I OZ 411/22

I OZ 411/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
II SA/Ol 682/21 - Postanowienie WSA w Olsztynie z 2021-10-07
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 86 § 1, art. 87 § 2, art. 209, art. 184 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2005 nr 130 poz 1087
art. 16 ust. 3
Ustawa z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw.
Dz.U. 2011 nr 206 poz 1216
§ 7
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz  udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Gminy [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 22 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 682/21 odmawiające Gminie [...]przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Wojewody Warmińsko - Mazurskiego z 9 czerwca 2021 r., nr WIN-III.7581.79.2021.MCz w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Pismem z 16 lipca 2021 r., wniesionym za pomocą środków komunikacji elektronicznej ePUAP, Gmina [...] (dalej również: "skarżąca", "Gmina"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na wskazaną w rubrum postanowienia decyzję Wojewody Warmińsko - Mazurskiego z 9 czerwca 2021 r., nr WIN-III.7581.79.2021.MCz w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.
Zarządzeniem z 11 sierpnia 2022 r., doręczonym pełnomocnikowi Gminy za pomocą środków komunikacji elektronicznej, wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez: nadesłanie do elektronicznej skrzynki podawczej Sądu skargi Gminy podpisanej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym; nadesłanie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz podanie wartości przedmiotu zaskarżenia – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi.
Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej 26 sierpnia 2021 r. (k. 35 akt sąd.).
Postanowieniem z 7 października 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę Gminy, z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych. Pełnomocnik skarżącej nie złożył w terminie stosownego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego albo podpisu osobistego, nie nadesłał też pełnomocnictwa lub jego odpisu do reprezentowania strony skarżącej, ani nie podał wartości przedmiotu zaskarżenia.
Odpis ww. postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi Gminy 20 października 2021 r.
Pismem z 27 października 2021 r. pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie od postanowienia z 7 października 2021 r., w środku zaskarżenia zawarł wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Uzasadniając złożone żądanie powołał się na błąd, spowodowany wadliwym działaniem systemu ePUAP.
Postanowieniem z 22 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 682/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, odmówił Gminie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi uznając, że podniesione we wniosku okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu. WSA zauważył, że wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych środka zaskarżenia decyzji Wojewody został oparty na argumencie wadliwego działania platformy ePUAP, jednak pełnomocnik skarżącej nie wykazał, aby wadliwość ta miała związek z uchybieniem terminowi do wniesienia skargi. Podał, że do wniosku nie załączono żadnego dokumentu potwierdzającego wystąpienia wskazywanych nieprawidłowości i awarii w działaniu systemu ePUAP. Zdaniem Sądu I instancji, skoro pełnomocnik skarżącej miał problemy z wysyłaniem korespondencji z platformy ePUAP, powinien on podjąć stosowne działania mające na celu usunięcie tej awarii (skorzystać z usług oferowanych użytkownikom platformy ePUAP w postaci systemu wsparcia informatycznego lub też uzupełnić braki skargi za pośrednictwem operatora pocztowego). Tymczasem pełnomocnik skarżącej nie podjął żadnych działań.
W ocenie WSA, zasadność wniosku można by było rozważać, gdyby nie było możliwości uzupełnienia braków skargi w żaden ze sposobów przedstawionych w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "ppsa"), a tego we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniono.
Sąd I instancji ocenił również, że profesjonalny pełnomocnik nie dochował należytej staranności w dbałości o interesy swego mocodawcy. Podkreślił, że kryteria dochowania należytej staranności są surowsze w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, a mianowicie osoby takie zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego.
Pismem z 17 marca 2022 r. Gmina, reprezentowana przez pełnomocnika, zakwestionowała wyżej wskazane postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu środka zaskarżenia skarżąca wskazała na błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że nie została spełniona ustawowa przesłanka przywrócenia terminu w postaci niewykonania zobowiązania bez winy strony, podczas gdy z treści wniosku wynikały okoliczności braku wykonania zobowiązania. Podniosła też wadliwość orzeczenia Sądu I instancji, polegającą na błędnym przyjęciu, że profesjonalny pełnomocnik jest zawsze świadom wystąpienia problemów technicznych w systemie ePUAP, przy jednoczesnym wykluczeniu okoliczności, w których strona jest przekonana o prawidłowości wysłania pisma za pośrednictwem tego systemu, a dopiero wskutek odrzucenia skargi powzięła wiadomość o tym, że z niewyjaśnionych przyczyn pismo nie zostało przez platformę wysłane.
