019 r. Rady Powiatu Pruszkowskiego w sprawie udzielania dotacji celowej spółkom wodnym, trybu postępowania w sprawie udzielania dotacji oraz sposobu ich rozliczania oraz przez uznanie, że Rada Powiatu Pruszkowskiego nie naruszyła zakazu retroakcji i tym samym nie naruszyła przepisów art. 5 oraz art. 4 w związku z art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych w sposób istotny; 3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 148 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., przez uchylenie uchwały Nr 21.276.2019 Kolegium RIO z 1 października 2019 r., podczas gdy stanowisko Kolegium jest w pełni uzasadnione. Sąd I instancji pominął fakt (nie dostrzegł faktu) złożenia do RIO w Warszawie – uchwały Nr XLVIII/417/2018 Rady Powiatu Pruszkowskiego z 28 sierpnia 2018 r. w sprawie udzielenia spółkom wodnym dotacji celowych z budżetu Powiatu Pruszkowskiego, trybu postępowania w sprawie udzielenia tych dotacji i sposobu ich rozliczenia – po 9 miesiącach od jej podjęcia, co (opieszałość w działaniach powiatu) może wskazywać, że podejmowane uchwały w sprawie dotacji wcale nie są niezbędne, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie stosunków wodnych na terenie powiatu. Dodatkowo zaniedbanie to narusza art. 78 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 511 ze zm.). Wydaje się, że jeśli faktycznie dotacje byłyby jedynym źródłem przychodu dla spółek wodnych, a ich brak miałby skutkować likwidacją lub zaprzestaniem działalności, to powiat przekazywałby uchwałę w tej sprawie w ustawowym terminie (a więc 7 dni od podjęcia uchwały), aby po zakończeniu procedury podejmowania uchwały przystąpić niezwłocznie do procedury udzielania dotacji i umożliwić beneficjentom ubieganie się o dotację; 4) naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przez uznanie, że Rada Powiatu Pruszkowskiego – wprowadzając zapis § 9 do uchwały Nr XII/108/2019 Rady Powiatu Pruszkowskiego z 27 sierpnia 2019 r. w sprawie udzielania dotacji celowej spółkom wodnym, trybu postępowania w sprawie udzielania dotacji oraz sposobu ich rozliczania, a mianowicie że uchwała ma zastosowanie do wniosków o dotację złożonych przez spółki wodne przed dniem wejścia w życie tej uchwały – nie naruszyła zakazu retroakcji i zasady zaufania, podczas gdy faktycznie naruszyła ten zakaz i zasadę. W oparciu o te zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, jeżeli Sąd uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a także zasądzenie na rzecz strony wnoszącej skargę kasacyjną kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący sformułował wniosek o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne niż podniesione w skardze kasacyjnej naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Zaskarżony wyrok nie narusza prawa w sposób opisany w zarzutach kasacyjnych dotyczących zarówno naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jak i w zarzutach naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 148 p.p.s.a. Przepis art. 148 p.p.s.a. ma charakter wynikowy i reguluje sposób rozstrzygnięcia sprawy, określając przypadek, kiedy sąd, uwzględniając skargę na akt nadzoru, uchyla ten akt. Natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy sąd I instancji – nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien był to uczynić lub rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) niż sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem lub rozpoznał skargę z przekroczeniem granic danej sprawy lub nie rozpoznał istoty sprawy (por.m.in. wyroki NSA: z 13 marca 2019 r. sygn. akt II GSK 2349/17; z 23 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1695/17). Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie absolutnie nie miała miejsca. Sąd I instancji odniósł się bowiem do wszystkich istotnych kwestii mających wpływ na ocenę legalności badanego aktu nadzoru, oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia Kolegium RIO w szczególności w kontekście naruszenia przez część § 9 uchwały Powiatu Pruszkowskiego zakazu retroakcji, o którym mowa w art. 4 w zw. z art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i wykazał, że sporny zapis § 9 uchwały jest zgodny z wymienionymi przepisami ustawy. Wyniku tej oceny nie mógł zmienić fakt opóźnionego złożenia do RIO uchwały Powiatu z 28 sierpnia 2018 r., bowiem uchwała ta nie była przedmiotem kontroli w ramach niniejszego postępowania. