I FZ 283/22

I FZ 283/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Olejnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Go 119/16 - Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z 2022-03-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 130 § 1 pkt 2, art. 124 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 119/16 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 20 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień, październik i listopad 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z 29 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 119/22, umorzył postępowanie w sprawie ze skargi P. sp. z o .o. z siedzibą w Z. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 20 stycznia 2016r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień, październik i listopad
2009 r.
Jak wskazał WSA, Skarżąca 11 lutego 2019 poinformowała Sąd, że M. P. złożył rezygnację z funkcji prezesa zarządu Skarżącej z dniem 12 lutego 2019 r. W związku z tym, WSA 28 lutego 2019 r. działając na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiesił postępowanie sądowe. Sąd podkreślił, że spółka od dnia 12 lutego 2019 r. nie posiadała zarządu, w związku z tym zachodziła przesłanka skutkująca zawieszeniem postępowania.
Zarządzeniem z 1 lipca 2019 r. Przewodniczący Wydziału zwrócił się do Sądu Rejonowego w Z. VIII Wydział Gospodarczy KRS o ustanowienie z urzędu kuratora dla Skarżącej w celu reprezentowania jej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi na podstawie art. 42 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1145).
Postanowieniem z 14 sierpnia 2019 r. Sąd Rejonowy umorzył postępowanie o ustanowienie kuratora. W uzasadnieniu podał, że pod sygn.. akt 8172/19/746, wszczęto wobec wspólników Skarżącej postępowanie przymuszające o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1500)., w związku z brakiem organu reprezentacji Skarżącej.
W odpowiedzi na wezwania od WSA o udzielenie informacji, na jakim etapie jest postępowanie przymuszające oraz czy wobec spółki toczy się jakiekolwiek postępowanie w celu powołania organu uprawnionego do reprezentowania Skarżącej, ewentualnie jej likwidacji, bądź postępowanie w sprawie ustanowienia kuratora, Sąd Rejonowy w Z. VIII Wydział Gospodarczy KRS na bieżąco odpowiadał, że postępowanie przymuszające nadal jest w toku. W ostatnim piśmie, nadanym 16 marca 2022 r., przed wydaniem postanowienia przez WSA w zakresie umorzenia postępowania ww. Sąd Rejonowy – informował że postępowanie w sprawie 8172/19/756 nie zostało zakończone, a wobec spółki nie toczy się żadne nowe postępowanie.
W powyższych okolicznościach na podstawie art. 130 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2022 poz. 329, dalej jako "p.p.s.a.") dnia 29 marca 2022 r. WSA umorzył postępowanie wskazując, że postanowienie o zawieszeniu postępowania z powodu braku w składzie organu uniemożliwiającego działanie osoby prawnej zostało wydane 28 lutego 2019 r., a przez 3 kolejne lata, przesłanka ta nie ustąpiła, a postępowanie nie zostało podjęte. Należy też dodać, że postępowanie wszczęte przez WSA o ustanowienie z urzędu kuratora dla Skarżącej w celu jej reprezentacji przed sądami administracyjnymi na podstawie art. 42 § 2 kodeksu cywilnego zostało umorzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. VIII Wydział Gospodarczy KRS 14 sierpnia 2019 r. WSA wskazał również powołując się na informacje udzielanych mu przez Sąd Rejonowy w Z. VIII Wydział Gospodarczy KRS, że nie doszło do powołania zarządu Skarżącej, mimo wszczętego postępowania przymuszającego wobec wspólników. Sąd rejestrowy wskazywał również, że w tym okresie nie toczyły się inne postępowania zmierzające do powołania organu uprawnionego do reprezentowania Skarżącej, jej likwidacji lub ustanowienia kuratora. Na koniec uzasadnienia WSA wskazał również, że z informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego również nie wynikało by doszło do powołania zarządu, wyznaczenia kuratora, czy też likwidatora.
Od postanowienia o umorzeniu z 29 marca 2022 r. Skarżąca złożyła zażalenie wskazując, że dnia 26.02.2022 r. Skarżąca podjęła uchwałę o powołaniu M. P. na prezesa jej zarządu, a więc przesłanka do umorzenia postępowania wskazana w art. 130 § 1 pkt 2 p.p.s.a. na którą powoływał się WSA nie miała miejsca bowiem brak w składzie organu Skarżącej został uzupełniony, bez jednoczesnego upływu terminu lat trzech. W załączniku do zażalenia Skarżąca dołączyła uchwałę o wyborze swojego zarządu.
Po otrzymaniu zażalenia WSA wezwał 26 kwietnia 2022 r. Skarżącą do przedstawienia kopii wniosku złożonego do KRS o dokonanie wpisu ww. członka zarządu Skarżącej powołanego 26 lutego 2022 r. pod rygorem uznania, że taki wniosek do KRS nie został złożony do dnia 16 marca 2022 r.
W odpowiedzi Skarżąca załączyła kopię wniosku do KRS o dokonanie wpisu z dnia 9 maja 2022 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na początku należy wskazać, że zgodnie z art. 130 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd umarza zawieszone postępowanie w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po upływie trzech lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny. Przepis ten normuje sposób zakończenia postępowania sądowego w przypadku utraty zdolności sądowej strony. Umorzenie zawieszonego postępowania na podstawie powołanego przepisu możliwe jest w przypadku stwierdzenia braku zachodzącego w zarządzie spółki uniemożliwiającego jej działanie, który nie został uzupełniony w terminie trzech lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania.
Tutaj należy zaznaczyć, że prawny status członka zarządu spółki określają umowa spółki i przepisy art. 201-211 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1467 z późn. zm., dalej jako "k.s.h."). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lipca 2005 r., V CK 839/04 stwierdzi, że z mocy wyraźnego przepisu ustawy (art. 201 § 4 k.s.h.) członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest powoływany i odwoływany uchwałą wspólników. Oznacza to, że takie powołanie (odwołanie) jest skuteczne w stosunkach wewnętrznych spółki, a wpis zmian w składzie osobowym zarządu w rejestrze sądowym ma tylko charakter deklaratoryjny. Domniemywa się, że wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym jest prawdziwy, lecz jest to domniemanie wzruszalne. Ustanowione jest ono dla ochrony osób trzecich.
Zgodnie z przepisami k.s.h. uchwała podjęta przez zgromadzenie wspólników Skarżącej 26 lutego 2022 r. jest ważna. Należy jednak po pierwsze zwrócić uwagę, że w przypadku spółki z o.o., w przeciwieństwie do spółki akcyjnej, uchwały zgromadzenia wspólników nie muszą być protokołowane przez notariusza. Konieczność taka zachodzi tylko w przypadkach określonych w ustawie (np. art.255 §3 k.s.h.), do których nie należy powoływanie lub odwoływanie członka zarządu. Nie mamy zatem do czynienia z tzw. datą pewną jeżeli chodzi o termin podjęcia uchwały.
Po drugie wskazać należy na możliwość odbycia zgromadzenia i podejmowania na nim uchwał pomimo braku formalnego zwołania zgromadzenia wspólników (art.240 k.s.h.) oraz na możliwość podejmowania uchwał bez odbycia zgromadzenia (art.227 § 2 k.s.h.).
Biorąc pod uwagę powyższe należy ze szczególną wnikliwością oceniać okoliczności związane z powoływaniem się przez strony na ww. uchwały w kontekście regulacji art.124 § 1 pkt 2 oraz art.130 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Dla tej oceny w przedmiotowej sprawie niezbędne jest przedstawienie chronologii zdarzeń:
Spółka reprezentowana przez Prezesa Zarządu M. P. (będącego także jedynym udziałowcem Spółki) złożyła w dniu 3 marca 2016 r, skargę do WSA w Gorzowie Wlkp. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 20 stycznia 2016. Zarządzeniem z dnia 20 maja 2016 r. Przewodniczący Wydziału I skierował sprawę na rozprawę. Zarządzenie o terminie rozprawy zostało odebrane w dniu 13 czerwca 2016 r. przez M. P.. Pismem datowanym na 14 czerwca 2016 r. Spółka zwróciła zawiadomienie o rozprawie wskazując na brak zarządu. Do pisma dołączono kopię wniosku o wpis zmian do KRS na którym widnieje prezentata Sądu Rejonowego w Z. z datą 17 czerwca 2016 r. WSA zwrócił się do Sądu rejonowego o udzielenie informacji co było przedmiotem wniosku Spółki z dnia 17 czerwca 2016 r. W odpowiedzi przesłano m.in. dołączono do wniosku kopię Protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników (jednoosobowym udziałowcem jest M. P.) z widniejącą na niej datą 4 czerwca 2016 r. o podjęciu uchwały o przyjęciu rezygnacji M. P. z funkcji członka zarządu z dniem 10 czerwca 2016 r.
Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2016 r. WSA zawiesił postępowanie. Na wniosek WSA Sąd Rejonowy w Z. postanowieniem z dnia 2 października 2018 r. ustanowił dla Spółki kuratora m.in. do jej reprezentacji przed sądami administracyjnymi. Na to postanowienie został złożona skarga, a w dniu 6 listopada 2018 r. wpłynął do Sądu Rejonowego w Z. wniosek Spółki o wpis zarządu na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników datowanej na 20 października 2018 r. o powołaniu do zarządu M. P.. Mając na względzie powyższe Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 11 stycznia 2019 r. zwolnił z funkcji kuratora ustanowionego dla Spółki i wpisał członka zarządu M. P. do rejestru Spółki.
Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2019 r. WSA podjął zawieszone postępowanie i zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 31 stycznia 2019r. skierował wyznaczył termin rozprawy na 28 lutego 2019 r. Po odebraniu zawiadomienia o terminie rozprawy przez M. P. w dniu 7 lutego 2019 r. pismem datowanym na dzień 11 lutego 2019 r. Spółka zwróciła zawiadomienie i poinformowała, że z dniem 12 lutego 2019 r. M. P. złożył rezygnację z funkcji członka zarządu Spółki, a zatem nie ma ona organu ją reprezentującego. Do pisma dołączono kopię rezygnacji oraz wniosku o dokonanie zmian do Sądu Rejonowego z datą 11 lutego 2019 r.
Postanowieniem z dnia 28 lutego 2019 r. WSA ponownie zawiesił postępowanie.
Zarządzeniem z 1 lipca 2019 r. Przewodniczący Wydziału zwrócił się do Sądu Rejonowego w Z. VIII Wydział Gospodarczy KRS o ustanowienie z urzędu kuratora dla Skarżącej w celu reprezentowania jej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi na podstawie art. 42 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1145).
Postanowieniem z 14 sierpnia 2019 r. Sąd Rejonowy umorzył postępowanie o ustanowienie kuratora. W uzasadnieniu podał, że pod sygn.. akt 8172/19/746, wszczęto wobec wspólników Skarżącej postępowanie przymuszające o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1500)., w związku z brakiem organu reprezentacji Skarżącej.
Na podstawie art. 130 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowieniem dnia 29 marca 2022 r. WSA umorzył postępowanie wskazując, że postanowienie o zawieszeniu postępowania z powodu braku w składzie organu uniemożliwiającego działanie osoby prawnej zostało wydane 28 lutego 2019 r., a przez 3 kolejne lata, przesłanka ta nie ustąpiła, a postępowanie nie zostało podjęte.
Od postanowienia o umorzeniu z 29 marca 2022 r. Skarżąca złożyła zażalenie wskazując, że dnia 26.02.2022 r. Skarżąca podjęła uchwałę o powołaniu M. P. na prezesa jej zarządu, a więc przesłanka do umorzenia postępowania wskazana w art. 130 § 1 pkt 2 p.p.s.a. na którą powoływał się WSA nie miała miejsca bowiem brak w składzie organu Skarżącej został uzupełniony, bez jednoczesnego upływu terminu lat trzech. W załączniku do zażalenia Skarżąca dołączyła uchwałę o wyborze swojego zarządu.
Po otrzymaniu zażalenia WSA wezwał 26 kwietnia 2022 r. Skarżącą do przedstawienia kopii wniosku złożonego do KRS o dokonanie wpisu ww. członka zarządu Skarżącej powołanego 26 lutego 2022 r. pod rygorem uznania, że taki wniosek do KRS nie został złożony do dnia 16 marca 2022 r.
W odpowiedzi Skarżąca załączyła kopię wniosku do KRS o dokonanie wpisu z dnia 9 maja 2022 r.
Skarżąca nie poinformowała WSA o swojej uchwale w okresie od 26 lutego 2022 r. (data widniejąca na uchwale) do 29 marca 2022 r. (data wydania postanowienia przez WSA). Skarżąca powołała się na swoją uchwałę dopiero 19 kwietnia 2022r., po doręczeniu jej postanowienia o umorzeniu sprawy z jej skargi. Załączony przez Skarżącą wniosek o wpis do KRS datowany jest dopiero na 9 maja 2022 r., czyli złożony został dopiero po wezwaniu przez WSA Spółki do przedłożenia wniosku do KRS o dokonanie zmian. Należy tutaj podkreślić, że Skarżąca wiedziała o toczącym się przecież z jej inicjatywy postępowaniu sądowoadministracyjnym ponieważ skargę do WSA złożył prezes zarządu M. P. (będący jedynym udziałowcem spółki).
Mając na uwadze powyższe w ocenie Naczelnego Sąd Administracyjny w okolicznościach faktycznych sprawy doszło do nadużycia przez Spółkę prawa do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego (art.124 §1 pkt 2 p.p.s.a.), a w konsekwencji także art.130 §1 pkt 2 p.p.s.a.
Nadużyciem prawa jest wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. Celem i funkcją postępowania przed sądem administracyjnym jest rozstrzygnięcie sporu między stronami co do legalności działania lub bezczynności (przewlekłości) organu administracji publicznej, rzutujących na prawa lub obowiązki strony (por. postanowienie składu trzech sędziów NSA z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1992/14, LEX nr 1975884).W powołanym orzeczeniu instytucję nadużycia prawa wywiedziono z zasady państwa prawnego, której podstawę prawną stanowi art. 2 Konstytucji. Zakaz nadużycia prawa w sposób oczywisty wiązać należy z zasadą państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, w której znajduje swoją podstawę (por. K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, Przegląd Sądowy 2005/5/47; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 57; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: red. H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, Warszawa 2003, s. 204-205).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że stosowanie przepisów Konstytucji może i powinno zasadniczo polegać na ich współstosowaniu z przepisami ustawowymi (zob. wyroki NSA z dnia: 1 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 293/05 i 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1738/09; por. B. Nita, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, "Państwo i Prawo" 2002, nr 9, s. 36-39, 46; A. Jakubowski, Glosa do uchwały NSA z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt II OPS 1/11, "Samorząd Terytorialny" 2012, nr 3, s. 84-85). Współstosowanie w ramach zaistniałego stanu faktycznego sprawy art. 2 Konstytucji zachodzi z przepisem ustawowym art. 124 § 1 pkt 2 w zw. z art.130 §1 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie składu orzekającego Sądu z przedstawionych przepisów możliwa jest do wywiedzenia dostatecznie precyzyjna norma prawna zakazująca nadużywania prawa do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego. W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (zob. A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s. 153). Nadużycie prawa to korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie (tak: W. Jakimowicz, Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej, w: Antywartości w prawie administracyjnym, maszynopis powielony, Kraków 2015, pkt V). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, "Prokuratura i Prawo", 2007, nr 11, s. 49 i n.; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, "Przegląd Sądowy" 2005, nr 5, s. 81 i n.; M.G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 50 i n.; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: red. H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, Warszawa 2003, s. 189; por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1338/10, postanowienie NSA z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1992/14, LEX nr 1975884).
Do uznania zaistnienia nadużycia prawa przez Spółkę skłaniają jej działania nakierowane, poprzez tworzenie przesłanek do zawieszenia postępowania, na uniemożliwienie rozstrzygnięcia zawisłej przed WSA sprawy. Uwzględniając całokształt okoliczności, w szczególności inicjatywę Sądu zmierzającą do zakończenia postępowań i działania Spółki podejmowane niezwłocznie w następstwie zawiadomień o rozprawach, należało dojść do wniosku, że prawdziwą intencją Spółki zawoalowaną instytucją zawieszenia postępowania, było uzyskanie efektu w postaci niedopuszczenia do wydania orzeczeń kończących postępowania, wbrew sensowi instytucji zawieszenia postępowania. W konsekwencji zachowanie takie, choć zgodne z literą prawa, nie może zasługiwać na ochronę. Zaaprobowanie takiego zachowania podatnika naruszałoby zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji).
W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że postanowienie o umorzeniu postępowania wydane przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim, który w oparciu o dane wynikające z KRS zostało wydane zgodnie z prawem i w momencie wydawania omawianego postanowienia należało uznać, że istniała przesłanka do umorzenia postępowania na mocy art. 130 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy, stosownie do treści art. 184 w zw. z 197 § 1 i 2 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.