Odpowiedź na powyższe zażalenie, pismem z 11 lipca 2022 r., złożył uczestnik postępowania – Agencja Mienia Wojskowego Oddział Regionalny w [...], reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Wyrażając pełną aprobatę dla stanowiska Sądu I instancji, zawartego w uzasadnieniu postanowienia z 22 lutego 2022 r., wniósł o oddalenie zażalenia oraz o zasądzenie od skarżącego na swoją rzecz kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić należy, że regułą w postępowaniu sądowym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego.
Stosownie do art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Podstawowe znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma więc ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie, jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego, przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 104/15). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych.
Przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego jest zasadność zażalenia skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, wobec braku uprawdopodobnienia przez pełnomocnika zaistnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej w rozumieniu art. 87 § 2 ppsa.
W myśl art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa).
Powyższe powoduje, że kontrola przeprowadzonego przez Sąd I instancji postępowania, zakończonego zakwestionowanym rozstrzygnięciem, sprowadza się w istocie do oceny przyjętego przez ten Sąd kryterium oceny należytej staranności w okolicznościach faktycznych sprawy.
Podkreślić w tym miejscu należy, że kryteria oceny zachowania należytej staranności, obowiązujące w odniesieniu do czynności procesowych podejmowanych przez profesjonalnych pełnomocników ulegają podwyższeniu.
Skutki działania pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym dla sfery prawnej mocodawcy, w zakresie wniosków o przywrócenie terminu w postępowaniu sądowym, były wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Z orzecznictwa tego wynika, że jeśli strona jest zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania przez niego należytej staranności. Istotnym jest przy tym, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczającym jest nawet lekkie niedbalstwo. Brak winy w uchybieniu terminu przez skarżącego nie zostanie skutecznie wykazany, jeżeli skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien mieć świadomość wagi dokonywania określonych czynności procesowych, a tego wskutek niedbalstwa zaniechał.
Należy również mieć na uwadze, że strona działająca przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych, tyle że przy wykorzystaniu profesjonalnej pomocy. Z powyższego jasno wynika, że skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań obciążają tym samym bezpośrednio jego mocodawcę. Jak już wskazano wyżej, w tej sytuacji kryterium należytej staranności podlega podwyższeniu, bowiem profesjonalny pełnomocnik posiada stosowne przygotowanie i znajomość procedur, zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy.
Dodatkowo podkreślić należy, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi obejmuje swym zakresem nie tylko działania bądź zaniechania pełnomocnika, ale również działania osób trzecich upoważnionych przez pełnomocnika do dokonywania poszczególnych czynności, włącznie z czynnościami o charakterze czysto technicznym. Powyższe oznacza, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo (por. postanowienie NSA z 26 października 2016 r., sygn. akt II OZ 1223/16, postanowienie NSA z 14 stycznia 2020 r., I OZ 1315/19, postanowienie NSA z 14 stycznia 2020 r., I OZ 1315/19, postanowienie NSA z 20 kwietnia 2021 r., III OZ 247/21).
Słusznie zatem wskazał Sąd I instancji, że skoro pełnomocnik skarżącej miał problemy z działaniem platformy ePUAP, powinien podjąć stosowne działania mające na celu usunięcie tej awarii, poprzez skorzystanie z usług oferowanych użytkownikom platformy ePUAP (wsparcie informatyczne), bądź uzupełnić braki formalne skargi korzystając z usług operatora pocztowego.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie ma pełną świadomość, że z funkcjonowaniem wszelkich systemów informatycznych nieodłącznie i w sposób nieunikniony wiąże się możliwość wystąpienia określonych problemów technicznych. Dotyczy to również Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP), za pośrednictwem której pełnomocnik Gminy podejmował działania w sprawie.
