I FZ 413/16

I FZ 413/16 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2017-01-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-12-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ryszard Pęk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
I SA/Lu 1214/15 - Postanowienie WSA w Lublinie z 2016-06-09
I FZ 226/16 - Postanowienie NSA z 2016-09-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 86 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
art. 150
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Ryszard Pęk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1214/15 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 5 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2008 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić termin do wniesienia skargi.
Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 20 października 2016 r., sygn. I SA/Lu 1214/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił T. S. (dalej zwana: "skarżącą") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. w 5 sierpnia 2015 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2008 r.
2. W uzasadnieniu sąd I instancji wyjaśnił, że skarga wniesiona przez skarżącą została odrzucona postanowieniem z 9 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1214/15, ponieważ nie została złożona w przewidzianym do tego terminie. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej 28 czerwca 2016 r. (k.109 akt sądowych).
3. Wnioskiem z 1 lipca 2016 r. (k. 137 akt sądowych) skarżąca, za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w L., wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Jednocześnie wraz z wnioskiem skarżąca złożyła nową skargę.
W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu skarżąca wywodziła, że przekroczenie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jej winy, gdyż przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję po upływie okresu awizowania nie została zwrócona do nadawcy, lecz wydana osobie upoważnionej do odbioru, co nastąpiło aż 6 dni później. To zaś, w ocenie skarżącej, powodowało usprawiedliwione przekonanie, że przesyłka została odebrana w terminie a błąd pracownika poczty w postaci poźniejszego wydania przesyłki nie mógł być poczytywany na jej niekorzyść.
4. Sąd I instancji odmawiając skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi przyjął, że nie wykazała ona obiektywnie niezależnych przyczyn, które uniemożliwiły jej wniesienie skargi z zachowaniem ustawowego terminu. Skarżąca – jak zaznaczył sąd I instancji – wskazując jedynie na przekonanie odbioru przesyłki w terminie nie uprawdopodobniła, że dołożyła wszelkich starań przy prowadzeniu swoich spraw i że uchybienie terminowi do wniesienia skargi było uzasadnione okolicznościami od niej niezależnymi, skutkującymi brakiem winy w uchybieniu terminu. Sąd I instancji odwołując się do akt podatkowych zwrócił też uwagę, że przesyłki kierowane do skarżącej niejednokrotnie były awizowane, nawet dwukrotnie, a skarżąca nie kwestionowała tego trybu doręczenia, ani faktu otrzymania zawiadomień o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym.
5. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę przez przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 5 sierpnia 2015 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:
- art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej zwana w skrócie "ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) przez błędne przyjęcie, że kwestia prawidłowego doręczenia z wykorzystaniem fikcji prawnej została rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny, co ma wpływ na skutek doręczenia decyzji, podczas gdy niniejsze postępowanie dotyczy przywrócenia terminu, a więc sytuacji, gdy termin do wniesienia skargi (liczony od daty doręczenia z wykorzystaniem fikcji prawnej) został przekroczony;
- art. 87 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez bezpodstawne przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi;
- art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 w związku z art. 166 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez pominięcie przy orzekaniu oraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentów skarżącej zawartych w zażaleniu na odrzucenie skargi, a dotyczących braku pozostawienia awizo w skrzynce adresata.
6. W piśmie procesowym z 6 grudnia 2016 r. skarżąca wniosła o zaliczenie na poczet materiału dowodowego odpowiedzi na reklamację złożoną przez skarżącą w związku z nieprawidłowym doręczeniem przesyłki zawierającej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 5 sierpnia 2015 r.
7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
7.1. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
7.2. Na wstępie należy podnieść, że regułą w postępowaniu sądowym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Przepis art. 86 § 1 zd. 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje bowiem możliwość przywrócenia terminu przez sąd na wniosek strony pod warunkiem, że uchybiła ona terminowi bez swojej winy. Zgodnie zaś z przepisem art. 87 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Uprawdopodobnienie - jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie - jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 145/12 oraz z 24 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 711/11). W piśmiennictwie "uprawdopodobnienie" określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (za: M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, Nowe Prawo z 1980, nr 3, s. 75 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2012r., sygn. akt II FZ 142/12).
7.3. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wbrew temu co przyjął sąd I instancji powołane przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu do złożenia skargi uprawdopodobniły brak winy w jego przekroczeniu.
Okolicznością bezsporną na gruncie tej sprawy pozostaje to, że skarga na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 5 sierpnia 2015 r. została złożona po upływie terminu przewidzianego w art. 53 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co zostało przesądzone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 września 2016 r., sygn. akt I FZ 226/16.
Kluczowa dla sprawy tej pozostawała jednak ocena okoliczności, na które powoływała się skarżąca, tj. jaki wpływ na obliczenie przez skarżącą terminu do wniesienia skargi miał błąd doręczyciela polegający na wydaniu przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję po upływie terminu 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej.
Sąd I instancji, odmawiając skarżącej przywrócenia terminu przyjął, że w sytuacji, kiedy pod adresem skarżącej doręczyciel pozostawił dwukrotnie zawiadomienia o złożeniu przesyłki w placówce pocztowej, to skarżąca – starannie działając - powinna uwzględnić również od kiedy biegnie termin do złożenia skargi do sądu, jeżeli przesyłka nie zostanie odebrana w terminie przewidzianym przez prawo. Wówczas skarżąca wiedziałaby, że odebranie pisma w placówce pocztowej po terminie do jego odbioru, nie zmienia początku biegu terminu do złożenia skargi.
7.4. Słuszne co do zasady stanowisko sądu I instancji nie uwzględnia jednak tego, że skarżąca mogła pozostawać w błędnym przekonaniu co do sposobu obliczenia terminu w sytuacji, wywołanym błędami doręczyciela.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym zażalenie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że przy rozpatrywaniu wniosku o przywróceniu terminu, należy uwzględnić to, jaki wpływ na prawidłowe obliczenie przez stronę terminu do dokonania czynności procesowej (tu wniesienia skargi) miały błędy doręczyciela (Poczty Polskiej) polegające na wydaniu przesyłki w okresie dłuższym niż 14 dni licząc od pierwszego zawiadomienia. Jeżeli strona działała w błędzie w związku z nieprawidłowościami, których dopuścił się doręczyciel i nie przyczyniła się do powstania tych nieprawidłowości, to można przyjąć, że uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1407/12).
7.5. Niewątpliwie w okolicznościach zaistniałych w niniejszej sprawie Poczta Polska dopuściła się błędu, który polegał na wydaniu przesyłki skarżącej po okresie dłuższym niż 14 dni licząc od dnia pierwszego zawiadomienia i okoliczność ta wprost wynika z pisma Poczty Polskiej S.A. z 25 listopada 2016 r. znajdującego się w aktach sprawy (karta 175). W piśmie tym Poczta Polska przyznała, że przesyłka polecona została wydana po terminie jej odbioru.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powołane w toku postępowania przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu uprawdopodobniały brak jej winy w przekroczeniu terminu do złożenia skargi. Nie zostało bowiem skutecznie podważone uprawdopodobnienie, że skarżąca odbierając awizowaną przesyłkę w dniu 26 sierpnia 2015 r. mogła być przekonana, że termin do wniesienia odwołania należy liczyć od tego momentu. Ustalenie takich okoliczności jak termin pierwszego zawiadomienia i upływ 14 dni licząc od tego momentu należy bowiem przede wszystkim to do profesjonalnych organów w tym do Poczty Polskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt I FSK 132/12 zwrócił uwagę na to, że art. 150 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej nie przewiduje przechowywania korespondencji przez okres dłuższy niż 14 dni licząc od pierwszego zawiadomienia i że błędem jest obciążanie odbiorcy przesyłki winą za niezgodne z przepisami prawa postępowanie Poczty Polskiej. Jeżeli odbiorca przesyłki działał w błędzie w związku z nieprawidłowościami, których dopuścił się doręczyciel, przy czym brak jest podstaw do uznania, że strona przyczyniła się do powstania tych nieprawidłowości, to błąd ten uprawdopodobnia okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Innymi słowy przy ocenie winy lub braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy mieć na względzie, że skarżąca odbierając przedmiotową przesyłkę nawet po przewidzianym 14-dniowym terminie do jej odbioru mogła pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że termin do wniesienia skargi należy liczyć od tego momentu, tj. odbioru przesyłki.
7.6. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że okoliczności rozpoznawanej sprawy nie dają podstaw do przyjęcia, że skarżąca lub osoba działająca w jej imieniu przyczyniła się do powstania nieprawidłowości polegającej na "przetrzymaniu" przesyłki przez Pocztę Polską. Tym samym skarżąca uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w nieterminowym złożeniu skargi, co uzasadniało przywrócenie terminu do dokonania danej czynności w świetle art. 86 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaskarżone postanowienie podlegało zaś uchyleniu na postawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 tej ustawy.
7.7. Odnosząc się na zakończenie do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i 204 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. (por. także uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 4/07, opubl. ONSAiWSA z 2008 r., nr 2, poz. 23).