I FZ 285/23

I FZ 285/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Kołaczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
I SA/Lu 394/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2024-02-14
I FSK 951/24 - Wyrok NSA z 2025-07-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 61 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 394/23 odmawiające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr 308000-COP.4103.31.2022.56 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do listopada 2012 r. postanawia: 1) Uchylić zaskarżone postanowienie, 2) Wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 27 kwietnia 2023 r. nr 308000-COP.4103.31.2022.56, 3) Sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27 lipca 2023 r. sygn. akt. 394/23 w ten sposób, że w komparycji wyroku w miejsce słów "Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie" wpisać "Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej".
Uzasadnienie
1.1. Postanowieniem z 27 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 394/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu wniosku J. B. (dalej jako: Strona, Skarżący, Wnioskodawca) o wstrzymanie wykonania decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej (dalej jako: Organ, Naczelnik UCS) z dnia 27 kwietnia 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do listopada 2012 r. odmówił wstrzymania wykonania decyzji.
W uzasadnieniu wskazanego postanowienia przedstawiono następujący stan sprawy. W skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący argumentował, że wynikająca z tego rozstrzygnięcia kwota zobowiązania podatkowego jest wysoka, a on nie posiada obecnie środków finansowych, umożliwiających jej jednorazowe uiszczenie bez zachwiania podstaw egzystencji swojej oraz rodziny. Tłumaczył, że jego sytuacja na przestrzeni ostatnich lat uległa pogorszeniu. Prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty. Postępowania podatkowe, dotyczące innych okresów zakończyły się ostatecznymi decyzjami i zapłatą kwot przekraczających 3.000.000 zł. Z tej przyczyny oraz z uwagi na stosowane środki zapobiegawcze skarżący utracił dotychczasową pozycję na rynku, kontakty handlowe, kredyty kupieckie. Na jego sytuację finansową wpłynęła także najpierw pandemia, a następnie inwazja Rosji na Ukrainę (Skarżący prowadzi handel przygraniczny). Wykonanie decyzji doprowadzi do utraty i tak już zachwianej płynności finansowej, uniemożliwi odprowadzanie składek, wypłatę wynagrodzeń, będzie skutkować koniecznością zwolnienia pracowników, ostatecznie zaś doprowadzi do zlikwidowania działalności. Zerwane zostaną dotychczasowe umowy, skarżący nie będzie mógł realizować umów partnerskich z producentami, stanie w obliczu utraty partnerstwa i dystrybucji. W rezultacie wykonanie decyzji z pewnością wyrządzi mu znaczną szkodę. Skarżący wskazał, że z uwagi na potencjał firmy, kapitał ludzki, zaplecze systemowe i magazynowo-logistyczne oraz determinację do prowadzenia działalności ma duże szanse na osiągnięcie znacznych dochodów w niedalekiej przyszłości. Podkreślił też, że nie unika płacenia podatków o czym świadczy regulowanie należności określonych decyzjami podatkowymi.
Do skargi dołączone zostały kopie dokumentów, m.in. bilansu, rachunku zysków i strat, zaświadczenia banku o kredycie, podsumowania listy płac, zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty).
1.2. Wskazanym na wstępie postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji. Sąd ten wskazał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie została w niniejszej sprawie dostatecznie przybliżona. Z przedstawionych okoliczności sprawy wynika, że strona była w stanie uregulować zobowiązania podatkowe o znacznej wysokości. Wykazane zostało, że dysponuje kredytem obrotowym, w znacznym stopniu wykorzystała limit, brak jednak podstaw do uznania, że limit ten nie może ulec zmianie. Skarżący istotnie wykazał, że prowadzona przez niego działalność przynosiła w ostatnich latach straty, ale trzeba zauważyć, że np. poniesiona w roku 2022 strata (nieco ponad 1.2 mln zł) jest wielokrotnie niższa od przychodów (ponad 47 mln zł). Wobec takich proporcji sam fakt wykazania straty nie świadczy jeszcze o tym, jaki byłby wpływ wykonania decyzji na płynność finansową firmy skarżącego. Dodatkowo we wniosku nie została podjęta próba uprawdopodobnienia, że skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi czy innymi zasobami, które pozwoliłyby - bez doprowadzenia do skutków trudnych do odwrócenia - uregulować publicznoprawne należności, wiążące się z zaskarżoną decyzją. W tym stanie sprawy Sąd nie mógł ocenić, czy z wykonaniem decyzji rzeczywiście wiąże się ryzyko wyrządzenia znacznej szkody albo powstania skutków, które trudno byłoby odwrócić.
1.3. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiódł Skarżący, zarzucając mu naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) poprzez wadliwe przyjęcie, że należało odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 27 kwietnia 2023 r., w sytuacji gdy może to spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki u Skarżącego, a przede wszystkim doprowadzi do zlikwidowania biznesu Skarżącego. Do zażalenia dołączono dalsze dokumenty obrazujące sytuację majątkową spółki w postaci:
- zaświadczenia Banku Spółdzielczego w [...] z dnia 4 sierpnia 2023 r. o odmowie zwiększenia limitu obrotowego;
- zaświadczeń wydanych przez Bank Spółdzielczy w [...] dla Skarżącego oraz jego małżonki;
- Rachunku Zysków i Strat wg Ustawy o Rachunkowości
- wariant porównawczy;
- zapisów kasowych.