Odnosząc się do okoliczności podnoszonych w złożonym wniosku, stwierdzić trzeba, że przedstawiona argumentacja nie uprawdopodobnia braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Pełnomocnik skarżącej bowiem brak winy w dochowaniu terminu uzasadnia problemami technicznymi, związanymi z funkcjonowaniem platformy ePUAP. Wskazuje przy tym, że nie był świadomy wystąpienia problemów technicznych i do czasu doręczenia mu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi wobec nieuzupełnienia jej braków formalnych, pozostawał w przekonaniu o prawidłowym doręczeniu pisma tę skargę uzupełniającego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka argumentacja nie daje podstaw do uznania, że uchybienie terminu powstało wskutek okoliczności przez stronę niezawinionych. Zdaniem Sądu, pełnomocnik skarżącej dokonując czynności związanych z wprowadzeniem sporządzonego pisma do systemu ePUAP i przesłaniem go do adresata (WSA w Olsztynie) nie wykazał, że zaistniały zasygnalizowane przez niego problemy z działaniem platformy ePUAP.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że zasady doręczania dokumentów drogą elektroniczną, za pośrednictwem platformy ePUAP (pełna nazwa: Elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej) regulują przepisy ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 1087; na datę dokonywania czynności: Dz. U. z 2021 r., poz. 2070 ze zm., dalej: "ustawa o informatyzacji") oraz rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 180, dalej: "rozporządzenie"), wydanego w wykonaniu delegacji zawartej w art. 16 ust. 3 ustawy o informatyzacji.
Dokonując czynności związanych z nadawaniem korespondencji za pośrednictwem platformy ePUAP, pełnomocnik Gminy, kierując się posiadaną wiedzą i należytą starannością w prowadzeniu spraw mocodawcy, powinien był sprawdzić prawidłowość doręczenia pisma adresatowi poprzez wydruk (bądź zapis w formie elektronicznej) treści UPP (urzędowego poświadczenia przedłożenia, czyli – opisanego w § 7 rozporządzenia – dokumentu xml, opatrzonego certyfikatem niekwalifikowanym wydawanym w imieniu urzędu przez odpowiedni moduł sprzętowo-programowy, a potwierdzającym wpłynięcie pisma/wniosku/dokumentu na skrzynkę podawczą urzędu). Dokument UPP jest automatycznie generowany i przekazywany przez system ePUAP nadawcy pisma, w momencie wpłynięcia dokumentu do elektronicznej skrzynki podawczej podmiotu publicznego (ESP) i nie wymaga to jakiegokolwiek działania ze strony pracowników tego podmiotu. Na urzędowym poświadczeniu przedłożenia w części "dane poświadczenia" znajduje się informacja o dacie odbioru pisma przez adresata. Dokonanie takiego sprawdzenia nie wymagało więc od pełnomocnika skarżącej ani specjalistycznej wiedzy, ani też poświęcenia znacznej ilości czasu, czy dokonywania dodatkowych, skomplikowanych czynności.
W tej sytuacji, zawarte w środku zaskarżenia, twierdzenie pełnomocnika Gminy o braku świadomości awarii systemu ePUAP, której wynikiem był brak doręczenia pisma adresatowi (WSA w Olsztynie) wydaje się być co najmniej niewiarygodne. Więcej, jeżeli przyjąć, że pełnomocnik sprawdzenia takiego nie dokonał (generowane UPP zostaje doręczone nadawcy automatycznie, w czasie kilku sekund), świadczyć to może jedynie o braku zachowania przez niego należytej staranności.
Nie może również umknąć uwadze Sądu, że oprócz powoływania się na okoliczność bliżej nieokreślonej awarii systemu, pełnomocnik w żaden sposób sytuacji tej nie uprawdopodobnił - do wniosku i zażalenia nie dołączono choćby wydruków "zrzutu ekranu", czy jakiegokolwiek dokumentu, świadczącego o podjętej próbie wysyłki pisma, czy zgłoszeniu awarii.
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, pełnomocnik powinien podjąć stosowne działania mające na celu usunięcie awarii. Tymczasem żadnych działań tego typu nie podjęto, bądź co najmniej ich nie wykazano.
Podobnie za prawidłową uznać należy przyjętą przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie tezę, że zasadność wniosku o przywrócenie terminu można byłoby rozważać w sytuacji braku alternatywnych możliwości nadania korespondencji, a i tego w we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniono.
Reasumując stwierdzić należy, że pełnomocnik skarżącej nie wykazał, że nie ponosi winy w zakresie niedochowania terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wobec czego zasadnie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyjął, że nie dochował on należytej staranności w dbałości o interesy swojego mocodawcy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.
W odniesieniu do zawartego w odpowiedzi na zażalenie, wniosku uczestnika postępowania o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego, Sąd wskazuje, że brak jest podstaw do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w art. 209 ppsa. Zgodnie bowiem z art. 197 § 2 ppsa, do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1 Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V, Rozdział 1), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia.
Ponadto w przepisach ppsa brak jest podstaw do zasądzenia kosztów postępowania na rzecz uczestnika postępowania.