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podniesionych w skardze za nietrafne należy uznać stanowisko RIO, że sporna uchwała narusza zasadę lex retro non agit. Zgodnie z art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych zasady ogłaszania aktów prawnych, określone w art. 4 ww. ustawy "(...) nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie." Przepis ten umożliwia więc, w sposób wyraźny, wprowadzenie aktów normatywnych z mocą wsteczną, ale pod warunkiem, że nie zostaną naruszone zasady demokratycznego państwa prawnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można więc twierdzić, że wprowadzenie przepisu z mocą wsteczną samo w sobie jest sprzeczne z zasadami konstytucyjnymi, skoro art. 88 ust. 2 Konstytucji RP przewiduje, że zasady i tryb ogłaszania aktów normatywnych określa ustawa, a ww. art. 5 znajduje się w takiej ustawie czyli w ustawie z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych aktów prawnych. W doktrynie podkreśla się dopuszczalność wprowadzania w życie przepisów z mocą wsteczną, ale też wyjątkowość i kontrowersyjność zezwolenia ustawodawcy na retroaktywne działanie przepisów prawa ze względu na pojemność i niedookreśloność pojęć będących warunkami uprawniającymi do takiego działania tj. zwrotu "demokratyczne państwo prawne" oraz sformułowania "zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie". Dodatkowo, zwraca się uwagę, że ocena zgodności z prawem takiego działania należeć będzie początkowo do podmiotów wyposażonych w kompetencje prawotwórcze. Dopiero następczo kontrola prawidłowości tej oceny została przekazana organom sprawującym nadzór oraz sądom administracyjnym (por. Dorota Dąbek "Prawo miejscowe", Warszawa 2007 r., LEX nr 59689). Komentatorzy (G. Wierczyński, komentarz do art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (w:) Grzegorz Wierczyński "Redagowanie i ogłaszanie aktów normatywnych. Komentarz.", Warszawa, 2009, LEX nr 55550) przywołują również poglądy Trybunału Konstytucyjnego, który w wielu orzeczeniach podkreślał, że zakaz retroaktywnego działania prawa "(...) nie ma charakteru bezwzględnego, absolutnego i w sytuacjach nadzwyczajnych ustawodawca może od niego odstąpić (zob. np. wyrok TK z 24 października 2000 r., K 12/00, OTK 2000, Nr 7, poz. 255). Odstępstwo od tej zasady jest dopuszczalne wtedy, gdy «jest to konieczne dla realizacji wartości konstytucyjnej, ocenionej jako ważniejsza od wartości chronionej zakazem retroakcji» (zob. np. wyrok z 31 stycznia 2001 r., P 4/99, OTK 2001, Nr 1, poz. 5), «a jednocześnie realizacja tej zasady nie jest możliwa bez wstecznego działania prawa» (zob. np. wyrok TK z 7 lutego 2001 r., K 27/00, OTK 2001, Nr 2, poz. 29). «Im bardziej intensywna jest ingerencja prawodawcy w sferę stosunków prawnych ukształtowanych w przeszłości, tym większa musi być waga wartości konstytucyjnych uzasadniających taką ingerencję» (wyrok TK z 2 kwietnia 2007 r., SK 19/06, OTK-A 2007, Nr 4, poz. 37)". Sądy administracyjne również akceptują możliwość wprowadzenia w życie przepisów z mocą wsteczną. W wyroku z 17 września 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 734/10, WSA w Krakowie stwierdził (z powołaniem się na literaturę prawniczą i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego), że "(...) zasada niedziałania prawa wstecz nie ma charakteru bezwzględnego, absolutnego i w sytuacjach nadzwyczajnych ustawodawca może od niego odstąpić, np. gdy jest to konieczne dla realizacji wartości konstytucyjnej ocenianej jako ważniejsza od wartości chronionej zakazem retroakcji. Jednak możliwość skorzystania z zapisów art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych (...) powinna mieć charakter nadzwyczajny, wyjątkowy." W ocenie orzekającego Sądu, "zasadą demokratycznego państwa prawnego" w rozumieniu art. 5 ww. ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych jest nieobarczanie obywateli skutkami zaniedbań organów władzy publicznej lub też jej przedstawicieli (funkcjonariuszy publicznych). Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że kwestionowany zapis w uchwale został podyktowany poprawą sytuacji podmiotów, które wykonują zadania istotne z punktu widzenia Powiatu, poprzez m.in. zapewnienie właściwego funkcjonowania stosunków wodnych na terenie Powiatu. Rada Powiatu kwestionowany zapis uchwały zawarła za względu na zapewnienie udzielenia dofinansowania podmiotom, które wykonały swoje działania w 2019 r., jednakże z powodu uchylenia uchwały podjętej w 2018 r. byłyby pozbawione takiej możliwości, mimo zabezpieczenia środków na działalność spółek wodnych w budżecie powiatu na 2019 rok. Brak regulacji odnoszącej się do udzielenia dotacji celowej spółkom wodnym tylko w tym jednym roku nastąpił ze względu na uchylenie uchwały Rady Powiatu Pruszkowskiego Nr XLVIII/417/2018 z 28 sierpnia 2018 r. w sprawie udzielenia spółkom wodnym dotacji celowych z budżetu Powiatu Pruszkowskiego, trybu postępowania w sprawie udzielenia tych dotacji i sposobu ich rozliczenia z przyczyn leżących po stornie Powiatu. A zatem spowodowane to było zaniedbaniami organów władzy publicznej. Zgodzić się również należy ze stanowiskiem Sądu I Instancji, że rozciągnięcie działania uchwały również na rok 2019, w sytuacji, gdy były na ten cel przeznaczone środki w budżecie j.s.t. na ten rok, nie pogarsza sytuacji podmiotów składających wnioski w innych latach budżetowych. Uchwała w brzmieniu uchwalonym przez Radę Powiatu 27 sierpnia 2019 r. umożliwia zastosowanie jej, udzielenie dotacji i wykorzystanie przeznaczonych na ten cel środków w budżecie na 2019 rok, co wypełnia szeroko rozumiany interes społeczny. Tym samym nie doszło do ograniczenia praw lub zwiększenia zobowiązań adresatów norm prawnych, a wręcz przeciwnie. Wprowadzenie kwestionowanego zapisu poprawiło sytuację prawną adresatów normy prawnej – tu: spółek wodnych, nadto nie nastąpiło to kosztem pozostałych adresatów tej uchwały, gdyż nowe wnioski, składane w jej trybie, mogły się odnosić tylko i wyłącznie do roku 2020 i następnych, a więc i do innych okresów budżetowych. Jednakże, co Sąd uznał za rozstrzygające w niniejszej sprawie, skutki zaniedbania Rady Powiatu poniosłyby przede wszystkim podmioty, które mimo wykonania nałożonych na nie zadań, zostałyby pozbawione możliwości otrzymania dotacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, "zasada demokratycznego państwa prawnego", do której odwołuje się ww. art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych powinna być rozumiana w taki sposób, jak to interpretuje Trybunał Konstytucyjny dokonując wykładni art. 2 Konstytucji RP. Przepis ten używa również tego samego określenia wskazując, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wyroku z 7 października 2008 r. P 30/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że demokratyczne państwo prawne wymaga poszanowania zasady zaufania obywatela do państwa i prawa. Natomiast w wyroku z 3 marca 2011 r. K 23/03 Trybunał wyjaśniał, że zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa określana jest w orzecznictwie Trybunału także jako zasada lojalności państwa wobec adresata norm prawnych. Wyraża się ona w stanowieniu i stosowaniu prawa w taki sposób, by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela, który powinien móc układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na prawne skutki niedające się przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i że jego działania są zgodne z obowiązującym prawem oraz także w przyszłości będą uznawane przez porządek prawny. Obydwa powołane wyżej wyroki, wprawdzie zostały wydane w zupełnie innych stanach faktycznych, jednakże prezentują jednolity, zdaniem Sądu, sposób rozumienia zasady demokratycznego państwa prawa polegającej na "lojalności państwa" wobec obywateli poprzez takie kształtowanie przepisów aby nie powodować dla obywateli negatywnych, niezawinionych przez nich, skutków. W rozstrzyganej sprawie zasada lojalności państwa może być rozumiana jako zasada lojalności organów samorządu terytorialnego wobec społeczności lokalnej oraz podmiotów gospodarczych z danego obszaru. Zgodnie bowiem art. 16 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji RP samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Zdaniem Sądu, sporny zapis § 9 uchwały umożliwiający zastosowanie jej do wniosków złożonych po 1 stycznia 2019 r., służył uniknięciu negatywnych skutków braku regulacji w zakresie przyznana dotacji za 2019 r. i przede wszystkim umożliwiał spółkom wodnym uzyskanie środków finansowych na ich działalność, która ma wymiar działalności w interesie społecznym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sporna treść uchwały była dopuszczalna, ponieważ zasady demokratycznego państwa prawnego w rozumieniu ww. art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych oraz art. 2 Konstytucji RP nie stały na przeszkodzie takiemu retroaktywnemu działaniu prawa. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie 204 pkt 1 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI