I FZ 288/24

I FZ 288/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ryszard Pęk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 86 § 1, art. 87 § 1 i 2, art. 185 § 1, art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 października 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 235/24 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia wpisu od skargi w sprawie ze skargi G. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 grudnia 2023 r. nr 2401-IOV1.4103.300.2021.KLO UNP:2401-23-285719 w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2013 r. postanawia 1) uchylić w całości zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić skarżącemu termin do usunięcia braku formalnego skargi przez uiszczenie uzupełnionego wpisu od skargi.
Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 7 października 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 235/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia wpisu od skargi wniesionej przez G. Z. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2013 r.
2. Przewodnicząca Wydziału I, po ustaleniu wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 726.366 oraz uwzględniając, że prawomocnie zwolniono skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 2.500 zł, zarządzeniem z 6 sierpnia 2024 r. wezwała skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez uiszczenie kwoty 2.000 zł tytułem uzupełniającego wpisu od skargi, w terminie 7 dni – pod rygorem odrzucenia skargi. Ponieważ przesyłkę zawierającą wezwanie doręczono skutecznie pełnomocnikowi skarżącego 21 sierpnia 2024 r. za pośrednictwem e-PUAP, termin do uiszczenia wymaganego wpisu upłynął 28 sierpnia 2024 r. (dzień roboczy – środa). Z akt sprawy wynika, że przelew na rzecz Sądu pierwszej instancji w imieniu skarżącego został zlecony 29 sierpnia 2024 r.
3. Pełnomocnik skarżącego złożył 2 września 2024 r. wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu podniósł, że skarżący w okresie od 27 do 30 sierpnia 2024 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim załączając druk zwolnienia lekarskiego ZUS ZLA. Wyjaśnił, że 20 sierpnia 2024 r. skarżący udał się na wizytę lekarską i wówczas de facto rozpoczęła się przyczyna, która uniemożliwiła uzupełnienie wpisu, co potwierdziła kolejna wizyta u stomatologa 26 sierpnia 2024 r. Skarżący – jak argumentowano we wniosku o przywrócenie terminu – z uwagi na stan zdrowia 28 sierpnia 2024 r. poprosił ojca o dokonanie wpłaty w jego imieniu. Ojciec skarżącego 29 sierpnia 2024 r. osobiście dokonał wpłaty kwoty 2.000 zł. Zwolnienie lekarskie obejmujące okres od 27 do 30 sierpnia 2024 r. zostało wystawione dopiero 30 sierpnia, bowiem – jak wyjaśniono we wniosku – lekarz stomatolog nie wiedział, że w stosunku do osoby bezrobotnej także wystawia się zwolnienie lekarskie wpisując dane odpowiedniego urzędu pracy. Do wniosku załączono druk receptowy z 20 sierpnia 2024 r. wystawiony przez lekarza dentystę, z którego wynika, że skarżący pozostawał "niezdolny do pracy i czynności administracyjnych od 20.08 – 26.08. 2024 r." (k. 95).
4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględniając wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu od skargi przywołał art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W uzasadnieniu postanowienia przyjął, że nie każda choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności. Tylko nagła choroba może stanowić przesłankę do przywrócenia terminu, jeśli zostaną spełnione określone warunki. Choroba musi mieć charakter niespodziewany lub nagły, czyli musi wystąpić takie pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. Poza tym strona musi wykazać, że stan zdrowia w danym okresie uniemożliwiał jej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności osobiście, jak również wykluczał możliwość posłużenia się inną osobą.
W ocenie Sądu pierwszej instancji dolegliwości zdrowotne skarżącego, na które wskazano we wniosku, nie mogą być uznane za okoliczność uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu. Wskazać bowiem należy, że uprawdopodobnienie obłożnej choroby nie zawsze oznacza brak winy strony w uchybieniu terminu, zwłaszcza, gdy strona może posłużyć się innymi osobami i wykonać czynność w terminie.
Sąd pierwszej instancji stwierdził w podsumowaniu, że argumentacja wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobnia braku winy skarżącego. Nie została uprawdopodobniona okoliczność, że problemy zdrowotne skarżącego, rodzaj choroby, bądź sytuacja osobista uniemożliwiały dokonanie czynności w terminie oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Podkreślił, że wykluczenie winy wymaga wykazania przez stronę, że pomimo dołożenia wszelkich możliwych w określonych warunkach starań, nie mogła ona przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w ustawowym terminie. Z żadnych zaś dokumentów załączonych do akt sprawy nie wynika, aby w czasie biegu terminu przewidzianego na dokonanie czynności procesowej, wystąpiła okoliczność usprawiedliwiająca uchybienie terminu.
5. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie:
5.1. art. 86 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez niewłaściwe zastosowanie i nieuznanie, że skarżący bez swojej winy dokonał uchybienia terminu w uzupełnieniu wpisu od wniesionej skargi, bowiem skarżący będąc pod wpływem silnych leków przeciwbólowych z uwagi na zdrowotne problemy stomatologiczne nie mógł – co zostało udowodnione lub przynajmniej uprawdopodobnione – dokonać czynności procesowej tzn. dokonać uzupełnienia wpisu,
5.2. naruszenie przepisów postępowania bowiem w składzie sądu, uczestniczyła osoba nieuprawniona, bowiem sędzia WSA B. M. został powołany w wadliwej procedurze z uwagi na fakt, ze Krajowa Rada Sądownictwa nie zbadała przesłanki bycia nieskazitelnego charakteru wynikającej z art. 6 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm., dalej: ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych).
6. Pełnomocnik skarżącego wniósł w zażaleniu:
6.1. o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o rozpoznanie sprawy w trybie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, a z ostrożności procesowej o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w każdym wypadku o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
6.2. w trybie art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci:
1) uchwały 429/2024 Krajowej Rady Sądownictwa dnia 15 kwietnia 2021 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na trzy stanowiska sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym W Gliwicach, ogłoszone w Monitorze Polskim z 2020 r., poz. 746,
2) uchwały nr 1296/2021 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 23 września 2021 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na dwa stanowiska sędziego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, ogłoszone w Monitorze Polskim z 2021 r., poz. 54,
- na okoliczność, czy Krajowa Rada Sądownictwa badała spełnienie wymogu moralnego, o którym mowa w art. 9 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, nie w kontekście kandydata na sędziego B. M. (nawiązanie do przesłanki bycia nieskazitelnego charakteru);
6.3. na podstawie art. 5a § 4 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, o badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego B. M. wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, bowiem zdaniem skarżącego nie doszło badania niezawisłości oraz bezstronności w trakcie postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa. Skarżący, w kontekście wniosku o badanie niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a § 5 pkt 1 ww. ustawy żąda stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1 ww. ustawy.
7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
7.1. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
7.2. Na wstępie, odnosząc się do zarzutu podniesionego w pkt. 5.2. zażalenia oraz wniosku o przeprowadzenie dowodu z uchwał KRS-u z pkt 6.3.2., a także wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego B. M. wymogów niezawisłości i bezstronności, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wniosek o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego w sprawie został prawomocnie rozstrzygnięty prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 listopada 2024 r. sygn. I SA/Gl 235/24, którym odrzucono wniosek.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację przedstawioną w uzasadnieniu powyższego postanowienia. Sąd pierwszej instancji, odwołując się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 sierpnia 2023 r., sygn. II GZ 302/23, zasadnie przyjął, że przeprowadzenie testu bezstronności sędziego możliwe jest w sytuacji rozpoznawania sprawy co do istoty (w zakresie w jakim orzekają Wojewódzkie Sądy Administracyjne) lub rozpoznawania skargi kasacyjnej (w zakresie w jakim orzeka Naczelny Sąd Administracyjny). Zatem zgłoszenie wniosku w trybie art. 5a § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w postępowaniu wpadkowym, zainicjowanym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zażaleniem na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na bezczynność organu, jest niedopuszczalne.
Wobec powyższego zarzut podniesiony w pkt 5.2. zażalenia jest bezprzedmiotowy, a jego ocena Naczelny Sąd Administracyjny – zbędna. To samo dotyczy wniosków dowodowych w tym zakresie oraz wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego B. M. wymogów niezawisłości i bezstronności.
7.3. Ocena zarzutu podniesionego w pkt 5.1. zażalenia sprowadzała się natomiast do rozstrzygnięcia, czy we wniosku o przywrócenie terminu uprawdopodobniono brak winy w niedochowaniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi, a tym samym, czy termin do dokonania tej czynności winien zostać przywrócony.
W świetle art. 87 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, brak winy jako przesłanka przywrócenia terminu nie może być oceniany w oderwaniu od ustawowego wymagania tylko "uprawdopodobnienia", tj. przytoczenia twierdzeń i wskazania okoliczności uzasadniających, z których wynika przekonanie o prawdziwości tych twierdzeń strony. Uprawdopodobnienie oznacza również złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie do okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności procesowej w terminie.
7.4. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś strony, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie uprawdopodobnienia przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym.
Należy mieć bowiem także na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej. Konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej – prowadzi bowiem do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowaną nadmiernym formalizmem (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GZ 183/10, 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt I GZ 237/14, z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OZ 609/19 oraz z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
7.5. W orzecznictwie podkreśla się także, że nie może stanowić podstawy do odmowy przywrócenia terminu fakt, że przeszkoda uniemożliwiająca terminowe dopełnienie czynności wystąpiła dopiero w ostatnim dniu terminu. To, że strona mogła wcześniej dokonać czynności, lecz zwlekała z tym do ostatniego dnia ustawowego terminu, w którym zaistniała przeszkoda do dokonania tej czynności, nie może stanowić podstawy odmowy uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, bowiem strona nie może przewidywać, że w ostatnim dniu terminu zaistnieje nieprzewidziana sytuacja uniemożliwiająca jej dokonanie czynności z zakresu postępowania administracyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, czy strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, czy nie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 472/07 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1107/24 – dostępne CBOSA).
7.6. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyjął, że nie każda choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności i że tylko nagła choroba może stanowić przesłankę do przywrócenia terminu, jeśli zostaną spełnione określone warunki.
Pogląd ten trafny do - co do zasady - nie uwzględniał jednak tego, że zły stan zdrowia skarżącego został w rozpoznawanej sprawie udokumentowany zaświadczeniem lekarskim "ZUS ZLA", z którego wynikało, że w okresie od 27 – 30 sierpnia 2024 r. skarżący pozostawał niezdolny do pracy. Wymieniony dokument stanowi formularz urzędowy opatrzony pieczątką lekarza dentysty. Istotne jest przy tym, że w pkt 04 zaświadczenia, wpisując cyfrę "1", zawarto zalecenie, że "chory powinien leżeć".
Dokonanie przez sąd orzekający oceny odmiennej oceny stanu zdrowia skarżącego wymagałoby istnienia dowodu pochodzącego od osoby posiadającej wiedzę specjalną albo wykazanie fałszu dokumentu – co do treści lub formy, wraz z konsekwencjami wykrycia czynu karnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2017 r. sygn. akt II OZ 1400/17 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2006 r. sygn. akt V CZ 29/06, LEX nr 200921).
7.7. W rozpoznawanej sprawie nie podważono mocy dowodowej zaświadczenia lekarskiego i podany we wniosku oraz odpowiednio udokumentowany stan zdrowia skarżącego może być oceniony jako obiektywnie istniejąca przeszkoda, która uniemożliwiała uiszczenie w terminie wpisu od skargi. Istotne jest przy tym, że wpis od skargi uiszczono 29 sierpnia 2024 r., tj. dzień po upływie zakreślonego terminu, co dodatkowo przemawiało za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu.
7.7. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem art. 203 i art. 204 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.