I FZ 283/23

I FZ 283/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Danuta Oleś /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
I FZ 80/23 - Postanowienie NSA z 2023-05-15
I SA/Rz 609/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-09-11
I FSK 645/24 - Wyrok NSA z 2025-05-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 61 par.1 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Oleś po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 609/22 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi H. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 20 lipca 2022 r. nr 1801-IOV-1.4103.25.2021 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od kwietnia do października 2014 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 609/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił H. S.A. w restrukturyzacji z siedzibą w R. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 20 lipca 2022 r. wydanej w przedmiocie podatku od towarów i usług za niektóre miesiące 2014 r.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z 9 lutego 2023 r., sygn. I SA/Rz 609/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania wymienionej decyzji. Wskutek uwzględnienia zażalenia Zarządcy Masy Sanacyjnej postanowieniem z 15 maja 2023 r., sygn. I FZ 80/23, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał wniosek do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena przedstawionych w uzasadnieniu wniosku okoliczności okazała się niewystarczająca. Naczelny Sąd Administracyjny polecił rozważenie, czy w obecnej sytuacji Spółki w trwającym postępowaniu restrukturyzacyjnym zapłata zaległości podatkowej może stanowić realne zagrożenie dla dalszego jej funkcjonowania.
W odpowiedzi na wezwanie z 29 czerwca 2023 r. pełnomocniczka strony skarżącej podała, że spółka zmieniła nazwę firmy, pod którą prowadzi działalność z B. S.A. na H. S.A., a postępowanie restrukturyzacyjne zakończyło się postanowieniem Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 9 lutego 2023 r. [...] o zatwierdzeniu układu. Postępowanie stało się prawomocne.
Rozpoznając ponownie wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał, że z akt sprawy oraz danych z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (nr [...]) wynika, że wobec spółki 31 grudnia 2018 r. zostało otwarte postępowanie sanacyjne, a 7 grudnia 2020 r. przyspieszone postępowanie układowe (postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie o sygn. [...] i [...]).
W decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w P. z 29 stycznia 2021 r. dokonano za spółkę korygującego rozliczenia podatku od towarów i usług za wymienione okresy rozliczeniowe 2014 r., określając kwoty zwrotu podatku w wysokości niższej, niż deklarowane. Kwoty zwrotu podatku w wysokości 837.953 zł za kwiecień, 1.668.761 zł za maj, 3.611.059 zł za czerwiec, 2.818.028 zł za lipiec, 1.516.615 za sierpień, 1.565.594 zł za wrzesień, 8.520 zł za październik 2014 r. uznano za zwrócone nienależnie i wobec tego określono je jako zaległości podatkowe, podlegające rozliczeniu przez spółkę z organem podatkowym. Łącznie jest to kwota przekraczająca 12 mln zł.
W uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji spółka podniosła, że poza ww. kwotą należności ciążyć na niej będzie także obowiązek zapłaty odsetek, które na dzień otwarcia postępowania sanacyjnego obliczono na kwotę 4.069.822 zł. Zaspokojenie w ramach układu należności, o którą toczy się spór, o wartości przekraczającej 16 min zł, stanowi realne zagrożenie spowodowania dla spółki i jej pozostałych wierzycieli trudnych do odwrócenia skutków oraz dalszego jej funkcjonowania w obrocie gospodarczym. Może doprowadzić do konieczności ogłoszenia upadłości i likwidacji, co łączyłoby się z koniecznością zwolnienia pracowników i utratą przez nich miejsc pracy. Spółka zatrudnia 28 pracowników, ich zwolnienie może wywołać dalsze negatywne konsekwencje w wymiarze społecznym i ekonomicznym. Ze sprawozdania finansowego za okres od 1 stycznia do 31 lipca 2022 r. wynikało, że jej przychody w porównaniu do analogicznego okresu poprzedniego roku spadły niemal o połowę, strata ze sprzedaży wzrosła o ponad 30%, średnie miesięczne przychody z działalności podstawowej nie wystarczały na pokrycie kosztów działalności podstawowej, a wartość rzeczowych aktywów trwałych spadła o ponad 80%, ponieważ konieczne było sprzedanie części nieruchomości w celu zabezpieczenia środków na koszty postępowania restrukturyzacyjnego. Poza ww. należnościami publicznoprawnymi ciążą na niej jeszcze zobowiązania prywatnoprawne o wartości przekraczającej 93 mln zł, a zaspokojenie spornej należności publicznoprawnej w pełnej wysokości mogłoby negatywnie wpłynąć na możliwość zawarcia układu z wierzycielami, których należności nie są sporne.
W ocenie Sądu, w aktualnym stanie postępowania restrukturyzacyjnego i przy treści zatwierdzonego układu, przedstawione we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji obawy ówczesnego Zarządcy Masy Sanacyjnej nie są na tyle realne, aby konieczne było udzielenie spółce ochrony tymczasowej. Treść układu wskazuje, że odsetki nie będą od niej dochodzone, zaś zobowiązania przekraczające wartość 10 mln zł mają przez nią być spłacone w określonej tylko części, na którą wyraziła zgodę. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jest zatem zbędne i godziłoby w realizację postanowień układu. Przy treści przyjętego przez spółkę zobowiązania do spłaty określonej kwoty zadłużenia nie można przyjąć, że uregulowanie części wskazanej należności publicznoprawnej może wywołać trudne do odwrócenia skutki, w szczególności w kontekście zachowania bieżącej działalności i płynności finansowej oraz utrzymania stanu zatrudnienia pracowników.
W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zaskarżyła je w całości i zarzuciła naruszenie art. 153 w zw. z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez niezastosowanie się przez Sąd pierwszej instancji do oceny prawnej i wytycznych zawartych w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt I FZ 80/23, tym samym przekroczenie granic w ocenie prawnej oraz zaleceniach co do dalszego postępowania zawartych ww. postanowieniu NSA, polegające na:
- braku jakichkolwiek rozważań przez pryzmat przesłanek zawartych art. 61 § 3 p.p.s.a, czy w obecnej sytuacji Spółki zapłata zaległości podatkowej może stanowić dla niej realne zagrożenie dla dalszego jej funkcjonowania, tym samym,
- uznanie, że w rozpoznawanej sprawie nie występuje sytuacja określona we wskazanym przepisie wyłącznie z uwagi na okoliczność, że układ przyjęty na zgromadzeniu wierzycieli został zatwierdzony, tym samym w ocenie WSA w Rzeszowie nie ma konieczności udzielenia spółce ochrony tymczasowej,
- pominięciu istotnych okoliczności stanu faktycznego takich jak m.in. to, że zatwierdzenie układu nie stanowi poprawy płynności finansowej spółki i jej sytuacji ekonomicznej, a jedynie jego celem jest umorzenie wyłącznie części zaległości, których dotychczas suma przekraczała 16 mln w przypadku zobowiązań publicznoprawnych oraz 93 mln w przypadku zobowiązań prywatnoprawnych, zobowiązanie podatkowe będące przedmiotem niniejszego wniosku jest sporne, z którym spółka się nie zgadza i realizuje wszelkie możliwe środki obrony, pomimo powstałych zaległości spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie podejmowała działań w kierunku wyzbywania się majątku, nie dążyła również do upadłości, wręcz przeciwnie podjęła wszelkie możliwe środki prowadzące do zaspokojenia swoich wierzycieli, konsekwencją realizacji postanowień zatwierdzonego układu może być konieczność ograniczenia skali działalności spółki, a co za tym idzie zmniejszenia zatrudnienia w spółce, co spowoduje, że osoby te mogą sięgać do środków pomocy państwa, gdyż nie będą w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przewidzianych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Z ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie p.p.s.a. Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do treści art. 61 § 3 p.p.s.a., na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Zgodnie z treścią art. 61 § 3.p.s.a., przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, warunkiem jednak wydania takiego postanowienia jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania. Z uwagi na powyższe, na wnioskodawcy ciąży obowiązek choćby uprawdopodobnienia, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. W judykaturze dominuje stanowisko – akceptowane przez skład orzekający w niniejszym postępowaniu – kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej. Aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie, strona musi zatem poprzeć go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji.
Wskazując na powyższe należy uznać, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, spółka we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz nadesłanej dokumentacji wykazała poprzez uprawdopodobnienie, spełnienie wynikającej z art. 61 § 3 p.p.s.a., przesłanki niebezpieczeństwa spowodowania, poprzez wykonanie decyzji, trudnych do odwrócenia skutków.
Po pierwsze, stwierdzić należy, że spółka w sposób skrupulatny wywiązała się z obowiązku przedstawienia stosownej dokumentacji celem poparcia wniosku. Załączone dokumenty dają miarodajny obraz jej sytuacji.
Po drugie, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do innych wniosków niż Sąd pierwszej instancji co do przedstawionych okoliczności i ich ewentualnych skutków. WSA w Rzeszowie ponownie odmawiając wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, uzasadnił jedynie, że skoro układ przyjęty na zgromadzeniu wierzycieli został zatwierdzony, to spółka posiada środki do zapłaty tych zobowiązań. Odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie dlatego, że zapłata zobowiązania podatkowego w ocenie Sądu pierwszej instancji nie stanowi niebezpieczeństwa spowodowania trudnych do odwrócenia skutków czy też niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody, jak również nie dlatego, że spółka nie przedstawiła we wniosku konkretnych i zindywidualizowanych okoliczności, a wyłącznie dlatego, że skoro układ został przyjęty tzn. że nie ma konieczności udzielenia spółce ochrony tymczasowej.
Należy wziąć pod uwagę działania spółki związane m.in. z realizacją celów postępowania restrukturyzacyjnego, którego celem jest umorzenie części zaległości i spłata wierzycieli, po to by móc dalej funkcjonować w niezakłócony sposób oraz realizować przyjęte cele gospodarcze. Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro spółka wyraziła zgodę na konkretną treść układu, tzn. że realizacja tego układu nie ma wpływu na realizację przyjętych celów gospodarczych. Należy zauważyć, że Sąd restrukturyzacyjny bada nie tylko, czy układ jest zgodny z prawem, ale również czy jego skutki nie będą niekorzystne ekonomicznie dla wierzycieli, którzy w toku postępowania sprzeciwiali się jego przyjęciu. Zatwierdzenie układu nie stanowi poprawy płynności finansowej spółki i jej sytuacji ekonomicznej. Jego celem jest umorzenie wyłącznie części zaległości tak aby możliwe było zaspokojenie wierzycieli w sposób, który nie narusza ich interesów. W związku z czym sam fakt zgody spółki na konkretną treść układu nie oznacza, że jego wykonanie pozwoli na swobodną realizację przyjętych celów gospodarczych. Sąd restrukturyzacyjny zatwierdził taki układ ponieważ uznał, że propozycje są realne do wykonania, co nie oznacza, że propozycje te są korzystne dla spółki. Sam fakt realizacji postanowień układu niewątpliwie pogorszył sytuację finansową spółki, w konsekwencji czego konieczne było ograniczenia skali jej działalności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaspokojenie z majątku spółki kwoty przekraczającej 16 mln zł w obecnej sytuacji prawnej i ekonomicznej mogłoby zniweczyć wykonanie przyjętego układu oraz szanse na poprawę sytuacji majątkowej spółki oraz przywrócenie zdolności wykonywania zobowiązań. Okoliczności te mogłyby doprowadzić do ogłoszenia upadłości i likwidacji spółki, a tym samym miejsc pracy zatrudnianych przez nią pracowników. Pomimo powstałych zaległości spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie podejmowała działań w kierunku wyzbywania się majątku, nie dążyła również do upadłości, wręcz przeciwnie - podjęła wszelkie możliwe środki prowadzące do zaspokojenia swoich wierzycieli i wywiązała się z zawartego układu.
Końcowo należy podkreślić, że wstrzymanie wykonania decyzji nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania podatkowego i nie pozbawia aparatu skarbowego możliwości uzyskania określonych należności. Odsuwa je jedynie w czasie, dając możliwość kontroli sądowej.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.
Mając na uwadze wyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 188 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.