W uzasadnieniu zażalenia oprócz podtrzymania dotychczasowego stanowiska Skarżący odniósł się do argumentacji Sądu pierwszej instancji, wskazując m.in., że wbrew twierdzeniom tego Sądu limit kredytu obrotowego udzielonego Stronie nie zostanie zwiększony, na poczet czego przedłożono zaświadczenie z banku. Odniesiono się też do argumentu o braku przedstawienia informacji o środkach pieniężnych w dyspozycji skarżącego, przedkładając na tą okoliczność zaświadczenia z banku zarówno dla skarżącego jak i jego małżonki oraz stan środków pieniężnych z kas gotówkowych.
Pismem z 20 września 2023 r. Skarżący uzupełnił argumentację zażalenia, wskazując nadto na załączone do akt sprawy postanowienie o wszczęciu śledztwa przez Prokuraturę Okręgową w Lublinie w sprawie przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej.
2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
2.1. Zgodnie z art. 61 § 1 pkt 3 zd. 1 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania.
Zaznaczyć przy tym należy, iż chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 61). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że Strona skarżąca, dążąc do wstrzymania wykonania decyzji, musi co najmniej uprawdopodobnić (a nie udowodnić), że istnieją przesłanki uzasadniające odstąpienie od zasady wykonalności orzeczeń ostatecznych i wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia (por. np. postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r., II FZ 1504/14).
2.2. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny staje na stanowisku, że w niniejszej sprawie Skarżący dostatecznie uprawdopodobnił niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wykonania zaskarżonego aktu.
W niniejszej sprawie, wbrew zapatrywaniom Sądu pierwszej instancji Wnioskodawca przedstawił kondycje finansową prowadzonej działalności gospodarczej w stopniu umożliwiającym merytoryczną ocenę wniosku o przyznanie ochrony tymczasowej. Dokumentacja ta została dodatkowo uzupełniona wniesionym zażaleniem wraz z załącznikami, które w ocenie tutejszego Sądu skutecznie odpiera poszczególne argumenty WSA przemawiające za odmową wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie na poczet złożonego wniosku Skarżący przedłożył m.in. bilanse wraz z rachunkami zysków i strat oraz zeznania PIT za poprzednie trzy lata (2020-2022). Sąd dysponował więc dokumentami pozwalającymi na ocenę kondycji finansowej działalności gospodarczej Skarżącego na przestrzeni dość długiego okresu, z których to dokumentów wynikały również aktywa Przedsiębiorstwa.
Podkreślić należy, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu jest instytucją tzw. ochrony tymczasowej i w przeciwieństwie do chociażby prawa pomocy nie wymaga aż tak zupełnego wykazania ponad wszelką wątpliwość sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jak zdaje się tego oczekiwać Wojewódzki Sąd Administracyjny. Przesłanki przyznania ochrony tymczasowej odnoszą się zresztą do zdarzeń przyszłych – w tym przypadku niebezpieczeństwa wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków – które ze swej natury nie mogą być udowodnione, a jedynie uprawdopodobnione. Przedstawione przez Skarżącego dokumenty, tym bardziej uzupełnione załącznikami do zażalenia pozwalają na projekcję, wedle której na skutek egzekucji zobowiązania określonego zaskarżoną decyzją mogą doprowadzić do utraty płynności finansowej przez przedsiębiorstwo Strony, wraz z idącymi za tym konsekwencjami o których mowa we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji i zażaleniu. Z kolej zaś utraty płynności finansowej przez przedsiębiorstwo uznawana jest dość powszechnie w orzecznictwie za zdarzenie wypełniające dyspozycję art. 61 § 3 p.p.s.a.
Zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowisko jest dość ogólnikowe, zaś konkretnie wskazane okoliczności i potencjalne "niewiadome" zostały wyjaśnione wniesionym w sprawie zażaleniem i dołączonymi do niego załącznikami. Zwrócić należy przy tym uwagę, że Skarżący jest podmiotem aktywnie prowadzącym działalność gospodarczą od kilkudziesięciu lat i zatrudnia wielu pracowników. W takiej sytuacji tym bardziej starannie należało przeanalizować potencjalne skutki wykonania zaskarżonej decyzji, która opiewa na znaczne kwoty. W konsekwencji tutejszy Sąd staje na stanowisku, że Skarżący dostatecznie uprawdopodobnił niebezpieczeństwo wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. i jako taki zasługuje na objęcie ochroną tymczasową wynikającą z tego przepisu.
Natomiast. odnosząc się do pisma procesowego Skarżącego z 20 września 2023 r., wskazać należy, że – jak zresztą zdaje się zauważać Skarżący – powołane w nim okoliczności nie mogą wywrzeć skutku w toku postępowania w zakresie wstrzymania wykonania decyzji, gdyż są irrelewantne dla zaktualizowania się przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.
2.3. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i wstrzymał wykonania zaskarżonej decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Bielsko Białej na podst. art. 188 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a.
2.4. W punkcie trzecim niniejszego postanowienia, działając na podstawie art. 156 § 1 i 3 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27 lipca 2023 r. sygn. akt. 394/23 w ten sposób, że w komparycji wyroku w miejsce słów "Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie" wpisać "Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej".
Nie ulega wątpliwości, że wskazana powyżej omyłka w zakresie wskazania organu administracji stanowi oczywistą omyłkę pisarską w rozumieniu dyspozycji przepisu art. 156 § 1 i 3 p.p.s.a. W istocie bowiem zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana przez Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej. Prawidłowo wskazane w postanowieniu data i numer zaskarżonej decyzji, a także akta postępowania sądowego nie pozostawiają wątpliwości, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na kanwie skargi Strony od decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej, w konsekwencji wskazana omyłka ma charakter podlegającej sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej.